Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng bệnh giảm bạch cầu do Feline Panleukopenia Virus (FPV) gây ra ở mèo tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng, trị

Luận văn: Nghiên cứu bệnh giảm bạch cầu do virus FPV ở mèo tại TP. Thái Nguyên - Hoàng Thị Hường

• Tác giả: Hoàng Thị Hường
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Trang
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng bệnh giảm bạch cầu do Feline Panleukopenia Virus (FPV) gây ra ở mèo tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng, trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh giảm bạch cầu truyền nhiễm ở mèo do Feline Panleukopenia Virus (FPV) gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm hàng đầu trong y học thú cưng, với tỷ lệ tử vong trong các vụ dịch tự nhiên dao động từ 70% đến 90%, thậm chí chạm ngưỡng 100% ở mèo con chưa có miễn dịch bảo hộ. Tại Việt Nam, sự gia tăng nhanh chóng của phong trào nuôi thú cưng tại các đô thị làm tăng mật độ quần thể và nguy cơ bùng phát dịch bệnh FPV, đặc biệt tại các khu vực đang đô thị hóa mạnh mẽ như thành phố Thái Nguyên. Tuy nhiên, các dữ liệu dịch tễ học thực địa, cơ chế tổn thương bệnh lý vi thể và đánh giá lâm sàng bài bản tại địa phương này vẫn còn nhiều khoảng trống.

Nghiên cứu thạc sĩ của tác giả Hoàng Thị Hường được tiến hành từ tháng 4/2025 đến tháng 9/2025 tại phòng khám thú y Huệ Pet cùng các đơn vị phối hợp chuyên sâu nhằm xác định toàn diện các đặc điểm dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng, biến đổi mô bệnh học và hiệu quả của các phác đồ can thiệp điều trị bệnh FPV. Kết quả khảo sát trên 164 cá thể mèo nghi nhiễm đã ghi nhận tỷ lệ dương tính đạt 15,24% (25/164 cá thể), cung cấp bộ cơ sở dữ liệu dịch tễ học chuẩn xác cho khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Công trình không chỉ đóng góp giá trị học thuật quan trọng trong việc làm sáng tỏ cơ chế ức chế tủy xương và phá hủy niêm mạc ruột của virus FPV mà còn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn: cung cấp quy trình tiêm phòng chuẩn hóa giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh từ 47,06% ở nhóm chưa tiêm xuống còn 4,68% ở nhóm tiêm đủ liều, tạo tiền đề nâng cao chất lượng điều trị và kiểm soát an toàn sinh học đàn mèo đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh bệnh học virus Parvovirus và cơ chế miễn dịch học tế bào động vật. Virus FPV thuộc họ Parvoviridae, sở hữu cấu trúc ADN sợi đơn không vỏ bọc, có sức đề kháng cực cao ngoài môi trường và có khả năng tồn tại từ 5 đến 10 tháng trong điều kiện tự nhiên. Về mặt bệnh sinh, FPV thể hiện tính hướng tế bào đặc hiệu đối với các tế bào đang trong giai đoạn phân chia nguyên phân mạnh mẽ ở pha S, tập trung chủ yếu vào tế bào gốc biểu mô nang lông nhung tại ruột non (crypt cells) và các tế bào tiền thân tạo máu trong tủy xương.

