Nghiên Cứu Địa Dạng và Dân Tộc Thiểu Số Tại Tỉnh Thừa Thiên Huế

Nghiên cứu về địa dạng và dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế là một lĩnh vực quan trọng, góp phần vào… 346 trang · Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam · 2013.

• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luận Án Tiến Sĩ
• Đề tài: Nghiên Cứu Địa Dạng và Dân Tộc Thiểu Số Tại Tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ĐỊA DANH TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu địa danh ở Việt Nam
• 1.2. Nghiên cứu địa danh từ tiếp cận địa lí - lịch sử - văn hóa
• 1.3. Nghiên cứu địa danh ở Thừa Thiên Huế
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐỊA DANH HỌC VÀ VẤN ĐỀ ĐỊA DANH, ĐỊA BÀN Ở TÂY THỪA THIÊN HUẾ
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về địa danh học
• 2.2. Khái niệm địa danh
• 2.3. Vấn đề xác định chữ viết của địa danh
• 2.4. Vị trí của địa danh học trong ngành danh xưng học
• 2.5. Mối quan hệ giữa địa danh học với ngữ âm học, từ vựng học, ngữ pháp học
• 2.6. Về địa bàn, địa danh Tây Thừa Thiên Huế
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC CỦA ĐỊA DANH GỐC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TÂY THỪA THIÊN HUẾ
• 3.1. Kết quả thu thập và phân loại địa danh
• 3.2. Cấu trúc mô hình phân thể địa danh
• 3.3. Đặc điểm ngữ nghĩa của yếu tố cấu tạo địa danh
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM NGỮ ÂM - CHỮ VIẾT CỦA ĐỊA DANH GỐC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TÂY THỪA THIÊN HUẾ
• 4.1. Một số đặc điểm ngữ âm - chữ viết DTTS ở Thừa Thiên Huế (so sánh với tiếng Việt và chữ Quốc ngữ)
• 4.2. Phiên chuyển địa danh gốc DTTS sang tiếng Việt
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Địa Dạng và Dân Tộc Thiểu Số Huế

Nghiên cứu về địa dạng và dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế là một lĩnh vực quan trọng, góp phần vào việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số và phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Thừa Thiên Huế có địa hình đa dạng, từ đồng bằng ven biển đến đồi núi phía tây, tạo nên những đặc điểm địa hình Thừa Thiên Huế riêng biệt, ảnh hưởng đến sự phân bố và sinh kế của các cộng đồng dân tộc thiểu số như Cơ Tu, Tà Ôi, và Vân Kiều. Nghiên cứu này tập trung vào việc khám phá mối quan hệ giữa địa dạng Thừa Thiên Huế và đời sống văn hóa, kinh tế, xã hội của các dân tộc thiểu số sinh sống tại đây. Các yếu tố như địa chất Thừa Thiên Huế, tài nguyên thiên nhiên Thừa Thiên Huế, và sử dụng đất Thừa Thiên Huế cũng được xem xét để hiểu rõ hơn về sự tương tác giữa con người và môi trường.

1.1. Vai trò của Địa Dạng trong Đời Sống Dân Tộc Thiểu Số

Địa dạng đóng vai trò then chốt trong việc định hình đời sống của các dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế. Địa hình, nguồn nước, và tài nguyên thiên nhiên sẵn có ảnh hưởng trực tiếp đến phương thức canh tác, xây dựng nhà ở, và các hoạt động kinh tế truyền thống. Ví dụ, dân tộc Cơ Tu thường sinh sống ở vùng núi cao, nơi họ phát triển kỹ năng canh tác nương rẫy và khai thác lâm sản. Nghiên cứu này tìm hiểu chi tiết về sự phụ thuộc của từng dân tộc vào các đặc điểm địa hình Thừa Thiên Huế.

1.2. Văn Hóa và Tín Ngưỡng Gắn Liền với Địa Dạng Thừa Thiên Huế

Văn hóa dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế thường gắn liền với các yếu tố địa mạo Thừa Thiên Huế. Các ngọn núi, con sông, và khu rừng thiêng được tôn kính và đóng vai trò quan trọng trong các nghi lễ, truyền thuyết, và phong tục tập quán. Ví dụ, một số địa điểm địa hình được coi là nơi cư ngụ của các vị thần linh, và việc bảo vệ những khu vực này được xem là trách nhiệm thiêng liêng của cộng đồng. Nghiên cứu sẽ làm sáng tỏ những mối liên kết văn hóa – tâm linh này.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Dân Tộc và Địa Hình Thừa Thiên Huế

Nghiên cứu về địa dạng và dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, việc thu thập dữ liệu về phân bố dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế và đặc điểm địa hình Thừa Thiên Huế đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về địa phương và khả năng làm việc với cộng đồng. Thứ hai, biến đổi khí hậu Thừa Thiên Huế đang gây ra những tác động tiêu cực đến địa dạng và đời sống của dân tộc thiểu số, đòi hỏi các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro. Thứ ba, sử dụng đất Thừa Thiên Huế thiếu quy hoạch có thể dẫn đến suy thoái môi trường và ảnh hưởng đến tài nguyên thiên nhiên của các cộng đồng dân tộc. Nghiên cứu này cần giải quyết những thách thức này để đưa ra những đề xuất chính sách phù hợp.

2.1. Thiếu Dữ Liệu Chi Tiết về Địa Dạng và Dân Tộc Thiểu Số

Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hụt dữ liệu chi tiết và đáng tin cậy về địa dạng Thừa Thiên Huế và dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế. Các số liệu thống kê về dân số, kinh tế, văn hóa, và môi trường của các cộng đồng dân tộc thường không đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Bản đồ địa hình Thừa Thiên Huế cũng có thể không chính xác hoặc không phản ánh được những thay đổi gần đây do xói mòn, sạt lở, hoặc các hoạt động kinh tế. Điều này gây khó khăn cho việc đánh giá chính xác tình hình và đưa ra các quyết định chính sách dựa trên bằng chứng.

