Nghiên Cứu Đối Chiếu Hành Vi Từ Chối Lời Đề Nghị và Lời Mời Của Người Mỹ và Người Việt

Luận án tiến sĩ phân tích hành vi từ chối lời đề nghị và lời mời giữa người Mỹ và người Việt, khám phá sự khác biệt văn hóa và giao tiếp.

• Tác giả: Vương Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Thanh Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu
• Đề tài: Nghiên Cứu Hành Vi Từ Chối Lời Đề Nghị và Lời Mời Giữa Người Mỹ và Người Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hành Vi Từ Chối Lời Đề Nghị Lời Mời Tổng Quan Nghiên Cứu

Nghiên cứu về hành vi từ chối (HVTC) là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học và giao tiếp liên văn hóa. HVTC không chỉ đơn thuần là nói "không," mà còn liên quan đến cách thức, ngữ cảnh, và mục đích của việc từ chối. Trong bối cảnh giao tiếp quốc tế, đặc biệt giữa người Mỹ và người Việt, sự khác biệt trong văn hóa từ chối lời đề nghị và lời mời có thể dẫn đến hiểu lầm và xung đột. Nghiên cứu này nhằm mục đích so sánh và đối chiếu các phương thức biểu đạt HVTC giữa hai nền văn hóa, từ đó đưa ra những gợi ý giúp cải thiện hiệu quả giao tiếp.

1.1. Nghiên Cứu Hành Vi Từ Chối Trên Thế Giới Một Cái Nhìn Tổng Quan

Các nghiên cứu quốc tế về HVTC tập trung vào nhiều khía cạnh, bao gồm chiến lược từ chối, yếu tố ảnh hưởng đến quyết định từ chối, và tác động của HVTC đến mối quan hệ giữa các bên. Nhiều công trình đối chiếu HVTC giữa các ngôn ngữ khác nhau, như tiếng Anh với tiếng Nhật, tiếng Ả Rập, hoặc tiếng Trung Quốc. Các nghiên cứu này nhấn mạnh sự khác biệt trong giao tiếp ứng xử trong từ chối, đặc biệt về mức độ trực tiếp/gián tiếp và phép lịch sự khi từ chối.

1.2. Nghiên Cứu Hành Vi Từ Chối Ở Việt Nam Tình Hình Hiện Tại

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về HVTC còn hạn chế hơn so với trên thế giới. Một số công trình đã tập trung vào đối chiếu HVTC trong tiếng Việt với tiếng Anh hoặc tiếng Nhật, nhưng chưa có nhiều nghiên cứu sâu sắc về HVTC trong chính văn hóa Việt Nam. Đặc biệt, chưa có nghiên cứu nào đối chiếu cụ thể hành vi từ chối lời đề nghị và lời mời giữa người Mỹ và người Việt. Luận án của Vƣơng Thị Hải Yến là một trong những nghiên cứu đầu tiên đi sâu vào lĩnh vực này.

II. Vấn Đề Rào Cản Văn Hóa Trong Từ Chối Lời Đề Nghị Lời Mời

Sự khác biệt trong văn hóa giao tiếp Mỹ và văn hóa giao tiếp Việt Nam tạo ra những thách thức đáng kể trong việc từ chối lời đề nghị và lời mời. Người Mỹ thường có xu hướng trực tiếp và thẳng thắn, trong khi người Việt lại coi trọng sự tế nhị và tránh làm mất lòng người khác. Điều này có thể dẫn đến những hiểu lầm, khi người Mỹ cảm thấy người Việt quá vòng vo, hoặc người Việt cảm thấy người Mỹ quá thô lỗ. Việc hiểu rõ những khác biệt này là rất quan trọng để xây dựng mối quan hệ sau từ chối và duy trì sự tôn trọng lẫn nhau.

