CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CẤU TRÚC ĐỊA CHẤT VÙNG 1. Đặc điểm địa lý tự nhiên 1. Vị trí địa lý Ninh Bình có vị trí nằm ở phía nam của miền Bắc, có trung tâm là thành phố Ninh Bình cách thủ đô Hà Nội khoảng 93 km về phía nam, với p hía Bắc giáp với Hoà Bình và Hà Nam, phía Đông được ngăn cách với Nam Định bởi con sông Đáy, phía Tây tiếp giáp với Thanh Hoá, phía Đông Nam tiếp giáp với Vịnh Bắc Bộ (Hình 1. Toạ độ địa lý: Kinh độ: 105 032’9,5’’ đến 106 010’23’’ kinh độ Đông.1: Vị trí tỉnh Ninh Bình trên bản đồ hành chính Miền Bắc Việt Nam (nguồn từ internet).
Điều kiện tự nhiên 1. Đặc điểm địa hình , địa mạo Ninh Bình mặc dù nằm ở đồng bằng Bắc Bộ nhưng có địa hình khá phức tạp. Địa hình của tỉnh có cả núi, đồi, đồng bằng và bờ biển. 7 a) Địa hình núi và đồi khá phổ biến, chiếm khoảng 2/3 diện tích của toàn tỉnh, phân bố chủ yếu ở phía Tây và phía Bắc của vùng nghiên cứu.
Chúng gồm hai kiểu đó là: Kiểu địa hình karst và địa hình đồi núi bóc mòn - xâm thực và rửa trôi bề mặt. b) Địa hình đồng bằng Xét về mặt nguồn gốc và hình thái, đồng bằng trong vùng nghiên cứu cũng rất đa dạng. Căn cứ vào nguồn gốc các trầm tích tạo nên đồn g bằng có thể chia đồng bằng ở đây thành các kiể u sau: Đồng bằng tích tụ sông biển hỗn hợp tuổi Pleistocen muộn (amQ13) phân bố ở phía Tây, phía Nam huyện Nho Quan và rải rác ở một số nới khác. Đồng bằng alluvi tuổi Holocen sớm - giữa (aQ 21-2hh) có diện tích không lớn, khá bằng phẳng, phân bố thành các dải hẹp ở ven sông Bôi (thuộc huyện Nho Quan và Gia Viễn), độ cao từ 3-5 mét, phần lớn diện tích bị ngập nước vào mùa mưa.
Đồng bằng tích tụ biển tuổi Holocen sớm - giữa (mQ 21-2hh) phân bố chủ yếu ở phần lãnh thổ của huyện Gia Viễn, Trường Yên - Hoa Lư một phần của huyện Nho Quan và Tam Điệp. Đồng bằng tích tụ tuổi Holocen muộn - hiện đại phân bố chủ yếu ở phía nam và đông nam tỉnh Ninh Bình, đó là ở các huyện Yên Khánh, Yên Mô, Kim Sơn. Xét về mặt hình thái, đồng bằng này còn mang các dấu vết của đường bờ cổ. Đó là sự tồn tại của các gờ cát chạy theo hướng gần song song với nhau và kéo dài theo hướng Đông Bắc - Tây Nam.
c) Địa hình bờ biển Bờ biển Ninh Bình nằm kẹp giữa hai cửa sông Đáy và cửa Càn, chiều dài của đường bờ biển ở đây không ổn định do có sự biến động cao của luồng lạch vùng cửa sông. So với nhiều vùng khác, bãi biển của Ninh Bình có chiều rộng lớn nhất miền Bắc nước ta. Tại lúc triều kiệt, chiều rộng của bãi đạt tới 6 -7 km. Nhìn chung bãi biển ở đây khá bằng phẳng và hầu như nằm ngang [ 55].
Đặc điểm thuỷ văn, hải văn Đặc điểm mạng lưới sông suối trong vùng khá dày, bao gồm các sông lớn nhỏ, các kênh đào và các hồ chứa nhân tạo. Trong đó, toàn tỉnh có 811,2 km chiều dài sông suối; 2.367,5 km kênh mương. Ninh Bình có tới 39 hồ lớn nhỏ và 100.000 ao, chứa gần 30. Các con sông, các hồ chính như: sông Đáy, sông Hoàng Long, sông Tống Càn, sông Bôi, sông Lạng, sông Vạc.Các sông nhỏ như: sông Vân, sông Luồn, sông Chan h, Sông Bến, Sông Hệ, sông Cầu Mới, sông Con, sông Đền Vôi, sông Bút… 8 Ngoài ra, hệ thống các kênh đào, bắt đầu từ thời Nguyễn Công Trứ nhằm thau chua rửa mặn cho vùng đất bồi … Các hồ chứa nước gồm: Hồ Yên Thắng , hồ Mùa Thu, hồ Đồng Thái, hồ Quang Sỏi , Hồ Thường Sung.
