Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Và Biến Đổi Bệnh Lý Của Bệnh Cúm Gia Cầm H5N1 Tại Tỉnh Bắc Giang

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và biến đổi bệnh lý của cúm gia cầm H5N1 tại Bắc Giang, cung cấp thông tin quan trọng cho công tác phòng chống dịch.

• Tác giả: Trần Thị Trúc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Tính
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Và Biến Đổi Bệnh Lý Cúm Gia Cầm H5N1 Tại Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm
• 1.2. Lịch sử bệnh cúm gia cầm
• 1.2.1. Lịch sử bệnh cúm gia cầm trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình dịch cúm gia cầm ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A
• 1.3.1. Đặc điểm về hình thái, cấu trúc
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu dùng trong nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Điều tra một số chỉ tiêu và tình hình dịch cúm gia cầm từ năm 2004 đến năm 2013
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 2.4.3. Phương pháp chẩn đoán bệnh
• 2.4.4. Phương pháp mổ khám
• 2.4.5. Phương pháp làm tiêu bản vi thể
• 2.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. Địa điểm nghiên cứu
• 2.6. Thời gian nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Bắc Giang
• 3.2. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Bắc Giang từ năm 2001 đến nay
• 3.3. Diễn biến tình hình dịch cúm gia cầm tại tỉnh Bắc Giang từ năm 2004 đến năm 2013
• 3.4. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa
• 3.5. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm
• 3.6. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo phương thức chăn nuôi
• 3.7. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo quy mô đàn
• 3.8. Một số triệu chứng lâm sàng của gà bị bệnh
• 3.9. Tổn thương đại thể trên gà mắc bệnh cúm A/H5N1
• 3.10. Tổn thương vi thể trên gà mắc bệnh cúm A/H5N1
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Dịch tễ cúm gia cầm

Nghiên cứu tập trung vào dịch tễ cúm gia cầm tại tỉnh Bắc Giang, đặc biệt là chủng H5N1. Từ năm 2004 đến 2013, dịch cúm gia cầm đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi tại địa phương. Các đợt dịch thường xuất hiện vào mùa đông xuân, với tỷ lệ mắc bệnh cao ở các đàn gia cầm không được tiêm phòng đầy đủ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ và quy mô đàn lớn là yếu tố làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

1.1. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Bắc Giang

Từ năm 2004, Bắc Giang đã trải qua nhiều đợt dịch cúm gia cầm, đặc biệt là chủng H5N1. Các đợt dịch thường bùng phát vào mùa đông xuân, với tỷ lệ mắc bệnh cao ở các đàn gia cầm không được tiêm phòng. Nghiên cứu ghi nhận sự biến đổi tỷ lệ mắc bệnh theo mùa, loại gia cầm và phương thức chăn nuôi, cho thấy sự cần thiết của việc cải thiện công tác phòng chống dịch.

1.2. Đặc điểm dịch tễ của cúm gia cầm

Đặc điểm dịch tễ của cúm gia cầm tại Bắc Giang cho thấy, dịch bệnh thường xảy ra ở các đàn gia cầm không được tiêm phòng đầy đủ. Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở các đàn chăn nuôi theo phương thức nhỏ lẻ và quy mô lớn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự lây lan của dịch bệnh có liên quan mật thiết đến điều kiện thời tiết và môi trường chăn nuôi.

II. Biến đổi bệnh lý cúm gia cầm

Nghiên cứu tập trung vào biến đổi bệnh lý của cúm gia cầm chủng H5N1 tại Bắc Giang. Các biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể được ghi nhận trên gà mắc bệnh, bao gồm tổn thương ở đường hô hấp, tiêu hóa và các cơ quan nội tạng. Những biến đổi này không chỉ giúp chẩn đoán bệnh mà còn cung cấp thông tin quan trọng để phát triển các biện pháp phòng chống hiệu quả.

2.1. Biến đổi bệnh lý đại thể

Các biến đổi bệnh lý đại thể trên gà mắc cúm H5N1 bao gồm tổn thương ở phổi, gan, thận và đường tiêu hóa. Những tổn thương này thường xuất hiện dưới dạng xuất huyết, hoại tử và viêm nhiễm. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự xuất hiện của các bệnh tích đặc trưng như viêm phổi cấp và viêm ruột hoại tử, giúp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác bệnh cúm gia cầm.

