Luận văn nghiên cứu đặc điểm lâm học và đề xuất biện pháp bảo tồn loài đinh hương dysoxylum cauliflorum hiern tại khu bảo tồn thiên nhiên na hang tỉnh tuyên quang

Nghiên cứu đặc điểm lâm học và biện pháp bảo tồn loài đinh hương Dysoxylum cauliflorum tại khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang, Tuyên Quang.

• Tác giả: Hoàng Thị Lan
• Người hướng dẫn: TS. Trần Việt Hà
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Và Đề Xuất Biện Pháp Bảo Tồn Loài Đinh Hương Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Na Hang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Lâm Học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giới thiệu chung về loài Đinh hƣơng
• 1.2. Các vấn đề liên quan đến nghiên cứu
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.1.1. Nghiên cứu về cấu trúc
• 1.2.1.2. Nghiên cứu về tái sinh rừng
• 1.2.2. Các nghiên cứu về Đinh hương
• 1.2.2.1. Trên thế giới
• 1.2.2.2. Tại Việt Nam
• 1.2.2.2.1. Nghiên cứu về cấu trúc rừng
• 2. ĐỐI TƢỢNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu tổng quát
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.5.2. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp
• 2.5.3. Phương pháp chuyên gia
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý, ranh giới, phạm vi diện tích
• 3.1.2. Địa hình, đá mẹ và đất đai
• 3.1.3. Đặc điểm khí hậu, thuỷ văn
• 3.2. Điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội
• 3.2.1. Tình hình dân cư, lao động, việc làm các xã trong khu bảo tồn
• 3.2.2. Sản xuất lâm nghiệp
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm phân bố của loài Đinh hương tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Phân bố của loài Đinh hương
• 4.1.2. Nghiên cứu điều kiện nơi mọc của loài Đinh hương
• 4.1.3. Đặc điểm cấu trúc lâm phần nơi có loài Đinh hương phân bố
• 4.1.4. Đặc điểm tái sinh tự nhiên loài Đinh hương
• 4.1.5. Đặc điểm nhóm loài cây đi kèm với Đinh hương
• 4.2. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống loài Đinh hương bằng hạt
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái, chất lượng hạt giống
• 4.2.2. Nghiên cứu thành phần hỗn hợp ruột bầu
• 4.2.3. Nghiên cứu chế độ che sáng cho cây con trong vườn ươm
• 4.3. Một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Đinh hương
• 4.3.1. Thực trạng công tác bảo tồn tại KBTTN Na Hang
• 4.3.2. Một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài Đinh Hương
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Bảo Tồn Loài Đinh Hương Na Hang

Việt Nam, với vị trí địa lý trong vành đai nhiệt đới, sở hữu hệ sinh thái rừng đa dạng. Tuy nhiên, diện tích và chất lượng rừng đã suy giảm. Chính phủ đã thành lập các khu rừng đặc dụng, như Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Na Hang, để bảo tồn đa dạng sinh học. Na Hang có diện tích lớn, cảnh quan kỳ vỹ và đa dạng sinh học cao. Các nhà khoa học đã xác định hơn 2.000 loài thực vật, nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Quỹ bảo tồn thế giới của Mỹ (WWF-US) đánh giá KBTTN Na Hang là một trong những hệ sinh thái có giá trị đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Đặc biệt, sự tái phát hiện quần thể Voọc mũi hếch, loài linh trưởng nguy cấp, tại đây đã thu hút sự chú ý lớn. Đinh Hương (Dysoxylum cauliflorum Hiern) là loài cây có giá trị kinh tế, mọc trong rừng thường xanh. Tuy nhiên, do khai thác quá mức, Đinh Hương đang bị đe dọa. Tại KBTTN Na Hang, số lượng Đinh Hương còn khá ít, cần được bảo tồn và phát triển. Nghiên cứu đặc điểm lâm học và đề xuất biện pháp bảo tồn loài Đinh Hương tại đây là rất cần thiết.

