Nghiên cứu đặc điểm lâm học loài Vàng tâm (Manglietia fordiana Oliv) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Đề án thạc sĩ lâm học: Nghiên cứu đặc điểm lâm học loài Vàng tâm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Đình Cương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thoa
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm lâm học loài Vàng tâm (Manglietia fordiana Oliv) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ thực vật phong phú với hơn 200 loài thuộc họ Ngọc lan (Magnoliaceae), trong đó chi Vàng tâm (Manglietia) đóng góp khoảng 14 loài cây gỗ quý có giá trị kinh tế và sinh thái đặc biệt cao. Tỉnh Thái Nguyên là địa bàn trung du miền núi phía Bắc có diện tích rừng tự nhiên rộng lớn, nhưng các quần thể cây gỗ bản địa quý hiếm đang suy giảm nghiêm trọng do áp lực khai hoang và khai thác gỗ trái phép. Trong đó, loài Vàng tâm (Manglietia fordiana Oliv) đứng trước nguy cơ cạn kiệt nguồn gen tại chỗ, trong khi các công trình điều tra bài bản về lâm học của loài tại địa phương gần như chưa được thực hiện.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm: xác định đặc tính hình thái học và nhịp điệu vật hậu của loài Vàng tâm; phân tích cấu trúc tầng cây gỗ lớn và quy luật tái sinh tự nhiên dưới tán rừng; đồng thời đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn, phát triển bền vững nguồn gen này. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 2 xã Lam Vỹ và Đức Lương thuộc tỉnh Thái Nguyên, với chu kỳ theo dõi vật hậu liên tục 12 tháng từ tháng 6 năm 2024 đến tháng 5 năm 2025.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ chỉ số sinh trắc học định lượng từ 12 ô tiêu chuẩn thực địa và dữ liệu theo dõi 6 cây tiêu chuẩn. Kết quả đo đạc tạo cơ sở khoa học tin cậy giúp nâng tỷ lệ sống của cây con gieo ươm lên trên 80%, hỗ trợ trực tiếp cho nhiệm vụ cấp tỉnh về bảo tồn nguồn gen mang mã số QGT16 và phục vụ quy hoạch làm giàu rừng tự nhiên trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết cấu trúc tầng tán rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng, phân tích không gian sinh thái thẳng đứng nhằm xác định vị thế cạnh tranh ánh sáng của các loài cây gỗ bản địa. Đi cùng với đó là lý thuyết tổ thành quần xã thực vật thông qua chỉ số giá trị quan trọng (Important Value Index - IVI) của Daniel Marmillod, cho phép lượng hóa vai trò sinh thái của từng loài khi đạt ngưỡng IVI từ 5% trở lên.

Bên cạnh các lý thuyết cấu trúc, đề tài ứng dụng lý thuyết phân bố xác suất không gian trong sinh thái học rừng của Nguyễn Hải Tuất để kiểm chứng sự phân bố mặt phẳng ngang của cây gỗ tái sinh. Các khái niệm học thuật cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Đặc điểm lâm học: Tổng hòa các đặc tính sinh học, sinh thái, cấu trúc quần xã và quy luật tái sinh của loài cây rừng.
• Nhịp điệu vật hậu: Các giai đoạn phát triển chu kỳ của cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản theo mùa trong năm.
• Cây tái sinh triển vọng (CTV): Những cá thể cây con có chiều cao vượt tầng thảm tươi, thân thẳng, không sâu bệnh và sinh trưởng từ mức trung bình đến tốt.
• Chỉ số ưu thế sinh thái (IVi%): Tỷ lệ tổ thành trung bình cộng giữa phần trăm số cá thể và phần trăm tổng tiết diện ngang của loài trong lâm phần.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu điển hình tạm thời trong điều tra lâm nghiệp. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 12 ô tiêu chuẩn (OTC) với diện tích 1.000 m² mỗi ô (tổng diện tích điều tra tầng cây cao đạt 12.000 m²), đặt tại các trạng thái rừng phục hồi có phân bố tự nhiên của loài Vàng tâm. Tầng cây cao được đo đếm toàn bộ các cá thể có đường kính ngang ngực D1.3 từ 6 cm trở lên. Trong mỗi ô tiêu chuẩn, bố trí 5 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m² (5m x 5m) tại 4 góc và tâm ô, tạo thành hệ thống 60 ô dạng bản với tổng diện tích 1.500 m² để đo đếm tầng cây tái sinh có D1.3 dưới 6 cm theo 7 cấp chiều cao.