Học thuyết miễn dịch giải thích rằng sự tấn công của virus vào tủy xương làm triệt tiêu khả năng sản sinh bạch cầu, khiến chỉ số tế bào miễn dịch lưu hành giảm mạnh từ khoảng sinh lý bình thường 5,0 - 18,0 × 10⁹/L xuống dưới ngưỡng bảo vệ cơ bản. Quá trình này dẫn đến suy giảm miễn dịch trầm trọng, kết hợp với hiện tượng bong tróc hàng rào biểu mô ruột tạo điều kiện cho vi khuẩn chí đường ruột xâm nhập vào tuần hoàn chung gây hội chứng đáp ứng viêm toàn thân và sốc nhiễm trùng. Thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 7 ngày trước khi bùng phát các triệu chứng tiêu hóa cấp tính. Các khái niệm trung tâm được vận dụng xuyên suốt gồm: tải lượng virus mô đích, tổn thương mô học vi thể, đáp ứng tạo máu dòng tủy và cân bằng điện giải thẩm thấu qua hàng rào niêm mạc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học mô tả cắt ngang kết hợp điều tra hồi cứu hồ sơ bệnh án. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 164 cá thể mèo được đưa đến khám và điều trị tại Phòng khám Thú y Huệ Pet (thành phố Thái Nguyên). Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng: toàn bộ các cá thể mèo biểu hiện triệu chứng nghi ngờ nhiễm trùng đường tiêu hóa và suy kiệt trong giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 9/2025 đều được đưa vào tầm soát. Lý do lựa chọn cỡ mẫu và địa bàn này nhằm phản ánh chân thực áp lực dịch tễ thực tế tại các cơ sở thực hành lâm sàng thú y đô thị.

Quy trình thu thập và bảo quản bệnh phẩm tuân thủ nghiêm ngặt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-83:2011/BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Việc chẩn đoán xác định sử dụng phối hợp ba tầng kỹ thuật: test nhanh kháng nguyên FPV Ag, xét nghiệm huyết học tự động định lượng 18 chỉ tiêu tế bào máu, và kỹ thuật Realtime RT-PCR khuếch đại gen VP2 tại Bộ môn Virus - Viện Thú y. Lý do lựa chọn Realtime RT-PCR với chu trình 40 chu kỳ nhiệt và giá trị ngưỡng chu kỳ Ct ≤ 35 là nhằm đạt độ nhạy và độ đặc hiệu tối đa, loại trừ hoàn toàn các ca âm tính giả trên lâm sàng. Bệnh tích đại thể và vi thể được mổ khám giải phẫu, đúc khối paraffin, cắt lát mỏng 4 - 6 µm và nhuộm Hematoxylin - Eosin (H&E) tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên. Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê sinh vật học bằng phần mềm Microsoft Excel 2007 và Minitab 16, đảm bảo độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng có giá trị khoa học và thực tiễn lâm sàng:

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm FPV chung trên đàn mèo nghi mắc tại thành phố Thái Nguyên là 15,24% (25/164 cá thể). Tỷ lệ nhiễm bệnh có sự phân hóa rõ nét theo độ tuổi: mèo con dưới 6 tháng tuổi ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất đạt 26,67%, trong khi nhóm mèo trưởng thành trên 1 năm tuổi chỉ mắc 4,20% (chênh lệch gấp hơn 6,3 lần).

Thứ hai, lịch sử tiêm chủng là yếu tố phòng vệ mang tính quyết định đối với nguy cơ nhiễm bệnh. Nhóm mèo hoàn toàn chưa được tiêm phòng có tỷ lệ nhiễm lên tới 47,06%. Khi được tiêm 1 mũi vaccine/năm, tỷ lệ nhiễm giảm mạnh xuống còn 9,09% và chỉ còn 4,68% ở nhóm mèo được tiêm phòng đầy đủ 2 mũi/năm (giảm hơn 10 lần so với nhóm chưa tiêm phòng).

Thứ ba, triệu chứng lâm sàng và chỉ số huyết học phản ánh tình trạng nhiễm trùng huyết cấp. Tần suất xuất hiện triệu chứng ủ rũ - mệt mỏi và bỏ ăn đạt 100%, tiêu chảy phân lẫn máu đạt 92%, niêm mạc nhợt nhạt đạt 88%, nôn bọt trắng hoặc vàng xanh đạt 84%, và sốt cao trên 39,5°C chiếm 80%. Xét nghiệm huyết học cho thấy số lượng bạch cầu tổng số sụt giảm nghiêm trọng, chỉ còn trung bình 2,22 × 10⁹/L, đồng thời các chỉ số hồng cầu và tiểu cầu đều giảm sâu so với cá thể khỏe mạnh.

