Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu, ứng dụng các loại ô tô, máy kéo trong vận chuyển nông sản ở nước ta hiện nay Khai thác các sản phẩm nông sản được hiểu là toàn bộ các thao tác, công đoạn để biến nông sản từ trang trại, đồng ruộng đến nơi chế biến hoặc tiêu thụ. Việc khai thác cũng như mọi công việc khác đều phải tuân thủ theo những công nghệ nhất định. Công nghệ khai thác nông sản có thể là công nghệ thủ công, công nghệ tiên tiến.
Mỗi loại công nghệ chỉ có thể thích hợp với các điều kiện nhất định. Công nghệ thích hợp là công nghệ phù hợp với các điều kiện kinh tế xã hội phổ biến có tính địa phương và môi trường. Do vậy công nghệ khai thác nông sản phải giảm mức tối đa các chi phí sản xuất cũng như tác động xấu đến môi trường. Việc lựa chọn được một công nghệ thích hợp trong khai thác nông sản phụ thuộc vào hàng loạt các yếu tố như việc cung cấp nhân lực và tiền công lao động, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, khả năng đầu tư, tính sẵn có của trang thiết bị, máy, phụ tùng thay thế, điều kiện thổ dưỡng, điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương và hộ gia đình.
Việc vận chuyển nông sản ở nước ta hiện nay chủ yếu là nông sản chưa qua sơ chế như cà phê, lúa, đậu tương, ngô,…Do vậy việc vận chuyển nông sản loại này phải đảm bảo nhanh để tránh làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Đặc biệt trong giai đoạn xây dựng nông thôn mới, với những cánh đồng mẫu lớn, hạ tầng giao thông được đầu tư mở rộng. Vì vậy khâu vận chuyển phải đáp ứng được nhu cầu của sản xuất lớn. Cũng đã có những phương án, đề tài nghiên cứu lựa chọn phương tiện vận chuyển nông sản, tuy nhiên những phương án đó chỉ mang tính cục bộ trong từng hộ gia đình, không phù hợp với sản xuất hàng hóa lớn.
Tổng quan về nghiên cứu dao động và các chỉ tiêu đánh giá dao động ô tô 1. Nghiên cứu dao động của ô tô trong nước Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đang trong quá trình hình thành và phát triển dần trở thành ngành công nghiệp mũi nhọn hàng đầu của đất nước. Tuy nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 để đạt được mục tiêu đó thì trước mắt phải có nhiều việc phải làm, một trong những việc đó là nghiên cứu sâu hơn về dao động của ô tô, độ êm dịu chuyển động, cũng như chất lượng động học, động lực học của xe. Từ những thực tế đó, đã có các đề tài thuộc chuyên ngành ô tô đề cập đến vấn đề dao động của ô tô như: Luận án tiến sỹ của tác giả Lưu Văn Tuấn [14] đề ra các mục tiêu nâng cao độ êm dịu của xe khách Ba Đình.
Trong luận án này tác giả đã mô tả thuộc tính đàn hồi giữa khung và vỏ là kết cấu đặc trung của xe ca (Xe có kết cấu khung – vỏ chịu lực). Luận án tiến sỹ của tác giả Võ Văn Hường [7] “Nghiên cứu hoàn thiện mô hình khảo sát ô tô tải nhiều cầu”. Tác giả đã nghiên cứu sâu về lập mô hình dao động không gian cho xe tải có yếu tố dao động ngang, khung xoắn chịu lực, thanh ổn định, hệ thống treo có đặc tính phi tuyến, hàm kích động riêng rẽ và tổng hợp. Mô hình có thể nghiên cứu các dao động ở vùng cận biên như tách bánh xe, quá trình va chạm vấu hạn chế hành trình, trượt và lật.
Luận án của tác giả Nguyễn Phúc Hiểu [6] “ Nghiên cứu ảnh hưởng của dao động lên khung xương ô tô khi chuyển động trên đường”. Tác giả chú trọng nghiên cứu ảnh hưởng của đường và xác định các hàm ngoại lực cho bài toán tính khung xương. Tác giả Nguyễn Văn Lộc [9] “Nghiên cứu ảnh hưởng các thuộc tính phi tuyến của hệ thống treo đến dao động của ô tô” trong luận văn tác giả đã đưa vào rất nhiều các đặc tính phi tuyến của hệ thống treo, các giả thiết xây dựng mô hình dao động của tác giả tương đối đầy đủ và sát thực tế. Công trình nghiên cứu của GS.
Nguyễn Hữu Cẩn [1] và các cộng sự, cho thấy: Tính êm dịu trong chuyển động của ô tô máy kéo được đánh giá qua các chỉ tiêu: Tần số dao động thích hợp, gia tốc dao động thích hợp, thời gian tác động của dao động. Trong chuyển động, ô tô máy kéo dao động theo các phương: Thẳng đứng (OZ), phương ngang (OX), phương dọc máy (OY), các dao động theo phương thẳng đứng ảnh hưởng chính đến con người; theo phương ngang, phương dọc ảnh hưởng không đáng kể, có thể bỏ qua. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Luận văn Tiến sỹ của tác giả Đặng Việt Hà [4] “Nghiên cứu ảnh hưởng của các thông số kết cấu đến điều kiện làm việc của ô tô và độ êm dịu chuyển động” tác giả cũng đã chú ý đến sự ảnh hưởng của các thông số kết cấu đến dao động cuả xe khách đóng trên nền xe tải. Lê Minh Lư [10] nghiên cứu dao động của máy kéo bánh hơi có tính đến đặc trưng phi tuyến của các phần tử đàn hồi.
