Nghiên cứu dịch tễ virus cúm gia cầm và hiệu quả của vắc xin AH5N1 tại tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích thú y nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ sự lưu hành của virus cúm gia cầm và hiệu quả phòng bệnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Trường Sơn
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Quang Tuyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Dịch Tễ Virus Cúm Gia Cầm Và Hiệu Quả Vắc Xin AH5N1 Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. KHÁI NIỆM VỀ BỆNH CÚM GIA CẦM
• 1.2. TÌNH HÌNH BỆNH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 1.2.1. Tình hình thế giới
• 1.2.2. Tình hình dịch cúm ở Việt Nam
• 1.3. VIRUS HỌC BỆNH CÚM GIA CẦM TYPE A
• 1.3.1. Cấu trúc chung của virus cúm
• 1.3.2. Nét đặc trưng về cấu trúc hệ gen
• 1.3.3. Kháng nguyên của virus
• 1.3.4. Độc lực của virus
• 1.3.5. Cơ chế xâm nhập, nhân lên và gây bệnh của virus
• 1.3.6. Sức đề kháng của virus
• 1.4. TRUYỀN NHIỄM HỌC
• 1.4.1. Động vật cảm nhiễm
• 1.4.2. Sự truyền lây bệnh
• 1.5. TRIỆU CHỨNG, BỆNH TÍCH
• 1.6. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN
• 1.6.1. Dựa vào dịch tễ
• 1.6.2. Dựa vào triệu chứng, bệnh tích
• 1.6.3. Phân lập và định danh virus
• 1.7. PHÒNG BỆNH
• 1.7.1. Phòng bệnh bằng vệ sinh
• 1.7.2. Phòng bệnh bằng vắc xin
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 2.1.3. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Xác định một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên
• 2.2.2. Giám sát sự lưu hành của virus cúm gia cầm type A/H5N1 của tỉnh Thái Nguyên
• 2.2.3. Đánh giá tác dụng của vắc xin cúm A/H5N1 tại Thái Nguyên
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Điều tra một số chỉ tiêu và tình hình dịch cúm gia cầm trong 4 năm gần đây (2015 - 2018)
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 2.3.3. Phương pháp lấy mẫu và xử lý mẫu
• 2.3.4. Thực hiện các phản ứng
• 2.3.5. Phương pháp RT - PCR
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. KẾT QUẢ XÁC ĐỊNH MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH CÚM GIA CẦM TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1.1. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Thái Nguyên từ năm 2015 đến tháng 6/2018
• 3.1.2. Diễn biến tình hình dịch cúm gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên từ năm 2015 đến nay
• 3.1.3. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa
• 3.1.4. Tỷ lệ mắc bệnh cúm theo loại gia cầm
• 3.1.5. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo quy mô đàn
• 3.2. KẾT QUẢ GIÁM SÁT SỰ LƯU HÀNH CỦA VIRUS CÚM A VÀ CÚM A/H5N1 TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.3. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA VẮC XIN PHÒNG BỆNH CÚM GIA CẦM TẠI THÁI NGUYÊN
• 3.3.1. Kết quả tiêm phòng vắc xin cúm cho đàn gia cầm của tỉnh Thái Nguyên năm 2017
• 3.3.2. Kết quả khảo sát độ an toàn của vắc xin cúm gia cầm qua lâm sàng
• 3.3.3. Giám sát huyết thanh học của gà sau khi được tiêm phòng vắc xin
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Bệnh cúm gia cầm, đặc biệt là virus cúm A/H5N1, đã gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi gia cầm và sức khỏe cộng đồng. Tổ chức Thú y Thế giới (OIE) đã xếp bệnh này vào danh sách các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm đã xuất hiện từ năm 2003 và diễn biến phức tạp, với nhiều đợt dịch xảy ra. Việc nghiên cứu dịch tễ và hiệu quả của vắc xin cúm A/H5N1 là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Theo thống kê, virus cúm gia cầm có khả năng lây lan nhanh và gây chết cao trong đàn gia cầm, đồng thời có thể lây sang người. Do đó, việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển ngành chăn nuôi.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu này bao gồm việc xác định các đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên, giám sát sự lưu hành của virus cúm gia cầm trong đàn gia cầm và đánh giá hiệu quả của vắc xin cúm A/H5N1. Việc xác định các yếu tố dịch tễ sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách thức lây lan và tác động của virus, từ đó có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Đánh giá tác dụng của vắc xin sẽ cung cấp thông tin quan trọng về khả năng bảo vệ của vắc xin đối với đàn gia cầm, giúp người chăn nuôi có quyết định đúng đắn trong việc sử dụng vắc xin.