2.2. Tác Động của Biến Đổi Khí Hậu và Sử Dụng Đất Bất Hợp Lý

Biến đổi khí hậu và sử dụng đất Thừa Thiên Huế không bền vững đang tạo ra những thách thức nghiêm trọng cho địa dạng và dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán, và sạt lở đất ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ, gây thiệt hại về người và tài sản, ảnh hưởng đến sinh kế và văn hóa dân tộc thiểu số. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức và chuyển đổi đất rừng sang mục đích sử dụng khác cũng làm suy thoái môi trường, làm mất đi những nguồn sống quan trọng của các cộng đồng dân tộc.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Địa Dạng và Dân Tộc Thiểu Số Huế

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu. Phương pháp định tính bao gồm phỏng vấn sâu các chuyên gia, cán bộ quản lý, và thành viên cộng đồng dân tộc thiểu số, tham gia các buổi thảo luận nhóm, và quan sát thực địa. Phương pháp định lượng bao gồm phân tích thống kê dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan chính phủ, sử dụng công nghệ GIS để xây dựng bản đồ địa hình Thừa Thiên Huế và phân bố dân tộc thiểu số, và thực hiện các khảo sát xã hội học để thu thập thông tin về kinh tế, văn hóa, và môi trường. Tài liệu gốc từ Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam và các nghiên cứu khác về nghiên cứu dân tộc học Thừa Thiên Huế cũng được sử dụng.

3.1. Khảo Sát Thực Địa và Thu Thập Dữ Liệu Từ Cộng Đồng

Khảo sát thực địa là một phần quan trọng của phương pháp nghiên cứu. Việc tiếp xúc trực tiếp với cộng đồng dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế giúp thu thập thông tin chính xác và đáng tin cậy về đời sống, văn hóa, và những thách thức mà họ đang đối mặt. Các buổi phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm cho phép người nghiên cứu hiểu rõ hơn về quan điểm, kinh nghiệm, và nguyện vọng của người dân. Quan sát thực địa giúp ghi lại những đặc điểm địa hình, tài nguyên thiên nhiên, và các hoạt động kinh tế xã hội một cách chi tiết.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu GIS và Bản Đồ Địa Hình Thừa Thiên Huế

Sử dụng công nghệ GIS để xây dựng bản đồ địa hình Thừa Thiên Huế và phân bố dân tộc thiểu số là một công cụ hữu ích để phân tích không gian và mối quan hệ giữa các yếu tố khác nhau. Bản đồ GIS có thể hiển thị vị trí của các làng bản, các khu vực canh tác, các nguồn nước, và các khu rừng, giúp xác định những vùng có nguy cơ cao về thiên tai hoặc suy thoái môi trường. Việc phân tích dữ liệu GIS kết hợp với thông tin thu thập từ khảo sát thực địa giúp đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị về mối liên hệ giữa địa dạng và dân tộc thiểu số.

IV. Địa Danh Dân Tộc Thiểu Số Gìn Giữ Văn Hóa Truyền Thống Huế

Địa danh có nguồn gốc từ ngôn ngữ của dân tộc thiểu số ở Thừa Thiên Huế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa. Chúng không chỉ là những tên gọi, mà còn chứa đựng những câu chuyện lịch sử, những giá trị văn hóa, và những kiến thức bản địa về môi trường. Nghiên cứu địa danh giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của các cộng đồng dân tộc thiểu số, cũng như mối quan hệ giữa họ với địa dạng và tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Ý Nghĩa Văn Hóa và Lịch Sử của Địa Danh Dân Tộc Thiểu Số

Mỗi địa danh thường mang một ý nghĩa văn hóa và lịch sử riêng, phản ánh những đặc điểm nổi bật của khu vực, những sự kiện quan trọng đã xảy ra, hoặc những nhân vật lịch sử có liên quan. Ví dụ, một số địa danh có thể được đặt theo tên của một ngọn núi thiêng, một con sông quan trọng, hoặc một vị anh hùng của cộng đồng. Việc giải mã ý nghĩa của địa danh giúp chúng ta khám phá những giá trị văn hóa truyền thống và những câu chuyện lịch sử ẩn sau những cái tên.

4.2. Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Địa Danh Trong Du Lịch Cộng Đồng

Du lịch cộng đồng Thừa Thiên Huế có thể là một kênh hiệu quả để bảo tồn và phát huy giá trị của địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ dân tộc thiểu số. Du khách có thể được giới thiệu về ý nghĩa văn hóa và lịch sử của các địa danh, tham gia vào các hoạt động văn hóa truyền thống liên quan đến địa danh, và mua các sản phẩm thủ công mỹ nghệ lấy cảm hứng từ địa danh. Điều này không chỉ giúp tạo ra thu nhập cho cộng đồng dân tộc thiểu số, mà còn nâng cao nhận thức và sự trân trọng đối với di sản văn hóa.

V. Phát Triển Bền Vững và Chính Sách Cho Dân Tộc Thiểu Số Huế

Phát triển bền vững dân tộc thiểu số là một mục tiêu quan trọng của tỉnh Thừa Thiên Huế. Để đạt được mục tiêu này, cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp, đảm bảo rằng các cộng đồng dân tộc thiểu số có thể tiếp cận các dịch vụ cơ bản như giáo dục, y tế, và nhà ở, đồng thời bảo vệ văn hóa dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế và tài nguyên thiên nhiên. Các chính sách cũng cần khuyến khích sự tham gia của dân tộc thiểu số vào quá trình ra quyết định và đảm bảo rằng quyền lợi của họ được tôn trọng.

