Luận Văn Thạc Sĩ Nghiên Cứu Hoạt Động Của Các Quỹ Đầu Tư Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh nghiên cứu hoạt động của các quỹ đầu tư tại việt nam luận văn thạc sĩ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Thị Minh Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Lương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Động Các Quỹ Đầu Tư Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUỸ ĐẦU TƯ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ QUỸ ĐẦU TƯ
• 1.1.1. Khái niệm quỹ đầu tư
• 1.1.2. Khái niệm công ty quản lý quỹ
• 1.1.3. Các rủi ro trong hoạt động của Quỹ đầu tư
• 1.1.4. Vai trò và sự cần thiết của quỹ đầu tư đối với sự phát triển nền kinh tế
• 1.2. CÁC LOẠI QUỸ ĐẦU TƯ
• 1.3. CƠ CẤU TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ
• 1.4. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG QUỸ ĐẦU TƯ
• 1.5. HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC QUỸ ĐẦU TƯ TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC QUỸ ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC QUỸ ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM
• 2.1.1. Khái quát về TTCK Việt Nam hiện nay
• 2.1.2. Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam (2005-2011)
• 2.1.3. Quy mô vốn của các quỹ đầu tư thành lập tại Việt Nam
• 2.1.4. Thực trạng huy động vốn
• 2.1.5. Thực trạng đầu tư
• 2.2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM (2005-2011)
• 2.2.1. Kết quả đạt được
• 2.2.2. Những tồn tại – hạn chế
• 2.2.3. Nguyên nhân của những tồn tại – hạn chế
• 2.2.3.1. Các nhân tố chủ quan
• 2.2.3.2. Môi trường kinh tế - tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới
• 2.2.3.3. Môi trường pháp lý
• 2.2.3.4. Môi trường vĩ mô
• 2.2.3.5. Môi trường kinh doanh
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP MỞ RỘNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC QUỸ ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM
• 3.1. TIỀM NĂNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẦU TƯ Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Tiềm năng phát triển quỹ đầu tư ở Việt Nam
• 3.1.2. Định hướng phát triển
• 3.1.3. Định hướng phát triển TTCK Việt Nam giai đoạn 2011-2020
• 3.1.4. Định hướng phát triển hoạt động quỹ đầu tư ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC QUỸ ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2012-2020
• 3.2.1. Giải pháp phát triển TTCK giai đoạn 2012-2020
• 3.2.2. Giải pháp từ phía công ty quản lý quỹ và quỹ đầu tư
• 3.2.2.1. Công ty quản lý quỹ
• 3.2.3. Giải pháp từ phía cơ quan quản lý Nhà nước
• 3.2.4. Giải pháp về phía nhà đầu tư
• 3.2.5. Giải pháp từ phía bản thân các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Hoạt Động Các Quỹ Đầu Tư Tại Việt Nam

Nghiên cứu hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ. Các quỹ đầu tư không chỉ đóng vai trò huy động vốn mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường tài chính. Việc hiểu rõ về các quỹ đầu tư, cơ cấu tổ chức và hoạt động của chúng sẽ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan hơn về thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Khái Niệm Về Quỹ Đầu Tư Và Vai Trò Của Chúng

Quỹ đầu tư là tổ chức tài chính chuyên nghiệp, được thành lập từ vốn góp của nhiều nhà đầu tư nhằm mục đích đầu tư vào các tài sản tài chính như chứng khoán, bất động sản. Vai trò của quỹ đầu tư là rất quan trọng trong việc huy động vốn cho nền kinh tế, tạo ra cơ hội đầu tư cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ.

1.2. Các Loại Quỹ Đầu Tư Phổ Biến Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, có nhiều loại quỹ đầu tư như quỹ mở, quỹ đóng, quỹ đầu tư cổ phiếu, quỹ đầu tư trái phiếu. Mỗi loại quỹ có đặc điểm và cách thức hoạt động riêng, phù hợp với nhu cầu và mục tiêu đầu tư của từng nhà đầu tư.