III. Tổng quan tài liệu

Tài liệu nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus cúm gia cầm thuộc họ Orthomyxoviridae, với nhiều subtype khác nhau, trong đó H5, H7 và H9 là những loại chủ yếu. Virus này có khả năng biến đổi gen, gây ra các đợt dịch lớn trên toàn cầu. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm đã gây thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi, với hàng triệu gia cầm bị tiêu hủy. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng để kiểm soát dịch bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả của vắc xin còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại vắc xin, thời điểm tiêm và tình trạng sức khỏe của đàn gia cầm.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình dịch cúm gia cầm tại Thái Nguyên diễn biến phức tạp, với tỷ lệ mắc bệnh cao trong các mùa dịch. Sự lưu hành của virus cúm A/H5N1 được ghi nhận qua các mẫu xét nghiệm, cho thấy virus vẫn tồn tại trong đàn gia cầm. Đánh giá hiệu quả của vắc xin cho thấy tỷ lệ bảo hộ đạt mức cao, tuy nhiên, cần có các biện pháp bổ sung để nâng cao hiệu quả phòng bệnh. Các số liệu thu thập được sẽ là cơ sở để các cơ quan chức năng có những quyết định kịp thời trong công tác phòng chống dịch bệnh.

V. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin khoa học về dịch tễ và hiệu quả của vắc xin cúm A/H5N1 mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các chính sách phòng chống dịch bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các cơ quan chức năng xác định các khu vực có nguy cơ cao, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời. Đồng thời, nghiên cứu cũng khuyến cáo người chăn nuôi sử dụng vắc xin một cách hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại do bệnh cúm gia cầm gây ra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao do virus cúm A/H5N1 gây ra là một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Giai đoạn từ năm 2003 đến tháng 5/2018, Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận 860 ca nhiễm cúm A/H5N1 trên người tại 16 quốc gia, trong đó có 454 trường hợp tử vong với tỷ lệ lên đến 52,8%. Tại Việt Nam, riêng năm 2017 đã bùng phát 40 ổ dịch cúm gia cầm tại 21 tỉnh, thành phố, gây thiệt hại kinh tế nặng nề và đe dọa trực tiếp an toàn sinh học. Với đặc tính hệ gen ARN phân mảnh liên tục biến đổi kháng nguyên, việc giám sát dịch tễ học và đánh giá hiệu lực phòng bệnh của vắc xin là yêu cầu sống còn.

Tại tỉnh Thái Nguyên, tổng đàn gia cầm liên tục tăng trưởng mạnh mẽ, đạt trên 12 triệu con vào tháng 6/2018. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của các mô hình chăn nuôi nông hộ xen kẽ trang trại tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch rất lớn. Đề tài luận văn thạc sĩ thú y tập trung giải quyết 3 mục tiêu cốt lõi:

1. Xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;
2. Giám sát sự lưu hành của virus cúm A và phân type A/H5N1 tại các kênh lưu thông, chợ buôn bán gia cầm sống;
3. Đánh giá đáp ứng miễn dịch và hiệu quả bảo hộ thực tế của vắc xin cúm A/H5N1 trên đàn gà được tiêm phòng.

Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại các cơ sở chăn nuôi, chợ đầu mối thuộc 9 huyện, thành phố, thị xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong mốc thời gian từ năm 2015 đến tháng 7/2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ chuẩn xác giúp cơ quan quản lý thú y địa phương khoanh vùng nguy cơ, duy trì tỷ lệ bảo hộ đàn trên 70% và giảm thiểu tối đa nguy cơ lây truyền mầm bệnh sang người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết truyền nhiễm học thú y kinh điển, phân tích sự bùng phát dịch bệnh dựa trên mối tương tác biện chứng của ba yếu tố: nguồn truyền nhiễm, cơ chế truyền lây và động vật cảm nhiễm. Đồng thời, đề tài áp dụng lý thuyết miễn dịch học virus học đối với virus họ Orthomyxoviridae – loại virus ARN sợi đơn cực âm gồm 8 phân đoạn gen. Quá trình biến dị kháng nguyên bề mặt diễn ra qua hai cơ chế: đột biến điểm (Antigenic drift) tạo ra các biến thể kháng nguyên mới và tái tổ hợp di truyền (Antigenic shift) khi hai chủng virus cùng xâm nhiễm một tế bào chủ, tạo ra biến chủng nguy hiểm có khả năng gây đại dịch.

Mô hình nghiên cứu dịch tễ học ba ngôi (Vật chủ - Mầm bệnh - Môi trường) được vận dụng để làm sáng tỏ các mắt xích lây lan trong chuỗi cung ứng gia cầm. Trong đó, 4 khái niệm khoa học giữ vai trò then chốt:

• Cúm gia cầm độc lực cao (HPAI): Chủng virus có chỉ số gây bệnh tiêm tĩnh mạch (IVPI) lớn hơn 1,2 hoặc gây chết trên 75% gà thí nghiệm trong 10 ngày.
• Kháng nguyên Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA): Hai glycoprotein bề mặt quyết định độc lực, khả năng bám dính và giải phóng hạt virus.
• Hiệu giá kháng thể trung bình hình học (GMT): Chỉ số biểu thị nồng độ kháng thể trung bình của quần thể theo log2.
• Tỷ lệ bảo hộ miễn dịch: Ngưỡng bảo hộ cá thể khi hiệu giá kháng thể ngăn trở ngưng kết hồng cầu đạt từ 4 log2 (tương đương 1/16) trở lên và tỷ lệ bảo hộ đàn đạt tối thiểu 70%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp dịch tễ học mô tả, dịch tễ học phân tích và dịch tễ học thực nghiệm theo quy chuẩn QCVN 01-83:2011/BNNPTNT và Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Dữ liệu hồi cứu được thu thập trên tổng đàn từ 10,67 triệu con (năm 2015) đến trên 12 triệu con (năm 2018). Cỡ mẫu giám sát chủ động virus tại thực địa bao gồm 216 mẫu gộp tăm bông dịch hầu họng và dịch ổ nhớp (thu thập từ 1.080 cá thể gia cầm) tại 4 chợ đầu mối lớn: Túc Duyên, Đồng Quang, Đu và Tân Khánh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên có chủ đích được áp dụng nhằm đại diện cho các vùng sinh thái chăn nuôi trọng điểm và các tuyến giao thương huyết mạch.

Về phương pháp phân tích, kỹ thuật Real-time RT-PCR sử dụng bộ kit tách chiết ARN Qiagen RNeasy được lựa chọn nhờ độ nhạy vượt trội và độ đặc hiệu cao, cho phép phát hiện chính xác trình tự gen đặc hiệu của virus cúm A và subtype H5 ngay cả ở nồng độ virus cực thấp trong mẫu bệnh phẩm. Đánh giá đáp ứng miễn dịch sau tiêm phòng vắc xin được thực hiện thông qua phản ứng ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) với kháng nguyên chuẩn 4HA trên phiến nhựa 96 giếng. Phương pháp này được ưu tiên lựa chọn vì phản ánh trực tiếp lượng kháng thể trung hòa có khả năng ức chế kháng nguyên ngưng kết hồng cầu HA, đồng thời tối ưu hóa chi phí xét nghiệm diện rộng. Toàn bộ số liệu thực nghiệm thu thập từ tháng 7/2017 đến tháng 7/2018 được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tình hình dịch cúm gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2015 đến tháng 6/2018 được kiểm soát rất tốt so với giai đoạn 2010 - 2014. Trong các năm 2015, 2016 và 6 tháng đầu năm 2018, trên địa bàn không xuất hiện bất kỳ ổ dịch nào. Đầu năm 2017, toàn tỉnh chỉ ghi nhận 1 ổ dịch cúm A/H5N1 duy nhất tại xã Bình Long, huyện Võ Nhai, buộc phải tiêu hủy 777 con gia cầm (gồm 637 con gà, 120 con ngan, 20 con vịt) cùng 80 quả trứng, chỉ chiếm 0,01% tổng đàn gia cầm toàn tỉnh.