1.1. Giá Trị Đa Dạng Sinh Học Của Khu Bảo Tồn Na Hang

Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Na Hang nổi bật với sự phong phú về loài, bao gồm cả những loài thực vật quý hiếm được ghi nhận trong Sách Đỏ. Sự đa dạng này không chỉ giới hạn ở thực vật mà còn lan rộng đến các loài động vật, tạo nên một hệ sinh thái phức tạp và cân bằng. Việc bảo tồn Đa Dạng Sinh Học tại đây là vô cùng quan trọng, không chỉ cho Việt Nam mà còn cho toàn cầu. Các nỗ lực bảo tồn cần tập trung vào việc duy trì môi trường sống tự nhiên và ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Bảo Tồn Loài Đinh Hương

Việc nghiên cứu và Bảo Tồn Loài Đinh Hương tại Na Hang có ý nghĩa to lớn, không chỉ về mặt bảo tồn Nguồn Gen quý hiếm mà còn về mặt kinh tế và sinh thái. Đinh Hương là loài cây có giá trị gỗ cao, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp bảo tồn hiệu quả, đảm bảo sự phát triển bền vững của loài cây này và Hệ Sinh Thái nơi nó sinh sống.

II. Phân Tích Hiện Trạng Nguy Cơ Tuyệt Chủng Của Đinh Hương

Theo "Sách đỏ Việt Nam", Đinh Hương (Dysoxylum cauliflorum Hiern, 1875.) có các đặc điểm nhận dạng: Cây gỗ, cao 30 - 40 m. Thân thẳng, vỏ nhẵn màu xám hoặc nâu. Cành mập, có lông màu vàng. Lá kép lông chim lẻ. Hoa màu vàng. Quả nang, vỏ quả dày, màu đỏ. Hạt gần hình cầu. Đinh Hương mọc trong rừng thường xanh, chân núi đá vôi, ở độ cao dưới 700 m. Gỗ Đinh Hương có giá trị sử dụng cao trong xây dựng và làm đồ dùng. Tuy nhiên, hiện trạng của loài này là sẽ nguy cấp, do khai thác gỗ và diện tích rừng bị giảm sút. Phân hạng: vu Ala,c,d+2d. Tại KBTTN Na Hang, Đinh Hương phân bố với số lượng ít, đối diện với nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống và khai thác trái phép.

2.1. Thực Trạng Phân Bố Loài Đinh Hương Tại Na Hang

Đánh Giá Hiện Trạng phân bố của Đinh Hương tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Na Hang cho thấy loài cây này chỉ còn xuất hiện rải rác ở một số khu vực nhất định, với số lượng cá thể hạn chế. Điều này cho thấy sự suy giảm đáng kể so với trước đây và đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ và phục hồi quần thể Đinh Hương. Việc xác định chính xác phạm vi phân bố và mật độ cá thể là bước quan trọng để lập kế hoạch bảo tồn hiệu quả.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Đinh Hương

Biến Đổi Khí Hậu và Tác Động Môi Trường đang gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến Đinh Hương tại Na Hang. Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể làm suy yếu khả năng sinh trưởng và tái sinh của loài cây này. Nghiên cứu về khả năng thích ứng của Đinh Hương với Biến Đổi Khí Hậu là cần thiết để đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp trong bối cảnh mới.

III. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Sinh Thái Của Đinh Hương

Nghiên cứu đặc điểm sinh học và đặc điểm sinh thái của Đinh Hương là rất quan trọng để xây dựng các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Đinh Hương tái sinh bằng hạt, mọc trong rừng thường xanh, chân núi đá vôi, ở độ cao dưới 700 m. Tái sinh thiên nhiên kém thường gặp cây con dọc đường đi trong rừng. Gỗ Đinh Hương không bị mối mọt, có mùi thơm đặc trưng. Nghiên cứu này tập trung vào các yếu tố: Điều kiện nơi mọc, cấu trúc lầm phần nơi Đinh Hương phân bố, đặc điểm tái sinh tự nhiên và đặc điểm nhóm loài cây đi kèm với Đinh Hương.

3.1. Phân Tích Điều Kiện Môi Trường Sống Của Loài Đinh Hương

Nghiên cứu về điều kiện môi trường sống của Đinh Hương tại Na Hang bao gồm phân tích các yếu tố như độ cao, độ dốc, loại đất, độ ẩm và ánh sáng. Việc xác định các yếu tố môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng và phát triển của Đinh Hương là cơ sở để lựa chọn các khu vực phù hợp cho việc trồng mới và phục hồi loài cây này.

3.2. Nghiên Cứu Về Tái Sinh Tự Nhiên Của Đinh Hương

Tái sinh tự nhiên là quá trình quan trọng để duy trì và phát triển quần thể Đinh Hương. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng tái sinh tự nhiên của Đinh Hương tại Na Hang, bao gồm số lượng cây con, tỷ lệ sống sót và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tái sinh. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các biện pháp lâm sinh nhằm thúc đẩy tái sinh tự nhiên của Đinh Hương.