Thứ tư, giải phẫu bệnh lý ghi nhận tổn thương hủy hoại đặc trưng. Bệnh tích đại thể chỉ ra 100% ca tử vong có ruột non viêm xuất huyết, niêm mạc bong tróc chứa dịch nhầy đỏ nâu; 94,44% lách nhạt màu, teo nhỏ; 88,89% hạch treo ruột sưng to; 83,33% tủy xương nhợt nhạt. Về vi thể, 100% mẫu ruột non bị hoại tử bong tróc biểu mô lông nhung, 83,33% hạch lympho teo nang thoái hóa, và 77,78% dạ dày bị sung huyết nghiêm trọng.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm FPV 15,24% tại Thái Nguyên phản ánh mức độ lưu hành dịch tễ tương đồng với các nghiên cứu thực hiện tại Hà Nội của Nguyễn Thị Thu Trang (16,78%) và Nguyễn Thị Ngọc (13,42%). Tuy nhiên, con số này thấp hơn so với khảo sát tại các phòng khám Thành phố Hồ Chí Minh của Đinh Thị Thu Hiền (84,3% trên mẫu nghi nhiễm) và tại Cần Thơ của Đặng Thị Mỹ Tú (28,26%). Sự khác biệt này bắt nguồn từ mật độ nuôi nhốt thú cưng, điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm tại các vùng miền và sự khác biệt về tiêu chí sàng lọc ban đầu của từng nghiên cứu.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua một biểu đồ cột phân nhóm thể hiện mối tương quan nghịch giữa số lần tiêm phòng (0 mũi: 47,06%; 1 mũi: 9,09%; 2 mũi: 4,68%) và tỷ lệ mắc bệnh, giúp người nuôi dễ dàng quan sát giá trị bảo hộ của vaccine. Bên cạnh đó, một bảng ma trận sinh hóa - huyết học đối chiếu giữa nhóm mèo sống sót và nhóm tử vong sẽ làm nổi bật chỉ số tiên lượng sống còn: những cá thể duy trì lượng bạch cầu trên mức 3,0 × 10⁹/L có cơ hội phục hồi cao hơn rõ rệt so với nhóm tụt sâu dưới 2,0 × 10⁹/L.

Về mặt bệnh học, tỷ lệ tổn thương hoại tử lông nhung ruột non đạt 100% giải thích nguyên nhân gây nôn mửa (84%) và tiêu chảy ra máu (92%), dẫn tới tình trạng mất nước và rối loạn điện giải cấp tính. Khi thử nghiệm phác đồ can thiệp, phác đồ 1 (sử dụng Amoxicillin) đạt tỷ lệ khỏi 23,08%, trong khi phác đồ 2 (sử dụng Enrofloxacin) đạt tỷ lệ khỏi 33,33%. Tỷ lệ tử vong còn cao (66,67% - 76,92%) khẳng định rõ ràng rằng các phác đồ chỉ dùng kháng sinh phổ rộng và truyền dịch hỗ trợ thông thường chưa đủ để khống chế virus nếu không có sự can thiệp của các liệu pháp tăng cường miễn dịch đặc hiệu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp hành động đồng bộ:

1. Thiết lập quy trình tiêm phòng vaccine định kỳ nghiêm ngặt: Chủ nuôi và các cơ sở thú y tư nhân cần thực hiện tiêm phòng vaccine đa giá phòng bệnh FPV cho mèo bắt đầu từ 8 tuần tuổi, tiêm mũi nhắc lại sau 3 đến 4 tuần và tái chủng định kỳ 1 đến 2 lần/năm. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ bao phủ vaccine trên đàn mèo nuôi tại thành phố Thái Nguyên lên trên 85%, qua đó kéo giảm tỷ lệ nhiễm bệnh trong cộng đồng xuống dưới 5% trong giai đoạn 2026 - 2027.

2. Chuẩn hóa quy trình sát trùng và an toàn sinh học tại phòng khám: Do virus FPV có sức đề kháng cao và tồn tại nhiều tháng ngoài môi trường, các phòng khám thú y và trạm cứu hộ động vật phải áp dụng quy trình tiêu độc định kỳ 2 lần/tuần bằng dung dịch chứa Sodium Hypochlorite nồng độ 0,5% hoặc Formaldehyde. Các chất khử trùng thông thường không có khả năng diệt virus FPV, vì vậy việc tuân thủ hóa chất chuyên dụng là điều kiện bắt buộc để ngăn ngừa lây nhiễm chéo tại cơ sở y tế.

