CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ LY HỢP * Ly hợp là một trong những thành phần chủ yếu của xe hơi. Trong quá trình chạy, để việc chuyển số được êm dịu thì việc truyền công suất từ động cơ đến hộp xe số phải diễn ra từ từ, tránh sự đột ngột là nhờ bộ ly hợp (hay còn gọi là côn). Bộ ly hợp này nằm giữa động cơ và hộp số, việc điều khiển ly hợp thông qua một bàn đạp gọi là bàn đạp ly hợp để nối và ngắt công suất từ động cơ, đồng thời chuyển số được dễ dàng. Trên xe con ly hợp thường sử dụng là ly hợp khô 1 đĩa ma sát.
Giới thiệu tổng thể xe Toyota Vios: Xe Toyota Vios ngay từ cái tên của nó đã thể hiện sự khác biệt là một trong những dòng xe được rất nhiều người sử dụng ưa chuộm hiện nay bởi tính năng sử dụng hợp lý, phù hợp với mục đính công việc cũng như nhu cầu sử dụng của hộ gia đình, đây là chiếc xe có tính kinh tế nhiên liệu, hoạt động bên bỉ, chi phí bảo dưỡng sửa chữa thấp, sử dụng dễ dàng… Vios là dòng xe đa dụng phù hợp với nhiều đối tượng sử dụng khác nhau. Xe được trang bị động cơ I4 2.0 L với các công nghệ điều khiển động cơ hiện đại như phun xăng điện tử ( EFI ), cơ cấu phân phối khí thông minh VVT-I, sử dụng hộp số cơ khí 5 cấp giúp tiết kiệm nhiên liệu. Để truyền mô men từ động cơ sang hộp số xe dùng bộ ly hợp ma sát một đĩa.Sau đây ta sẽ tìm hiểu kĩ hơn về bộ ly hợp của hệ thống truyền lực trên xe. Công dụng, yêu cầu, phân loại: *Công dụng Ly hợp là một cụm của hệ thống truyền lực,nằm giữa động cơ và hộp số và có các chức năng sau: Trang 6 - Truyền mô men quay từ động cơ tới hệ thống truyền lực phía sau; - Cắt và nối mô men quay từ động cơ tới hệ thống truyền lực đảm bảo sang số được dễ dàng thực hiện sự đống ngắt êm dịu nhằm làm giảm tải trọng động lớn lên hộp số và thực hiện chức năng của mình trong một thời gian ngắn; - Khi chịu tải quá lớn li hợp cần phải đóng vai trò như như một cơ cấu an toàn nhằm tránh sự quá tải cho hệ thống truyền lực và động cơ; - Thực hiện giảm chấn động do động cơ gây ra trong quá trình làm việc nhằm đảm bảo cho các chi tiết trong hệ thống truyền lực được an toàn.