Để theo dõi vật hậu học, đề tài chọn 6 cây mẫu đại diện sinh trưởng tốt, không sâu bệnh ở các cấp độ cao tuyệt đối từ 53,8 m đến 253 m, đánh dấu 3 cành tiêu chuẩn ở 3 tầng tán (ngọn, giữa và dưới tán) với chu kỳ thu thập số liệu 30 ngày một lần trong suốt 365 ngày. Phương pháp điều tra nhanh nông thôn (RRA) kết hợp bảng hỏi bán cấu trúc được triển khai tại các Hạt Kiểm lâm và cộng đồng dân cư địa phương nhằm bổ sung dữ liệu lịch sử khai thác.

Lý do lựa chọn phương pháp xử lý thống kê toán học bằng phần mềm SPSS 20.0 và Microsoft Excel xuất phát từ yêu cầu kiểm định tính khách quan của dữ liệu sinh trắc học rừng. Đặc biệt, việc áp dụng phép kiểm định phi tham số 1-Sample Kolmogorov-Smirnov (K-S test) dựa trên luật phân bố Poisson cho phép đánh giá chính xác dạng phân bố không gian của cây con là ngẫu nhiên, phân bố cụm hay cách đều, tạo tiền đề vững chắc cho việc thiết kế mật độ trồng rừng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về hình thái học và kích thước thân cây, Vàng tâm tại Thái Nguyên là loài cây gỗ lớn với thân tròn thẳng, vỏ nhẵn màu xám xanh nhiều lỗ bì. Đường kính ngang ngực D1.3 trung bình đạt 49,33 cm (biến động mạnh từ 21,02 cm đến 73,25 cm), chiều cao vút ngọn trung bình đạt 13,67 m (dao động từ 10 m đến 20 m), chiều cao dưới cành bình quân 10,92 m và đường kính tán trung bình 4,23 m.

Thứ hai, nhịp điệu vật hậu học diễn ra đồng nhịp qua 6 giai đoạn rõ rệt: cây nảy chồi ra lá non từ tháng 1 đến tháng 4; phát triển nụ và nở hoa từ tháng 4 đến tháng 6; hình thành quả non trong tháng 7 và tháng 8; quả chín hóa gỗ từ tháng 8 đến tháng 10. Mùa nảy mầm tự nhiên diễn ra từ tháng 3 đến tháng 4 khi có mưa xuân. Đặc biệt, các cành ngoài tán tiếp nhận nhiều ánh sáng cho sản lượng quả vượt trội, chu kỳ sai quả lặp lại sau khoảng 2 đến 3 năm.

Thứ ba, về cấu trúc tầng tán và mật độ, Vàng tâm luôn tham gia vào tầng vượt tán hoặc tầng ưu thế sinh thái của lâm phần với chiều cao cá thể đạt từ 8,5 m đến 15,5 m. Mật độ lâm phần dao động từ 190 đến 300 cây/ha, trong khi mật độ Vàng tâm biến thiên từ 10 đến 70 cây/ha, chiếm tỷ lệ từ 3,85% đến 23,33% tổng số cá thể. Chỉ số giá trị quan trọng IVi% của Vàng tâm đạt mức cao từ 3,60% đến 45,31%, giữ vai trò loài ưu thế tuyệt đối trong 11 trên tổng số 12 ô tiêu chuẩn khảo sát.

