Chương 1: Cơ sở lí luận về Trekking theo quan điểm du lịch sinh thái Chương 2: Tiềm năng phát triển du lịch Trekking tại vườn quốc gia Hoàng Liên Chương 3: Thực trạng hoạt động du lịch Trekking tại vườn quốc gia Hoàng Liên Chương 4: Giải pháp phát triển hoạt động du lịch Trekking tại vườn quốc gia Hoàng Liên Hoàng Thị Thủy – VH1002 8 Bước đầu nghiên cứu hoạt động du lịch Trekking tại vườn quốc gia Hoàng Liên theo quan điểm du lịch sinh thái CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DU LỊCH TREKKING THEO QUAN ĐIỂM DU LỊCH SINH THÁI 1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DU LỊCH TREKKING 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Du lịch Trekking trên thế giới và Việt Nam +) Lịch sử hình thành và phát triển của hoạt động Du lịch Trekking trên thế giới Các hoạt động Du lịch Trekking xuất hiện lần đầu tiên tại Châu Mỹ, Châu Âu từ nửa sau thế kỉ XX; từ sáng kiến của những người giàu có muốn tổ chức những chuyến đi mang tính vận động cao, rèn luyện sức khỏe, thử thách với địa hình, độ cao và khám phá những nét nguyên sơ của tự nhiên. Thời kì này, hoạt động Du lịch Trekking chỉ mới được phát sinh trong giới quý tộc; còn tầng lớp lao động thì không thể tham gia các tour Trekking này vì thiếu điều kiện về thời gian và tài chính. Mặt khác, khi đó loại hình Du lịch nghỉ dưỡng đang được ưa chuộng, có tiềm năng lớn trong kinh doanh nên Du lịch Trekking ít được xã hội quan tâm. Từ đầu những năm 60 của thế kỉ XX, ở Châu Âu hoạt đông Du lịch đã trở nên sôi động, Du lịch Trekking tour cũng được biết đến nhiều hơn.
Ban đầu khuynh hướng tự tổ chức, sau đó phát triển theo thuê mướn, rồi đến việc thuê mượn trọn gói chuyên nghiệp. Đến năm 1965 đã xuất hiện các đơn vị kinh doanh lữ hành tổ chức các chuyến đi Trekking cho du khách. Du lịch khám phá và mạo hiểm trên thế giới được đánh dấu mạnh mẽ vào tháng 01/1960 tại Mỹ khi tập đoàn Muontain Travel US ra đời, cùng với sự chinh phục của Du lịch Trekking đối với thị trường Mỹ tại Nepal, Kashmir, Cosica, Thụy Sỹ, Newrealand và Kenya. Trong khoảng 20 năm trở lại đây, hoạt động Du lịch Trekking đã phát triển nhanh và những bước biến chuyển lớn.
Các địa điểm Trek luôn luôn được bổ sung, mở rộng phạm vi; ngoài những vùng nổi tiếng như Hymalaya, Alps…còn mở rộng tới nhiều vùng núi hoang dã và không chỉ bó hẹp ở các vùng núi. Theo đà phát triển, các đơn vị khai thác Trekking mọc lên như nấm ở Kadmandu, vùng Everest và Annapuma. Đối tượng khách cũng được mở rộng; không chỉ những người giàu có mà có cả học sinh, sinh viên, công chức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ thuộc đủ các lĩnh vực Hoàng Thị Thủy – VH1002 9 Bước đầu nghiên cứu hoạt động du lịch Trekking tại vườn quốc gia Hoàng Liên theo quan điểm du lịch sinh thái khác nhau. Thời gian tour được kéo dài hơn, từ những chuyến đi trong ngày tới những cuộc điền dã hàng tháng trời cách biệt đời sống văn minh.