5.1. Chính Sách Hỗ Trợ Giáo Dục Y Tế và Sinh Kế Bền Vững

Chính sách dân tộc Thừa Thiên Huế cần tập trung vào việc cải thiện điều kiện sống của các cộng đồng dân tộc thiểu số. Điều này bao gồm việc xây dựng trường học và trạm y tế ở những vùng sâu vùng xa, cung cấp học bổng và hỗ trợ tài chính cho học sinh và sinh viên dân tộc thiểu số, và triển khai các chương trình đào tạo nghề và tạo việc làm phù hợp với đặc điểm địa hình và tài nguyên của từng khu vực.

5.2. Khuyến Khích Du Lịch Cộng Đồng và Bảo Vệ Môi Trường

Du lịch cộng đồng có thể là một nguồn thu nhập quan trọng cho các cộng đồng dân tộc thiểu số, nhưng cần được phát triển một cách bền vững, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến văn hóa và môi trường. Các chính sách cần khuyến khích các hoạt động du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, và du lịch nông nghiệp, đồng thời đảm bảo rằng lợi ích từ du lịch được chia sẻ một cách công bằng cho cộng đồng. Việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự bền vững của du lịch cộng đồng.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Địa Dạng và Dân Tộc Thiểu Số Thừa Thiên Huế

Nghiên cứu về địa dạng và dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế cần tiếp tục được đầu tư và phát triển trong tương lai. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và sử dụng đất đến địa dạng và đời sống của dân tộc thiểu số, đề xuất các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro, và xây dựng các mô hình phát triển bền vững phù hợp với từng khu vực. Việc hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, các cơ quan chính phủ, và cộng đồng dân tộc thiểu số là rất quan trọng để đảm bảo rằng các nghiên cứu có tính ứng dụng cao và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

6.1. Đánh Giá Tác Động của Biến Đổi Khí Hậu Đến Địa Dạng và Dân Tộc

Cần có những nghiên cứu chuyên sâu về tác động của biến đổi khí hậu Thừa Thiên Huế đến địa dạng và dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế. Nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định những khu vực dễ bị tổn thương nhất, đánh giá rủi ro thiên tai, và đề xuất các biện pháp phòng ngừa và ứng phó hiệu quả. Việc sử dụng các công cụ mô phỏng và dự báo khí hậu có thể giúp dự đoán những thay đổi trong tương lai và đưa ra những quyết định chính sách dựa trên bằng chứng.

6.2. Xây Dựng Mô Hình Phát Triển Bền Vững Cho Cộng Đồng Dân Tộc

Cần xây dựng các mô hình phát triển bền vững phù hợp với đặc điểm địa hình, văn hóa, và kinh tế của từng cộng đồng dân tộc thiểu số. Các mô hình này cần tập trung vào việc cải thiện sinh kế, bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa, và nâng cao năng lực của người dân. Việc khuyến khích sự tham gia của dân tộc thiểu số vào quá trình xây dựng và thực hiện các mô hình phát triển là rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngữ văn chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ (mã số 62 22 01 01) với đề tài "Địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Tây Thừa Thiên Huế" do nghiên cứu sinh Trần Văn Sáng thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của Đoàn Văn Phúc (bảo vệ năm 2013).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Địa danh học là một bộ phận chuyên biệt của từ vựng học, nghiên cứu về nguồn gốc, ý nghĩa và đặc điểm cấu tạo của các tên gọi chỉ đối tượng địa lý tự nhiên và nhân văn. Thừa Thiên Huế là địa bàn giàu truyền thống văn hóa - lịch sử, có cơ cấu dân cư đa dân tộc. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu địa danh tại địa phương này trước đây chủ yếu tập trung vào lớp địa danh thuần Việt và Hán Việt tại khu vực đồng bằng, đô thị. Mảng địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ dân tộc thiểu số (DTTS) ở vùng núi phía Tây hầu như chưa được khảo cứu một cách chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống dưới giác độ ngôn ngữ học; nhiều nghiên cứu trước đó chỉ tiếp cận một chiều qua chữ Quốc ngữ mà chưa xuất phát từ chính ngôn ngữ bản địa. Việc triển khai đề tài nhằm bù đắp khoảng trống này, nhận diện các đặc trưng ngôn ngữ - văn hóa tộc người và cung cấp cứ liệu cho việc biên soạn từ điển bách khoa, từ điển từ nguyên địa danh Thừa Thiên Huế.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định hai mục tiêu chính:

1. Nhận diện các đặc trưng ngôn ngữ - văn hóa được ký thác, lưu giữ qua hệ thống từ ngữ dùng để gọi tên địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ DTTS ở vùng Tây Thừa Thiên Huế.
2. Xác lập nguồn gốc, ý nghĩa và lý do định danh ban đầu của địa danh gốc DTTS, mở rộng thu thập cứ liệu phục vụ công tác biên soạn từ điển từ nguyên địa danh và từ điển bách khoa địa danh tỉnh Thừa Thiên Huế.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, luận án giải quyết 4 nhiệm vụ cụ thể:

1. Trình bày cơ sở lý luận về địa danh học, tổng quan tình hình nghiên cứu, đặc điểm địa bàn, xác lập phương pháp và hướng tiếp cận ngôn ngữ - văn hóa đối với địa danh gốc DTTS ở Tây Thừa Thiên Huế.
2. Miêu tả đặc điểm cấu trúc của địa danh gốc DTTS ở Tây Thừa Thiên Huế trên các phương diện: mô hình phức thể địa danh, đặc điểm ngữ pháp, nguồn gốc của yếu tố tổng loại và yếu tố loại biệt.
3. Miêu tả đặc điểm định danh của địa danh gốc DTTS ở Tây Thừa Thiên Huế thông qua các phương thức định danh, đặc điểm ngữ nghĩa, giá trị phản ánh hiện thực và các đặc trưng văn hóa tộc người thể hiện qua hệ thống yếu tố tổng loại cùng yếu tố loại biệt.
4. Khảo sát thực trạng ghi chép địa danh gốc DTTS ở Thừa Thiên Huế trong văn bản tiếng Việt, từ đó đề xuất phương án và nguyên tắc phiên chuyển các địa danh này sang tiếng Việt theo hướng chuẩn hóa chính tả.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng khảo sát: Hệ thống địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ DTTS thuộc nhóm Katuic (chi Môn-Khmer, ngữ hệ Nam Á), bao gồm tiếng Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô và Bru-Vân Kiều. Luận án phân xuất hai lớp cứ liệu: (1) Lớp địa danh gốc DTTS đã được Quốc ngữ hóa trên hệ thống bản đồ hoặc văn bản tiếng Việt; (2) Lớp địa danh gốc DTTS được cư dân sử dụng trong giao tiếp hàng ngày nhưng chưa được Quốc ngữ hóa chính thức. Các tư liệu địa danh thuần Việt và Hán Việt chỉ được sử dụng với tính chất so sánh, liên hệ đối chứng.
• Phạm vi không gian: Tập trung tại khu vực miền núi Tây Thừa Thiên Huế, cụ thể là địa bàn hai huyện A Lưới và Nam Đông.
• Quy ước chữ viết và thuật ngữ:
  • Viết tắt: DTTS (Dân tộc thiểu số), YTTL (Yếu tố tổng loại), YTLB (Yếu tố loại biệt), ĐHTN (Địa hình tự nhiên), ĐVHC (Đơn vị hành chính), CTNT (Công trình nhân tạo), CTGT (Công trình giao thông), T (gốc Tà-ôi), K (gốc Cơ-tu), P (gốc Pa-cô), DMHC (Danh mục hành chính).
  • Mẫu chữ viết DTTS: Dựa trên Tiếng Katu (Nguyễn Hữu Hoành, Nguyễn Văn Lợi, 1998), Sách học tiếng Pa-cô Ta-ôi (Sở Văn hóa Thông tin Bình Trị Thiên, 1986), Tiếng Bru-Vân Kiều (Hoàng Văn Ma, Tạ Văn Thông, 1998).
  • Ký hiệu phiên âm quốc tế: Bộ phông chữ SIL Doulos IPA.
  • Thống nhất tên gọi 4 tộc danh theo Danh mục thành phần dân tộc Việt Nam của Tổng cục Thống kê (ban hành ngày 02/03/1979): Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô, Bru-Vân Kiều.

Ký hiệu / Tên viết tắt	Dạng đầy đủ trong văn bản
DTTS	Dân tộc thiểu số
Địa danh gốc DTTS	Địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Tây Thừa Thiên Huế
YTTL	Yếu tố tổng loại
YTLB	Yếu tố loại biệt
ĐHTN / ĐVHC	Địa hình tự nhiên / Đơn vị hành chính
CTNT / CTGT	Công trình nhân tạo / Công trình giao thông
T / K / P	Gốc Tà-ôi / Gốc Cơ-tu / Gốc Pa-cô
BĐ 1982 / BĐ 2007	Bản đồ Quân sự năm 1982 / Bản đồ Quân sự năm 2007
BĐ 2009	Bản đồ Địa lí tổng hợp Thừa Thiên Huế năm 2009

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Lịch sử nghiên cứu địa danh trên thế giới

Tác giả điểm lại tiến trình hình thành và phát triển của địa danh học thế giới qua các giai đoạn:

• Phương Đông cổ trung đại: Tại Trung Quốc, đầu thời Đông Hán, Ban Cố soạn Hán thư ghi chép trên 4.000 địa danh; thời Bắc Ngụy, Lệ Đạo Nguyên viết Thủy kinh chú giải thích hơn 2 vạn địa danh.
• Phương Tây cận - hiện đại: Từ điển địa danh xuất hiện tại Ý năm 1667 (Poyares Dicionario de nomes proprios de Regiones). Đến cuối thế kỷ XIX, ngành địa danh học chính thức định hình với các công trình của Egli (Thụy Sĩ, 1872) và Nagl (Áo). Sang thế kỷ XX, Gilliéron xuất bản Atlas ngôn ngữ Pháp; Dauzat công bố Nguồn gốc và sự phát triển của địa danh cùng La toponymie Française (1948); Rostaing biên soạn Từ điển ngữ nguyên học các địa danh ở Pháp.
• Trường phái Xô Viết: Đóng vai trò nền tảng trong xây dựng hệ thống lý luận địa danh học với các công trình của V. Nikonov (Dẫn luận địa danh học 1965, Từ điển địa danh bỏ túi 1968), E. Muzaev (Môn địa lí trong các tên gọi 1979), G. Smolitskaya (Địa danh Matxcơva 1982), và chuyên luận tổng hợp Địa danh học là gì? của A. Superanskaja.
• Nghiên cứu danh xưng và ngữ pháp tên riêng: Alan Gardiner với The Theory of Proper Names (1953), John M. Anderson với The Grammar of Names, cùng các luận án chuyên ngành của Polina P. Kobeleva, Barry Cowan. Vấn đề bản chất tên riêng được nghiên cứu trong triết học ngôn ngữ qua các công trình Naming and Necessity của S. Kripke, Reference without Referents.
• Vấn đề chuẩn hóa địa danh quốc tế: Các hội thảo và tài liệu hướng dẫn của UNESCO (African ethnonyms and toponyms) và Liên Hợp Quốc (Manual for the national standardization of geographical names).
• Các nghiên cứu chuyên sâu hiện đại: William Bright (What is a Name? Reflections on onomastics), Flavia Hodges (Language Planning and Placenaming in Australia), Peter Jordan (Some considerations on the Function of Place Names on Maps), Naftali Kadmon với chuyên luận mẫu mực Toponymy - the Lore, Laws and Language of Geographical Names, Jan Tent và David Blair (Motivations for Naming), cùng các ấn phẩm trên tạp chí chuyên ngành Names (Hoa Kỳ).