2.2. Biến đổi bệnh lý vi thể

Biến đổi bệnh lý vi thể trên gà mắc cúm H5N1 được ghi nhận qua các tổn thương ở tế bào biểu mô đường hô hấp và tiêu hóa. Các tế bào này thường bị hoại tử và có sự xuất hiện của các thể vùi trong nhân. Những biến đổi này không chỉ giúp chẩn đoán bệnh mà còn cung cấp thông tin quan trọng về cơ chế gây bệnh của virus cúm gia cầm.

III. Nghiên cứu cúm gia cầm H5N1

Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin quan trọng về nghiên cứu cúm gia cầm chủng H5N1 tại Bắc Giang. Các kết quả nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm dịch tễ và biến đổi bệnh lý của bệnh mà còn đóng góp vào việc phát triển các biện pháp phòng chống hiệu quả. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiêm phòng và quản lý chặt chẽ các đàn gia cầm để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh.

3.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn trong việc hiểu rõ hơn về dịch cúm gia cầm H5N1 tại Bắc Giang. Các kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm dịch tễ và biến đổi bệnh lý, giúp cải thiện công tác chẩn đoán và phòng chống dịch bệnh. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc xây dựng các chiến lược phòng chống dịch hiệu quả, đặc biệt là trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn biến phức tạp.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong thực tiễn để cải thiện công tác phòng chống dịch cúm gia cầm tại Bắc Giang. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như tăng cường tiêm phòng, quản lý chặt chẽ các đàn gia cầm và cải thiện điều kiện chăn nuôi để giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe gia cầm mà còn góp phần ổn định kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh cúm gia cầm type A/H5N1 là một trong những dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi gia cầm trên toàn cầu, đặc biệt tại các nước có mật độ chăn nuôi cao như Việt Nam. Tại tỉnh Bắc Giang, với tổng đàn gia cầm lớn, dịch cúm gia cầm đã từng bùng phát mạnh mẽ, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Từ năm 2004 đến 2013, dịch cúm gia cầm tại Bắc Giang diễn biến phức tạp với nhiều đợt dịch tái phát, tỷ lệ mắc bệnh theo mùa và theo loại gia cầm có sự biến đổi rõ rệt. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm type A/H5N1 tại Bắc Giang, đồng thời xác định các biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể trên gà mắc bệnh. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2012 đến tháng 8/2013, tập trung tại các cơ sở chăn nuôi và Trung tâm chẩn đoán thú y tỉnh Bắc Giang. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp số liệu cụ thể về diễn biến dịch bệnh mà còn góp phần xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả, nâng cao năng lực chẩn đoán và kiểm soát dịch bệnh tại địa phương, từ đó giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nguy cơ lây nhiễm sang người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình dịch tễ học truyền nhiễm, bao gồm:

• Lý thuyết dịch tễ học mô tả và phân tích: Giúp xác định các yếu tố nguy cơ, phân bố theo không gian, thời gian và đặc điểm vật chủ của bệnh cúm gia cầm.
• Mô hình truyền lây bệnh truyền nhiễm: Phân tích các con đường lây truyền trực tiếp và gián tiếp của virus cúm type A/H5N1 trong quần thể gia cầm.
• Khái niệm về độc lực virus và biến đổi kháng nguyên: Giải thích sự biến đổi của virus cúm type A qua các phân đoạn gene, ảnh hưởng đến khả năng gây bệnh và đáp ứng miễn dịch.
• Khái niệm về miễn dịch chủ động và vaccine phòng bệnh: Đánh giá vai trò của tiêm phòng vaccine trong kiểm soát dịch bệnh.

Các khái niệm chính bao gồm: virus cúm type A/H5N1, dịch tễ học mô tả, biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể, phương pháp chẩn đoán RT-PCR, và biện pháp phòng chống dịch.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu dịch tễ được thu thập từ Chi cục Thú y tỉnh Bắc Giang, Trung tâm chẩn đoán Thú y Trung ương, cùng với điều tra thực tế tại các trang trại gia cầm trong tỉnh từ năm 2004 đến 2013.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp nghiên cứu dịch tễ học mô tả, phân tích hồi quy và nghiên cứu thực nghiệm để đánh giá các yếu tố dịch tễ và biến đổi bệnh lý. Phân tích số liệu bằng phần mềm Excel và thống kê sinh học.
• Phương pháp chẩn đoán: Kết hợp quan sát triệu chứng lâm sàng, mổ khám đại thể, làm tiêu bản vi thể và xét nghiệm RT-PCR để xác định sự hiện diện của virus cúm A/H5N1.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 8/2012 đến tháng 8/2013, bao gồm thu thập mẫu bệnh phẩm, phân tích phòng thí nghiệm và tổng hợp số liệu dịch tễ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các mẫu bệnh phẩm từ gà mắc bệnh cúm tại các trang trại khác nhau, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho toàn tỉnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình chăn nuôi và diễn biến dịch cúm gia cầm tại Bắc Giang:

   • Trước khi dịch xuất hiện (2001-2003), ngành chăn nuôi gia cầm tăng trưởng bình quân khoảng 7%/năm.
   • Năm 2004, khi dịch cúm bùng phát, tổng đàn gia cầm giảm 17,1% so với năm 2003, tương đương mất hơn 14 triệu con.
   • Từ 2005 đến 2007, dịch tái phát nhiều lần nhưng quy mô và mức độ thiệt hại giảm dần nhờ các biện pháp phòng chống đồng bộ.
   • Từ 2008 đến 2013, dịch cúm gia cầm gần như không xuất hiện trên diện rộng, chỉ có 2 ổ dịch nhỏ năm 2012 được kiểm soát kịp thời.

2. Tỷ lệ mắc bệnh theo mùa:

   • Mùa Đông Xuân chiếm 63,6% tổng số gia cầm mắc bệnh, cao hơn đáng kể so với mùa Hè Thu (36,4%).
   • Điều kiện thời tiết lạnh, ẩm độ cao và hoạt động chăn nuôi, vận chuyển gia cầm tăng cao vào mùa Đông Xuân tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát triển và lây lan.

3. Tỷ lệ mắc bệnh theo loại gia cầm và phương thức chăn nuôi:

   • Gia cầm nuôi hỗn hợp (gà lẫn vịt) có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn gấp nhiều lần so với nuôi riêng biệt.
   • Gia cầm nuôi theo quy mô nhỏ lẻ dễ bị ảnh hưởng hơn so với các trang trại quy mô lớn có biện pháp phòng dịch tốt.

4. Biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể trên gà mắc cúm A/H5N1:

   • Đại thể: Xuất huyết dưới da chân, phù nề đầu, mào và tích sưng to, phổi viêm xuất huyết, gan teo hoại tử, ruột xuất huyết đặc biệt vùng hậu môn.
   • Vi thể: Tế bào thận hoại tử, phổi xuất huyết tràn lan, tế bào gan hoại tử, niêm mạc ruột hoại tử và xuất huyết.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính khiến dịch cúm gia cầm bùng phát mạnh tại Bắc Giang là do mật độ chăn nuôi cao, phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, điều kiện khí hậu thuận lợi cho virus tồn tại và lây lan. Kết quả tỷ lệ mắc bệnh theo mùa phù hợp với các nghiên cứu trước đây, cho thấy virus cúm A/H5N1 phát triển mạnh trong điều kiện lạnh ẩm. Biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể phản ánh mức độ tổn thương nghiêm trọng do virus gây ra, hỗ trợ cho công tác chẩn đoán chính xác tại hiện trường và phòng thí nghiệm.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả nghiên cứu tại Bắc Giang tương đồng về đặc điểm dịch tễ và biểu hiện bệnh lý, đồng thời khẳng định hiệu quả của các biện pháp phòng chống dịch như tiêm vaccine và kiểm soát vận chuyển gia cầm. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh theo mùa và bảng thống kê biến đổi bệnh lý để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tiêm phòng vaccine cho đàn gia cầm:

   • Thực hiện tiêm phòng định kỳ, đặc biệt trước mùa Đông Xuân để nâng cao miễn dịch quần thể.
   • Chủ thể thực hiện: Chi cục Thú y tỉnh, các trang trại chăn nuôi.
   • Timeline: Triển khai hàng năm, trước mùa dịch 1-2 tháng.

2. Nâng cao công tác giám sát và phát hiện sớm dịch bệnh:

   • Tăng cường kiểm tra, lấy mẫu xét nghiệm định kỳ tại các vùng trọng điểm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm chẩn đoán Thú y, Chi cục Thú y.
   • Timeline: Liên tục trong năm, tập trung mùa dịch.

3. Thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học:

   • Hướng dẫn người chăn nuôi áp dụng vệ sinh chuồng trại, khử trùng dụng cụ, hạn chế tiếp xúc giữa các đàn gia cầm.
   • Chủ thể thực hiện: Người chăn nuôi, cán bộ thú y địa phương.
   • Timeline: Thường xuyên, đặc biệt trong mùa dịch.