Các phương tiện hỗ trợ cũng được chuyên biệt hóa theo loại hình này để đảm bảo mức độ an toàn chuyến đi cho cả du khách và môi trường tự nhiên của địa phương. Các nhà cung ứng, các hãng lữ hành chuyên kinh doanh Trekking, các đại lí quảng cáo cho loại hình Du lịch này có mặt ở nhiều nơi với hàng loạt các chi nhánh tư vấn, đáp ứng các nhu cầu của du khách ở nhiều thời điểm trong năm. Hầu hết tất cả các vùng trên trái đất, với điều kiện tự nhiên và cuộc sống hoang sơ đều trở thành điểm đến hấp dẫn đối với khách Du lịch Trekking. Tuy vậy tiềm năng Du lịch Trekking ở Đông Nam Á dường như vẫn chưa được đánh thức vì hàng loạt các nguyên nhân kinh tế, chính trị.
Indonexia, Thái Lan, Malaixia là những quốc gia đầu tiên trong khu vực áp dụng khai thác Du lịch Trekking. +) Lịch sử hoạt động Du lịch Trekking ở Việt Nam Trong những năm 90, Việt Nam mới chỉ được coi như một điểm đến trong lộ trình của du khách quốc tế. Sau những chuyến thăm đó một số địa điểm miền núi, cao nguyên ở Việt Nam phù hợp với hoạt động Du lịch Trekking dần dần được du khách quốc tế biết đến như Sapa, Lai Châu, Điện Biên, Đà Lạt phần lớn là những nơi có truyền thống Du lịch nghỉ dưỡng. Những chuyến đi Trek đầu tiên được lồng ghép trong các tour mang tính khảo sát, nghiên cứu được tiến hành ở vùng núi Tây Bắc, tại một địa danh đã khá nổi tiếng từ thời Pháp thuộc: Sapa và một số tuor Du lịch dành cho khách phương Tây tới các vùng núi và khu bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam.
Từ đó những kinh nghiệm tổ chức Du lịch Trekking tại Sapa được truyền cho chính người địa phương. Trong khoảng hơn 10 năm qua, Việt Nam đã được một số hãng lữ hành chuyên kinh doanh Du lịch Trekking quốc tế chú ý, khảo sát, quảng cáo như một điểm đến chính thức và thực sự hấp dẫn. Các VQG của Việt Nam trở thành địa bàn khá phổ biến của khách Du lịch Trekking. Ở miền núi phía Bắc, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (Thanh Hóa) và VQG Hoàng Liên (Lào Cai) là hai điểm đến được nhiều du khách nước ngoài thám hiểm nhất do chính sách mở nhằm phát triển Du lịch của chính quyền địa phương.
Đến nay hoạt động Du lịch Trekking vẫn còn khá mới mẻ. Hầu hết những người tham gia là người nước ngoài. Những năm gần đây, các công ty Du lịch lữ Hoàng Thị Thủy – VH1002 10 Bước đầu nghiên cứu hoạt động du lịch Trekking tại vườn quốc gia Hoàng Liên theo quan điểm du lịch sinh thái hành trong nước đã có những nỗ lực nhất định để truyền bá loại hình Du lịch đầy lý thú này và đã nhận được những sự hưởng ứng nhất định từ giới trẻ. Vì vậy, chắc chắn trong tương lai Trekking tour sẽ trở nên phổ biến hơn khi mức sống của người dân được nâng cao.2 Khái niệm Du lịch Trekking Từ Trek xuất phát từ tiếng Nam Phi, đó là một từ của người Boer (người Phi gốc Hà Lan) có nghĩa là một chuyến đi theo xe bò.
Sau này khi được sử dụng rộng rãi nó chuyển nghĩa rộng là một chuyến đi nào đó dài và gian khổ. Tiếp đó từ Trek dùng để diễn tả các chuyến đi bộ đường dài (hiking) được thương mại hóa với sự hỗ trợ của các nhân viên khuân vác (porter) và “ê kíp” phục vụ người Sepa qua các vùng núi của Nepal, nơi nổi tiếng với dãy núi Hymalaya và đỉnh Everest “nóc nhà của thế giới”; đây có thể coi là không gian đầu tiên của hoạt động Du lịch Trekking được gọi tên từ nửa sau thế kỉ XX. Khái niệm “Trekking” trong thuật ngữ “Du lịch Trekking” có sự khác biệt với khái niệm “hiking” (đi bộ vất vả) ở chỗ: “hiking” chỉ đơn thuần là đi bộ với cường độ cao, chỉ cách thức nỗ lực di chuyển của con người, hay chỉ một môn thể dục thể thao; còn “Trekking” có nghĩa là đi bộ khám phá/mạo hiểm”, ngoài việc chỉ cách thức và nỗ lực di chuyển còn nêu sắc thái, đặc điểm của hoạt động này là tính khó khăn, thách thức cần vượt qua, mang tính mạo hiểm như một trải nghiệm thú vị. Trải qua gần nửa thế kỉ tồn tại và phát triển nhưng nội hàm của hoạt động Trekking và loại hình Du lịch Trekking vẫn chưa được hoàn toàn thống nhất.