Lịch sử nghiên cứu địa danh ở Việt Nam

• Hướng tiếp cận địa lý - lịch sử - văn hóa: Các thư tịch cổ như Dư địa chí (Nguyễn Trãi), Đại Việt sử ký toàn thư (Ngô Sĩ Liên), Lịch triều hiến chương loại chí (Phan Huy Chú), Gia Định thành thông chí (Trịnh Hoài Đức), cùng các công trình Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX (tập hợp 10.994 địa danh), Địa danh và tài liệu lưu trữ về làng xã Bắc Kỳ. Thế kỷ XX ghi nhận đóng góp của Đào Duy Anh, Nguyễn Quảng Ân, Nguyễn Văn Âu (Một số vấn đề về địa danh Việt Nam), cùng các bộ sổ tay, từ điển địa danh phục vụ du lịch - văn hóa.
• Hướng tiếp cận ngôn ngữ học: Mở đầu bằng bài viết Mối liên hệ về ngôn ngữ cổ đại ở Đông Nam Á qua một vài tên sông của Hoàng Thị Châu (1964/1965). Tiếp theo là các luận án, luận văn của Lê Trung Hoa, Nguyễn Kiên Trường, Từ Thu Mai, Trần Văn Dũng, Phan Xuân Đạm. Trần Trí Dõi phát triển hướng nghiên cứu so sánh - lịch sử; các tác giả Võ Xuân Trang, Huyền Nam, Hoàng Tất Thắng, Nguyễn Đức Tồn khảo sát địa danh ở các vùng phương ngữ cụ thể.
• Nghiên cứu địa danh gốc DTTS tại Việt Nam: Các bài viết của Lê Trung Hoa (địa danh gốc Khmer, Chăm), Nguyễn Văn Hiệu (địa danh gốc Hán trong vùng Mông-Dao), Tạ Văn Thông (địa danh gốc Thái, tên riêng Cơ-ho), Vương Toàn (địa danh Tày-Nùng), Phạm Đức Dương (nguồn gốc địa danh Thái và Tày-Nùng).

Nghiên cứu địa danh tại Thừa Thiên Huế và vị trí của luận án

Địa danh Thừa Thiên Huế từng xuất hiện trong Ô châu cận lục (Dương Văn An), Phủ biên tạp lục (Lê Quý Đôn), Đại Nam nhất thống chí (Quốc sử quán triều Nguyễn); chuyên khảo Kinh thành Huế: địa danh của Léopold Cadière (chủ yếu ghi chép địa danh Hán Việt nội thành); Địa danh thành phố Huế của Trần Thanh Tâm và Huỳnh Đình Kết; bài viết ngắn Pacoh names của Watson; luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thanh Hải về địa danh làng xã.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình về Huế trước đây mới dừng ở mức thống kê, miêu tả địa danh thuần Việt và Hán Việt. Mảng địa danh gốc DTTS Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô, Bru-Vân Kiều ở miền núi phía Tây chưa từng được khảo sát hệ thống dưới góc độ lý luận ngôn ngữ học kết hợp điền dã thực địa. Luận án của Trần Văn Sáng là công trình đầu tiên nghiên cứu toàn diện cấu trúc, ngữ nghĩa, định danh văn hóa và vấn đề chuẩn hóa chính tả cho hệ thống địa danh gốc DTTS tại khu vực này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Khái niệm địa danh: Địa danh (toponym) là từ hoặc ngữ được sử dụng để gọi tên các đối tượng, không gian địa lý, đặc trưng địa hình, địa vật cụ thể trên bề mặt trái đất; có chức năng khu biệt và định vị đối tượng địa lý đó trong không gian môi trường xung quanh. Luận án kế thừa và tổng hợp các quan điểm lý thuyết của A. Superanskaja, N. Kadmon, A. Gardiner, J. Fellmann, Nguyễn Văn Âu, Lê Trung Hoa, Nguyễn Kiên Trường, Trần Văn Dũng, Phan Xuân Đạm.
• Chức năng của địa danh: Luận án tập trung vào 3 chức năng bản chất:
  1. Chức năng cá thể hóa đối tượng: Đánh dấu, khu biệt một thực thể địa lý cụ thể với các thực thể lân cận.
  2. Chức năng định danh sự vật: Đóng vai trò là đơn vị định danh đặc thù trong hệ thống ngôn ngữ, tạo khung quy chiếu không gian cho con người.
  3. Chức năng phản ánh hiện thực: Lưu giữ dấu ấn lịch sử, tự nhiên, phương thức sinh hoạt và văn hóa tinh thần của cộng đồng chủ thể định danh tại thời điểm hình thành tên gọi.
• Mô hình phức thể địa danh: Cấu trúc địa danh gồm hai thành tố cơ bản:
  • Yếu tố tổng loại (YTTL): Từ ngữ chỉ loại hình địa lý chung (núi, sông, suối, làng, bản...).
  • Yếu tố loại biệt (YTLB): Tên riêng dùng để khu biệt đối tượng này với đối tượng khác cùng loại.