II. Thực Trạng Hoạt Động Của Các Quỹ Đầu Tư Tại Việt Nam Giai Đoạn 2005 2011

Giai đoạn 2005-2011 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các quỹ đầu tư tại Việt Nam. Sự gia tăng số lượng quỹ và quy mô vốn đầu tư đã tạo ra nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư. Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều thách thức cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Quy Mô Vốn Của Các Quỹ Đầu Tư Tại Việt Nam

Quy mô vốn của các quỹ đầu tư tại Việt Nam đã tăng đáng kể trong giai đoạn này, với nhiều quỹ đạt giá trị tài sản ròng (NAV) lớn. Điều này cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của nhà đầu tư đối với các sản phẩm quỹ đầu tư.

2.2. Những Thách Thức Trong Hoạt Động Của Quỹ Đầu Tư

Mặc dù có sự phát triển, nhưng các quỹ đầu tư tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như rủi ro thị trường, thiếu tính thanh khoản và các vấn đề pháp lý. Những thách thức này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của quỹ đầu tư.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hoạt Động Của Các Quỹ Đầu Tư

Để nghiên cứu hoạt động của các quỹ đầu tư, cần áp dụng các phương pháp phân tích khác nhau. Phân tích dữ liệu lịch sử, so sánh với các quỹ đầu tư quốc tế và khảo sát ý kiến nhà đầu tư là những phương pháp quan trọng.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu Lịch Sử Về Quỹ Đầu Tư

Phân tích dữ liệu lịch sử giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của các quỹ đầu tư, từ đó đưa ra những nhận định chính xác về xu hướng và tiềm năng trong tương lai.

3.2. So Sánh Với Các Quỹ Đầu Tư Quốc Tế

So sánh hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam với các quỹ quốc tế giúp rút ra bài học kinh nghiệm và cải thiện hoạt động của quỹ đầu tư trong nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Hoạt Động Quỹ Đầu Tư

Nghiên cứu hoạt động của các quỹ đầu tư không chỉ mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư mà còn giúp các cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn tổng quan về thị trường tài chính. Điều này giúp xây dựng các chính sách phù hợp để phát triển thị trường chứng khoán.

4.1. Lợi Ích Đối Với Nhà Đầu Tư

Nhà đầu tư có thể tận dụng thông tin từ nghiên cứu để đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận.

4.2. Đóng Góp Vào Chính Sách Phát Triển Thị Trường

Nghiên cứu cũng giúp các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng các chính sách phát triển thị trường chứng khoán, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các quỹ đầu tư.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Hoạt Động Các Quỹ Đầu Tư Tại Việt Nam

Nghiên cứu hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam là cần thiết để phát triển thị trường tài chính bền vững. Các quỹ đầu tư không chỉ là kênh huy động vốn mà còn là công cụ quan trọng giúp các nhà đầu tư tiếp cận thị trường.

5.1. Tương Lai Của Các Quỹ Đầu Tư Tại Việt Nam

Với sự phát triển của nền kinh tế, các quỹ đầu tư sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn và phát triển thị trường chứng khoán.

5.2. Những Đề Xuất Để Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động

Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích sự phát triển của các quỹ đầu tư, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và thu hút thêm nhiều nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau hơn một thập kỷ hình thành và phát triển đã khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Tính đến tháng 6/2011, tổng quy mô vốn của các quỹ đầu tư thành lập tại Việt Nam ước đạt khoảng 13.757 tỷ đồng (tương đương 667 triệu USD), một con số còn khá khiêm tốn khi so sánh với quy mô vốn hóa toàn thị trường chứng khoán đạt từ 30 đến 40 tỷ USD. Tỷ lệ quy mô vốn quỹ trên tổng vốn hóa thị trường chỉ dao động trong mức 7/400 đến 7/300, cho thấy vai trò tạo lập và dẫn dắt của các định chế tài chính trung gian phi ngân hàng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện hoạt động của các quỹ đầu tư nội địa và quỹ nước ngoài tại Việt Nam trong giai đoạn trọng điểm 2005–2011. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là phân tích thực trạng huy động vốn, phân bổ danh mục đầu tư, đánh giá hiệu quả vận hành và làm rõ những hạn chế mang tính cấu trúc của mô hình quỹ đóng đang áp dụng phổ biến. Nghiên cứu xác định các nguyên nhân chủ quan từ năng lực của công ty quản lý quỹ và nguyên nhân khách quan từ môi trường pháp lý, biến động kinh tế vĩ mô. Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng giai đoạn 2012–2020 nhằm mở rộng quy mô, đưa mô hình quỹ mở vào vận hành và nâng cao tính thanh khoản, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển minh bạch và bền vững của thị trường vốn Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết trung gian tài chính và lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại của Harry Markowitz, nhấn mạnh vai trò giảm thiểu rủi ro phi hệ thống thông qua đa dạng hóa tài sản. Luận văn hệ thống hóa 4 nhóm tiêu chí phân loại quỹ đầu tư chuẩn mực:

• Căn cứ phương thức góp và rút vốn: Quỹ đầu tư dạng đóng (Closed-end fund) với quy mô vốn cố định, chứng chỉ quỹ niêm yết trên sở giao dịch và không được quyền bán lại cho quỹ; Quỹ đầu tư dạng mở (Open-end fund / Mutual fund) liên tục phát hành và sẵn sàng mua lại chứng chỉ quỹ theo giá trị tài sản ròng (NAV).
• Căn cứ cơ cấu tổ chức và điều hành: Mô hình quỹ dạng công ty (có tư cách pháp nhân, có Hội đồng quản trị đại diện cổ đông) và mô hình quỹ dạng tín thác/hợp đồng (không có tư cách pháp nhân, vận hành thông qua Chứng thư tín thác giữa công ty quản lý quỹ và ngân hàng giám sát).
• Căn cứ nguồn vốn huy động: Quỹ đại chúng (huy động rộng rãi từ công chúng, chịu sự kiểm soát khắt khe) và quỹ thành viên (phát hành riêng lẻ cho dưới 30 thành viên góp vốn lớn).
• Căn cứ đối tượng đầu tư: Quỹ cổ phiếu tăng trưởng, quỹ trái phiếu thu nhập, quỹ thị trường tiền tệ và quỹ đầu tư cân bằng.

Khung lý thuyết cũng làm rõ các chỉ số đo lường hiệu quả như giá trị tài sản ròng (NAV), tỷ lệ chiết khấu giữa thị giá và NAV, cùng cơ chế giám sát tài sản độc lập từ ngân hàng lưu ký theo quy định tại Luật Chứng khoán số 70/2006/QH11 và Quyết định 35/2007/QĐ-BTC.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) với cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 40 công ty quản lý quỹ được cấp phép và tập trung phân tích sâu dữ liệu hoạt động của hơn 20 quỹ đầu tư tiêu biểu đại diện cho thị trường (điển hình như VF1, VF2, Quỹ Tầm nhìn SSI - SSIVF, VOF, VEEF, VNL). Lý do lựa chọn cỡ mẫu này xuất phát từ tính đại diện cao về quy mô vốn quản lý, chiếm trên 85% tổng tài sản quỹ đầu tư toàn thị trường giai đoạn 2005–2011.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian đối với biến động NAV, so sánh chéo hiệu quả đầu tư giữa các quỹ và chỉ số VN-Index, HNX-Index. Nghiên cứu kết hợp phương pháp tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD), báo cáo thường niên của các công ty quản lý quỹ và thống kê định giá từ các tổ chức quốc tế như LCF Rothschild, Eurekahedge nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng hoạt động giai đoạn 2005–2011 mang lại những phát hiện then chốt sau:

1. Chu kỳ tăng trưởng vốn không đồng đều: Hoạt động huy động vốn bùng nổ mạnh mẽ trong giai đoạn tháng 7/2006 đến tháng 3/2008 với 20 quỹ nội địa ra đời, huy động hơn 13.000 tỷ đồng. Điển hình, Quỹ Đầu tư Chứng khoán Việt Nam (VF1) ban đầu huy động 300 tỷ đồng chỉ trong 10 ngày vào năm 2004 (sau đó tăng vốn lên 1.000 tỷ đồng), và Quỹ Tầm nhìn SSI (SSIVF) huy động thành công 1.700 tỷ đồng trong vòng 3 tuần cuối năm 2007. Tuy nhiên, từ cuối năm 2008 đến 2011, hoạt động lập quỹ mới gần như đóng băng do thị trường suy thoái.
2. Hiện tượng chiết khấu thị giá so với NAV ở mức kỷ lục: Toàn bộ 5 quỹ đại chúng niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) đều chịu mức chiết khấu sâu. Trong năm 2010, tỷ lệ chiết khấu bình quân của VF1 dao động quanh mức 50% (từ 42,0% ở quý 1/2010 lên 55,5% ở quý 3/2010). Đến ngày 03/02/2011, NAV của VF1 đạt 21.723 đồng nhưng thị giá chỉ đạt 11.300 đồng (chiết khấu 48%). Tương tự, tại thời điểm tháng 3/2011, chứng chỉ quỹ VF4 có mức chiết khấu 45,78%, còn các quỹ nước ngoài như VOF chiết khấu 21,67%, VNL chiết khấu 28,26% và VNI chiết khấu 37,29%.
3. Hiệu quả hoạt động phụ thuộc hoàn toàn vào chu kỳ cổ phiếu: Danh mục đầu tư của các quỹ tập trung quá lớn vào cổ phiếu niêm yết và cổ phiếu OTC chuẩn bị niêm yết. Trong năm 2009, khi VN-Index tăng 48,4%, mức tăng trưởng NAV trung bình của 20 quỹ đạt xấp xỉ 40%, cá biệt quỹ VEEF tăng 98,3%. Ngược lại, năm 2010 và nửa đầu 2011, thị trường điều chỉnh giảm mạnh khiến NAV hàng loạt quỹ sụt giảm từ 16,7% đến 22%, NAV trên một đơn vị quỹ của SSIVF giảm về mức 7.400 đồng vào ngày 31/3/2011.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm phản ánh rõ mối tương quan cùng chiều chặt chẽ giữa biến động NAV của các quỹ và chỉ số VN-Index. Dữ liệu được minh chứng qua các biểu đồ so sánh tăng trưởng lũy kế: đường biến động NAV của SSIVF và VF1 gần như sao chép hoàn toàn đồ thị hình sin của VN-Index qua các đợt biến động từ đỉnh 1.170 điểm năm 2007 xuống đáy 235 điểm năm 2009 và giai đoạn đi ngang năm 2010–2011.