3.3. Xác Định Các Loài Thực Vật Đi Kèm Với Đinh Hương

Việc xác định các loài thực vật đi kèm với Đinh Hương giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ tương tác giữa Đinh Hương và các loài khác trong Hệ Sinh Thái rừng. Nghiên cứu này sẽ xác định các loài cây thường xuất hiện cùng với Đinh Hương, từ đó đánh giá vai trò của chúng trong việc hỗ trợ hoặc cạnh tranh với Đinh Hương.

IV. Phương Pháp Nhân Giống Biện Pháp Bảo Tồn Loài Đinh Hương

Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Đinh Hương bằng hạt là cần thiết để chủ động tạo nguồn giống phục vụ cho công tác trồng mới và phục hồi loài cây này. Nghiên cứu bao gồm: Đặc điểm hình thái, chất lượng hạt giống, thành phần hỗn hợp ruột bầu và chế độ che sáng cho cây con trong vườn ươm. Bên cạnh đó, cần xem xét thực trạng công tác bảo tồn tại KBTTN Na Hang và đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển Đinh Hương.

4.1. Phát Triển Kỹ Thuật Nhân Giống Đinh Hương Bằng Hạt

Việc phát triển kỹ thuật nhân giống Đinh Hương bằng hạt bao gồm các bước: Thu thập hạt giống, xử lý hạt giống, gieo ươm và chăm sóc cây con. Nghiên cứu này sẽ xác định các điều kiện tối ưu cho từng bước, từ đó nâng cao hiệu quả nhân giống và đảm bảo chất lượng cây con.

4.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Bảo Tồn Tại Khu Bảo Tồn Na Hang

Các giải pháp bảo tồn Đinh Hương tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Na Hang cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu và đánh giá hiện trạng. Các giải pháp có thể bao gồm: Tăng cường tuần tra, kiểm soát khai thác trái phép, phục hồi rừng, trồng mới Đinh Hương và nâng cao nhận thức cộng đồng về Bảo Tồn Loài.

4.3. Tăng Cường Quản Lý Bảo Tồn Với Cộng Đồng Địa Phương

Sự tham gia của Cộng Đồng Địa Phương là yếu tố then chốt để bảo tồn Đinh Hương hiệu quả. Cần xây dựng các chương trình hợp tác với Cộng Đồng Địa Phương, khuyến khích họ tham gia vào công tác bảo vệ rừng, trồng rừng và hưởng lợi từ các hoạt động Phát Triển Bền Vững.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn Đinh Hương

Kết quả nghiên cứu về đặc điểm lâm học và kỹ thuật nhân giống Đinh Hương có thể được ứng dụng vào thực tiễn để phục hồi và phát triển loài cây này tại KBTTN Na Hang. Các biện pháp bảo tồn cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả, từ việc bảo vệ rừng tự nhiên đến việc trồng mới và phục hồi các khu vực bị suy thoái. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các nhà khoa học và Cộng Đồng Địa Phương để đảm bảo thành công của công tác bảo tồn.

5.1. Xây Dựng Mô Hình Bảo Tồn Đinh Hương Thực Tế

Dựa trên kết quả nghiên cứu, xây dựng mô hình bảo tồn Đinh Hương cụ thể, có thể áp dụng ngay tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Na Hang. Mô hình này cần tính đến các yếu tố sinh thái, kinh tế và xã hội, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tế. Bao gồm cả việc Quản Lý Bảo Tồn hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Bảo Tồn Đinh Hương

Để bảo tồn Đinh Hương lâu dài, cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước, khuyến khích các tổ chức và cá nhân tham gia vào công tác bảo tồn. Các chính sách có thể bao gồm: Hỗ trợ tài chính cho các hoạt động trồng rừng, phục hồi rừng, khuyến khích Phát Triển Bền Vững và nâng cao nhận thức cộng đồng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Bảo Tồn Đinh Hương

Nghiên cứu về Đinh Hương tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Na Hang đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm lâm học, kỹ thuật nhân giống và hiện trạng bảo tồn của loài cây này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn trong tương lai, như ảnh hưởng của Biến Đổi Khí Hậu đến Đinh Hương, mối quan hệ giữa Đinh Hương và các loài khác trong Hệ Sinh Thái và hiệu quả của các biện pháp bảo tồn khác nhau. Việc tiếp tục Nghiên Cứu Khoa Học về Đinh Hương là rất quan trọng để bảo tồn loài cây này một cách hiệu quả và bền vững.