3. Cải tiến và tối ưu hóa phác đồ cấp cứu hồi sức: Các bác sĩ thú y điều trị cần nâng cấp phác đồ điều trị hỗ trợ truyền thống bằng việc đưa thêm huyết thanh miễn dịch đặc hiệu (FPV antiserum) hoặc Interferon Omega liều 1 MU/kg trong 3 ngày đầu kể từ khi phát hiện bệnh. Sự can thiệp này kết hợp với bù dịch điện giải tĩnh mạch Lactate Ringer và kiểm soát hạ thân nhiệt sẽ hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sống sót của mèo mắc bệnh từ mức 33,33% hiện tại lên trên 65%.

4. Triển khai kỹ thuật xét nghiệm sàng lọc nhanh tại chỗ: Kỹ thuật viên xét nghiệm và bác sĩ chẩn đoán cần kết hợp test nhanh kháng nguyên phân với xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu (CBC) trong vòng 30 phút sau khi tiếp nhận ca bệnh sốt cao trên 39,5°C. Việc phát hiện sớm tình trạng tụt bạch cầu trước khi xuất hiện triệu chứng tiêu chảy ra máu sẽ tối ưu hóa cửa sổ thời gian vàng điều trị trong 24 đến 48 giờ đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị chuyên khảo sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Bác sĩ thú y lâm sàng và nhà quản trị bệnh viện thú cưng: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm trên 164 cá thể để xây dựng phác đồ chẩn đoán phân biệt, phân tầng nguy cơ dựa trên số lượng bạch cầu và lựa chọn kháng sinh thế hệ mới phù hợp nhằm hạn chế tình trạng sốc nhiễm trùng đường ruột.
• Học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Thú y: Tài liệu tham khảo toàn diện về phương pháp nghiên cứu dịch tễ học thú y, kỹ thuật tách chiết ARN/ADN, xét nghiệm Realtime RT-PCR định danh gen VP2 và phương pháp xử lý tiêu bản mô bệnh học H&E phục vụ cho các đề tài bệnh truyền nhiễm động vật.
• Chủ trang trại phối giống và quản lý trạm cứu hộ mèo: Hướng dẫn thực hành an toàn sinh học, quản lý cách ly dịch tễ và xây dựng lịch tiêm chủng khoa học giúp kiểm soát nguy cơ nhiễm bệnh FPV vốn lên tới 47,06% ở các môi trường nuôi nhốt tập trung.
• Người nuôi thú cưng tại các đô thị: Cung cấp tri thức y khoa đại chúng giúp nhận diện sớm các biểu hiện bệnh lý nguy hiểm (nôn bọt, ủ rũ, tiêu chảy) và hiểu rõ tầm quan trọng của việc tiêm đủ 2 mũi vaccine hàng năm nhằm bảo vệ an toàn sức khỏe cho vật nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh giảm bạch cầu ở mèo (FPV) có tỷ lệ tử vong cao như thế nào trong thực tế?
Bệnh FPV có diễn biến cực kỳ cấp tính với tỷ lệ tử vong tự nhiên dao động từ 70% đến 90%, đặc biệt ở mèo con chưa tiêm phòng tỷ lệ này có thể lên đến 100%. Nghiên cứu ghi nhận số lượng tế bào bạch cầu của mèo bệnh sụt giảm khốc liệt xuống mức 2,22 × 10⁹/L, dẫn tới suy kiệt miễn dịch và tử vong chỉ sau 24 đến 72 giờ nếu không được bù dịch và chăm sóc tích cực.

2. Độ tuổi nào ở mèo dễ mắc bệnh giảm bạch cầu nhất và nguyên nhân do đâu?
Mèo con dưới 6 tháng tuổi là đối tượng mẫn cảm nhất với tỷ lệ nhiễm bệnh đạt 26,67%, cao gấp hơn 6 lần so với mèo trưởng thành (4,20%). Nguyên nhân là do giai đoạn sau cai sữa, lượng kháng thể thụ động nhận từ mèo mẹ suy giảm nhanh chóng tạo nên khoảng trống miễn dịch, trong khi hệ thống miễn dịch tự thân của mèo con chưa hoàn thiện.