Theo David Noland: “Trek” là một chuyến đi bộ đường dài, nhiều ngày từ một điểm A đến một điểm B (hay quay lại A) mà trong suốt chuyến đi đó người đi bộ không phải mang hành lý nặng nề mà cũng không phải chuẩn bị nấu ăn. Như vậy, mặc dù hoạt động kinh doanh tổ chức Trekking mới có đặc điểm là dịch vụ lều trại trọn gói và nhân viên khuân vác hay gia súc thồ hành lý, nhưng định nghĩa này vẫn bao hàm việc nghỉ qua đêm bằng lều trại và các bữa ăn tại nơi nghỉ. Điều này cho thấy dù theo khuynh hướng tự tổ chức, thì các du khách Trekking vẫn cần đến sự hỗ trợ của cư dân địa phương. Theo Rober Strauss thì: Những chuyến Trekking cố gắng cắt đứt liên hệ của du khách với thế giới văn minh, gia tăng nhu cầu khám phá bản thân, thử thách chịu đựng của bản thân với những hoạt động qua đêm dài ngày ở những vùng sâu, Hoàng Thị Thủy – VH1002 11 Bước đầu nghiên cứu hoạt động du lịch Trekking tại vườn quốc gia Hoàng Liên theo quan điểm du lịch sinh thái vùng xa và nơi hẻo lánh, hoang dã.
Nói chung, hoạt động Trekking thể hiện thái độ tự chủ (ít phụ thuộc hoặc không phụ thuộc) của con người đạt được thông qua một quãng thời gian dài tách biệt với thế giới văn minh. Trong hầu hết sách hướng dẫn Du lịch Trekking được coi là một dạng của Du lịch mạo hiểm (adventure tour) mang tính chất đi Du lịch kết hợp với thể thao (mỗi ngày đi bộ trung bình khoảng 15km) và bảo tồn văn hóa (sống trong môi trường sống của người dân bản địa). Trekking được theo nghĩa đơn giản là đi xuyên rừng và leo lên những ngọn núi hoang sơ, đây là một hình thức rèn luyện cả thể lực lẫn ý chí rất hiệu quả. Nhóm thực hiện dự án hỗ trợ Du lịch bền vững huyện Sapa, để thuận tiện cho việc triển khai hoạt động, cũng đưa ra cách hiểu về Trekking như sau: + Trekking không đơn thuần chỉ là một chuyến đi dã ngoại ngoài trời, đi bộ trên núi hay một chuyến leo trèo; nó đòi hỏi sự cố gắng, nỗ lực cao về thể chất của người thực hiện + Là một chuyến đi mang tính thách thức bởi độ dài và sự khác lạ trong nhận thức của du khách + Du khách Trekking sẽ cần thực phẩm, nghỉ ngơi lưu trú trên đường đi, chuẩn bị các trang thiết bị và cần có sự hướng dẫn + Các địa điểm lưu trú có thể trong nhà tại các bản làng xa xôi, hẻo lánh hoặc tại các điểm cắm trại + Trong các chuyến đi du khách phải leo trèo qua những vùng tự nhiên có dốc lớn hay núi cao, nơi mà người dân làm rẫy và chăm sóc gia súc.
Hầu hết tại các làng đều không có điện thoại và trạm xá (nơi không xuất hiện các tiện nghi hiện đại) Như vậy về mặt thuật ngữ du lịch Trekking có thể được hiểu là loại hình du lịch đi bộ khám phá, mạo hiểm.