Thứ hai, dịch bệnh thể hiện tính mùa vụ tuyệt đối. 100% số ca bệnh và gia cầm tiêu hủy (777/777 con) đều phát sinh vào vụ Đông – Xuân. Các tháng trong vụ Hè – Thu hoàn toàn không ghi nhận ổ dịch. Về cơ cấu loài mắc bệnh, gà là đối tượng mẫn cảm cao nhất, chiếm 81,98% (637 con), tiếp theo là ngan chiếm 15,45% (120 con), và vịt chỉ chiếm 2,57% (20 con).

Thứ ba, quy mô chăn nuôi có mối liên hệ mật thiết với tần suất bùng phát dịch. Toàn bộ 100% ổ dịch phát sinh đều nằm ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ dưới 500 con. Trong đó, các hộ có quy mô dưới 200 con chiếm tỷ lệ áp đảo 77,78% (7/9 hộ), quy mô từ 200 đến 500 con chiếm 22,22% (2/9 hộ). Hoàn toàn không ghi nhận ổ dịch tại các cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại trên 500 con.

Thứ tư, chương trình giám sát chủ động tại các chợ gia cầm sống năm 2015 trên 216 mẫu xét nghiệm phát hiện tỷ lệ dương tính với virus cúm A là 6,94% (15 mẫu). Tỷ lệ lưu hành phân type H5 đạt 0,93% (2 mẫu), tập trung chủ yếu tại chợ Đồng Quang (16,67% dương tính cúm A và 1,85% dương tính H5) và chợ Đu (7,41% dương tính cúm A và 1,85% dương tính H5).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự bùng phát tập trung vào vụ Đông - Xuân bắt nguồn từ điều kiện nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí cao và cường độ bức xạ mặt trời suy giảm. Ở nhiệt độ lạnh, lớp vỏ lipid của virus cúm được củng cố thành dạng gel bền vững, kéo dài thời gian tồn tại của mầm bệnh trong chất thải hữu cơ ngoài môi trường. Đồng thời, thời điểm này trùng với dịp cận Tết Nguyên đán, lưu lượng vận chuyển và buôn bán gia cầm tăng đột biến từ 30% đến 50%, tạo điều kiện cho virus lan truyền. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với báo cáo của cơ quan thú y vùng tại các tỉnh Tả ngạn Sông Hồng, nơi 75% ổ dịch (15/20 ổ dịch năm 2017) đều diễn ra trong vụ Đông - Xuân.

Tỷ lệ mắc bệnh áp đảo ở gà (81,98%) phản ánh cơ chế sinh bệnh học đặc thù: gà là vật chủ chịu đựng mẫn cảm cao, thường phát bệnh cấp tính và tử vong nhanh, trong khi thủy cầm (vịt, ngan) thường là vật chủ mang trùng tự nhiên, bài thải virus mà ít biểu hiện triệu chứng nặng. Tỷ lệ nhiễm bệnh cao tại các đàn dưới 200 con (77,78%) phản ánh thực trạng chăn nuôi nông hộ thiếu chuồng trại cách ly, không áp dụng quy trình an toàn sinh học và tỷ lệ tiêm phòng vắc xin thấp hơn so với các trang trại lớn.