3. Hiệu quả bảo vệ thực tế của vaccine phòng bệnh FPV đạt mức bao nhiêu?
Dữ liệu khảo sát lâm sàng chứng minh hiệu quả phòng bệnh vượt trội của vaccine: nhóm mèo chưa tiêm phòng có tỷ lệ mắc bệnh lên tới 47,06%, nhưng khi được tiêm 1 lần/năm tỷ lệ này giảm xuống 9,09%, và khi tiêm đủ 2 lần/năm tỷ lệ mắc bệnh chỉ còn 4,68%, tức giảm nguy cơ mắc bệnh hơn 10 lần.

4. Phương pháp chẩn đoán nào hiện nay cho kết quả chính xác nhất đối với virus FPV?
Phương pháp Realtime RT-PCR khuếch đại gen VP2 mang lại độ chuẩn xác cao nhất với chu trình 40 chu kỳ nhiệt và ngưỡng phát hiện Ct ≤ 35. Trên thực hành lâm sàng, việc kết hợp que test nhanh kháng nguyên FPV Ag cùng xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC) cho phép chẩn đoán nhanh chóng chỉ sau 15 đến 30 phút tiếp nhận ca bệnh.

5. Vì sao các phác đồ điều trị bằng kháng sinh thông thường chỉ đạt tỷ lệ khỏi dưới 35%?
Kháng sinh chỉ có tác dụng ngăn ngừa nhiễm trùng cơ hội do vi khuẩn đường ruột chứ không thể tiêu diệt virus FPV. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy phác đồ sử dụng Amoxicillin đạt tỷ lệ khỏi 23,08% và Enrofloxacin đạt 33,33%, do 100% cá thể bệnh bị hoại tử biểu mô ruột non và suy tủy xương nặng, đòi hỏi phải phối hợp thêm huyết thanh kháng thể đặc hiệu và hồi sức tuần hoàn chuyên sâu.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ nhiễm Feline Panleukopenia Virus (FPV) trên đàn mèo nghi mắc tại thành phố Thái Nguyên là 15,24% (25/164 cá thể khảo sát).
• Mèo con dưới 6 tháng tuổi có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất với tỷ lệ 26,67%, trong khi mèo trưởng thành có sức đề kháng tốt hơn với tỷ lệ mắc 4,20%.
• Tiêm phòng vaccine định kỳ là giải pháp phòng ngừa cốt lõi: mèo tiêm 2 mũi/năm kiểm soát tỷ lệ mắc ở mức 4,68%, thấp hơn vượt trội so với mức 47,06% ở nhóm chưa tiêm.
• Bệnh gây hủy hoại trầm trọng hệ tạo máu và tiêu hóa: 100% ca tử vong bị hoại tử xuất huyết niêm mạc ruột non và số lượng bạch cầu trung bình sụt giảm còn 2,22 × 10⁹/L.
• Hiệu quả điều trị hồi sức triệu chứng đạt tỷ lệ sống sót từ 23,08% đến 33,33%, khẳng định tính cấp bách của việc ứng dụng kháng thể thụ động kết hợp can thiệp y tế sớm.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hoàn thiện bức tranh dịch tễ học và bệnh lý học vi thể của bệnh FPV tại khu vực Thái Nguyên, đồng thời chỉ ra điểm mấu chốt trong việc kiểm soát tỷ lệ tử vong thông qua chẩn đoán huyết học và phòng ngừa vaccine. Trong giai đoạn 2026 - 2027, các hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung thử nghiệm lâm sàng chuyên sâu về hiệu lực của Interferon Omega tái tổ hợp và kháng thể đơn dòng FPV trên quy mô mẫu lớn hơn. Người nuôi thú cưng và các cơ sở thú y cần chủ động thiết lập lịch tiêm phòng chuẩn và xét nghiệm máu định kỳ ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe toàn diện cho đàn mèo nuôi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Một số đặc điểm sinh lý của mèo 1. Sinh lý tiêu hóa ở mèo Tiêu hóa là hoạt động biến đổi thức ăn một cách toàn diện về mặt vật lý và hóa học để làm cho thức ăn từ chất phức tạp thành những chất đơn giản, dưới ba tác động: cơ học, hóa học, vi sinh vật học.