Tác giả đã xây dựng mô hình, hệ phương trình vi phân và các điều kiện biên mô tả dao động thẳng đứng của máy kéo, của cầu trước, cầu sau và ghế ngồi có tính đến những đặc điểm riêng của hệ như liên kết một chiều giữa bánh xe và mặt đường, đặc trưng phi tuyến của các phần tử đàn hồi. Công trình đã nghiên cứu một cách khá đầy đủ các dạng dao động của máy kéo có tính đến đặc trưng phi tuyến của các phần tử đàn hồi trong trường hợp kích động mặt đường là các hàm ngẫu nhiên và xác định. Tuy nhiên công trình mới chỉ nghiên cứu trong trường hợp máy kéo di chuyển độc lập mà chưa tính đến dao động của máy kéo trong trường hợp kéo tải. Nhìn chung các đề tài đã tập trung vào việc khảo sát dao động của xe theo quan điểm độ êm dịu và an toàn chuyển động, thực hiện bài toán tính toán kiểm nghiệm.
Kết quả thu được là cơ sở cho việc lựa chọn và cải tiến hệ thống treo cho phù hợp với điều kiện Việt Nam. Nhưng các nghiên cứu trên đều chưa đề cập đến dao động của xe tải 1.25 tấn khi vận chuyển nông sản trên đường giao thông nông thôn. Nghiên cứu về dao động của ô tô trên thế giới Việc nghiên cứu dao động của ô tô bắt đầu từ rất sớm, ngay cả khi ô tô có cấu tạo còn rất đơn giản. Một số tác giả kinh điển có thề kể đến là Trudakov, Rotenbeg, Iachenko, Mitschke, Schiehlen,.
lần đầu tiên vào năm 1970 Mitschke đã tập trung vào tác phẩm nổi tiếng “Dynamik der Kraftfahrzeuge” tập trung tất cả các công trình nghiên cứu trước đó, bao gồm 200 trích dẫn. Nội dung chính là dao động xe con, mô hình là ¼ và được xem xét ở các yếu tố kết cấu có ảnh hưởng đến dao động và tối ưu hệ thống treo. Sau đó tác giả đề cập chỉ tiêu đánh giá dao động ô tô, cách tiếp cận mang tính cổ điển. Đến năm 1980 Schiehlen trình bày phương pháp hệ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nhiều vật.
Ngoài ra, với sự phát triển của công nghệ tin học các thuộc tính của cụm như hệ treo, bánh xe cũng được nghiên cứu sâu hơn tuy nhiên các nghiên cứu đó vẫn tập trung vào xe con. Trong công trình [19], Muller đã đưa ra mô hình không gian mô tả tất cả các loại dao động của máy kéo bánh hơi, tác giả đã bỏ qua các tác động của tải trọng kéo và các yếu tố ảnh hưởng khác. Theo tác giả, một máy kéo có thể có 7 bậc tự do: Dao động thẳng đứng, dao động xoay quanh trục ngang, dao động dọc, dao động xoay quanh trục dọc và dao động liên kết xoay quanh trục cân bằng. Tác giả Volgel [23], đã nghiên cứu tính chất động lực học của liên hợp máy cày, khi lực kéo và tải trọng thẳng đứng dao động có kể đến tính đàn hồi, cả của hệ truyền lực và bánh xe.
Công trình cho phép đánh giá một cách khái quát tác động của các yếu tố ảnh hưởng tới dao động của máy khi cày đất, tuy nhiên chưa có thực nghiệm để chứng minh các giả thiết đưa ra. Trong công trình của Wendebon [24], bằng lý thuyết và thực nghiệm, tác giả đã xây dựng mô hình nghiên cứu tính chất động lực học của dao động thẳng đứng máy kéo, tác giả không quan tâm đến chuyển động quay và các chuyển động khác. Do vậy công trình này chưa đánh giá và thể hiện được đầy đủ các tính chất động lực học của máy cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến sự chuyển động của máy kéo nói riêng và liên hợp máy nói chung.B [16], nghiên cứu động lực học máy kéo. Tác giả đã nghiên cứu đầy đủ động lực học của máy kéo bánh hơi, máy kéo bánh xích và độ êm dịu chuyển động của máy kéo.
Ngày nay, trên thế giới các nghiên cứu về dao động của ô tô đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Dao động của ô tô được nghiên cứu trong tổng thể hệ thống “ Đường – Xe – Người”. Hướng chung của nghiên cứu tổng thể Đường - Xe – Người được chia thành 3 hướng: - Nghiên cứu về biên dạng mặt đường (nguồn gây ra dao động) - Nghiên cứu hệ dao động của ô tô (hệ thống treo). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Nghiên cứu cảm giác của con người và sự an toàn của hàng hóa chuyên chở.
Các chỉ tiêu đánh giá độ dao động Khi ô tô chuyển động ô tô luôn bị dao động, với thời gian kéo dài sẽ gây ra mệt mỏi với người lái và hành khách, làm giảm hiệu suất công việc, có thể gây ra nguy cơ mắc bệnh thần kinh và não dẫn đến mất phản ứng linh hoạt và điều khiển chính xác gây ra tai nạn giao thông. Từ các khái niệm trên để có thể đánh giá chất lượng xe một cách khách quan, chính xác cần phải nghiên cứu và phát triển lý thuyết dao động trong tất cả lĩnh vực liên quan. Nghiên cứu tổng quát về dao động xe đó là giải quyết mối quan hệ “Đường - Xe - Người”. Các tính chất dao động của ô tô thường đánh giá theo 2 quan điểm: - Quan điểm về độ êm dịu chuyển động mà thông số gia tốc dao động có tính chất quyết định vì nó tác dụng lên lái xe và hành khách.