2.1. Nguy Cơ Mất Lòng Tác Động Của Lời Từ Chối Thiếu Tế Nhị

Một lời từ chối thiếu tế nhị có thể gây ra những hậu quả tiêu cực, đặc biệt trong môi trường làm việc hoặc các mối quan hệ cá nhân. Người bị từ chối có thể cảm thấy bị xúc phạm, không được tôn trọng, hoặc bị đánh giá thấp. Điều này có thể dẫn đến sự rạn nứt trong quan hệ, mất cơ hội hợp tác, hoặc thậm chí là xung đột. Do đó, việc nắm vững cách từ chối khéo léo là một kỹ năng quan trọng trong giao tiếp.

2.2. Giải Mã Ngôn Ngữ Cơ Thể Vai Trò Trong Giao Tiếp Từ Chối

Không chỉ lời nói, ngôn ngữ cơ thể khi từ chối cũng đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông điệp. Ánh mắt, biểu cảm khuôn mặt, cử chỉ tay chân đều có thể ảnh hưởng đến cách người khác cảm nhận về lời từ chối. Ví dụ, một nụ cười gượng gạo hoặc ánh mắt né tránh có thể làm giảm đi tính chân thành của lời xin lỗi, khiến người nghe cảm thấy khó chịu hơn. Nghiên cứu này chú trọng cả lời từ chối trực tiếp và lời từ chối gián tiếp.

III. Phương Pháp Đối Chiếu Chiến Lược Từ Chối Mỹ Việt Chi Tiết

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp đối chiếu để so sánh các chiến lược từ chối được người Mỹ và người Việt sử dụng. Các chiến lược này được phân loại thành trực tiếp và gián tiếp, dựa trên mức độ rõ ràng và thẳng thắn của lời từ chối. Ngoài ra, nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn chiến lược từ chối, bao gồm mối quan hệ giữa người nói và người nghe, ngữ cảnh giao tiếp, và các giá trị văn hóa. Nguồn tư liệu sử dụng: các đoạn hội thoại trong phim ảnh, văn học.

3.1. Phân Tích Cấu Trúc Lời Nói Tìm Hiểu Sâu Sắc Ngữ Cảnh Sử Dụng

Phân tích cấu trúc lời nói là một bước quan trọng trong việc hiểu rõ HVTC. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ngôn ngữ như từ ngữ, ngữ pháp, và ngữ điệu được sử dụng trong lời từ chối. Đồng thời, cũng xem xét ngữ cảnh giao tiếp, bao gồm mối quan hệ giữa người nói và người nghe, mục đích giao tiếp, và các yếu tố văn hóa liên quan. Theo Vƣơng Thị Hải Yến, cân nhắc yếu tố xã hội như tuổi tác, địa vị để đưa ra lời từ chối phù hợp.

3.2. Thống Kê Tần Suất Đo Lường Mức Độ Ưa Chuộng Chiến Lược Từ Chối

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê để đo lường tần suất sử dụng các chiến lược từ chối khác nhau của người Mỹ và người Việt. Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát, phỏng vấn, và phân tích các đoạn hội thoại thực tế. Kết quả thống kê cho thấy có sự khác biệt đáng kể trong việc ưa chuộng các chiến lược từ chối giữa hai nền văn hóa. Chẳng hạn, người Mỹ có xu hướng sử dụng chiến lược từ chối trực tiếp hơn người Việt.

IV. So Sánh Văn Hóa Sự Khác Biệt Thú Vị Trong Hành Vi Từ Chối

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt đáng kể trong sự khác biệt văn hóa trong giao tiếp khi từ chối giữa người Mỹ và người Việt. Người Mỹ thường đánh giá cao sự thẳng thắn và trực tiếp, trong khi người Việt lại coi trọng sự tế nhị và tránh làm mất lòng người khác. Điều này dẫn đến việc người Mỹ thường sử dụng các chiến lược từ chối trực tiếp hơn, chẳng hạn như nói "không" một cách rõ ràng, trong khi người Việt lại sử dụng các chiến lược từ chối gián tiếp, như đưa ra lý do hoặc lời xin lỗi.