Thứ tư, về tầng cây tái sinh, mật độ tái sinh tự nhiên toàn lâm phần đạt từ 1.280 đến 3.600 cây/ha, trong đó mật độ tái sinh riêng của loài Vàng tâm dao động từ 80 đến 320 cây/ha. Nguồn gốc tái sinh chủ yếu từ hạt với tỷ lệ áp đảo trên 90%, tỷ lệ tái sinh chồi dưới 10%. Cây tái sinh có chất lượng tốt chiếm trên 63%, cây chất lượng xấu chỉ chiếm khoảng 4%. Mật độ cây tái sinh triển vọng của Vàng tâm đạt từ 80 đến 240 cây/ha.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét cấu trúc tổ thành, dữ liệu có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột so sánh chỉ số IVi% giữa các ô tiêu chuẩn, phản ánh rõ nét sự phân hóa giữa trạng thái rừng giàu Vàng tâm (ô số 4 đạt IVi% 45,31%) và trạng thái có sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các loài đi kèm như Dẻ gai, Sồi phảng, Trám trắng và Lim xẹt. Bên cạnh đó, việc biểu diễn phân bố cây tái sinh qua biểu đồ phân bố tần số theo 7 cấp chiều cao cho thấy phần lớn cây con tập trung dày đặc ở cấp chiều cao từ 0,5 m đến 1,0 m và cấp dưới 0,5 m, nhưng lại sụt giảm nghiêm trọng ở các cấp chiều cao trên 1,5 m.

Nguyên nhân của hiện tượng thắt nghẽn sinh trưởng này bắt nguồn từ đặc tính sinh thái thay đổi theo tuổi đời của loài. Ở giai đoạn nảy mầm từ tháng 5 đến tháng 7, cây mầm Vàng tâm ưa bóng râm và nảy mầm dày đặc dưới bóng tán cây mẹ. Tuy nhiên, bước sang năm thứ hai, khi nhu cầu ánh sáng tăng dần để phục vụ quang hợp, độ tàn che quá cao của tán rừng kín (thường từ 0,6 đến 0,8) đã kìm hãm sự phát triển của cây con, dẫn đến tỷ lệ đào thải tự nhiên rất cao.

Kết quả kiểm định Kolmogorov-Smirnov đối với phân bố không gian cho giá trị ý nghĩa thống kê Sig lớn hơn 0,05, khẳng định cây con phân bố ngẫu nhiên theo quy luật Poisson trên mặt đất rừng. So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Vườn quốc gia Xuân Sơn (Phú Thọ) và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt (Nghệ An), tỷ lệ cây tái sinh triển vọng của Vàng tâm tại Thái Nguyên có phần khả quan hơn (đạt tỷ lệ tốt trên 63%), nhưng mật độ cá thể trưởng thành ngoài tự nhiên vẫn ở mức báo động thấp, đòi hỏi phải có biện pháp lâm sinh can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm về đặc tính lâm học và hiện trạng tái sinh, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và chính sách hành động cụ thể:

• Thiết lập hành lang bảo vệ nghiêm ngặt và gắn mã định danh cho 100% cây mẹ trưởng thành: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên phối hợp với Ủy ban nhân dân xã Lam Vỹ và xã Đức Lương tiến hành cắm mốc ranh giới bảo tồn tại 12 ô tiêu chuẩn đã xác lập; hoàn thành việc đo đếm và gắn chíp hoặc biển số cho toàn bộ các cá thể có đường kính D1.3 trên 40 cm trước quý IV năm 2025 nhằm ngăn chặn hoàn toàn nạn chặt hạ lấy gỗ.
• Xây dựng quy trình thu hái hạt giống và gieo ươm cây con bản địa: Ban quản lý rừng phối hợp với các hợp tác xã lâm nghiệp địa phương triển khai thu hái quả chín đồng loạt trong khung thời gian từ tháng 8 đến tháng 10 hàng năm; đặt mục tiêu thu hái từ 20 đến 30 cây mẹ đạt chuẩn hình thái, phấn đấu sản xuất 50.000 cây giống đạt tiêu chuẩn xuất vườn (chiều cao trên 50 cm) phục vụ công tác trồng rừng giai đoạn 2025 - 2028.
• Áp dụng biện pháp điều chỉnh độ tàn che lâm phần: Lực lượng kiểm lâm cơ sở hướng dẫn các chủ rừng thực hiện tỉa thưa vệ sinh rừng, chặt bỏ dây leo bụi rậm và mở tán cục bộ quanh các vạt cây tái sinh nhằm đưa độ tàn che của tán rừng từ mức 0,7 xuống mức tối ưu 0,4 - 0,5; mục tiêu nâng tỷ lệ sống sót của cây con ở cấp chiều cao từ 0,5 m đến 1,0 m từ mức dưới 40% hiện tại lên trên 75% trong vòng 24 tháng sau xử lý.
• Triển khai mô hình trồng rừng bán tự nhiên và làm giàu rừng nghèo kiệt: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên phê duyệt dự án trồng thử nghiệm loài Vàng tâm thuần loài và hỗn loài với quy mô 30 ha tại các diện tích rừng phục hồi sau nương rẫy; hoàn thiện khung hướng dẫn kỹ thuật trồng rừng gỗ lớn bản địa chu kỳ 25 - 30 năm trước năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu chứa đựng hệ thống dữ liệu lâm học chi tiết, mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Chi cục Kiểm lâm và Ban quản lý các khu rừng đặc dụng, phòng hộ: Ứng dụng bản đồ tọa độ và dữ liệu phân bố 12 ô tiêu chuẩn để xây dựng kế hoạch tuần tra chuyên đề, tổ chức khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên và bảo vệ các cá thể cây mẹ mang nguồn gen quý hiếm.
• Kỹ sư lâm sinh tại các vườn ươm và công ty lâm nghiệp: Sử dụng chính xác lịch biểu 6 pha vật hậu để ấn định thời điểm thu hái quả vào tháng 8 - 10, nắm vững đặc điểm hạt dẹt dài 7 - 8 mm để xây dựng quy trình xử lý hạt, kích thích nảy mầm và phòng trừ sâu bệnh hại cây con.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Kế thừa mô hình xử lý số liệu cấu trúc tầng tán Daniel Marmillod và kỹ thuật kiểm định phân bố Poisson qua SPSS 20.0 làm tài liệu tham khảo chuẩn mực trong giảng dạy và nghiên cứu học thuật.
• Các nhà hoạch định chính sách đa dạng sinh học và tổ chức bảo tồn thiên nhiên: Khai thác số liệu về mật độ cá thể (10 - 70 cây/ha) và chỉ số ưu thế sinh thái để đánh giá mức độ bị đe dọa của loài Vàng tâm tại vùng Đông Bắc, từ đó hoàn thiện hồ sơ đề xuất cập nhật Sách đỏ và các chương trình mục tiêu quốc gia về bảo tồn nguồn gen.

Câu hỏi thường gặp

Cây Vàng tâm phân bố ở tầng sinh thái nào trong cấu trúc rừng tự nhiên?

Theo số liệu đo đạc thực tế, Vàng tâm có chiều cao trung bình 13,67 m và có thể vươn cao tới 20 m. Loài cây này luôn chiếm lĩnh tầng vượt tán hoặc tầng tán chính của rừng tự nhiên, với chỉ số giá trị quan trọng IVi% đạt tới 45,31%, giữ vai trò chủ chốt trong việc duy trì độ che phủ và cấu trúc ổn định của quần xã thực vật.

Thời điểm nào thích hợp nhất để thu hái hạt giống Vàng tâm phục vụ nhân giống?

Thời điểm tối ưu để thu hái quả giống là từ tháng 8 đến tháng 10 hàng năm. Cần tiến hành thu hái khi vỏ quả chuyển từ màu xanh sang ngả vàng sẫm nhưng chưa nứt tách đại, nhằm ngăn ngừa sâu bọ, kiến cắn phá hạt và tránh việc hạt rơi rụng xuống nền đất rừng làm suy giảm chất lượng phôi hạt giống.

Thực trạng tái sinh tự nhiên của loài Vàng tâm tại Thái Nguyên có điểm gì nổi bật?

Tái sinh tự nhiên của loài đạt mật độ trung bình từ 80 đến 320 cây/ha và có tới hơn 90% hình thành từ hạt. Dù tỷ lệ cây có chất lượng tốt đạt trên 63%, số lượng cây con lại sụt giảm mạnh khi vượt qua cấp chiều cao 1,0 m do sự cạnh tranh gay gắt về ánh sáng dưới tầng tán rừng khép kín.

Tại sao phân bố mặt phẳng ngang của cây con tái sinh lại mang tính ngẫu nhiên?

Kết quả kiểm định 1-Sample Kolmogorov-Smirnov trên phần mềm thống kê cho giá trị Sig lớn hơn 0,05, chứng minh sự phân bố tuân theo quy luật Poisson. Nguyên nhân là do hạt Vàng tâm được phát tán ngẫu nhiên nhờ trọng lực khi rơi tự do hoặc nhờ các loài chim và thú nhỏ mang đi khắp nền đất rừng ẩm.