Nguyên nhân căn bản khiến mức chiết khấu thị giá chứng chỉ quỹ kéo dài ở mức cao bắt nguồn từ hạn chế cố hữu của mô hình quỹ đóng theo quy định pháp lý lúc bấy giờ. Theo Điểm a, Khoản 1, Điều 92 Luật Chứng khoán 2006 và Quyết định 45/2007/QĐ-BTC, công ty quản lý quỹ không được dùng vốn của quỹ để mua lại chứng chỉ quỹ của chính mình, đồng thời nhà đầu tư không thể rút vốn trước hạn giải thể quỹ (thường kéo dài từ 5 đến 10 năm). Khi thị trường kém hấp dẫn và tính thanh khoản sụt giảm, nhà đầu tư bán tháo chứng chỉ quỹ trên sàn giao dịch tập trung, đẩy giá giao dịch xuống thấp hơn rất nhiều so với giá trị nội tại của tài sản ròng. Trong khi các quỹ ngoại có thể linh hoạt mua lại cổ phần quỹ để giảm vốn điều lệ và thu hẹp mức chiết khấu, các quỹ nội hoàn toàn bất lực trước cơ chế này. So sánh với thị trường quốc tế, nơi 90% số lượng quỹ hoạt động là quỹ mở và các nền kinh tế khu vực như Trung Quốc sở hữu hơn 530 công ty quản lý quỹ, thị trường Việt Nam với hơn 40 công ty quản lý quỹ vẫn còn non trẻ và thiếu các công cụ phòng vệ rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam trong giai đoạn 2012–2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện hành lang pháp lý cho quỹ mở và quỹ chỉ số: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết về thành lập và quản lý quỹ mở, cho phép cơ chế giao dịch chứng chỉ quỹ trực tiếp với công ty quản lý quỹ theo giá trị NAV. Mục tiêu trong giai đoạn 2012–2015 đưa mô hình quỹ mở và quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vào vận hành, giúp giảm tỷ lệ chiết khấu chứng chỉ quỹ xuống dưới mức 5%.
• Tái cấu trúc danh mục và chuyên biệt hóa sản phẩm: Các công ty quản lý quỹ cần chủ động chuyển dịch từ chiến lược đầu cơ cổ phiếu ngắn hạn sang đa dạng hóa tài sản. Thiết lập tỷ trọng phân bổ linh hoạt với tối thiểu 20–30% giá trị danh mục vào trái phiếu chính phủ, công cụ thị trường tiền tệ và các dự án tái cơ cấu doanh nghiệp tiềm năng nhằm bảo toàn vốn khi thị trường cơ sở suy giảm.
• Hiện đại hóa hệ thống đại lý phân phối và ngân hàng giám sát: Xây dựng mạng lưới phân phối chứng chỉ quỹ chuyên nghiệp thông qua việc liên kết với hệ thống ngân hàng thương mại và các công ty chứng khoán. Nâng cao quy trình định giá NAV hàng ngày, kiểm toán độc lập minh bạch theo chuẩn mực quốc tế IFRS để tạo niềm tin cho hơn 100.000 nhà đầu tư cá nhân tiềm năng.
• Thúc đẩy tính minh bạch và quản trị doanh nghiệp: Cơ quan quản lý cần chuẩn hóa quy định công bố thông tin, xử lý nghiêm minh các hành vi thao túng giá trên thị trường chứng khoán, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng để các quỹ đầu tư dễ dàng tiếp cận thông tin tài chính xác thực từ các doanh nghiệp niêm yết.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý Nhà nước (UBCKNN, Bộ Tài chính): Cung cấp cơ sở thực tiễn vững chắc để đánh giá tác động chính sách, hoàn thiện các quy chế quản lý quỹ mở, quỹ bất động sản và quỹ hoán đổi danh mục tại Việt Nam.
• Ban điều hành các Công ty Quản lý Quỹ và Công ty Chứng khoán: Tham khảo bức tranh phân tích danh mục, kinh nghiệm kiểm soát tỷ lệ chiết khấu NAV và phương pháp thiết kế cấu trúc quỹ thích ứng với các chu kỳ khủng hoảng kinh tế.
• Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong/ngoài nước: Nắm bắt bản chất vận hành của các loại hình chứng chỉ quỹ, hiểu rõ cơ chế rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản để đưa ra quyết định ủy thác đầu tư tối ưu.
• Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về cấu trúc thị trường vốn, các định chế tài chính trung gian và dữ liệu lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2005–2011.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chứng chỉ quỹ đóng tại Việt Nam giai đoạn 2005–2011 bị chiết khấu từ 40% đến 55% so với NAV? Hiện tượng này xảy ra do mô hình quỹ đóng không cho phép nhà đầu tư bán lại chứng chỉ cho quỹ. Khi thị trường suy thoái và thanh khoản sụt giảm, giao dịch trên sàn bị bán tháo khiến giá thị trường giảm sâu hơn nhiều so với giá trị tài sản ròng thực tế của danh mục.

Mô hình quỹ mở mang lại ưu điểm vượt trội nào so với quỹ đóng? Quỹ mở cho phép nhà đầu tư liên tục mua mới hoặc yêu cầu công ty quản lý quỹ chuộc lại chứng chỉ quỹ trực tiếp theo giá trị tài sản ròng (NAV) cộng trừ phí giao dịch. Cơ chế này loại bỏ hoàn toàn hiện tượng chiết khấu thị giá sâu của quỹ đóng và đảm bảo tính thanh khoản tức thì.

Tỷ trọng vốn của các quỹ đầu tư so với quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán năm 2011 là bao nhiêu? Tính đến tháng 6/2011, tổng vốn của các quỹ nội địa ước đạt 13.757 tỷ đồng (khoảng 667 triệu USD), chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn khoảng 7/400 đến 7/300 so với tổng vốn hóa 30–40 tỷ USD của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Ngân hàng giám sát giữ vai trò gì trong cơ cấu tổ chức của quỹ đầu tư? Ngân hàng giám sát là định chế độc lập thực hiện lưu ký, bảo quản toàn bộ tài sản của quỹ và giám sát hoạt động đầu tư của công ty quản lý quỹ, đảm bảo mọi giao dịch tuân thủ đúng Điều lệ quỹ và quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông.