Các dữ liệu dịch tễ và biến động hiệu giá kháng thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hệ thống biểu đồ phân bố tần số hiệu giá HI từ 1 log2 đến 10 log2 qua các mốc thời gian 30, 60, 90 và 120 ngày, kết hợp bảng ma trận đối chiếu tỷ lệ lưu hành virus giữa các chợ đầu mối, chứng minh đàn gia cầm sau tiêm vắc xin đạt đỉnh bảo hộ ở ngày thứ 30 đến 60 trước khi giảm dần nồng độ kháng thể.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai chiến dịch tiêm phòng vắc xin đồng loạt và định kỳ: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Thái Nguyên phối hợp với Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp cấp huyện tổ chức 2 đợt tiêm phòng tập trung hàng năm vào tháng 3 - 4 và tháng 9 - 10. Mục tiêu đạt tỷ lệ bao phủ tiêm phòng trên 85% tổng đàn gia cầm thuộc diện tiêm, đảm bảo tỷ lệ bảo hộ đàn đạt trên 80% với hiệu giá kháng thể HI duy trì từ 4 log2 trở lên trước các đợt cao điểm thời tiết Đông - Xuân.
2. Tăng cường kiểm soát vệ sinh và tiêu độc khử trùng tại các chợ đầu mối: Ban quản lý các chợ dân sinh và chợ đầu mối gia cầm (đặc biệt là chợ Đồng Quang và chợ Đu) phối hợp lực lượng thú y cơ sở thực hiện khử trùng tiêu độc định kỳ 2 lần/tuần bằng hóa chất sát trùng chuyên dụng và vôi bột. Mục tiêu giảm tỷ lệ lưu hành virus cúm A tại các chợ xuống dưới 2% và triệt tiêu hoàn toàn sự hiện diện của chủng H5 trong giai đoạn 2019 - 2021.
3. Chuyển đổi mô hình chăn nuôi an toàn sinh học cho nông hộ: Ủy ban nhân dân các xã và Hội Nông dân hướng dẫn các hộ chăn nuôi quy mô dưới 200 con cải tạo chuồng trại, lắp đặt lưới ngăn chim hoang dã và sử dụng đệm lót sinh học. Mục tiêu chuyển đổi ít nhất 60% số hộ chăn nuôi nhỏ lẻ sang mô hình chăn nuôi an toàn dịch bệnh trước năm 2022.
4. Xây dựng hệ thống giám sát dịch tễ chủ động và cảnh báo sớm: Trạm Chẩn đoán xét nghiệm và điều trị bệnh động vật tỉnh chủ động thu thập định kỳ 500 - 800 mẫu huyết thanh và dịch ngoáy họng/năm để xét nghiệm Real-time RT-PCR tầm soát các biến chủng virus mới. Mục tiêu phát hiện sớm và xử lý triệt để 100% các ca nghi nhiễm trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận thông tin dịch tễ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ thú y địa phương: Luận văn cung cấp bức tranh dịch tễ học thực địa chuẩn xác, giúp Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh trung du miền núi phía Bắc xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực vắc xin, thiết lập chốt kiểm dịch và tối ưu hóa quy trình khoanh vùng dập dịch khẩn cấp.
2. Chủ trang trại và các hợp tác xã chăn nuôi gia cầm: Nắm vững lịch trình đáp ứng kháng thể sau khi tiêm vắc xin mũi 1 và mũi 2, từ đó thiết lập quy trình tiêm phòng nhắc lại định kỳ 4 - 5 tháng/lần, bảo vệ đàn vật nuôi quy mô từ 500 đến trên 10.000 con đạt tỷ lệ miễn dịch an toàn trên 80%.
3. Kỹ thuật viên phòng xét nghiệm và chuyên viên chẩn đoán bệnh động vật: Tài liệu là cẩm nang thực hành chuẩn mực về quy trình lấy mẫu huyết thanh, xử lý mẫu gộp dịch ổ nhớp, kỹ thuật tách chiết ARN bằng cột lọc Qiagen và phương pháp thiết lập chu trình nhiệt cho phản ứng Real-time RT-PCR.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thú y: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học mô tả kết hợp phân tích, kỹ thuật tính toán chỉ số kháng thể trung bình hình học (GMT) và mô hình hóa dữ liệu dịch tễ học thú y.

Câu hỏi thường gặp

1. Virus cúm A/H5N1 có khả năng tồn tại bao lâu trong điều kiện môi trường tự nhiên? Virus cúm A/H5N1 có sức đề kháng cao trong chất hữu cơ. Trong phân gia cầm ở nhiệt độ 4°C, virus có thể sống từ 30 đến 35 ngày và tồn tại khoảng 7 ngày ở 20°C. Trong môi trường nước lạnh 30°C, virus tồn tại tới 4 ngày. Tuy nhiên, mầm bệnh bị tiêu diệt hoàn toàn ở 100°C trong vài phút, ở 60°C sau 30 phút và dễ dàng bị bất hoạt bởi cồn 70% hoặc dung dịch sát trùng thông thường.