(2022) cho biết, ở mèo, thời gian thức ăn được tiêu hóa trong dạ dày không cố định mà phụ thuộc vào loài thức ăn, tình trạng sức khỏe và mức độ hoạt động của mèo. Trung bình, thức ăn lưu lại trong dạ dày mèo từ 2 đến 8 giờ, sau đó tiếp tục được tiêu hóa trong ruột non và ruột già trước khi tiết ra ngoài.  Tiêu hóa ở miệng Hệ tiêu hóa của mèo bắt đầu từ miệng, nơi thực hiện các quá trình tiêu hóa cơ học như cắt, xé thức ăn, đồng thời một phần tiêu hóa hóa học cũng diễn ra nhờ các enzym trong nước bọt. Cấu tạo miệng và cơ chế nhai của mèo được đặc trưng bởi sự thích nghi với chế độ ăn động vật ăn thịt bắt buộc.

Miệng mèo gồm các bộ phận như răng, lưỡi, nước bọt và tuyến nước bọt, mỗi bộ phận đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa. Mèo sở hữu 30 chiếc răng trưởng thành, được thiết kế chủ yếu để xé thịt thay vì nhai nghiền thức ăn. Răng cửa (12 chiếc) có chức năng giữ và cắn thức ăn, răng nanh (4 chiếc) dài và nhọn, dùng để cắn và giữ con mồi, răng tiền hàm (10 chiếc) giúp xé và cắt thịt thành miếng nhỏ, trong khi răng hàm (4 chiếc) chỉ có tác dụng cắt nhỏ thức ăn trước khi nuốt, mà không tham gia vào quá trình nghiền thức ăn như ở các loài động vật ăn tạp hoặc ăn cỏ. Mèo thường không nhai kỹ mà chỉ cắt nhỏ thức ăn rồi nuốt.

Trong trường hợp thức ăn khô, mèo có thể nhai nhẹ để làm vỡ hạt, nhưng chủ yếu vẫn nuốt nguyên miếng (Hu L. 3 Lưỡi của mèo đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý thức ăn. Lưỡi mèo có cấu trúc với các gai nhỏ được tạo thành từ keratin, giúp chúng thực hiện nhiều chức năng trong quá trình ăn. Các gai này không chỉ hỗ trợ giữ chặt thịt và kéo xé mồi một cách dễ dàng mà còn giúp mèo cảm nhận vị giác.

Mèo có khoảng 470 vị giác, chủ yếu để nhận biết protein và chất béo, trong khi khả năng cảm nhận vị ngọt rất hạn chế, khiến chúng không có xu hướng ăn cỏ ngọt. Khi uống nước, mèo sử dụng lưỡi để kéo nước vào miệng một cách nhanh chóng và hiệu quả. (1996), nước bọt và tuyến nước bọt của mèo cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa. Mèo có 4 tuyến nước bọt chính, giúp tiết ra nước bọt làm ẩm và bôi trơn thức ăn.

Tuy nhiên, nước bọt của mèo có sự khác biệt so với các loài động vật ăn tạp. Mèo không có amylase trong nước bọt vì chúng là động vật ăn thịt bắt buộc và không cần tiêu hóa carbohydrate từ thực vật. Quá trình phân giải tinh bột chủ yếu diễn ra ở ruột non. Nước bọt của mèo giúp chúng nuốt thức ăn dễ dàng hơn, đặc biệt là khi ăn thức ăn khô.

Nếu không có đủ nước bọt, mèo có thể gặp khó khăn trong việc nuốt hoặc tiêu hóa chậm hơn, thậm chí có thể bị nghẹn.  Tiêu hóa ở dạ dày Dạ dày là một cơ quan quan trọng trong hệ tiêu hóa của mèo, nơi thức ăn được phân hủy thành các dạng dễ hấp thu trước khi chuyển xuống ruột. Quá trình tiêu hóa tại dạ dày chủ yếu diễn ra thông qua hai cơ chế chính: tiêu hóa cơ học và tiêu hóa hóa học (Millán J. Dạ dày của mèo có hình dạng chữ J và nằm ở phía bên trái của khoang bụng.