4.1. Trực Tiếp Hay Gián Tiếp Ưu Tiên Của Mỗi Nền Văn Hóa

Sự lựa chọn giữa chiến lược từ chối trực tiếp và gián tiếp phản ánh những giá trị văn hóa khác nhau. Trong văn hóa Mỹ, sự trung thực và hiệu quả được đánh giá cao, do đó, việc từ chối trực tiếp được coi là một cách giao tiếp hiệu quả. Trong khi đó, trong văn hóa Việt Nam, sự hòa thuận và tôn trọng được coi trọng hơn, do đó, việc từ chối gián tiếp được coi là một cách để duy trì mối quan hệ tốt đẹp.

4.2. Tôn Trọng Khác Biệt Bí Quyết Giao Tiếp Thành Công Liên Văn Hóa

Để giao tiếp thành công trong môi trường liên văn hóa, điều quan trọng là phải tôn trọng sự khác biệt văn hóa. Cần phải hiểu rằng không có một cách từ chối nào là "đúng" hay "sai," mà chỉ có cách phù hợp hơn hoặc kém phù hợp hơn trong từng ngữ cảnh cụ thể. Bằng cách tôn trọng sự khác biệt văn hóa, có thể tránh được những hiểu lầm và xung đột không đáng có, đồng thời xây dựng được những mối quan hệ bền vững.

V. Ứng Dụng Cải Thiện Giao Tiếp Với Người Mỹ Người Việt

Hiểu rõ sự khác biệt trong hành vi từ chối giữa người Mỹ và người Việt có thể giúp cải thiện hiệu quả giao tiếp trong nhiều lĩnh vực, từ kinh doanh đến ngoại giao. Khi giao tiếp với người Mỹ, cần chú ý đến sự thẳng thắn và trực tiếp của họ, và tránh vòng vo hoặc sử dụng các chiến lược từ chối quá gián tiếp. Khi giao tiếp với người Việt, cần chú ý đến sự tế nhị và tôn trọng của họ, và tránh làm mất lòng họ bằng những lời từ chối quá thẳng thắn.

5.1. Ứng Dụng Trong Kinh Doanh Xây Dựng Quan Hệ Hợp Tác Bền Vững

Trong môi trường kinh doanh, việc hiểu rõ từ chối trong kinh doanh có thể giúp xây dựng những quan hệ hợp tác bền vững. Khi đàm phán với đối tác Mỹ, cần chuẩn bị sẵn sàng cho những lời từ chối thẳng thắn, và không nên coi đó là một dấu hiệu của sự thất bại. Thay vào đó, hãy coi đó là một cơ hội để hiểu rõ hơn về nhu cầu của đối tác và tìm ra những giải pháp phù hợp hơn.

5.2. Ứng Dụng Trong Ngoại Giao Thúc Đẩy Hiểu Biết Và Hợp Tác

Trong lĩnh vực ngoại giao, việc hiểu rõ sự khác biệt văn hóa trong hành vi từ chối có thể giúp thúc đẩy hiểu biết và hợp tác giữa các quốc gia. Các nhà ngoại giao cần phải nhạy bén với những tín hiệu văn hóa, và sử dụng các chiến lược giao tiếp phù hợp để tránh gây ra những hiểu lầm hoặc xung đột không đáng có. Cần chú ý đến thái độ tôn trọng sự khác biệt văn hóa.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Từ Chối Lời Mời

Nghiên cứu này đã góp phần làm sáng tỏ sự khác biệt trong hành vi từ chối giữa người Mỹ và người Việt. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi cần được giải đáp. Các nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định từ chối, tâm lý học từ chối và tác động của HVTC đến mối quan hệ giữa các bên. Đồng thời, cũng cần có thêm nhiều nghiên cứu về HVTC trong các ngữ cảnh giao tiếp cụ thể, như từ chối trong tình yêu.