Chiến lược đầu tư của các quỹ trong giai đoạn 2009–2010 đã bộc lộ hạn chế gì? Hầu hết các quỹ tập trung tỷ trọng quá lớn vào cổ phiếu niêm yết mà thiếu các công cụ phòng vệ rủi ro hoặc đa dạng hóa sang trái phiếu và thị trường tiền tệ. Điều này khiến NAV của quỹ biến động hoàn toàn đồng pha với xu hướng giảm điểm của thị trường.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về các mô hình quỹ đầu tư và khẳng định vai trò cầu nối vốn trung dài hạn thiết yếu của định chế này trong nền kinh tế thị trường.
• Phân tích chi tiết thực trạng giai đoạn 2005–2011, chỉ rõ quy mô vốn quỹ nội địa còn nhỏ bé (13.757 tỷ đồng) và hiện tượng chiết khấu thị giá so với NAV lên tới 50% ở các quỹ đóng niêm yết như VF1, VF4.
• Làm rõ nguyên nhân sâu xa của những hạn chế xuất phát từ sự thiếu vắng hành lang pháp lý cho quỹ mở, danh mục đầu tư thiên lệch về cổ phiếu và biến động tiêu cực từ kinh tế vĩ mô.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2020, trọng tâm là ban hành quy chế quỹ mở, tái cơ cấu danh mục tài sản và nâng cao năng lực định giá của công ty quản lý quỹ.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia tài chính và nhà đầu tư trong việc xây dựng thị trường quỹ đầu tư chuyên nghiệp, minh bạch tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUỸ ĐẦU TƯ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ 1. TỔNG QUAN VỀ QUỸ ĐẦU TƯ 1. Khái niệm quỹ đầu tư: Luật Chứng khoán số 70/2006/QH11 ngày 29/6/2006 quy định: “Quỹ đầu tư chứng khoán là quỹ hình thành từ vốn góp của nhà đầu tư với mục đích kiếm lợi nhuận từ việc đầu tư vào chứng khoán hoặc các dạng tài sản đầu tư khác, kể cả bất động sản, trong đó nhà đầu tư không có quyền kiểm soát hàng ngày đối với việc ra quyết định đầu tư của quỹ”. Quỹ đầu tư là một tổ chức đầu tư chuyên nghiệp do các nhà đầu tư cùng góp vốn.

Từ những khoản tiền tiết kiệm, nhàn rỗi phân tán trong dân chúng được tập trung lại thành các nguồn vốn lớn cho các nhà chuyên nghiệp sử dụng trong lĩnh vực đầu tư kiếm lời và phân chia cổ tức cho các cổ đông góp vốn. Các khoản tiền tiết kiệm này thay vì được các nhà đầu tư tự đầu tư riêng lẻ thì lại được góp vào quỹ đầu tư để thực hiện việc đầu tư tập thể. (Giáo trình thị trường chứng khoán – PGS.TS Bùi Kim Yến – Trường Đại học Kinh tế Tp.HCM) Tất cả các quỹ đầu tư đều được quản lý chuyên nghiệp, chặt chẽ bởi công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát và các cơ quan thẩm quyền khác. Khái niệm công ty quản lý quỹ: Công ty quản lý quỹ (QLQ) là một loại hình tổ chức trung gian tài chính, chuyên thành lập và quản lý các quỹ đầu tư, phục vụ nhu cầu đầu tư trung và dài hạn của công chúng.

Theo khái niệm về công ty QLQ đầu tư (Fund Management) tại TTCK Mỹ, công ty QLQ là công ty chuyên trách thực hiện việc quản lý các quỹ đầu tư. Các quỹ đầu tư được tổ chức dưới dạng một công ty, phát hành cổ phần. Công ty đầu tư sử dụng nhà tư vấn đầu tư, hay người quản lý đầu tư để quyết định loại chứng khoán nào sẽ đưa vào danh mục đầu tư của quỹ. Người QLQ đuợc toàn quyền quản lý danh LUAN VANmục đầu tư, mua bán chứng khoán phù hợp với các mục tiêu đầu tư của quỹ.

CHAT LUONG download : add [e-mail] -2- Ở Việt Nam, theo Quy chế Tổ chức và hoạt động của Công ty QLQ (Ban hành kèm theo Quyết định số 35/ 2007/QĐ-BTC ngày 15/5/2007 của Bộ Trưởng Bộ Tài chính): “Công ty QLQ, là tổ chức có tư cách pháp nhân, hoạt động cung cấp dịch vụ QLQ đầu tư chứng khoán, quản lý danh mục đầu tư chứng khoán. Ngoại trừ Công ty QLQ được cấp phép, các tổ chức kinh tế khác không được cung cấp dịch vụ QLQ đầu tư chứng khoán và quản lý danh mục đầu tư”. Theo nội dung của Quy chế thì công ty QLQ và quỹ đầu tư chứng khoán là hai thực thể được cơ cấu và tổ chức khác nhau. Về nguyên tắc, công ty QLQ cùng lúc có thể khai sinh và quản lý nhiều quỹ độc lập nhau.