2. Tại sao bệnh cúm gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên lại bùng phát 100% vào vụ Đông - Xuân? Thời tiết vụ Đông - Xuân có nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí cao và ít ánh nắng, tạo điều kiện thuận lợi cho lớp vỏ lipid của virus hóa gel bền vững, gia tăng khả năng tồn tại ngoài môi trường. Đồng thời, thời tiết lạnh làm suy giảm miễn dịch tự nhiên của gia cầm, kết hợp với nhu cầu vận chuyển gia cầm tăng cao dịp cận Tết khiến dịch bệnh dễ phát tán.

3. Ngưỡng kháng thể nào được coi là đạt tiêu chuẩn bảo hộ sau khi tiêm vắc xin cúm A/H5N1? Theo quy chuẩn của Cục Thú y, cá thể gia cầm sau khi tiêm phòng đạt mức bảo hộ khi hiệu giá kháng thể ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) đạt từ 4 log2 (tương đương độ pha loãng 1/16) trở lên. Toàn đàn gia cầm được công nhận đạt miễn dịch bảo hộ khi có tối thiểu 70% tổng số mẫu huyết thanh xét nghiệm đạt từ ngưỡng 4 log2 trở lên.

4. Vì sao các hộ chăn nuôi có quy mô dưới 200 con lại chiếm tới 77,78% số đàn mắc bệnh? Các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ dưới 200 con chủ yếu nuôi theo hình thức thả rông, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, không đầu tư chuồng trại cách ly và không tuân thủ quy trình an toàn sinh học. Đa số các hộ này bỏ sót việc tiêm phòng vắc xin định kỳ và thường xuyên để gia cầm tiếp xúc với nguồn nước, chim hoang dã mang mầm bệnh.

5. Kỹ thuật Real-time RT-PCR có ưu điểm gì vượt trội so với phương pháp phân lập virus truyền thống? Real-time RT-PCR cho phép khuếch đại và phát hiện trực tiếp các đoạn gen đặc hiệu của virus cúm A và subtype H5 trong vài giờ với độ nhạy và độ đặc hiệu gần như tuyệt đối từ lượng mẫu rất nhỏ. Phương pháp này rút ngắn đáng kể thời gian chẩn đoán so với việc nuôi cấy trên phôi gà 9 - 11 ngày tuổi (mất từ 7 đến 10 ngày), hỗ trợ dập dịch kịp thời.

Kết luận

• Tổng đàn gia cầm tỉnh Thái Nguyên duy trì đà tăng trưởng liên tục, đạt trên 12 triệu con vào tháng 6/2018, trong đó gà là vật nuôi chủ lực chiếm tỷ lệ từ 85,81% đến 89,32%.
• Công tác kiểm soát dịch bệnh đạt kết quả xuất sắc khi giai đoạn 2015 - tháng 6/2018 chỉ ghi nhận 1 ổ dịch duy nhất vào năm 2017 với 777 con gia cầm bị tiêu hủy (tỷ lệ 0,01%), các năm còn lại hoàn toàn sạch bóng dịch bệnh.
• Dịch bệnh mang tính quy luật rõ rệt: 100% ổ dịch xảy ra trong vụ Đông - Xuân, gà là loài mẫn cảm nhất chiếm 81,98% và 77,78% ổ dịch tập trung tại các nông hộ có quy mô dưới 200 con.
• Giám sát tại các chợ gia cầm sống phát hiện tỷ lệ lưu hành virus cúm A là 6,94% và phân type H5 là 0,93%, khẳng định chợ truyền thống là điểm nóng dịch tễ cần giám sát thường xuyên.
• Sử dụng vắc xin cúm A/H5N1 là giải pháp kỹ thuật cốt lõi giúp đàn gia cầm sinh kháng thể vượt ngưỡng bảo hộ 4 log2, bảo đảm tỷ lệ bảo hộ đàn trên 70%.