4. Quản lý chặt chẽ vận chuyển và buôn bán gia cầm:

   • Kiểm soát nghiêm ngặt việc vận chuyển gia cầm từ vùng dịch, hạn chế buôn bán nhỏ lẻ không kiểm soát.
   • Chủ thể thực hiện: Cơ quan quản lý địa phương, lực lượng kiểm dịch.
   • Timeline: Triển khai ngay và duy trì liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và chuyên gia dịch tễ học:

   • Hỗ trợ cập nhật kiến thức về đặc điểm dịch tễ và biến đổi bệnh lý của cúm gia cầm, phục vụ công tác giám sát và phòng chống dịch.

2. Người chăn nuôi gia cầm tại Bắc Giang và các tỉnh lân cận:

   • Nắm bắt thông tin về nguy cơ dịch bệnh, các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, từ đó áp dụng vào thực tiễn chăn nuôi.

3. Nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp:

   • Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phòng chống dịch bệnh, phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Thú y, Dịch tễ học:

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích dịch tễ học để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh cúm gia cầm type A/H5N1 có nguy hiểm như thế nào đối với ngành chăn nuôi?
   Bệnh có khả năng lây lan nhanh, tỷ lệ chết cao lên đến 100% trong đàn gia cầm, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2. Tại sao dịch cúm gia cầm thường bùng phát mạnh vào mùa Đông Xuân?
   Thời tiết lạnh, ẩm độ cao tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và phát triển, đồng thời hoạt động chăn nuôi và vận chuyển gia cầm tăng cao trong mùa này.

3. Phương pháp chẩn đoán bệnh cúm gia cầm hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Phương pháp RT-PCR được sử dụng phổ biến vì cho kết quả nhanh, chính xác trong việc phát hiện virus cúm type A/H5N1.

4. Tiêm vaccine phòng cúm gia cầm có hiệu quả không?
   Tiêm vaccine giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong, đồng thời hạn chế sự lây lan virus trong đàn gia cầm nếu được thực hiện đúng quy trình và định kỳ.

5. Các biện pháp phòng chống dịch cúm gia cầm cần được thực hiện như thế nào?
   Kết hợp tiêm vaccine, giám sát dịch tễ, vệ sinh chuồng trại, kiểm soát vận chuyển gia cầm và tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi.

Kết luận

• Dịch cúm gia cầm type A/H5N1 tại Bắc Giang từ 2004 đến 2013 có diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn nhưng đã được kiểm soát hiệu quả nhờ các biện pháp đồng bộ.
• Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất vào mùa Đông Xuân, đặc biệt ở các đàn gia cầm nuôi hỗn hợp và quy mô nhỏ lẻ.
• Biến đổi bệnh lý đại thể và vi thể trên gà mắc bệnh phản ánh mức độ tổn thương nghiêm trọng do virus gây ra, hỗ trợ chẩn đoán chính xác.
• Tiêm vaccine, giám sát dịch tễ và thực hiện an toàn sinh học là các giải pháp then chốt trong phòng chống dịch.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác phòng chống dịch cúm gia cầm tại Bắc Giang và các vùng lân cận.

Next steps: Triển khai mở rộng nghiên cứu theo dõi biến đổi virus, đánh giá hiệu quả vaccine và nâng cao năng lực giám sát dịch tễ.