Cấu tạo dạ dày gồm năm phần chính: tâm vị, có chức năng kiểm soát thức ăn từ thực quản vào dạ dày và ngăn ngừa hiện tượng trào ngược; đáy vị, nơi chứa khí và hỗ trợ co bóp thức ăn; thân vị, phần chính của dạ dày, nơi tiết dịch vị và trộn thức ăn; hang môn vị, chuẩn bị thức ăn để chuyển xuống ruột non; và môn vị, điều tiết lượng thức ăn đi vào tá tràng (phần đầu của ruột non). Dạ dày của mèo có khả năng giãn nở đáng kể, cho phép chúng tiêu hóa một lượng lớn thức ăn trong mỗi lần ăn, phù hợp với bản năng săn mồi hoang dã của chúng. 4  Tiêu hóa ở ruột non Theo Mochizuki M. (1996), ruột non của mèo có chiều dài trung bình khoảng 1,3 - 1,8 mét, ngắn hơn so với nhiều loài động vật ăn tạp hoặc ăn cỏ.

Điều này phù hợp với chế độ động vật ăn thịt bắt buộc, vì mèo chủ yếu tiêu hóa protein và chất béo thay vì carbohydrate. Ruột non của mèo chia thành 3 thành phần chính: Tá tràng tiếp nhận dịch tiêu hóa và từ tụy và gan đề phân giải thức ăn; hỗng tràng hấp thu phần lớn chất dinh dưỡng (protein, chất béo, vitamin, khoáng chất); hồi tràng hấp thu vitamin B12 và muối mật, chuẩn bị đưa thức ăn xuống ruột già. Mỗi phần ruột non đều có lớp niêm mạc với nhiều lông nhung và vi nhung mao giúp tăng diện tích tiếp xúc, tối ưu hóa khả năng hấp thu chất dinh dưỡng. Ba loại dịch tiêu hóa chính giúp tiêu hóa thức ăn trong ruột non mèo: + Dịch tụy: do tuyến tụy tiết ra, chứa nhiều enzym tiêu hóa: Protease phân giải protein thành axit amin.; Lipase tụy phân giải chất béo thành axit béo và glycerol; Amylase phân hủy carbohydrate (ở mức hạn chế, vì mèo rất ít tiêu hóa tinh bột).

+ Dịch mật: Được sản xuất từ gan, dự trữ ở túi mật và tiết vào tá tràng. Chứa muối mật giúp nhũ tương hóa chất béo, hỗ trợ enzym lipase phân giải mỡ dễ dàng hơn. + Dịch ruột: Do chính niêm mạc ruột non tiết ra, bổ sung enzym hỗ trợ tiêu hóa protein và carbohydrate. Quá trình tiêu hóa và hấp thu trong ruột non mèo thường kéo dài khoảng 2 -5 giờ.

Tốc độ tiêu hóa thức ăn phụ thuộc vào loại thức ăn. Thức ăn giàu protein và chất béo tiêu hóa nhanh hơn, hấp thu hiệu quả. Thức ăn giàu carbohydrate tiêu hóa kém hơn do thiếu enzym amylase mạnh.  Tiêu hóa ở ruột già Ruột già của mèo có chiều dài từ 20 đến 40 cm, chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng chiều dài của hệ tiêu hóa.

Nó được chia thành ba phần chính: manh tràng, giúp thu hồi nước và hỗ trợ vi khuẩn lên men một lượng nhỏ chất xơ; đại tràng, có chức năng hấp thu nước, điện giải và hình thành khuôn phân; và trực tràng, nơi lưu trữ phân trước khi được thải ra ngoài. Khả năng lên men của ruột già mèo không mạnh mẽ như ở các loài động vật ăn cỏ, vì vậy chế độ ăn của chúng 5 cần giàu protein và ít carbohydrate, cũng như chất xơ (Parrish C. Sau khi thức ăn được hấp thu gần hết trong ruột non, phần còn lại sẽ đi vào ruột già. Quá trình tiêu hóa ở ruột già gồm ba giai đoạn chính: + Hấp thu nước và điện giải: Ruột già mèo hấp thu khoảng 85 - 90% lượng nước còn lại trong phân.