Luận văn đã đóng góp hệ thống cứ liệu khoa học và thực tiễn vững chắc cho ngành thú y dự phòng giai đoạn 2018 - 2025. Hãy áp dụng ngay các giải pháp an toàn sinh học và quy trình tiêm phòng vắc xin chuẩn hóa để bảo vệ an toàn cho đàn gia cầm của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. KHÁI NIỆM VỀ BỆNH CÚM GIA CẦM Cúm gia cầm có tên khoa học là Avian influanza, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính gây ra bởi virus cúm type A thuộc họ Orthomyxovirideae với nhiều subtype khác nhau (trong đó chủ yếu là H5, H7 và H9) gây nên có tốc độ lây lan nhanh với tỉ lệ chết cao trong đàn gia cầm nhiễm bệnh. Trong những năm gần đây, dịch cúm gia cầm chủng độc lực cao (HPAI – Highly Pathogenic Avian Influenza) xuất hiện và đã giết chết hàng chục triệu gia cầm trên thế giới, đồng thời khiến hàng tỷ gia cầm khác phải tiêu hủy bắt buộc để tránh lây lan, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi. Tính nguy hiểm của bệnh còn thể hiện ở khả năng biến chủng của virus, gây bệnh cho cả con người và có thể thành đại dịch, vì thế bệnh cúm gia cầm đang ngày càng trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết (Alexander D.

Theo Tô Long Thành (2005) [34], virus cúm gia cầm là virus ARN phân mảnh có khả năng đột biến mạnh với hai kháng nguyên bề mặt H (từ H1 đến H16) và N (từ N1 đến N9) đóng vai trò quan trọng trong sinh bệnh học và miễn dịch học. Tác giả Lê Văn Năm (2004) [28] cho biết đây là bệnh rất nguy hiểm, có tốc độ lây lan nhanh với tỷ lệ chết rất cao trong đàn gia cầm bị nhiễm. Virus gây bệnh cúm gia cầm chủ yếu là loại H5, H7, H9 và có thể trở thành đại dịch. (1993) [37] tính nguy hiểm của bệnh còn thể hiện ở khả năng biến chủng của virus và khả năng gây bệnh cho cả con người.

Như vậy, bệnh cúm gia cầm đang ngày càng trở nên nguy hiểm. TÌNH HÌNH BỆNH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 1. Tình hình thế giới Bệnh đã được mô tả đầu tiên ở Italya vào năm 1878 và nó được nhìn nhận là một bệnh quan trọng và nguy hiểm. Năm 1955, virus gây bệnh mới được xác 4 định thuộc type A thông qua kháng nguyên bề mặt H7N1 và H7N7 gây chết nhiều gà, gà tây và các loại chim khác.

Vào năm 1971, bệnh đã được mô tả kỹ qua đợt dịch cúm khá lớn trên gà tây ở Mỹ. Các năm tiếp theo bệnh được phát hiện ở Nam Mỹ, Bắc Mỹ, Nam Phi. Đặc biệt những năm 1983 – 1984 ở Mỹ, dịch cúm gia cầm do chủng H5N2 ở bang Pensylvania, Virginia, Newtersey làm chết và tiêu hủy hơn 19 triệu con gà. Cũng trong thời gian này tại Irelan người ta phải tiêu hủy 270.000 con vịt, tuy không có triệu chứng lâm sàng nhưng đã phân lập được virus H5N8 và bệnh đã được loại trừ một cách nhanh chóng (Đào Yến Khanh, 2005) [22].

Đến năm 2004, bệnh cúm gia cầm đã xảy với quy mô lớn và với tốc độ bùng phát nhanh ở các nước châu Á với tổng số 11 quốc gia. Dịch xuất hiện đầu tiên ở Hàn Quốc từ đầu tháng 12/2003, sau đó dịch xảy ra nhiều nước khác với diễn biến khá phức tạp. Đến cuối tháng 2/2004 đã có 10 nước công bố dịch là Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan và Pakistan. Chủng virus độc lực cao đã được phân lập và định type là H5N1 đây là type chủ yếu, bên cạnh đó còn có H5N2 ở Đài Loan và H7N3, H9N2 ở Pakistan.

Ngoài ra, tại một số nước khác đã phân lập được một số chủng khác như H6 ở Nam Phi, chủng H10N7 ở Ai Cập, H7N3 ở Canada, H7N2 ở Hoa Kì.