Mô hình phức thể địa danh = [Yếu tố tổng loại (YTTL)] + [Yếu tố loại biệt (YTLB)]

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp đồng bộ các phương pháp chuyên ngành ngôn ngữ học và liên ngành:

1. Phương pháp miêu tả: Sử dụng các thủ pháp nội bộ như phân loại, hệ thống hóa tư liệu, thủ pháp đối lập hình thái - ngữ nghĩa, phân tích thành tố trực tiếp để làm rõ cấu tạo ngữ pháp của phức thể địa danh; kết hợp các thủ pháp liên ngành (ngôn ngữ học xã hội, văn hóa - tộc người, tâm lý học) để luận giải động thức định danh trên bình diện đồng đại.
2. Phương pháp ngôn ngữ học điền dã: Trực tiếp khảo sát thực địa tại hai huyện A Lưới và Nam Đông; phát phiếu điều tra; phỏng vấn sâu các cộng tác viên bản địa (cán bộ văn hóa huyện/xã/thôn, già làng, trưởng bản, cán bộ lão thành, trí thức người DTTS); trực tiếp ghi âm phát âm chuẩn của người bản ngữ theo hệ phiên âm SIL Doulos IPA.
3. Các phương pháp bổ trợ: Phương pháp so sánh (xác định biến đổi ngữ âm, ngữ nghĩa qua tiếp xúc ngôn ngữ DTTS - tiếng Việt), phương pháp quy nạp, diễn dịch, mô hình hóa và thống kê toán học.

Nguồn tư liệu nghiên cứu

Nguồn tư liệu được thu thập qua hai kênh:

• Tư liệu thành văn:
  • Hệ thống bản đồ: Bản đồ Quân sự năm 1982 và 2007 (do Cục Bản đồ - Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam in); Bản đồ Địa lí tổng hợp Thừa Thiên Huế năm 2009 (tỷ lệ 1:125.000); Bản đồ hành chính tỉnh Thừa Thiên Huế; Bản đồ huyện A Lưới; Bản đồ huyện Nam Đông.
  • Văn bản quản lý và tài liệu khác: Danh mục đơn vị hành chính các cấp; sách báo, tài liệu địa chí, từ điển, công báo.
• Tư liệu điền dã: Cứ liệu ngôn ngữ thực tế ghi nhận trực tiếp từ các cư dân bản địa nói tiếng Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô, Bru-Vân Kiều tại địa bàn nghiên cứu.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về địa danh học và vấn đề địa danh, địa bàn ở Tây Thừa Thiên Huế

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết nền tảng và phác thảo không gian nghiên cứu:

• Hệ thống hóa các quan niệm học thuật về địa danh học (Toponymy), xác định vị trí của địa danh học trong mối quan hệ với từ vựng học, ngữ âm học, ngữ pháp học và danh xưng học (Onomastics), cũng như mối liên hệ liên ngành với địa lý học, lịch sử học, dân tộc học và văn hóa học.
• Phân tích 3 chức năng trọng tâm của địa danh: cá thể hóa đối tượng, định danh sự vật, phản ánh hiện thực.
• Khái quát điều kiện tự nhiên, hành chính, không gian văn hóa vùng núi Tây Thừa Thiên Huế (chủ yếu thuộc hai huyện Nam Đông và A Lưới).
• Miêu tả đặc trưng dân tộc và ngôn ngữ của 4 tộc người thiểu số bản địa: Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô, Bru-Vân Kiều. Các ngôn ngữ này đều thuộc nhóm Katuic, ngữ chi Môn-Khmer, ngữ hệ Nam Á. Đây là cơ sở ngữ nguyên trực tiếp để phân tích các yếu tố cấu tạo địa danh ở các chương tiếp theo.

Chương 2: Đặc điểm cấu trúc của địa danh gốc dân tộc thiểu số ở Tây Thừa Thiên Huế

Chương 2 đi sâu miêu tả cấu tạo hình thái - ngữ pháp của hệ thống địa danh khảo sát:

• Kết quả thu thập và phân loại:
  • Phân loại theo tiêu chí thực thể địa lý: Địa danh chỉ địa hình tự nhiên (ĐHTN: sông, suối, núi, đèo, thác...), địa danh chỉ đơn vị hành chính (ĐVHC: làng, bản, xã, thôn...), địa danh chỉ công trình nhân tạo (CTNT) và công trình giao thông (CTGT).
  • Phân loại theo tiêu chí nguồn gốc ngôn ngữ: Xác định tỷ lệ các địa danh gốc Cơ-tu (K), gốc Tà-ôi (T), gốc Pa-cô (P) và gốc Bru-Vân Kiều.
• Mô hình phức thể địa danh: Khảo sát mối quan hệ giữa Yếu tố tổng loại (YTTL) và Yếu tố loại biệt (YTLB).
  • Cấu trúc YTTL: Phân tích sự chuyển hóa của YTTL (từ danh từ chung chỉ loại hình địa lý chuyển thành một phần của tên riêng), tần số xuất hiện và khả năng kết hợp của YTTL với YTLB.
  • Cấu trúc YTLB: Thống kê YTLB theo số lượng âm tiết (đơn âm tiết, đa âm tiết); cấu trúc từ loại (danh từ, động từ, tính từ, từ ghép, ngữ cố định); phân tích mối quan hệ ngữ pháp nội bộ giữa các thành tố cấu thành trong YTLB phức hợp.