Yêu cầu Ly hợp phải đảm bảo được các yêu cầu sau: - Đảm bảo truyền được hết mô men từ động cơ đến hệ thống truyền lực trong mọi điều kiện sử dụng; - khi đóng truyền động phải nhanh chóng, êm dịu và không gây các lực va đạp cho hệ thống truyền lực; - Khi cắt truyền động phải hoàn toàn dứt khoát để quá trình ra vào số được nhẹ nhàng; - Đảm bảo an toàn cho hệ thống truyền lực khi bị quá tải, tránh được các lực quá lớn tác dụng lên hệ thống truyền lực; - Trọng lượng các chi tiết phải nhỏ gọn để giảm lực quán tính qua đó giảm được sự và đập khi thay đổi tỉ số truyền; - Có khả năng thoát nhiệt tốt, hạn chế tối đa sự ảnh hưởng của nhiệt độ tới hệ số ma sát của đĩa ma sát và độ bền đàn hồi của các chi tiết đàn hồi cũng như đồ bền của các chi tiết khác của ly hợp; Trang 7 - Phải có kết cấu đơn giản dễ dàng điều khiển cũng như dễ dàng trong việc tháo lắp sữa chữa và bảo dưỡng; - Ngoài các yêu cầu trên ly hợp cũng như các chiết máy khác cần phải đảm bảo được độ bền, làm việc tin cậy và có giá thành không cao. Phân loại Kết cấu cấu ly hợp có thể được phân loại như sau: - Theo phương pháp truyền mô men từ trục khuỷu động cơ tới hệ thống truyền lực có thể chia ra: + Ly hợp ma sát: mô men truyền qua ly hợp là nhờ lực ma sát. Ly hợp loại này hiện được sử dụng rộng rãi trên các lại ô tô với các dạng mà sát khô và ma sát trong dầu (ma sát ướt) ly hợp VIOS thuộc loại này với bề mặt ma sát khô; + Ly hợp thủy lực: mô men truyền qua là nhờ chất lỏng thủy lực có khả năng truyền êm và giảm tải trọng động. Các bộ truyền thủy lực được dùng trên các hệ thống truyền lực thủy cơ với kết cấu thủy lực và biến mô thủy lực; + Ly hợp điện từ: truyền mô men quay bằng lực điện từ; - Phân loại theo hình dáng bề mặt đĩa ma sát có các loại: + Ly hợp hình đĩa; + Ly hợp hình côn; + Ly hợp hình trống; - Phân loại theo số lượng đĩa ma sát có: + Ly hợp một đĩa ma sát; + ly hợp nhiều đĩa ma sát; Trang 8 -Phân loại theo trạng thái thường xuyên làm việc của ly hợp ma sát thì có các loại: + Ly hợp thường đóng: ly hợp loại này chỉ mở khi có tác động điều khiển của người lái xe.
Loại này được sủ dụng hầu hết trên các loại ô tô con và các ô tô tải; + Ly hợp thường mở: ly hợp luôn ở trạng thái mở, khi hoạt động phải có sự tác động của cơ cấu điều khiển đóng ly hợp. Ly hợp loại này được dùng chủ yếu trên các máy móc công trình; -Phân loại theo phương pháp tạo ra lực ép đảm bảo tạo nên mô men ma sát được chia thành: + Sử dụng lực ép của lò xo như các loại lò xo: trụ, côn, đĩa…, với các dạng bố trí quanh chu vi hoặc trung tâm của ly hợp để tao ra lực ép. Loại này được sử dụng rộng rãi trên các phương tiện ô tô con cũng như các ô tô vận tải chở người (xe buýt, xe khách) và chở hàng hóa + Loại ly hợp dùng lực ly tâm: để tạo ra lực ép ma sát, loại này thường được sử dụng trên các ô tô rất nhỏ và xe máy + Loại bán ly tâm (nửa ly tâm): lực ép sinh ra gồm cả lực ép của lò xo và lực ly tâm; -Phân loại theo phương pháp dẫn động điều khiển ly hợp thường sử dụng các dạng sau: + Dẫn động điều khiển cơ khí: là dẫn động điều khiển ly hợp từ bàn đạp ly hợp tới cụm ly hợp thông qua các khâu, khớp, đòn nối…để thực hiện việc điều khiển đóng mở ly hợp. Loại này thường được sử dụng trên các phương tiện có công suất nhỏ với yêu cầu lực ép nhỏ Trang 9 + Dẫn động thủy lực: là dẫn động điều khiển hoạt động của ly hợp thông các khâu, khớp, đòn nối và đường ống với các cụm truyền chất lỏng thực hiện đóng mỏ ly hợp loại này được sử dụng đa số các loại ô tô hiện nay + Dẫn động điều khiển có trợ lực: là tổ hợp của các phương pháp dẫn động cơ khí hoặc thủy lực với các bộ trợ lực bàn đạp, cơ khí thủy lực áp suất lớn, chân không, khí nén….