Các hồ trên ngoài việc phục vụ tưới tiêu thì còn ít nhiều góp phần cải tạo khí hậu cho vùng nghiên cứu. Đặc điểm hải văn: Hoạt động thuỷ triều của vùng nghiên cứu thuộc chế độ nhật triều không đều. Mỗi tháng có 22 - 25 ngày nhật triều và từ 5 - 6 ngày bán nhật triều, những ngày triều lớn trong tháng biên độ triều dao động từ 2 đến 4 mét, còn những ngày triều thấp biên độ triều dao động từ 1 đến 2 mét [6]. Trên địa bàn tỉnh Ninh Bình nhiều sông ngòi thường xuyên bị ảnh hưởng của thuỷ triều, bã o và áp áp thấp nhiệt đới… nên gây ra mưa lũ làm ngập úng trên diện rộng.
Đặc điểm kinh tế - xã hội Ninh Bình là vùng đất có con người cư trú rất sớm. Đây là vùng đất có nền văn hoá lâu đời, Ninh Bình là kinh đô của nước ta ở thế kỷ X, mảnh đất g ắn với sự nghiệp của 6 vị vua thuộc ba triều đại Đinh - Lê - Lý với các dấu ấn lịch sử. Cho đến nay vùng đất Ninh Bình vẫn tiến ra biển mỗi năm gần 100 m. Ninh Bình là một tỉnh mở rộng không gian văn hoá Việt xuống biển Đông, đón nhận các luồng dân cư, các yếu tố văn hoá từ Bắc vào Nam, từ biển vào.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã có Trường Đại học Hoa Lư và 4 trường cao đẳng , có đủ các trường từ tiểu học, phổ thông cơ sở cho đến phổ thông trung học. Đặc điểm kinh tế: Ninh Bình có vị trí quan trọng của vùng cửa ngõ miền Bắc và vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc. Đây là nơi tiếp nối giao lưu kinh tế và văn hoá giữa khu vực châu thổ sông Hồng với Bắc Trung Bộ, giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ với vùng rừng núi Tây Bắc. Thế mạnh kinh tế nổi bật của Ninh Bình là các ngành công nghiệp vật liệu xây dựng và du lịch.
Các hoạt động kinh tế như: Hoạt động giao thông vận tải trong vùng nghiên cứu khá phát triển, trong đó các tuyến đường bộ đóng vai trò chủ đạo. Quốc lộ 1A, đường sắt Bắc - Nam chạy qua vùng với các ga là Ninh Bình, ga Ghềnh, ga Đồng Giao và ga Cầu Yên rất thuận l ợi cho việc vận chuyển hành hóa. Về đường bộ có: Quốc lộ 10 , quốc lộ 12B, quốc lộ 45. Hiện đang có 3 dự án đường cao tốc đi qua Ninh Bình được triển khai là: đường cao tốc Ninh Bình - Cầu Giẽ; Ninh Bình - Thanh Hóa và Ninh Bình - Hải Phòng - Quảng Ninh.
Ngoài ra, còn các tuyến đường liên huy ện, liên xã phát triển khá dày. Hầu hết các tuyến đường bộ trong vùng nghiên cứu đã được trải nhựa, bê tông hóa và nhiều đoạn đã có đèn chiếu sáng. Bên cạnh đó, giao t hông đường thủy ở 9 trong vùng nghiên cứu cũng khá phát triển do có hệ thống sông lớn, nhỏ khá dày , góp phần phát triển kinh tế trong vùng nghiên cứu. Hoạt động công nghiệp, thủ công nghiệp : Trong những năm gần đây các ngành công nghiệp của vùng nghiên cứu đ ang trên đà phát triển.