Call-to-action: Các cơ quan chức năng và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để duy trì các biện pháp phòng chống dịch hiệu quả, bảo vệ ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRẦN THỊ TRÚC NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ VÀ BIẾN ĐỔI BỆNH LÝ CỦA BỆNH CÚM GIA CẦM TYPE A/H5N1 TẠI TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Quang Tính PGS. Tô Long Thành THÁI NGUYÊN - 2013 n i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng cá nhân tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn này là do tôi trực tiếp nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Quang Tính, PGS. Tô Long Thành và sự giúp đỡ chân tình của các cô, chú, anh, chị phòng Bệnh lý - Trung tâm chẩn đoán Thú y Trung ương, Chi cục Thú y tỉnh Bắc Giang. Các số liệu trong luận văn hoàn toàn trung thực, được rút ra từ tình hình thực tế của tỉnh Bắc Giang trong những năm qua và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được trích rõ nguồn gốc. Thái Nguyên, tháng 9 năm 2013 Tác giả luận văn Trần Thị Trúc n ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt 2 năm học tập, với sự nỗ lực của bản thân, em đã nhận được sự giúp đỡ, hướng dẫn tận tình của nhiều cá nhân và tập thể, đến nay luận văn của em đã được hoàn thành. Nhân dịp này, cho phép em được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Phòng Quản lý đào tạo Sau đại học, Khoa Chăn nuôi Thú y, các thầy cô giáo đã giúp đỡ, tạo điều kiện để em học tập và tiếp thu kiến thức trong suốt quá trình học tập. Các cán bộ thuộc phòng Bệnh lý - Trung tâm chẩn đoán Thú y Trung ương. Ban lãnh đạo, cán bộ Chi cục Thú y tỉnh Bắc Giang và một số bạn đồng nghiệp đang làm việc trong lĩnh vực Chăn nuôi Thú y. Đặc biệt là thầy giáo hướng dẫn trực tiếp: TS. Nguyễn Quang Tính - Khoa Chăn nuôi Thú y và PGS. Tô Long Thành - Giám đốc Trung tâm chẩn đoán Thú y Trung ương, những người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép em được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, người thân cùng bạn bè đã động viên giúp đỡ em vượt qua mọi khó khăn trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài. Một lần nữa em xin bày tỏ lòng biết ơn, cảm ơn chân thành tới những tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện giúp đỡ em hoàn thành chương trình học tập. Thái Nguyên, tháng 9 năm 2013 Tác giả luận văn Trần Thị Trúc n iii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài . Mục tiêu của đề tài . Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài . TỔNG QUAN TÀI LIỆU . Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm . Lịch sử bệnh cúm gia cầm . Lịch sử bệnh cúm gia cầm trên thế giới .2 Tình hình dịch cúm gia cầm ở Việt Nam. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A . Đặc điểm về hình thái, cấu trúc . Đặc tính kháng nguyên của virus cúm type A . Thành phần hóa học và sức đề kháng của virus . Quá trình nhân lên của virus . Độc lực của virus . Nuôi cấy và lưu giữ giống virus cúm gia cầm. Dịch tễ học bệnh cúm gia cầm . Động vật cảm nhiễm . Động vật mang virus . Sự truyền lây . Tuổi mắc bệnh. Tỉ lệ mắc, tỷ lệ chết . Triệu chứng và bệnh tích của bệnh cúm gia cầm . Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm gia cầm. Bệnh tích bệnh cúm gia cầm . Các phương pháp chẩn đoán bệnh cúm gia cầm. Phòng chống bệnh cúm gia cầm . Kiểm soát dịch bệnh. Vaccine phòng bệnh cúm gia cầm . Một số nghiên cứu về bệnh cúm gia cầm . NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Đối tượng nghiên cứu . Nội dung nghiên cứu . Vật liệu dùng trong nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Điều tra một số chỉ tiêu và tình hình dịch cúm gia cầm từ năm 2004 đến năm 2013 . Phương pháp nghiên cứu dịch tễ. Phương pháp chẩn đoán bệnh . Phương pháp mổ khám . Phương pháp làm tiêu bản vi thể . Phương pháp xử lý số liệu . Địa điểm nghiên cứu . Thời gian nghiên cứu . 36 Từ tháng 08/2012 đến tháng 08/2013. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN . Một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Bắc Giang. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Bắc Giang từ năm 2001 đến nay . Diễn biến tình hình dịch cúm gia cầm tại tỉnh Bắc Giang từ năm 2004 đến năm 2013. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa . Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm . Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo phương thức chăn nuôi . Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo quy mô đàn . Một số triệu chứng lâm sàng của gà bị bệnh . Tổn thương đại thể trên gà mắc bệnh cúm A/H5N1. Tổn thương vi thể trên gà mắc bệnh cúm A/H5N1 . 