6.1. Nghiên Cứu Liên Ngành Kết Hợp Ngôn Ngữ Học Và Xã Hội Học

Để hiểu rõ hơn về HVTC, cần có sự kết hợp giữa ngôn ngữ học và xã hội học. Các nhà ngôn ngữ học có thể phân tích cấu trúc lời nói và chiến lược từ chối, trong khi các nhà xã hội học có thể nghiên cứu các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến HVTC. Sự kết hợp này sẽ giúp chúng ta có được một cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về hành vi phức tạp này.

6.2. Đa Dạng Hóa Nghiên Cứu Mở Rộng Phạm Vi Khảo Sát

Các nghiên cứu tương lai nên mở rộng phạm vi khảo sát để bao gồm nhiều đối tượng hơn, từ các nhóm tuổi khác nhau đến các tầng lớp xã hội khác nhau. Điều này sẽ giúp chúng ta có được một bức tranh đầy đủ hơn về HVTC trong các cộng đồng khác nhau. Cần chú trọng khảo sát các tình huống từ chối phổ biến.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------- VƢƠNG THỊ HẢI YẾN NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU HÀNH VI TỪ CHỐI LỜI ĐỀ NGHỊ VÀ LỜI MỜI CỦA NGƢỜI MỸ VÀ NGƢỜI VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội – 2019 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------- VƢƠNG THỊ HẢI YẾN NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU HÀNH VI TỪ CHỐI LỜI ĐỀ NGHỊ VÀ LỜI MỜI CỦA NGƢỜI MỸ VÀ NGƢỜI VIỆT Chuyên ngành: NGÔN NGỮ HỌC SO SÁNH - ĐỐI CHIẾU Mã số:62220241 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Vũ Thị Thanh Hƣơng Hà Nội – 2019 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được côngbố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Vƣơng Thị Hải Yến i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày bỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. TS Vũ Thị Thanh Hương đã luôn dành thời gian cùng tâm huyết ủng hộ, động viên về mặt tinh thần và hướng dẫn, chỉ bảo tận tình về mặt chuyên môn để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới Tạp chí Ngôn ngữ và Đời sống;Tạp chí Từ điển học và Bách khoa thư;Hội thảo khoa học toàn quốc Nghiên cứu và giảng dạy ngữ văn trong bối cảnh đổi mới và hội nhập, Trường ĐHSP2;Chuyên san KHXH & NV, tạp chí khoa học ĐH Đà Lạtvà Hội thảo khoa học, Trường ĐH Hùng Vương đã tạo điều kiện cho tôi công bố những kết quả nghiên cứu trong suốt thời gian qua. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới Trường Cao đẳng Sư phạm tỉnh Hà Giang- nơi tôi công tác, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới các thành viên trong gia đình đã luôn bên cạnh, ủng hộ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua. Tác giả luận án Vƣơng Thị Hải Yến ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . i DANH MỤC CÁC CHỮVIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN .v DANH MỤC CÁC BẢNG . vi DANH MỤC CÁC BIỂU . vii MỞ ĐẦU . TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT . Tổng quan nghiên cứu về hành vi từ chối . Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu ở Việt Nam . Cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài . Lí thuyết hành vi ngôn ngữ. Hành vi đề nghị được làm việc gì đó cho ai (offer) và hành vi từ chối lời đề nghị . Hành vi mời và hành vi từ chối lời mời . Phân biệt hành vi từ chối với các hành vi khác . Hành vi từ chối và lý thuyết hội thoại . Hành vi từ chối và tính lịch sự . Các nhân tố tác động đến hành vi từ chối . ĐỐI CHIẾU CÁC PHƢƠNG TIỆN BIỂU ĐẠT HÀNH VI TỪ CHỐI LỜI ĐỀ NGHỊ (OFFER) CỦA NGƢỜI MỸ VÀ NGƢỜI VIỆT . Các phƣơng tiện biểu đạt HVTC lời đề nghị (offer) của ngƣời Mỹ . Các phương tiện biểu đạt HVTC trực tiếp lời đề nghị của người Mỹ . Các phương tiện biểu đạt HVTC gián tiếp lời đề nghị của người Mỹ . Các phƣơng tiện biểu đạt HVTC lời đề nghị (offer) của ngƣời Việt . Các phương tiện biểu đạt HVTC trực tiếp lời đề nghị của người Việt . Các phương tiện biểu đạt HVTC gián tiếp lời đề nghị của người Việt. Sự tương đồng và khác biệt về phương tiện biểu đạt và chiến lược thực hiện HVTC lời đề nghị của người Mỹ và người Việt .78 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. ĐỐI CHIẾU CÁC PHƢƠNG TIỆN BIỂU ĐẠT HÀNH VI TỪ CHỐI LỜI MỜICỦA NGƢỜI MỸ VÀ NGƢỜI VIỆT . Các phƣơng tiện biểu đạt HVTC lời mời của ngƣời Mỹ . Các phương tiện biểu đạt HVTC trực tiếp lời mời của người Mỹ . Các phương tiện biểu đạt HVTC gián tiếp lời mời của người Mỹ. Các phƣơng tiện biểu đạt HVTC lời mời của ngƣời Việt. Các phương tiện biểu đạt HVTC trực tiếp lời mời của người Việt . Các phương tiện biểu đạt HVTC gián tiếp lời mời của người Việt . Sự tương đồng và khác biệt về phương tiện biểu đạt và chiến lược thực hiện HVTC lời mời của người Mỹ và người Việt . NHÂN TỐ QUYỀN LỰC VÀ GIỚI TÍNH VỚI SỰ LỰA CHỌNCÁC CHIẾN LƢỢC TỪ CHỐI LỜI LỜI MỜICỦA NGƢỜI MỸ VÀ NGƢỜI VIỆT. Phiếu hoàn thiện diễn ngôn (DCT) .Kết quả nghiên cứu . Sự tác động của nhân tố quyền lực tới việc lựa chọn sử dụng các chiến lược từ chối lời mời của người Mỹ và người Việt . Sự tác động của nhân tố giới tính tới việc lựa chọn các chiến lược từ chối lời mời của người Mỹ và người Việt.158 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢLIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .162 TÀI LIỆU THAM KHẢO .163 NGUỒN TƢ LIỆU CỦA LUẬN ÁN . PHỤ LỤC ĐOẠN THOẠI TỪ CHỐI TRONG LUẬN ÁN . iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮVIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Formatted: Dutch (Netherlands) BTNV : Biểu thức ngữ vi CLTC : chiến lược từ chối DCT : (discourse completion test) Phiếu hoàn thiện diễn ngôn ĐTNV : động từ ngữ vi H : ngườinghe HVNN : hành vi ngôn ngữ HVTC : Hành vi từ chối Formatted: Dutch (Netherlands) S : Người nói SP1 : Người nói 1 SP2 : Người nói 2 TCTT : Từ chối trực tiếp TCGT : Từ chối gián tiếp Các trích dẫn lý luận ngôn ngữ được quy định trong [ ]; các trích dẫn ngữ liệu được quy định trong ( ). v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tần suất sử dụng các CLTC lời đề nghị của người Mỹ và người Việt .1: Tần suất sử dụng các CLTC lời mời của người Mỹ và người Việt .1: Tỷ lệ sử dụng CLTC trực tiếp và CLTC gián tiếp lời mờicủa nghiệm viên Mỹ - Việt (TT: trực tiếp; GT: gián tiếp) .3: Tỷ lệ sử dụng CLTC trực tiếp và CLTC gián tiếp lời mời của nghiệm viên Mỹ - Việt trong trường hợp người từ chối có vị thế cao hơn người mời .4: Tỷ lệ sử dụng CLTC trực tiếp và CLTC gián tiếp lời mời của nghiệm viên Mỹ - Việt trong trường hợp người từ chối có vị thế ngang bằng người mời .5: Tỷ lệ sử dụng CLTC trực tiếp và CLTC gián tiếp lời mời của nghiệm viên Mỹ - Việt