Nghiên cứu dịch tễ virus cúm gia cầm và hiệu quả của vắc xin AH5N1 tại tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích thú y nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ sự lưu hành của virus cúm gia cầm và hiệu quả phòng bệnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Trường Sơn
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Quang Tuyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Dịch Tễ Virus Cúm Gia Cầm Và Hiệu Quả Vắc Xin AH5N1 Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Bệnh cúm gia cầm, đặc biệt là virus cúm A/H5N1, đã gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi gia cầm và sức khỏe cộng đồng. Tổ chức Thú y Thế giới (OIE) đã xếp bệnh này vào danh sách các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm đã xuất hiện từ năm 2003 và diễn biến phức tạp, với nhiều đợt dịch xảy ra. Việc nghiên cứu dịch tễ và hiệu quả của vắc xin cúm A/H5N1 là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Theo thống kê, virus cúm gia cầm có khả năng lây lan nhanh và gây chết cao trong đàn gia cầm, đồng thời có thể lây sang người. Do đó, việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển ngành chăn nuôi.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu này bao gồm việc xác định các đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên, giám sát sự lưu hành của virus cúm gia cầm trong đàn gia cầm và đánh giá hiệu quả của vắc xin cúm A/H5N1. Việc xác định các yếu tố dịch tễ sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách thức lây lan và tác động của virus, từ đó có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Đánh giá tác dụng của vắc xin sẽ cung cấp thông tin quan trọng về khả năng bảo vệ của vắc xin đối với đàn gia cầm, giúp người chăn nuôi có quyết định đúng đắn trong việc sử dụng vắc xin.

III. Tổng quan tài liệu

Tài liệu nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus cúm gia cầm thuộc họ Orthomyxoviridae, với nhiều subtype khác nhau, trong đó H5, H7 và H9 là những loại chủ yếu. Virus này có khả năng biến đổi gen, gây ra các đợt dịch lớn trên toàn cầu. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm đã gây thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi, với hàng triệu gia cầm bị tiêu hủy. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng để kiểm soát dịch bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả của vắc xin còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại vắc xin, thời điểm tiêm và tình trạng sức khỏe của đàn gia cầm.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình dịch cúm gia cầm tại Thái Nguyên diễn biến phức tạp, với tỷ lệ mắc bệnh cao trong các mùa dịch. Sự lưu hành của virus cúm A/H5N1 được ghi nhận qua các mẫu xét nghiệm, cho thấy virus vẫn tồn tại trong đàn gia cầm. Đánh giá hiệu quả của vắc xin cho thấy tỷ lệ bảo hộ đạt mức cao, tuy nhiên, cần có các biện pháp bổ sung để nâng cao hiệu quả phòng bệnh. Các số liệu thu thập được sẽ là cơ sở để các cơ quan chức năng có những quyết định kịp thời trong công tác phòng chống dịch bệnh.

V. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin khoa học về dịch tễ và hiệu quả của vắc xin cúm A/H5N1 mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các chính sách phòng chống dịch bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các cơ quan chức năng xác định các khu vực có nguy cơ cao, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời. Đồng thời, nghiên cứu cũng khuyến cáo người chăn nuôi sử dụng vắc xin một cách hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại do bệnh cúm gia cầm gây ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. KHÁI NIỆM VỀ BỆNH CÚM GIA CẦM Cúm gia cầm có tên khoa học là Avian influanza, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính gây ra bởi virus cúm type A thuộc họ Orthomyxovirideae với nhiều subtype khác nhau (trong đó chủ yếu là H5, H7 và H9) gây nên có tốc độ lây lan nhanh với tỉ lệ chết cao trong đàn gia cầm nhiễm bệnh. Trong những năm gần đây, dịch cúm gia cầm chủng độc lực cao (HPAI – Highly Pathogenic Avian Influenza) xuất hiện và đã giết chết hàng chục triệu gia cầm trên thế giới, đồng thời khiến hàng tỷ gia cầm khác phải tiêu hủy bắt buộc để tránh lây lan, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi. Tính nguy hiểm của bệnh còn thể hiện ở khả năng biến chủng của virus, gây bệnh cho cả con người và có thể thành đại dịch, vì thế bệnh cúm gia cầm đang ngày càng trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết (Alexander D.