6.1. Tổng Kết Kết Quả Nghiên Cứu Về Loài Đinh Hương

Tóm tắt những kết quả chính đạt được trong quá trình nghiên cứu về Đinh Hương tại Na Hang, bao gồm các thông tin về phân bố, đặc điểm sinh thái, kỹ thuật nhân giống và các biện pháp bảo tồn đã được đề xuất. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn Đinh Hương đối với Đa Dạng Sinh Học và Hệ Sinh Thái.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Bảo Tồn Thực Vật

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về Đinh Hương và các loài thực vật quý hiếm khác, tập trung vào các vấn đề như Biến Đổi Khí Hậu, Tác Động Môi Trường và hiệu quả của các biện pháp bảo tồn khác nhau. Khuyến khích sự hợp tác giữa các nhà khoa học, cơ quan chức năng và Cộng Đồng Địa Phương để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là một trong những nước nằm trong vành đai nhiệt đới, bán cầu bắc,có tínhđa dạng cao về cáchệ sinh thái rừng. Trong những năm nửa cuối thế kỷ 20, diện tích rừng của Việt Nam đã có nhiều biến động đáng kể, chất lượng rừng và giá trị đa dạng sinh học đã và đang bị suy giảm. Trước tình hình đó chính phủ Việt Nam đã có những giải pháp bảo vệ rừng, bảo vệ giá trị đa dạng sinh học.Một trong những giải pháp quan trọng là việc thành lập các khu rừng đặc dụng với mục đích bảo tồn và duy trì tính đa dạng sinh học. Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang nằm ở huyện Na Hang của tỉnh Tuyên Quang, có diện tích rộng khoảng 41.061 ha đất rừng và 8.000 ha mặt nước.Trong khu bảo tồn có trên 21.000 ha là rừng đặc dụng, cảnh quan thiên nhiên kỳ vỹ, có độ đa dạng sinh học cao.

Cho đến nay, các nhà khoa học đã xác định được trên 2.000 loài thực vật, nhiều loại được ghi trong sách đỏ Việt Nam như: Trai, nghiến, lát hoa, đinh, thông tre, hoàng đàn, trầm gió, nhiều loài lan hài, cây thuốc quý… Quỹ bảo tồn thế giới của Mỹ (WWF-US) đã xác định đâyKBTTT Na Hang là một trong những hệ sinh thái có giá trị đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới.Trong đó có nhiều loài quý hiếm cấp toàn cầu và cấp quốc gia ghi trong Danh lục Đỏ IUCNvà Sách Đỏ Việt Nam (2007). Đặc biệt, năm 1992, vùng rừng nhiệt đới trên núi đá vôi ở huyện Na Hang đã gây ra sự chú ý lớn đối với các nhà khoa học trong việc tái phát hiện quần thể Voọc mũi hếch. Đây là loài linh trưởng đang trong tình trạng rất nguy cấp trên toàn cầu, có tên trong Sách đỏ thế giới. Đinh hương (Dysoxylum cauliflorum Hiern, 1875.) thuộc chi Chặc khế (Dysoxylon) trong họ Xoan (Meliaceae), là một trong những loài cây rừng có giá trị kinh tế, mọc trong rừng thường xanh, nguyên sinh hay thứ sinh, chân núi đá vôi, thung lũng ở độ cao dưới 700m và chiếm tầng cao của tán rừng.

2 Tái sinh thiên nhiên kém thường gặp cây con dọc đường đi trong rừng. Gỗ Đinh hương không bị mối mọt, có mùi thơm đặc trưng được dùng cho xây dựng và đóng đồ cao cấp, vì vậy Đinh hương đang bị săn lùng và khai thác đến kiệt quệ ở nhiều khu vực khác nhau. Hiện nay, loài này chỉ còn rất ít ở một số khu rừng tự nhiên, khu Bảo tồn thiên nhiên, Vườn quốc gia. Tại KBTTN Na hang, Đinh hương phân bố với số lượng khá ít và làđối tượng.

cần được phát triển và bảo tồn. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc lựa chọn đề tài“Nghiên cứu đặc điểm lâm học và đề xuất biện phápbảo tồn loài Đinh hƣơng (Dysoxylum cauliflorum Hiern) tại khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang, tỉnh Tuyên Quang” là rất cần thiết góp phần làm cơ sở để đề xuất biện pháp bảo tồn và phát triển loài cây này. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu chung về loài Đinh hƣơng Trong tài liệu “Sách đỏ Việt Nam” Phần II, phần Thực vật đã giới thiệu vềloài: Đinh hương(Dysoxylum cauliflorum Hiern, 1875.) Tên khác: Huỳnh đàn Họ xoan: Meliaceae Đặc điểm nhận dạng: Cây gỗ, cao 30 - 40 m.