Các chất điện giải như Natri, Kali, Clo cũng được hấp thu để duy trì cân bằng nước trong cơ thể. + Lên men vi khuẩn: Ruột già có một lượng nhỏ vi khuẩn giúp làm lên men chất xơ và tạo ra axit béo chuỗi ngắn (SCFA), cung cấp một phần năng lượng cho tế bào ruột. Tuy nhiên, vì mèo có hệ vi sinh vật ruột ít đa dạng hơn chó và động vật ăn tạp, quá trình lên men này diễn ra ở mức rất thấp. + Tạo khuôn và đào thải phân: Sau khi nước và điện giải được hấp thu, phần chất thải còn lại sẽ được nén lại và tạo thành phân rắn.

Phân di chuyển xuống trực tràng khi đầy sẽ kích thích phản xạ đi vệ sinh. + Thời gian tiêu hóa trong ruột già ở mèo: Thức ăn di chuyển qua ruột già mất khoảng 12 -24 giờ. Tổng thời gian tiêu hóa từ lúc ăn đến khi thải ra ngoài dao động từ 12 -36 giờ, tùy thuộc vào loại thức ăn. Sinh lý máu và bạch huyết Theo Porporato F.

(2018), máu là một chỉ số quan trọng phản ánh tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe của cơ thể, vì vậy các xét nghiệm máu là công cụ cơ bản để đánh giá sức khỏe và hỗ trợ chẩn đoán bệnh. Máu và hệ bạch huyết đóng vai trò thiết yếu trong việc vận chuyển oxy, chất dinh dưỡng, loại bỏ chất thải và bảo vệ cơ thể mèo khỏi các tác nhân gây bệnh. Sinh lý máu của mèo có một số đặc điểm riêng biệt so với các loài động vật khác, đặc biệt là về số lượng hồng cầu và khả năng miễn dịch. Máu của mèo chiếm khoảng 6 - 7% trọng lượng cơ thể.

Thành phần máu của mèo gồm 2 thành phần chính là: Huyết tương và tế bào máu. - Huyết tương: Huyết tương là phần chất lỏng của máu, chiếm khoảng 55 - 60% tổng thể tích máu mèo. Đây là môi trường vận chuyển chính cho các tế bào máu và nhiều chất quan trọng trong cơ thể. 6 - Chức năng của huyết tương: + Vận chuyển chất dinh dưỡng và oxy: Glucose, axit amin, lipid từ hệ tiêu hóa đến các mô.

Huyết tương mang oxy hòa tan trong máu đến mô, dù hầu hết oxy gắn với hemoglobin. + Đào thải chất cặn bã: CO2 vận chuyển đến phổi để đào thải qua hô hấp. Ure, creatinine, axit uric được vận chuyển đến thận để lọc qua nước tiểu. + Duy trì áp suất thẩm thấu và cân bằng dịch: Albumin giữ nước trong lòng mạch, ngăn phù nề.

Chất điện giải điều hòa áp suất thẩm thấu và cân bằng nước giữa máu và mô. + Điều hòa pH máu (cân bằng axit - bazơ): Hệ đệm bicarbonate giúp duy trì pH máu ổn định ở 7. - Hồng cầu: Hồng cầu là tế bào máy có nhiệm vụ vận chuyển oxy và CO2, giúp duy trì sự sống của cơ thể. Mèo có một số đặc điểm hồng cầu khác biệt so với các loài động vật khác, như kích thước nhỏ hơn và tuổi thọ ngắn hơn.

- Cấu tạo và đặc điểm của hồng cầu ở mèo: + Số lượng và kích thước: o Số lượng hồng cầu trung bình: 5.5 - 10 triệu tế bào/uL máu. o Đường kính hồng cầu 5.3 um (nhỏ hơn so với chó) o Hồng cầu mèo có hình đĩa lõm hai mặt giúp tăng diện tích tiếp xúc để trao đổi khí.