Cần lưu ý gì về mặt kỹ thuật lâm sinh khi chăm sóc cây Vàng tâm non?

Giai đoạn từ 1 đến 2 năm đầu sau nảy mầm, cây con ưa bóng nhẹ nên cần duy trì thảm che phủ thích hợp. Tuy nhiên, khi cây đạt chiều cao trên 1,0 m, cần khẩn trương phát luổng dây leo, tỉa bớt cành nhánh tầng cây bụi để mở độ tàn che xuống khoảng 0,4 - 0,5, giúp cây đón nhận ánh sáng đầy đủ để sinh trưởng.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả toàn diện hình thái và đặc điểm trắc lượng của cây Vàng tâm trưởng thành tại Thái Nguyên với đường kính D1.3 bình quân 49,33 cm và chiều cao trung bình 13,67 m.
• Công trình đã xác lập hoàn chỉnh biểu đồ 6 pha vật hậu sinh trưởng và sinh sản trong năm, xác định rõ mùa hoa rộ từ tháng 4 đến tháng 6 và mùa quả chín từ tháng 8 đến tháng 10.
• Nghiên cứu đã lượng hóa được vai trò ưu thế sinh thái của loài trong tầng vượt tán với chỉ số IVi% dao động từ 3,60% đến 45,31% trên nền mật độ lâm phần từ 190 đến 300 cây/ha.
• Đề tài đã chỉ rõ nút thắt của quá trình tái sinh tự nhiên bằng hạt (chiếm trên 90%) khi cây con bị hao hụt lớn ở các cấp chiều cao trên 1,0 m do thiếu hụt ánh sáng quang hợp.
• Hệ thống 4 giải pháp lâm sinh can thiệp đã được đề xuất đồng bộ từ khoanh nuôi, gắn mã bảo vệ đến mở tán cục bộ và làm giàu rừng nhân tạo.

Về lộ trình tiếp theo, các cơ quan chuyên môn cần tiếp tục triển khai các thử nghiệm nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom và nuôi cấy mô tế bào trong giai đoạn 2025 - 2027 để chủ động tạo nguồn cây giống sạch bệnh. Luận văn là công trình khoa học có độ tin cậy cao, đóng góp nền tảng dữ liệu thực nghiệm quý giá cho sự nghiệp bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển tài nguyên rừng bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những nghiên cứu trên thế giới 1. Tên gọi, phân loại và đặc điểm hình thái loài Vàng tâm Tên khoa học: Manglietia fordiana Olive Tên đồng nghĩa: Cinnamomum obtusifolium (Roxb.) Nees Họ: Magnoliaceae Tên thường gọi: Vàng tâm Tên khác: Giổi ford, Cơn vàng tâm, Cỏ chà lửng, Dạ hợp Dandy Theo trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam, hệ thống phân loại loài Vàng tâm như sau: Giới (kingdom): Plantae Ngành (division): Magnoliophyta Lớp (class): Magnoliopsida Bộ (ordo): Magnoliales Họ (family): Magnoliaceae Chi (genus): Manglietia Loài: Manglietia fordiana 1. Đặc điểm hình thái Cây gỗ cao tới 20m.

Thân đơn trục thẳng, tròn đều, độ thon nhỏ. Vỏ nhẵn màu xám xanh, không nứt, nhiều lỗ bì tròn; lớp vỏ trong màu trắng ngà, thơm nhẹ. Cành non xanh nhạt gần thẳng góc với thân chính. Lá kèm bao chồi rụng sớm để lại sẹo vòng quanh cành.

Lá đơn nguyên mọc cách, hình trái xoan hoặc trứng ngược, đầu và đuôi lá nhọn dần; phiến lá dài 12-15 cm, rộng 2-6 cm, mặt trên màu lục thẫm, mặt dưới nhạt hơn, hai mặt lá nhẵn, gân lá nổi rõ, có từ 12-15 cặp gân phụ. Cuống lá có vết lõm ở gốc dài bằng 1/5 cuống lá, cuống dài khoảng 2-3 cm, mảnh. Hoa lớn, dài 6-8 cm, mọc lẻ ở đầu cành. Bao hoa có 9 hoặc 11 cánh, màu trắng, xếp xoắn thành 3 lớp; 3 lớp ngoài cùng 3 cánh mỏng phớt xanh nhạt, cánh tràng hình ê-lip cao 4-5 cm rộng 2,5-2,8 cm, đỉnh tròn; lớp cánh tràng ở giữa hình trứng hoặc e-lip, dày hơn cánh tràng lớp ngoài cùng, cánh tràng cao 5-5,5 cm, rộng 2,5-3 cm; lớp cánh tràng bên trong cùng màu trắng, có thể có 3-4 cánh tràng, cánh tràng cao 4-4,5 cm rộng 1,5-2 cm.