Theo Tô Long Thành (2005) [34], virus cúm gia cầm là virus ARN phân mảnh có khả năng đột biến mạnh với hai kháng nguyên bề mặt H (từ H1 đến H16) và N (từ N1 đến N9) đóng vai trò quan trọng trong sinh bệnh học và miễn dịch học. Tác giả Lê Văn Năm (2004) [28] cho biết đây là bệnh rất nguy hiểm, có tốc độ lây lan nhanh với tỷ lệ chết rất cao trong đàn gia cầm bị nhiễm. Virus gây bệnh cúm gia cầm chủ yếu là loại H5, H7, H9 và có thể trở thành đại dịch. (1993) [37] tính nguy hiểm của bệnh còn thể hiện ở khả năng biến chủng của virus và khả năng gây bệnh cho cả con người.

Như vậy, bệnh cúm gia cầm đang ngày càng trở nên nguy hiểm. TÌNH HÌNH BỆNH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 1. Tình hình thế giới Bệnh đã được mô tả đầu tiên ở Italya vào năm 1878 và nó được nhìn nhận là một bệnh quan trọng và nguy hiểm. Năm 1955, virus gây bệnh mới được xác 4 định thuộc type A thông qua kháng nguyên bề mặt H7N1 và H7N7 gây chết nhiều gà, gà tây và các loại chim khác.

Vào năm 1971, bệnh đã được mô tả kỹ qua đợt dịch cúm khá lớn trên gà tây ở Mỹ. Các năm tiếp theo bệnh được phát hiện ở Nam Mỹ, Bắc Mỹ, Nam Phi. Đặc biệt những năm 1983 – 1984 ở Mỹ, dịch cúm gia cầm do chủng H5N2 ở bang Pensylvania, Virginia, Newtersey làm chết và tiêu hủy hơn 19 triệu con gà. Cũng trong thời gian này tại Irelan người ta phải tiêu hủy 270.000 con vịt, tuy không có triệu chứng lâm sàng nhưng đã phân lập được virus H5N8 và bệnh đã được loại trừ một cách nhanh chóng (Đào Yến Khanh, 2005) [22].

Đến năm 2004, bệnh cúm gia cầm đã xảy với quy mô lớn và với tốc độ bùng phát nhanh ở các nước châu Á với tổng số 11 quốc gia. Dịch xuất hiện đầu tiên ở Hàn Quốc từ đầu tháng 12/2003, sau đó dịch xảy ra nhiều nước khác với diễn biến khá phức tạp. Đến cuối tháng 2/2004 đã có 10 nước công bố dịch là Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan và Pakistan. Chủng virus độc lực cao đã được phân lập và định type là H5N1 đây là type chủ yếu, bên cạnh đó còn có H5N2 ở Đài Loan và H7N3, H9N2 ở Pakistan.

Ngoài ra, tại một số nước khác đã phân lập được một số chủng khác như H6 ở Nam Phi, chủng H10N7 ở Ai Cập, H7N3 ở Canada, H7N2 ở Hoa Kì. Trong đợt dịch này, khoảng 120 triệu gia cầm gồm: gà, gà tây, gà sao, gà lôi, vịt, ngan, ngỗng, chim cút, bồ câu và một số chim hoang dã đã bị nhiễm bệnh và nằm trong vùng dịch phải tiêu hủy. Cùng với diễn biến bệnh trên gia cầm, hàng trăm người cũng đã bị lây nhiễm, trong đó có trên 20 người bị chết (Phạm Sỹ Lăng, 2004b) [26]. Dịch cúm gia cầm ngày càng lan rộng.

Tại Thái Lan, đợt dịch thứ nhất kéo dài từ ngày 23/01/2004 đến giữa tháng 3/2004 đã phải tiêu hủy 30 triệu con. Vừa chấm dứt thì đợt dịch thứ hai xuất hiện kéo dài từ ngày 03/07/2004 đến 14/02/2005. Ở Indonesia, dịch xuất hiện đợt dịch thứ hai vào ngày 23/03/2005. Trong tháng 02/2004 một số nước đã tuyên bố khống chế được dịch xong có một số nước dịch lại tái phát lần 2 như Thái Lan, Campuchia, Hàn Quốc, Nhật Bản và 5 Việt Nam.