Việc hoạt động sản xuất của các nhà máy xi măng, gạch ngói, các xưởng đóng tàu, xưởng hàn. đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế cho vùng. Ninh Bình có tiềm năng và thế mạnh phát triển công nghiệp vật liệu xây dựng với s ố lượng nhà máy sản xuất xi măng nhiều, trong đó nổi bật là các doanh nghiệp xi măng The Vissai, xi măng Hệ Dưỡng, xi măng Tam Điệp, xi măng Phú Sơn, xi măng Duyên Hà, xi măng Hướng Dương… Sản phẩm chủ lực của địa phương là xi măng, đá, thép, vôi, gạch .v… Hiện nay, Ninh Bình có 7 khu công nghiệp gồm: Khu công nghiệp Khánh Phú tại xã Ninh Phúc, thành phố Ninh Bình và xã Khánh Phú, huyện Yên Khánh. Tổng diện tích đất phát triển 334 ha, trong đó đất xây dựng nhà máy là 231,54ha.
Dự kiến các loại hình sản xuất chủ yếu: Đạm 56 vạn tấn/năm, than (sàng tuyển) 300.000/năm; Bốc hàng hoá 1,1 tr tấn/năm; ngoài ra còn đóng mới và sửa chữa tàu thuyền. Khu công nghiệp Tam Điệp tại xã Quang Sơn và một phần thuộc phường Tây Sơn, thị xã Tam Điệp. Diện tich 450 ha (gia i đoạn I: 200ha, giai đoạn II: 250 ha), trong đó đất xây dựng nhà máy là 228,3ha. Dự kiến bố trí công nghiệp chế biến nông sản thực phẩm, may mặc, giầy da, cơ khí chế tạo, sản xuất vật liệu xây dựng, điện tử; Công nghiệp hàng tiêu dùng.
Khu công nghiệp Gián Khẩu nằm trên địa bàn các xã Gia Trấn, Gia Tân, Gia Xuân, Gia Thanh, Gia Lập, huyện Gia Viễn. Tổng diện tích là 262ha. Đây là khu công nghiệp đa ngành như dệt may; cơ khí sản xuất, lắp ráp; sản xuất vật liệu xây dựng; Sản xuất, lắp ráp điện tử. Khu công nghiệp này đã được xây dựng, đã lấp đầy, đã sản xuất hiệu quả.
Khu công nghiệp Khánh Cư nằm trên địa bàn các xã Khánh Cư, Khánh Hải, huyện Yên Khánh. Tổng diện tích 170 ha, tập trung phát triển công nghiệp chế tạo và sản x uất thiết bị, phụ tùng vận tải … Khu Xích Thổ Địa chỉ tại xã Xích Thổ, huyện Nho Quan. Tập trung sản xuất vật liệu xây dựng bao gồm sản xuất phụ gia công nghiệp; Vật liệu xây dựng; Chế biến đồ gỗ; Cơ khí chế tạo lắp máy. Khu công nghiệp được thành lập trên cơ sở đầu tư dự án sản xuất Sô Đa 1,5 triệu tấn/năm với diện tích 300 ha.
10 Khu công nghiệp Sơn Hà nằm trên đ ịa bàn hai xã Sơn Hà, Quảng Lạc huyện Nho Quan. Tổng diện tích 300ha. Là khu công nghiệp chế biến nông sản, thực phẩm; Thức ăn gia súc; May mặc; Sản xuất vật liệu xây dựng. Khu công nghiệp Phúc Sơn nằm tại phường Ninh Sơn và xã Ninh Phúc, thành phố Ninh Bình.
Tổng diện tích 145ha, là khu công nghiệp sạch với sản phẩm may mặc, lắp ráp điện tử, dụng cụ đo lường và sản xuất phần mềm. Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh Ninh Bình còn có 22 cụm khu công nghiệp với diện tích 880 ha. Nghề thủ công truyền thống địa phương có: thêu ren ở Hoa Lư diệt chiếu và làm hàng cói mỹ nghệ ở Kim Sơn, Yên Khánh., đan lát mây tre ở Gia Viễn, Nho Quan, sản xuất đồ đá mỹ nghệ ở Ninh Vân (Hoa Lư). Hoạt động du lịch, thương mại : - Du lịch: Ninh Bình có tiềm năng du lịch rất lớn, nhiều danh lam, thắng cảnh và di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng như: Cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính, quần thể thẳng cảnh Tràng An, khu du lịch Tam Cốc Bích Động, vườn Quốc gia Cúc Phương, nhà thờ Phát Diệm, khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long .