Nhị nhiều, chỉ nhị ngắn, nhị và nhụy xếp sát nhau trên đế hoa hình trụ, mỗi nhị cao 1,5-2 cm, bao phấn khoảng 0,8-0,9 cm. Bầu nhụy nổi lên, cao 1,5-2 cm; nhụy gồm nhiều lá noãn rời xếp xoắn ốc tạo thành khối hình trứng. Quả đại kép hình trứng hoặc hình trụ. Mùa hoa vào tháng 4-6, mùa quả tháng 9-10.

Sinh học và sinh thái Loài này có sinh thái tự nhiên trong rừng thường xanh hỗn hợp ở các đồi đất hoặc nơi ẩm ướt trong thung lũng. Ở Trung Quốc đã ghi nhận xuất hiện dạng sống hoang dã ở biên độ cao 700 - 1300 m. Phạm vi địa lý phân bổ chủ yếu ở Việt Nam (Lào Cai, Vĩnh Phúc, Hà Tây (cũ), Quảng Ninh, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An, Lâm Đồng) và miền Nam Trung Hoa (Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam, Quý Châu, Hồ Nam). Giá trị sử dụng Ở Trung Quốc ghi nhận loài này có thể dùng trong y học, trồng làm cây cảnh ở nơi có điều kiện sinh thái phù hợp, lấy gỗ dùng trong xây dựng và đóng đồ nội thất.

Gỗ tốt, thơm, khó mối mọt, khi khô không nẻ cũng không biến dạng, dùng đóng đồ dùng gia đình, làm đồ mỹ nghệ, chạm khắc, văn phòng phẩm. Chi Manglietia chủ yếu là những loài cây thân gỗ, thường xanh hiếm khi rụng lá (chỉ trừ cây Mộc lan rụng lá, tên khoa học: Manglietia decidua). Cây có lá kèm lớn, sớm rụng và để lại sẹo ở cuống lá. Lá đơn, mọc cách, mép lá nguyên.

Hoa đơn độc, lưỡng tính, mọc ở đầu cành. Hoa có 9-13 cánh, xếp xoắn thành nhiều vòng, vòng ngoài cùng cánh hoa thường mỏng hơn. Nhị nhiều, rời, chỉ nhị ngắn, bao phấn thuôn dài. Nhụy gồm nhiều lá noãn rời 4 khép kín nhưng chưa rõ bầu, vòi và đầu nhụy.

Các bộ phận thường xếp xoắn ốc ít khi xếp vòng trên đế hoa lồi. Quả đại kép, gồm nhiều đại rời, xếp cạnh nhau. Quả có dạng hình cầu, hình trứng hay elip. Vỏ quả khi chín hóa gỗ, cứng.

Mỗi quả đại thường có 4 hạt trở lên. Chi Manglietia có khoảng 40 loài phân bố ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới của Châu Á, trong đó có 27-29 loài (15-17 loài đặc hữu) phân bố tại Trung Quốc. Trong đó có thể kể tới những loài như: Manglietia aromatica, Dandy Manglietia grandis, Hu & Cheng Manglietia megaphylla, Hu & Cheng Manglietia ovoidea, Hung T. Chang Manglietia sinica, (Law) B.

Manglietia calcarea Manglietia decidua Manglietia longipedumculata Manglietia rufibarbata Manglietia glaucifolia Manglietia conifera Manglietia hongheensis Manglietia ventii Manglietia zhengyiana Manglietia caveana Manglietia duclouxii Manglietia forrestii Theo Vườn thực vật hoàng gia Kew, Vàng tâm tên khoa học là Magnolia fordiana (Oliv.) Hu, được xuất bản lần đầu tại J. 5: 228 năm 1924, loài này đã được chấp nhận. Phạm vi phân bố của loài này từ Nam Trung Quốc đến Việt Nam, là loài cây phát triển chủ yếu ở quần xã sinh 5 vật nhiệt đới. Từ đồng nghĩa, đồng âm Manglietia fordiana Oliv.

trong Hooker's Icon. Có 4 phân loài (thứ) được chấp nhận, Heerdegen B. (2003): Magnolia fordiana var.Kumar Magnolia fordiana var. fordiana Magnolia fordiana var.Kumar Magnolia fordiana var.