Có thể nói đây là lần đầu tiên trong lịch sử bệnh cúm gia cầm xảy ra nhanh trên diện rộng với diễn biến khá phức tạp. Số lượng các ca nhiễm cúm gia cầm trên người Tính đến năm 2008, tổng số có trên 60 nước và vùng lãnh thổ bùng phát dịch cúm gia cầm, hàng trăm triệu gia cầm bị chết và tiêu hủy, gây thiệt hại nặng nề cho ngành chăn nuôi và kinh tế (Duan và cs, 2008) [41]. Virus cúm A là loại có độc lực cao và gây bệnh trên người trong các đợt dịch cúm gia cầm những năm 1996-2008, đặc biệt là do virus cúm A/H5N1 thể độc lực cao (HPAI, highly pathogenic avian influenza) gây ra kể từ năm 2003 cho đến nay. Số người nhiễm và tử vong do virus cúm A/H5N1 mỗi năm một cao hơn, theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) số người nhiễm cúm gia cầm H5N1 giai đoạn 2003 - 7/2012 là 607 trường hợp, trong đó 358 đã tử vong chiếm tới 58,97%.

Indonesia, Ai Cập và Việt Nam là ba quốc gia có số người nhiễm và tử vong do virus cúm A/H5N1 cao nhất thế giới. Trong số 15 nước có người nhiễm cúm gia cầm, Indonesia và Việt Nam được WHO xác định là quốc gia có các điều kiện thuận lợi để virus cúm A/H5N1 tiến hoá thích nghi lây nhiễm và trở thành virus của người (Lê Thanh Hòa, 2004) [21]. Năm 2013: Dịch cúm gia cầm A(H7N9, H10N8, H5N1, H5N2, H6N1) xảy ra tại nhiều nước và vùng lãnh thổ trong khu vực và các nước giáp biên giới với Việt Nam. Dịch cúm gia cầm diễn biến rất phức tạp, với sự xuất hiện của nhiều chủng virus cúm khác nhau cả trên người và động vật.

Theo thông báo của Tổ chức Thú y Thế giới và cơ quan thú y các nước: Năm 2013, dịch cúm gia cầm A/H5N1 đã xuất hiện tại 13 nước, đặc biệt ngày 21/12/2013 6 virus cúm A/H5N2 chủng độc lực cao đã lây nhiễm cho đàn gia cầm tại tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2014) [5]. Trong năm 2014, nhiều chủng virus cúm gia cầm nguy hiểm đã xuất hiện, gây bệnh tại nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ và số gia cầm phải tiêu hủy hàng triệu con các loại, cụ thể: - Virus cúm A/H5N1 gây dịch tại Bungari, Campuchia, Lào, Trung Quốc, Triều Tiên, Ấn Độ, Isaren, Nepan, Nigieria, Ai Cập, Lybi, Nga, Việt Nam. - Virus cúm A/H5N6 đã được phát hiện tại Trung Quốc, Lào, Việt Nam. - Virus cúm A/H5N8 được phát hiện tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ, Đức, Ý, Hà Lan, Anh.

- Virus cúm A/H5N2 và A/H5N3 được phát hiện hiện tại Trung Quốc, Đài Loan, Mỹ, Canada. - Virus cúm A/H7N2 tại Úc, vi rút cúm A/H7N3 xuất hiện tại Mexico, (Bộ Nông nghiệp & PTNT, 2015) [6]. Theo thông tin từ Tổ chức WHO: Malaysia đã xác nhận ca bệnh cúm A/H7N9 trên người đầu tiên. Bệnh nhân là cụ bà 67 tuổi đi du lịch từ Trung Quốc sang Malaysia từ ngày 03/02/2014 và được phát hiện nhiễm virus cúm.