Đồng thời có sự độc lập cả về tài sản, các nghĩa vụ tài chính giữa công ty QLQ và một quỹ đầu tư nào đó. Người điều hành quỹ là người được công ty QLQ chỉ định để trực tiếp điều hành hoạt động của một quỹ. Trong khi công ty QLQ được tổ chức và hoạt động như một doanh nghiệp, có đầy đủ tư cách pháp nhân, có hội đồng quản trị và hệ thống hành chính nhân sự… thì quỹ đầu tư là một tập hợp có điều lệ và tài sản độc lập nhưng không có bộ máy điều hành riêng gắn trực tiếp với nó. Quỹ đầu tư không có pháp nhân mà chỉ có “đại hội những người đầu tư” do công ty QLQ hoặc ngân hàng giám sát triệu tập có điều kiện và tùy thuộc vào tình huống được nêu trong Quy chế.

Các rủi ro trong hoạt động của Quỹ đầu tư: Là một hình thức đầu tư nên việc đầu tư qua Quỹ cũng chứa đựng các rủi ro: Rủi ro thị trường: Rủi ro này phát sinh khi các thị trường tài sản mà quỹ đầu tư có sự suy giảm từng phần hay toàn bộ trong một khoảng thời gian. Rủi ro này thuộc rủi ro mang tính hệ thống nằm ngoài khả năng kiểm soát của công ty QLQ. Rủi ro lãi suất: Chứng chỉ quỹ (CCQ) đầu tư cũng là một công cụ đầu tư nên bị ảnh hưởng bởi yếu tố lãi suất. Lãi suất làm chi phí đầu vào các doanh nghiệp tăng, mức lãi suất mong đợi tăng sẽ làm giảm giá trị cổ phiếu, giảm giá CCQ cũng như giá trị đầu tư vào trái phiếu và ngược lại.

Rủi ro lạm phát: Lạm phát làm tăng chi phí đầu vào, tăng lãi suất danh nghĩa do đó ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và CCQ đầu tư. Rủi ro về lạm phát ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp mà quỹ đầu tư vào, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -3- do vậy sẽ ảnh hưởng kết quả lợi nhuận., ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp và khoản đầu tư vào cổ phiếu của doanh nghiệp. Rủi ro mất khả năng thanh toán của tổ chức phát hành trái phiếu/công cụ nợ: Rủi ro mất khả năng thanh toán có thể xảy ra đối với các tổ chức phát hành trái phiếu hoặc công cụ nợ khác nếu có các khoản đầu tư của quỹ. Rủi ro này phát sinh khi các bên phát hành công cụ nợ mất khả năng thanh toán lãi suất hoặc tiền gốc đối với các khoản vay.

Rủi ro thiếu tính thanh khoản: Quỹ dành phần lớn tổng tài sản đầu tư vào các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và tư nhân cổ phần hóa. Các khoản đầu tư này chỉ có tính thanh khoản cao khi cổ phiếu này có khả năng được giao dịch trên TTCK. Phần lớn những DNNN sẽ được niêm yết sau khi cổ phần hóa theo quy định của Nhà nước, tuy nhiên khoảng thời gian giữa việc cổ phần hóa và niêm yết là yếu tố khách quan mà công ty QLQ khó có thể chủ động được. Rủi ro pháp lý: Các hoạt động chứng khoán, quỹ đầu tư chứng khoán và TTCK được Chính phủ điều chỉnh trong các văn bản pháp lý ban hành vào năm 1998.