Thân thẳng, vỏ nhẵn màu xám hoặc nâu, vỏ trong màu vàng nhạt. Cành mập, có lông màu vàng. Lá kép lông chim lẻ, lá chét 11-13 mọc đối hay gần đối, phiến lá thuôn, đầu có mũi nhọn, gốc hình nêm xiên, cỡ 12 - 24 x 4 - 10 cm. Cụm hoa chùm, dài 9 - 13 cm trên cành già hoặc trên thân.

Hoa màu vàng, dài 1-1,5 cm. Cánh hoa 4, có lông; ống nhị có 8 răng, 8 bao phấn không thò ra ngoài; Bầu 4 ô, có lông; vòi hình chỉ, có lông ở gốc; núm hình đầu; triền hình trụ, nhăn, dài vượt quá bầu, nhưng ngắn hơn vòi. Quả nang, vỏ quả dày, gần nhẵn, dài 2 - 3 cm, màu đỏ, khi chín nứt thành 3-4 mảnh. Hạt gần hình cầu, đường kính 1,2 -1,3cm.

Sinh học và sinh thái: Mùa hoa tháng 4 - 5, có quả tháng 8 - 10. Tái sinh bằng hạt. Mọc trong rừngthường xanh, nguyên sinh hay thứ sinh, chân núi đá vôi, thung lũng, ở độ cao dưới 700 m. Phân bố: -Trong nước:Tuyên Quang, Ninh Bình (Cúc Phương), Nghệ An (Quỳ Châu), Hà Tĩnh (Hương Sơn), Kon Tum, Gia Lai, Lâm Đồng.

-Thế giới: Ấn Độ, Trung Quốc, Campuchia, Malaixia. Giá trị sử dụng: Cây cho gỗ tốt, khối lượng lớn, dùng trong xây dựng và làm đồ dùng 4 thông thường. Tình trạng: Loài sẽ nguy cấp, do khai thác gỗ và diện tích rừng bị giảm sút ít nhất trên 20% hiện tại và trong tương lai 5 - 10 năm tới. Tuy nhiên, loài sẽ được bảo tồn ở Vườn quốc gia Cúc Phương.

Phân hạng: vu Ala,c,d+2d. Các vấn đề liên quan đến nghiên cứu 1. Trên thế giới 1. Nghiên cứu về cấu trúc Cấu trúc rừng là một khái niệm dùng để chỉ quy luật sắp xếp, tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần xã thực vật rừng theo không gian và thời gian (Phùng Ngọc Lan, 1986).

Cấu trúc rừng là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên, là sản phẩm của quá trình đấu tranh sinh tồn giữa thực vật với thực vật và giữa thực vật với hoàn cảnh sống. Trên quan điểm sinh thái thì cấu trúc rừng chính là hình thức bên ngoài phản ánh nội dung bên trong của hệ sinh thái rừng. Hệ sinh thái rừng, đặc biệt là các hệ sinh thái rừng tự nhiên nhiệt đới là những hệ sinh thái có cấu trúc phức tạp nhất. Bởi vậy, những nghiên cứu về cấu trúc rừng này luôn là con đường đầy chông gai đối với các nhà khoa học.N (1979), đã nghiên cứu về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mưa, tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các biện pháp kỹ thuật lâm sinh được áp dụng vào từng rừng mưa tự nhiên.[1] - Mô tả hình thái cấu trúc rừng Hiện tượng thành tầng là một trong những đặc trưng cơ bản về cấu trúc hình thái của quần xã thực vật rừng và là cơ sở để tạo nên cấu trúc tầng thứ.Risa (1933-1934) đã đề xướng và sử dụng phương pháp vẽ biểu đồ mặt căt đứng của rừng trong nghiên cứu cấu trúc tầng thứ của rừng.