Một mẫu tiêu bản được thu thập tại Đà Lạt, Việt Nam, năm 1966, với số 4932, bởi nhà khoa học JE Vidal hiện đang được lưu giữ tại bảo tàng Pari (Pháp). Thực vật chí Trung Quốc có mô tả đặc điểm loài Vàng tâm: Cây gỗ, cao tới 25 m, đường kính ngang ngực tới 45 cm. Vỏ màu nâu xám nhạt. Cành non và chồi sinh dưỡng có lông màu nâu đỏ, sau đó có màu sáng.

Sẹo có vảy hình bán elip, 3-5 mm. Cuống lá 1-3(-4,5) cm, gốc hơi phình ra; phiến lá hình trứng thuôn hẹp, hình bầu dục thuôn hẹp, hoặc hiếm khi hình elip hẹp, dài 8- 17(-20) × 2,5-5,5(-9,5) cm, có da hoặc mỏng như da, mặt dưới có lông tơ màu nâu đỏ thưa thớt, gân phụ 8-17 trên mỗi phiến lá mặt bên của gân chính, gân hình lưới dễ thấy hoặc không dễ thấy trên cả hai bề mặt khi khô, gốc hình nêm và xuôi dọc theo cuống lá, mép hơi xoắn và gợn sóng hoặc không gợn sóng, đỉnh nhọn đến nhọn. Cuống lá 5-11(-40) × 4-10 mm, có 1 sẹo lá bắc hình khuyên, có hoặc không có lông tơ màu nâu đỏ. 3 lá đài bên ngoài mỏng hơn một chút, hình elip thuôn dài, hình trứng hoặc hình trứng ngược rộng, 5-7 × 3-4 cm, gần như da; lá đài hình trứng ngược 2 vòng bên trong, 4-6 × 2-3 cm, thường có nhiều thịt.

Nhị hoa màu đỏ, 1 cm; liên kết tạo thành một niêm mạc tù; bao phấn 8 mm. Lá noãn 18-32, lá noãn ở gốc 5-10 × 3-5 mm, lá noãn ở giữa khoảng rộng 5 mm ở mặt tiếp xúc; noãn 5-10 mỗi lá noãn. Quả màu nâu, hình trứng đến hình elip, 2-6 cm; lá noãn trưởng thành có chấm lồi ở mặt lộ ra, Hạt hơi dẹt, dài 7-8 × 5-6 mm; màu đỏ. Ra hoa tháng 4-tháng 5, ra quả tháng 9-tháng 10.

6 Theo thực vật chí Trung Quốc, Loài này rất giống với loài Mộc lan Hải Nam, nhưng kết cấu lá tương đối dày, các đường gân ở cả hai mặt của lá sau khi sấy khô không rõ ràng, cuống hoa có lông màu nâu, lá noãn có mép dài khoảng 1 mm. loài này có 2 bậc phân loại thấp hơn là: Manglietia fordiana var. fordiana Manglietia fordiana var. Theo Liu Yuhu 1987, 1996: Vàng tâm là cây gỗ thường xanh, cao tới 20 m.

Cành non và chồi non có lông màu nâu đỏ. Các lá mọc so le, có lông, hình bầu dục thuôn hẹp hoặc hình mác mác, dài 8-17 cm và rộng 2,5-5,5 cm, đỉnh nhọn, gốc hình nêm, mép hơi quăn; cuống lá dài 1-3 cm, có vảy hình bán nguyệt, dài 3-4 mm. Hoa chùy và đơn độc, cuống hoa dài 0,6-1,8 cm, có lông mu màu nâu đỏ; lá đài 9, màu trắng, 3 vòng ngoài mỏng như da, hình bầu dục thuôn dài, dài 6-7 cm, 2 vòng xoắn trong nhỏ hơn, thường nhiều thịt, hình trứng ngược, dài 5-6 cm; nhị nhiều, ca. Tập hợp màu đỏ, hình trứng, dài 2-5 cm; quả nang có chấm lồi ở phía lộ ra ngoài, đỉnh có mỏ ngắn.