Năm 2014, dịch cúm gia cầm H5N1 đã xảy ra tại Campuchia, Lào, Trung Quốc, Triều Tiên, Ấn Độ, Nepal, Ai Cập, Lybia, Nga, Việt Nam; chủng virus H5N6 đã được phát hiện tại Trung Quốc, Lào; virus H5N8 được phát hiện tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ, Đức, Ý, Hà Lan, Anh; virus H5N2 và H5N3 có tại Trung Quốc, Hoa Kỳ, Canada; virus H7N2 có tại Úc; virus H7N3 xuất hiện tại Mexico (Cục Thú y, 2014) [15]. Năm 2015, dịch cúm gia cầm H5N1 đã xảy ra tại 23 quốc gia và vùng lãnh thổ gồm: Bhutan, Bungaria, Burkina Faso, Cam-pu-chia, Canada, Trung Quốc, Bờ Biển Ngà, Pháp, Ghana, Ấn Độ, Iran, Isreal, Kazakhstan, Libya, Miến Điện, Niger, Nigeria, Palestine, Romania, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và Việt Nam; dịch cúm H5N6 đã xảy ra tại Trung Quốc, Hồng Kông (Trung Quốc), Lào và Việt Nam. Các chủng virus cúm gia cầm độc lực cao gồm H5N2 gây ra các ổ dịch tại Canada, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Pháp, Mỹ; chủng H5N3 có tại Đài Loan (Trung Quốc); chủng H5N8 có tại Canada, Đài Loan (Trung Quốc), Đức, 7 Hungary, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan, Nga, Thụy Điển, Anh và Mỹ; chủng H5N9 có tại Pháp; chủng H7N3 có tại Mexico; chủng H7N7 có tại Đức và Anh (Cục Thú y, 2015) [16]. Theo số liệu thống kê của Tổ chức Y tế thế giới đến tháng 5/2018, tổng cộng có 860 người bị nhiễm virus cúm A/H5N1 tại 16 quốc gia, trong đó có 454 (52,8%) trường hợp tử vong, được tổng hợp như sau: - Giai đoạn từ năm 2003 - 2009: Virus cúm gia cầm đã lây nhiễm cho 468 người của 16 quốc gia, trong đó 282 người đã tử vong (bao gồm cả Việt Nam).

- Giai đoạn từ năm 2010 - 2014: Virus A/H5N1 cúm gia cầm đã lây nhiễm cho 233 người tại 7 quốc gia, trong đó 125 người đã tử vong (bao gồm cả Việt Nam). - Giai đoạn từ năm 2015 - 2018: Virus cúm gia cầm A/H5N1 đã lây nhiễm cho 159 người tại 4 quốc gia, trong đó 47 người đã tử vong (không có Việt Nam). Tình hình dịch cúm ở Việt Nam Theo Nguyễn Tiến Dũng và cs (2004) [18] dịch cúm gia cầm xuất hiện đầu tiên ở Việt Nam vào cuối tháng 12/2003 tại trại giống của công ty CP (Thái Lan) làm 8.000 gà ốm chết trong 4 ngày. Từ đó đến nay đã xảy ra các đợt dịch chính như sau: Đợt dịch thứ nhất: từ tháng 12/2003 đến 30/3/2004 Trong thời gian này, dịch bệnh đầu tiên được báo cáo xảy ra vào cuối tháng 12/2003 ở một xã thuộc Hà Tây.

Cùng thời điểm đó, các ổ bệnh cũng xảy ra tại các tỉnh Tiền Giang và Long An. Sau thời điểm này, bệnh đã lây lan nhanh từ tỉnh này sang tỉnh khác thuộc miền Trung, Tây Nguyên và một số tỉnh phía Bắc. Đây là đợt dịch đầu tiên xảy ra tại Việt Nam nên ngành thú y gặp nhiều khó khăn trong công tác khống chế bệnh. Đồng thời, dịch lây lan một cách nhanh chóng với nhiều ổ bệnh xuất hiện cùng một lúc ở nhiều địa phương khác nhau đã gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi.

Chính vì thế, chỉ trong 2 tháng đợt dịch đã làm cho gia cầm của 2.574 xã/phường thuộc 381 huyện/thị trấn của 51 tỉnh/thành phố của Việt Nam bị mắc bệnh.