Cho đến nay, phương pháp này vẫn có hiệu quả, tuy nhiên nhược điểm của nó 5 là chỉ minh họa được cách săp xếp theo chiều thẳng đứng của các loài cây gỗ trong một diện tích có hạn. Cusen (1951) đã khắc phục nhược điểm trên bằng cách vẽ một số giải kề bên nhau và đưa lại một hình tượng về không gian ba chiều. David và Richards (1933-1934) đã đề xuất phương pháp biểu đồ trăc diện khi nghiên cứu cấu trúc rừng nhiệt đới theo chiều nằm ngang và chiều thẳng đứng (Dẫn theo Nguyễn Thị Thoa, 2003) [15]. Catinot R (1965) đã nghiên cứu các nhân tố câu trúc sinh thái thông qua việc mô tả, phân loại theo các khái niệm, dạng sống, tầng phiên.

Ngoài ra, tác giả còn biểu diễn cấu trúc hình thái rừng mưa bằng những phẫu đồ rừng.[3] Meyer (1952) đã mô tả phân bố N/D13 bằng phương trình toán học có dạng đường cong giảm liên tục và được gọi là phương trình Meyer hay gọi là hàm Meyer.W (1952) cũng đã đề cập đên phân bố số cây theo câp đường kính. Tác giả coi dạng phân bố này là một dạng đặc trưng của rừng tự nhiên.[14] Roollet (1971) đã biêu diễn các mối tương quan giữa đường kính ngang ngực và chiều cao vút ngọn, giữa đường kính tán và đường kính ngang ngực bằng các năm hồi quy, đồng thời mô tả câu trúc hình thái rừng mưa bằng các phẫu đồ (theo Phạm Ngọc Giao, 1995) [6] Bally (1973) đã sử dụng hàm Weibull, Schiffel biểu thị đường cong cộng dồn phần trăm số cây bằng đa thức bậc ba khi nghiên cứu về quy luật N/D (dẫn theo Vũ Tiên Hinh, Phạm Ngọc Giao, 1997) [9] Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về mô tả hình thái câu trúc rừng trên thê giới, các tác giả đều đưa ra những nhận xét mang tính định tính, chưa mang tính định lượng nên chưa thực sự phản ánh được sự phức tạp về câu trúc của rừng tự nhiên nhiệt đới. - Nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng 6 Đểkhắc phục nhược điểm của các công trình nghiên cứu về mô tả hình thái cấu trúc rừng, cùng với sự hỗ trợ của thống kê toán học và tin học giúp cho việc nghiên cứu cấu trúc rừng chuyển dần từ mô tả định tính sang định lượng. Nhiều tác giả đã sử dụng các công thức và hàm toán học để mô hình hoá cấu trúc rừng, xác định mối quan hệ giữa các nhân tố cấu trúc của rừng.

Raunkiaer (1934) đã tìm ra công thức xác định phổ dạng sống chuẩn theo tỷ lệ phần trăm giữa số lượng cá thể của từng dạng sống so với tổng số cá thể trong một khu vực. Từ đó, tác giả đã xây dựng công thức xác định phổ dạng sống chuẩn cho hàng nghìn loài cây khác nhau. Để biểu thị tính đa dạng về loài, một số tác giả đã xây dựng các công thức xác định chỉ số đa dạng loài như Simpson (1949), Margalef (1958), Menhinik (1964). Khi các hàm toán học được đưa vào sử dụng để mô phỏng các quy luật kết cấu lâm phần thì các nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng càng phát triển mạnh mẽ hơn.

Nhiều tác giả đã tập trung nghiên cứu cấu trúc rừng theo không gian và thời gian, tiêu biểu như Rollet B. L (1971) đã biểu diễn mối quan hệ giữa đường kính và chiều cao bằng các hàm hồi quy, phân bố đường kính ngang ngực, đường kính tán bằng các dạng phân bố xác suất, Belly (1973) sử dụng hàm Weibull để mô hình hoá cấu trúc đường kính thân cây loài Thông. (1981) [18] đã chứng minh cấu trúc rừng có ảnh hưởng tới tái sinh rừng thông qua việc xác định độ đầy tối ưu cho sự phát triển bình thường cây gỗ là 0,6 - 0,7. Tác giả cho rằng độ khép tán của rừng có quan hệ với mật độ và sức sống của cây con.

Tóm lại, trên thế giới các công trình nghiên cứu về cấu trúc rừng nói chung và rừng nhiệt đới nói riêng rất phong phú, đa dạng, có nhiều công trình nghiên cứu công phu và đã đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh rừng. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về cấu trúc rừng tự nhiên nhiệt đới còn rất ít 7 nên cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp kỹ thuật cho rừng tự nhiên nhiệt đới vẫn còn nhiều vấn đề chưa được làm sáng tỏ.