Năm 2006, trước sự bùng nổ của TTCK và việc Việt Nam gia nhập WTO, nhiều văn bản pháp lý về TTCK đã được Chính phủ ban hành như Luật chứng khoán, các nghị định hướng dẫn, quy chế hoạt động. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những rủi ro nhất định liên quan đến yếu tố pháp lý như: sự phù hợp với các cam kết khi Việt Nam gia nhập WTO, các quy định về thuế đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và chứng khoán, chế độ kế toán QLQ, các chính sách khuyến khích đầu tư trong lĩnh vực chứng khoán và tài chính chưa đủ mạnh để có thể thu hút nhiều hơn các khoản vốn nhàn rỗi trong công chúng vào nền kinh tế. Rủi ro xung đột lợi ích: Công ty QLQ cũng sẽ gặp phải những xung đột nhất định về lợi ích giữa các quỹ đầu tư và các sản phẩm tài chính khác do công ty QLQ điều hành. Rủi ro này thuộc dạng rủi ro không hệ thống, có thể kiểm soát được.

Rủi ro về tiến độ giải ngân: Quá trình phân bổ tài sản của quỹ vào các công ty đã niêm yết hoặc chưa niêm yết sẽ phụ thuộc nhiều vào tiến độ thực hiện của cổ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -4- phần hóa, quyết định chấp thuận được niêm yết của các công ty theo chính sách của Chính phủ và Nhà nước. Rủi ro giảm sút giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ: Rủi ro này phát sinh chủ yếu do sự giảm giá của các loại cổ phiếu trên thị trường phi tập trung (OTC) và cổ phiếu niêm yết trên TTCK mà Quỹ đầu tư. Khi đó, NAV của Quỹ sẽ bị giảm sút và ảnh hưởng trực tiếp đến thị giá của CCQ trên thị trường. Vai trò và sự cần thiết của quỹ đầu tư đối với sự phát triển nền kinh tế: Là một trong các định chế trung gian tài chính phi ngân hàng, Quỹ đầu tư có nhiều điểm nổi bật so với các trung gian tài chính khác với vai trò:  Huy động vốn cho phát triển kinh tế: - Để phát triển bền vững rất cần những nguồn vốn trung và dài hạn.

Quỹ đầu tư tạo ra hàng loạt các kênh huy động vốn phù hợp với nhu cầu của cả người đầu tư lẫn người nhận đầu tư nhằm chuyển vốn từ tiết kiệm vào đầu tư. Các nguồn vốn nhàn rỗi riêng lẻ trong công chúng do vậy sẽ được tập trung lại thành một nguồn vốn khổng lồ, thông qua Quỹ đầu tư sẽ được đầu tư vào các dự án dài hạn, đảm bảo được nguồn vốn phát triển vững chắc cho cả khu vực tư nhân lẫn khu vực Nhà nước. - Không những thế, các quỹ đầu tư còn khuyến khích được dòng chảy vốn nước ngoài. Đối với luồng vốn gián tiếp, việc đầu tư vào Quỹ sẽ loại bỏ các hạn chế về giao dịch mua bán chứng khoán trực tiếp, kiến thức và thông tin về chứng khoán cũng như giảm thiểu các chi phí đầu tư.

Đối với luồng vốn đầu tư trực tiếp, Quỹ đầu tư góp phần thúc đẩy các dự án bằng cách tham gia góp vốn vào các liên doanh hay mua lại một phần vốn của bên đối tác, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài trong việc thu hồi vốn cũng như tăng cường sức mạnh trong nước ở các liên doanh.  Bảo vệ lợi ích cho các nhà đầu tư: - Đa dạng hoá danh mục đầu tư – giảm thiểu rủi ro: Việc phân tán rủi ro đối với một khoản tiền khiêm tốn sẽ vấp phải vấn đề trị giá của các chứng khoán trong danh mục đầu tư hay độ lớn của các dự án, nhất là các chứng khoán được niêm yết trên sở giao dịch thường được giao dịch theo lô chẵn. Tập hợp được vốn của nhiều nhà đầu tư, quỹ đầu tư có quy mô đủ lớn để có thể đầu tư vào nhiều ngành nghề, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -5- nhiều khu vực địa lý và nhiều công ty khác nhau. Như vậy, tham gia vào quỹ đầu tư, nhà đầu tư có thể gián tiếp đa dạng hóa đầu tư của mình để giảm thiểu rủi ro trên cơ sở phân tán đầu tư và tăng hiệu quả đầu tư.

Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư duy trì được sự tăng trưởng tốt ngay cả khi có một vài hạng mục hay loại tài sản trong danh mục bị giảm giá, còn các hạng mục hay tài sản khác lại tăng giá hơn mức mong đợi, tạo ra sự cân bằng cho danh mục.