Chương 3: Đặc điểm định danh, ngữ nghĩa và đặc trưng văn hóa của địa danh gốc dân tộc thiểu số ở Tây Thừa Thiên Huế

Chương 3 luận giải các phương thức đặt tên, trường nghĩa và hàm lượng văn hóa tộc người:

• Phương thức định danh: Xác định 4 phương thức chính của cư dân bản địa:
  1. Định danh dựa vào đặc điểm bản thân đối tượng: Hình dáng, kích thước, màu sắc, âm thanh, tính chất tự nhiên của sông, suối, núi rừng.
  2. Định danh dựa vào các đặc điểm liên quan đến đối tượng: Thực vật, động vật phân bố xung quanh, sự kiện lịch sử, nhân vật, dấu vết cư trú.
  3. Định danh theo lối chuyển hóa nội bộ trong cùng một loại địa danh: Hiện tượng chuyển dịch tên từ đoạn sông này sang đoạn sông khác, từ ngọn núi này sang ngọn núi lân cận.
  4. Định danh theo lối chuyển hóa giữa các loại địa danh khác nhau: Chuyển tên thực thể tự nhiên (tên sông, suối, núi) thành tên thực thể nhân văn (tên bản, làng, xã, công trình).
• Đặc điểm ngữ nghĩa: Khảo sát tính minh bạch về nghĩa của gốc từ DTTS đối với người bản ngữ và hiện tượng mờ nghĩa, mất nghĩa khi chuyển sang môi trường tiếng Việt.
• Đặc trưng văn hóa phản ánh qua địa danh:
  • Không gian văn hóa và môi trường sống: Phản ánh môi trường rừng núi nhiệt đới, mạng lưới thủy văn, mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên.
  • Phương diện văn hóa lịch sử và tộc người: Thể hiện dấu ấn thiên di, phương thức canh tác nương rẫy, săn bắt, phong tục tập quán, tín ngưỡng dân gian và tâm lý tộc người của các cư dân nhóm Katuic.
  • Phương diện xã hội - ngôn ngữ học: Phản ánh sự giao lưu, tiếp xúc ngôn ngữ và giao thoa văn hóa giữa các DTTS với người Việt (Kinh) trong tiến trình lịch sử.

Chương 4: Vấn đề chuẩn hóa chính tả địa danh gốc dân tộc thiểu số ở Tây Thừa Thiên Huế trong tiếng Việt

Chương 4 giải quyết vấn đề ứng dụng thực tiễn về mặt văn tự học và chính tả học:

• Thực trạng cách viết địa danh gốc DTTS trong văn bản tiếng Việt: Chỉ ra các dạng bất cập, thiếu nhất quán phổ biến:
  • Hiện tượng viết rời các âm tiết trong địa danh đa tiết gốc DTTS theo mô hình chữ đơn tiết tiếng Việt.
  • Hiện tượng viết liền khối các âm tiết không theo quy tắc.
  • Sự không thống nhất trong cách ghi phụ âm đầu, tổ hợp phụ âm đầu (tiếng DTTS có nhiều tổ hợp phụ âm đầu mà tiếng Việt hiện đại không có).
  • Sự không thống nhất trong cách ghi phụ âm cuối và tổ hợp phụ âm cuối.
  • Hiện tượng phiên âm kết hợp chuyển dịch gây "trùng lặp về nghĩa" (ví dụ: yếu tố tổng loại tiếng DTTS đã mang nghĩa "sông/suối" nhưng văn bản tiếng Việt vẫn thêm từ "sông/suối" phía trước, tạo thành hiện tượng lặp từ loại).
• Giải pháp và nguyên tắc phiên chuyển sang tiếng Việt:
  • So sánh đối chiếu hệ thống ngữ âm - chữ viết của các ngôn ngữ DTTS ở Thừa Thiên Huế với hệ thống ngữ âm tiếng Việt và chữ Quốc ngữ.
  • Đề xuất các nguyên tắc khoa học và phương án cụ thể nhằm phiên chuyển chính xác, thống nhất cách viết tên riêng địa danh gốc DTTS trên bản đồ hành chính, quân sự và các văn bản tiếng Việt chính thức.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

1. Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên tiếp cận một cách toàn diện, hệ thống cả về lý thuyết lẫn thực tiễn đối với hệ thống địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ DTTS tại Thừa Thiên Huế dưới góc độ ngôn ngữ học, thông qua các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành.
2. Miêu tả, phân tích chi tiết các đặc trưng cấu trúc mô hình phức thể địa danh, cấu tạo hình thái - ngữ pháp của yếu tố tổng loại và yếu tố loại biệt trong địa danh nhóm Katuic.
3. Làm sáng tỏ các phương thức định danh, đặc điểm ngữ nghĩa và giá trị phản ánh hiện thực của địa danh bản địa; qua đó chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa ngôn ngữ với văn hóa tộc người, tiến trình tiếp xúc ngôn ngữ và giao lưu văn hóa Việt - DTTS trên địa bàn Tây Thừa Thiên Huế.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Cung cấp hệ thống tư liệu ngôn ngữ điền dã xác thực, đáng tin cậy về địa danh gốc DTTS, làm nguồn dữ liệu nền tảng phục vụ công tác biên soạn Từ điển bách khoa địa danh Thừa Thiên Huế và Từ điển từ nguyên địa danh Thừa Thiên Huế.
2. Nhận diện và phân loại toàn diện các lỗi sai lệch, bất nhất trong thực trạng ghi chép địa danh gốc DTTS trên hệ thống bản đồ (Bản đồ Quân sự 1982, Bản đồ Quân sự 2007, Bản đồ Địa lí 2009) và các văn bản hành chính tiếng Việt.
3. Đề xuất quy tắc và giải pháp phiên chuyển khoa học nhằm chuẩn hóa chính tả tên riêng địa danh gốc DTTS sang chữ Quốc ngữ, phục vụ trực tiếp cho hoạt động quản lý hành chính, giáo dục địa phương, xuất bản bản đồ quân sự, địa bạ và phát triển du lịch.
4. Góp phần nâng cao ý thức bảo tồn, phát huy bản sắc ngôn ngữ - văn hóa của các cộng đồng dân tộc thiểu số Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô, Bru-Vân Kiều trong mối quan hệ giao thoa với ngôn ngữ quốc gia.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Căn cứ theo phạm vi được xác định trong văn bản, nghiên cứu tập trung chuyên biệt vào địa bàn vùng núi Tây Thừa Thiên Huế (chủ yếu là hai huyện A Lưới và Nam Đông) với các ngôn ngữ thuộc nhóm Katuic. Các địa danh gốc DTTS nằm ngoài phạm vi không gian này hoặc thuộc các ngữ hệ khác không nằm trong đối tượng khảo sát chính thể mà chỉ được dùng làm dẫn chứng liên hệ so sánh; các số liệu địa danh Hán Việt và thuần Việt chỉ đóng vai trò minh họa đối chứng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát điền dã diện rộng trên toàn bộ các vùng giáp ranh địa lý - văn hóa lân cận; tiếp tục xử lý các tầng ngữ nguyên sâu hơn phục vụ trực tiếp việc số hóa cơ sở dữ liệu địa danh và hoàn thiện các bộ từ điển từ nguyên địa phương.