Theo Global Plants, tiêu bản gốc của loài Vàng tâm Manglietia fordiana Oliv. được lưu trữ tại phòng tiêu bản Vườn bách thảo hoàng gia Kew, số tiêu bản K000681420, người thu mẫu Ford, C.; ngày thu mẫu18/05/1885, nơi thu mẫu Hồng Kông, được lưu trữ dưới tên Magnolia fordiana (Oliv. fordiana (họ Magnoliaceae) và Manglietia fordiana Oliv. var fordiana được xác định bởi Chen, B.

Loài cây bản địa, cao 25 ft. Hoa màu trắng kem. Ra hoa ngày 18/5/1985, ra quả cùng năm. Ra hoa lần đầu tiên vào tháng 6 năm 1883.

Theo Trees and Shrubs Online, loài Magnolia fordiana: Cây cao 25 m, đường kính ngang ngực 45 cm. Vỏ nhẵn và có màu nâu xám. Cành màu nâu đỏ, lúc đầu có lông màu nâu đỏ, về sau nhẵn bóng. Lá thường xanh, có lông.

Phiến lá 8-17 × 2,5-5,5 cm, hình trứng ngược đến elip hẹp; mặt trên nhẵn, mặt dưới có lông tơ màu nâu đỏ thưa; 8-17 gân phụ ở mỗi bên gân giữa; đuôi hình 7 nêm và lề hơi cong; đỉnh cấp tính. Cuống lá dài 1-3(-4,5) cm, gốc hơi phình ra; sẹo có gai hình bán elip, dài 3-5 mm. Hoa đầu cành, thơm; cuống có lông màu nâu đỏ, 5-11 × 4-10 mm. Hoa màu trắng tinh khiết; hoa 2 vòng bên trong hình trứng ngược, 4-6 × 2-3 cm, thường nhiều thịt; bên ngoài thường mỏng hơn, 5- 7 × 3-4 cm, hình dạng đa dạng hơn.

Bộ nhụy dài 1,5-2,5 cm, không cuống, có 18-32 lá noãn, nhẵn. Quả màu nâu hoặc tím, dài 2-6 cm, hình trứng, lá noãn trưởng thành có mỏ 1 mm. Ra hoa tháng 4-5, có quả tháng 9-10 (Trung Quốc). Định loại cho M.

fordiana rất linh hoạt, với nhiều đơn vị phân loại khác nhau đôi khi được coi là các biến thể của nó, đôi khi là các loài riêng biệt. Magnolia Society International trong việc công nhận ba giống ngoài loại var. Kumar, loài đặc hữu của Quý Châu, khác biệt ở các nhánh và lá nhẵn, và các lá noãn hình elip hẹp; var forrestii (W. Kumar từ Quảng Tây và Vân Nam, với lông tơ màu nâu nổi bật hơn trên các nhánh con, lá kèm, mặt dưới và cuống lá của lá, cũng kéo dài đến mặt dưới của đài hoa bên ngoài; và var.

Xia, loài đặc hữu của Hải Nam và khác biệt ở những chiếc lá mỏng như da với mép lượn sóng, cuống nhẵn và lá noãn trưởng thành không có mỏ.) đôi khi được coi là M. Kumar, với bông xù xì, và những bông hoa nhỏ hơn với nhiều (44-49) lá noãn (Quảng Đông, Quảng Tây).) với các nhánh con màu vàng nâu, nhọn đến đỉnh lá dạng caudate, các cuống dài hơn và các đài bên ngoài nhỏ hơn, màu xanh lục đã bị chìm vào M. fordiana của Chen & Nooteboom (1993) và Xia, Liu & Nooteboom (2008), một phương pháp điều trị mà không theo dõi ở đây.) được mô tả gần đây hơn có lẽ cũng thuộc phức hợp này. Đặc điểm phân bố, sinh thái và vật hậu Hầu hết các loài thực vật thuộc họ Ngọc lan (Magnoliaceae) là những 8 loài cây thường xanh và phân bố chủ yếu ở châu Á.