Loại này sử dụng cho các phương tiện ô tô máy móc có công suất động cơ lớn. Kết cấu chung của li hợp sử dụng trên ô tô 3. Một số loại ly hợp thường gặp Ly hợp dùng lò xo màng ❖ Cấu tạo * Phần chủ động Phần chủ động gồm bánh đà lắp cố định trên trục khuỷu, vỏ ly hợp 10 lắp cố định trên bánh đà, đĩa ép 3 cùng quay với vỏ ly hợp và bánh đà. * Phần bị động Gồm đĩa ma sát 2 và trục sơ cấp hộp số.
Đĩa ma sát có moay ơ được lắp then hoa trên trục sơ cấp để truyền mômen cho trục sơ cấp và có thể di trượt dọc trên trục bị động trong quá trình ngắt nối ly hợp. Phần chủ động Trang 10 - Phần chủ động gồm có: bánh đà bề mặt bánh đà, đĩa ép, vỏ ly hợp và lò xo ép.5: Sơ đồ cấu tạo của hệ thống ly hợp 1-Bánh đà; 2-Đĩa bị động; 3-Đĩa ép; 4-Vỏ ly hợp; 5-Lò xo đĩa; 6-Vòng bi tỳ; 7- Đòn mở ly hợp; 8-Xy lanh chấp hành; 9-Đường ống dẫn dầu; 10-Xi lanh chính; 11-Bình chứa dầu; 12-Bàn đạp ly hợp. -Bánh đà: 1-Bánh đà Bánh đà nằm ở cuối động cơ, được bắt chặt với đuôi trục khuỷu bằng các bu lông. Bánh đà được gia công phẳng bề mặt tiếp xúc với đĩa bị động ( đĩa ma sát) trên vành bánh đà có các bánh răng ăn khớp với bánh răng của máy khởi động.
Trang 11 Ngoài ra gần mép còn có các lỗ ren và chốt định vị để bắt vỏ ly hợp.Tâm bánh đà có đặt một vòng bi để đỡ trục ly hợp ( trục sơ cấp của hộp số). - Vỏ ly hợp: 4- Vỏ ly hợp Vỏ ly hợp thường được làm bằng gang hoặc thép vành có các lỗ để bắt chặt định tâm với bánh đà.vỏ ly hợp được liên kết với lò xo đĩa bằng các vấu hoặc bu lông thành điểm tựa cho các lá của lò xo tạo nên cơ cấu đòn bẩy để thực hiện mở ly hợp. -Đĩa ép: 3- Đĩa ép Trang 12 Đĩa ép giống như hình vành khăn khép kín. Có diện tích bề mặt lớn hơn diện tích bề mặt của tấm ma sát, mặt tiếp xúc với đĩa ma sát được gia công phẳng nhẵn và có độ đồng tâm cao.Đĩa ép được lên kết với lò xo đĩa bằng các vấu đinh tán hay mối ghép bu lông.
- Lò xo đĩa: Lò xo đĩa có tác dụng tạo ra lực ép để ép chặt đĩa ép vào đĩa bị động ( đĩa ma sát ) với bánh đà thành một khối để ly hợp có thể truyền mô men từ bánh đà, đĩa ép sang đĩa bị động. Vành ngoài của lò co đĩa được liên kết với đĩa ép, các lá thép ở thân được liên kết với vỏ ly hợp tạo cơ cáu đong bẩy điều khiển di chuyển đĩa ép để thực hiện quá trình mở ly hợp. Phần bị động Phần bị động của ly hơp gồm có trục ly hợp ( trục sơ cấp hộp số) và đĩa bị động ( đĩa ma sát ). - Trục ly hợp: Là trục sơ cấp của hộp số, một đầu được gối lên vòng bi ở tâm bánh đà, đầu còn lại được gối lên vòng bi đặt ở hộp số có bánh răng luôn ăn khớp với trục trung gian của hộp số thân có rãnh then lắp ghép với moay ơ đĩa bị động để nhận và truyền lực từ đĩa bị động tới hộp số phía sau; -Đĩa bị động Trang 13 Hình 2.