---

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên, giảng viên ngành Ngôn ngữ học, Địa danh học, Danh xưng học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về mô hình phức thể địa danh, phương pháp kết hợp phân tích cấu trúc ngôn ngữ với ngôn ngữ học điền dã và nhân học ngôn ngữ.
• Nhà nghiên cứu Dân tộc học, Văn hóa học, Lịch sử học: Cung cấp nguồn tư liệu thực địa về lịch sử cư trú, tri thức dân gian, văn hóa tộc người của các cộng đồng Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô, Bru-Vân Kiều.
• Cơ quan quản lý hành chính, cơ quan biên tập bản đồ, nhà xuất bản: Cung cấp căn cứ khoa học cho Cục Bản đồ (Bộ Tổng Tham mưu), các cơ quan địa chính, văn hóa cấp tỉnh/huyện trong việc chuẩn hóa văn bản hành chính, thống nhất cách viết địa danh trên bản đồ quân sự, bản đồ giao thông và sách hướng dẫn du lịch.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đối tượng ngôn ngữ chính mà luận án khảo sát thuộc nhóm ngôn ngữ nào?

Đối tượng khảo sát chính của luận án là hệ thống địa danh có nguồn gốc từ các ngôn ngữ dân tộc thiểu số thuộc nhóm Katuic (ngữ chi Môn-Khmer, ngữ hệ Nam Á), bao gồm 4 ngôn ngữ bản địa tại vùng Tây Thừa Thiên Huế: Cơ-tu, Tà-ôi, Pa-cô và Bru-Vân Kiều.

2. Mô hình phức thể địa danh trong luận án được phân tích qua những thành tố nào?

Mô hình phức thể địa danh được phân tích qua sự kết hợp của hai thành tố cơ bản:

• Yếu tố tổng loại (YTTL): Thành tố chung chỉ loại hình địa lý tự nhiên hoặc nhân văn (núi, sông, suối, làng, bản...).
• Yếu tố loại biệt (YTLB): Tên riêng biệt lập dùng để khu biệt đối tượng địa lý đó với các đối tượng khác cùng loại.

3. Những nguồn tư liệu bản đồ thành văn chủ yếu nào được tác giả sử dụng?

Tác giả sử dụng các nguồn bản đồ chính sau:

• Bản đồ Quân sự do Cục Bản đồ - Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam in năm 1982.
• Bản đồ Quân sự do Cục Bản đồ in năm 2007.
• Bản đồ Địa lí tổng hợp Thừa Thiên Huế năm 2009 (tỷ lệ 1:125.000).
• Bản đồ hành chính tỉnh Thừa Thiên Huế, Bản đồ huyện A Lưới và Bản đồ huyện Nam Đông.

4. Luận án chỉ ra những bất cập nào trong thực trạng viết địa danh gốc DTTS bằng tiếng Việt?

Văn bản luận án chỉ ra các bất cập phổ biến gồm: viết rời rạc các âm tiết của địa danh đa tiết theo lối đơn tiết tiếng Việt; viết liền khối không thống nhất; không đồng nhất trong việc thể hiện các phụ âm đầu, tổ hợp phụ âm đầu, phụ âm cuối đặc thù của tiếng DTTS; và hiện tượng phiên âm kết hợp dịch nghĩa gây trùng lặp yếu tố chỉ loại (trùng lặp về nghĩa).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Trần Văn Sáng là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên về địa danh có nguồn gốc ngôn ngữ dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi Tây Thừa Thiên Huế dưới góc độ ngôn ngữ học. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết địa danh học quốc tế với phương pháp điền dã thực địa tại hai huyện A Lưới và Nam Đông, tác giả đã giải mã toàn diện đặc điểm cấu trúc hình thái - ngữ pháp, phương thức định danh và các tầng văn hóa tộc người ký thác trong địa danh nhóm Katuic. Bên cạnh đóng góp học thuật về lý luận danh xưng học và tiếp xúc ngôn ngữ, công trình đem lại giá trị thực tiễn qua việc đề xuất các giải pháp phiên chuyển, chuẩn hóa chính tả địa danh DTTS trong hệ thống văn bản và bản đồ tiếng Việt.