trong trường hợp người từ chối có vị thế thấp hơn người mời .155 vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BIỂU Biểu 4.1: Tỉ lệ sử dụng CLTC trực tiếp và gián tiếp lời mời của người Mỹ và người Việt trong trường hợp người từ chối có vị thế cao hơn .2: Tỉ lệ sử dụng CLTC trực tiếp và gián tiếp lời mời của người Mỹvà người Việt trong trường hợp người từ chối có vị thế ngang bằng.3: Tỉ lệ sử dụng CLTC trực tiếp và gián tiếp lời mời của người Mỹ và người Việt trong trường hợp người từ chối có vị thế thấp hơn .143 vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong các hành vi ngôn ngữ (HVNN), hành vi từ chối (HVTC) là hành vi phổ quát của mọi ngôn ngữ. Cũng như tất cả các hành vi khác, nó chịu sự chi phối của các nhân tố ngôn ngữ và xã hội. Tuy nhiên, phương tiện thực hiện hành vi từ chối và các phương tiện ngôn ngữ để biểu hiện từ chối trong mỗi ngôn ngữ, mỗi nền văn hóa lại khác nhau do đặc điểm ngôn ngữ và thói quen tư duy, ứng xử khác nhau của mỗi dân tộc. Điểm khác nhau này chính là nguyên nhân dẫn đến những hiểu lầm, những xung đột trong giao tiếp liên văn hoá. Cùng với sự phát triển của lý thuyết ngôn ngữ học và những nghiên cứu về phép lịch sự trong giao tiếp, hành vi từ chối được xét đến như là một trong những hoạt động ngôn từ gắn với phép lịch sự trong nghi thức giao tiếp. Tuy nhiên, ngay cả khi sử dụng tiếng mẹ đẻ của mình, chọn lựa một phương tiện biểu đạt từ chối sao cho phù hợp khéo léo, hiệu quả không đơn giản chút nào. Bởi lẽ, chúng tôi nhận thấy, việc tạo một lời từ chối không chỉ đơn thuần là theonhững cấu trúc với các tiêu điểm: từ chối ai, từ chối cái gì, từ chối như thế nào mà còn phải tìm hiểu việc áp dụng hành vi ấy trong những ngữ cảnh khác nhau, ở cácmôi trường khác nhau. Đây là một hành vi rất cần sự cẩn trọng tronggiao tiếp vì nó là một hành vi đe dọa thể diện của cả người nói (S)và người nghe (H). Khi đưa ra một lời từ chối, trong tất cả các quy ước xã hội, người ta đều phải cân nhắc tới yếu tố xã hội như tuổi tác, địa vị, thậm chí sự có mặt của người khác trong hội thoại để có thể quyết định đưa hay không đưa ra lời từ chối. Và nếu như đưa ra lời từ chối, người từ chối phải hết sức tế nhị, phải “chọn” từ ngữ cho hợp lý với ngữ cảnh, nên nói trực tiếp hay gián tiếp, giọng điệu hay thái độ như thế nào để đạt được mục đích giao tiếp. Mục đích ở đây là đạt được hiệu lực tại lời bất chấp việc bị coi là bất lịch sự hay phá vỡ mối quan hệ vốn có của hai người hay mục đích để đạt được hiệu lực tại lời mà vẫn giữ được mối quan hệ, vẫn được coi là lịch sự, tế nhị… Cho đến nay, ở Mỹ cũng như ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về hành vi từ chối gồm từ chối lời thỉnh cầu (request), lời cầu khiến, lời mời, lời gợi 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trong đó, đáng chú ý là một số công trình nghiên cứu đối chiếu hành vi từ chối trong tiếng Anh với tiếng Nhật, tiếng Ả rập, tiếng Trung Quốc, hay đối chiếu hành vi từ chối trong tiếng Việt với tiếng Anh, tiếng Nhật. Tuy nhiên, hiện chưa có một công trình nào nghiên cứu đối chiếu hành vi từ chối lời đề nghị được làm gì đó cho ai (refusing an offer) và lời mời (refusing an invitation) trong hai ngôn ngữ Anh Mỹ và Việt.