57 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ .66 TÀI LIỆU THAM KHẢO .67 MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI .71 n vi DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Bắc Giang một số năm gần đây . Tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm từ năm 2004 đến năm 2013 . Biến đổi tỷ lệ mắc bệnh cúm theo mùa . Biến đổi tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm . Biến đổi tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo phương thức chăn nuôi . Biến đổi tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo quy mô đàn . Triệu chứng lâm sàng ở gà mắc cúm A/H5N1 .8: Tổn thương đại thể trên gà mắc bệnh cúm A/H5N1 . Tổn thương vi thể ở gà mắc bệnh cúm A/H5N1 . 58 n vii DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Hình thái của virus cúm . Cấu tạo virus cúm. Cấu trúc kháng nguyên của virus cúm . Tính cấp thiết của đề tài Bệnh cúm gia cầm đã từng được biết đến từ sau những vụ đại dịch xuất hiện tại Hồng Kông năm 1997 gây ra cho các đàn gia cầm ở nhiều nước trên thế giới. Trong những năm gần đây, dịch cúm gia cầm chủng độc lực cao (HPAI - Highly Pathogenic Avian Influenza) xuất hiện và đã giết chết hàng chục triệu gia cầm trên thế giới, đồng thời khiến hàng tỷ gia cầm khác phải tiêu hủy bắt buộc để tránh lây lan, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi và nền kinh tế các nước có dịch (Cục thú y, 2004) [5]. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm xuất hiện bất ngờ vào cuối năm 2003, trong khi đó ngành chăn nuôi gia cầm của nước ta chủ yếu theo phương thức nông hộ nhỏ lẻ nên quá trình kiểm soát và khống chế dịch bệnh cực kỳ khó khăn vì đây là một dịch bệnh mới, có khả năng lây lan rất nhanh. Hiện nay, dịch cúm gia cầm đang là mối quan tâm lo ngại của toàn cầu, đã có trên 50 nước trên thế xuất hiện dịch và dịch bệnh có chiều hướng diễn biến khá phức tạp. Bắc Giang là một trong những tỉnh có số lượng gia cầm lớn trong cả nước. Mặc dù vấn đề phòng bệnh đã được quan tâm nhưng dịch bệnh vẫn hay xảy ra, đặc biệt là bệnh cúm gia cầm. Căn bệnh là các virus thuộc họ Orthomyxoviridae, type A với nhiều phân type khác nhau gây nên. Về bản chất virus cúm là virus ARN với bộ gen gồm 8 phân đoạn mã hóa cho 10 loại protein khác nhau (Into và cs, 1998) [33]. Chính sự truyền lây của mầm bệnh giữa động vật nuôi và người làm cho bệnh cúm trở lên nguy hiểm hơn. Trước tình hình phức tạp của dịch bệnh, Ban chỉ đạo phòng chống dịch cúm Quốc gia đã phải đưa ra những giải pháp mạnh như tiêu huỷ gia cầm, cấm lưu thông và tiêu thụ gia cầm, sản phẩm gia cầm, nhưng đó chỉ là giải pháp tình thế. Biện pháp lâu dài là chúng ta phải đi sâu nghiên cứu các đặc điểm của căn bệnh, đặc biệt là đặc điểm dịch tễ học để n 2 góp phần đưa ra những chiến lược phòng, trị bệnh hiệu quả và tiến tới thanh toán dịch cúm gia cầm ở Bắc Giang nói riêng và Việt Nam nói chung. Xuất phát từ yêu cầu của thực tế sản xuất, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ và biến đổi bệnh lý của bệnh cúm gia cầm type H5N1 tại tỉnh Bắc Giang”. Từ kết quả của những nghiên cứu này sẽ giúp các cơ sở chăn nuôi gia cầm trong tỉnh Bắc Giang có thể chủ động xây dựng phương pháp phòng bệnh cúm gia cầm hợp lý và khoa học, đồng thời dựa vào các biến đổi bệnh lý cũng giúp cho công tác chẩn đoán, chống lây lan bệnh đạt hiệu quả hơn. Mục tiêu của đề tài - Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm tại tỉnh Bắc Giang từ năm 2004 đến nay. - Xác định được những biến đổi bệnh lý đại thể của gà bị bệnh cúm gia cầm H5N1. - Xác định được những biến đổi bệnh lý vi thể của gà bị bệnh cúm gia cầm H5N1. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài Các kết quả nghiên cứu có thể dùng tham khảo, bổ sung thêm những thông tin, bằng chứng xác thực vào đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm, các biến đổi bệnh lý của gà bị bệnh, bổ sung thêm số liệu vào công tác phòng chống, chẩn đoán bệnh cúm gia cầm tại Bắc Giang cũng như ở Việt Nam. n 3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm Bệnh cúm ở gia cầm (Avian Influenza) thường gọi là bệnh cúm gia cầm hoặc bệnh cúm gà, là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus cúm type A thuộc họ Orthomyxoviridae. Bệnh thường xảy ra nặng ở gà, vịt, lợn, một số động vật có vú khác và có thể lây sang người. Biểu hiện của bệnh chủ yếu ở đường tiêu hoá và đường hô hấp. Theo Tô Long Thành (2005) [20], virus cúm gia cầm là virus ARN phân mảnh có khả năng đột biến mạnh với hai kháng nguyên bề mặt H (từ H1 đến H16) và N (từ N1 đến N9) đóng vai trò quan trọng trong sinh bệnh học và miễn dịch học.