Giới thiệu dự án

Đa dạng sinh học đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cân bằng sinh thái toàn cầu. Việt Nam được Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) công nhận là một trong những quốc gia có tính đa dạng sinh học cao nhất thế giới, sở hữu 3 trong số hơn 200 vùng sinh thái toàn cầu và 6 trung tâm đa dạng thực vật. Trong cấu trúc chuỗi thức ăn và mạng lưới sinh thái, lớp Côn trùng (Insecta) chiếm hơn 70% tổng số loài động vật đã biết (khoảng 751.000 loài trên tổng số hơn 1 triệu loài theo Wilson, 1988). Đặc biệt, bộ Cánh vẩy (Lepidoptera) nói chung và phân bộ Bướm ngày (Rhopalocera) nói riêng giữ vị trí chỉ thị sinh thái (bio-indicators) cực kỳ nhạy cảm trước biến đổi môi trường và biến đổi cấu trúc thảm thực vật.

Tại Vườn Quốc Gia (VQG) Ba Vì – khu vực sinh thái chuyển tiếp trọng yếu cách trung tâm Hà Nội 50 km về phía Tây với diện tích 7.377 ha – áp lực nhân sinh từ vùng đệm (hơn 46.547 nhân khẩu thuộc 7 xã) cùng sự phát triển của du lịch sinh thái đang tác động trực tiếp đến cấu trúc sinh cảnh tự nhiên. Mặc dù các nghiên cứu trước đây đã ghi nhận 552 loài côn trùng thuộc 364 giống, 65 họ tại Ba Vì, dữ liệu định lượng chuyên sâu về thành phần loài bướm ngày, phân bố sinh thái học theo đai cao, hướng phơi và sinh cảnh vẫn còn phân mảnh và thiếu tính hệ thống.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                              VẤN ĐỀ CỐT LÕI (PAIN POINTS)                         |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Suy thoái sinh cảnh ven rìa do áp lực khai thác vùng đệm và du lịch sinh thái.  |
| 2. Thiếu hụt cơ sở dữ liệu định lượng về phân bố bướm ngày theo vi khí hậu/đai cao.|
| 3. Chưa xây dựng được khung giám sát định kỳ phục vụ bảo tồn loài chỉ thị & quý hiếm.|
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu nghiên cứu

  1. Khảo sát và xác định danh lục thành phần loài: Định danh chính xác 100% các mẫu vật bướm ngày thu thập được tại các đai sinh cảnh VQG Ba Vì dựa trên các khóa phân loại quốc tế và khu vực.
  2. Phân tích định lượng cấu trúc phân bố sinh thái: Đánh giá độ phong phú, tỷ lệ bắt gặp ($P%$) và mức độ gắn kết sinh cảnh theo 3 biến số môi trường: sinh cảnh thực vật (3 dạng), đai cao (3 mức) và hướng phơi địa hình (4 hướng).
  3. Xác định các loài quý hiếm và giá trị dịch vụ hệ sinh thái: Lập danh mục các loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và đánh giá tiềm năng khai thác du lịch sinh thái gắn liền với bảo tồn.
  4. Đề xuất khung giải pháp quản trị & bảo tồn sinh thái: Hoạch định các biện pháp quản lý lâm sinh và giám sát quần thể mang tính khả thi cao cho Ban Quản lý VQG.

Phương pháp tiếp cận giải pháp

Đề tài tích hợp phương pháp điều tra thực địa theo tuyến song song kết hợp điểm lập mẫu chuẩn cố định ($3\text{m} \times 4\text{m}$) với kỹ thuật phân tích thống kê sinh thái học định lượng. Giải pháp cho phép chuẩn hóa dữ liệu đầu vào, loại bỏ sai số do quan sát ngẫu nhiên và lượng hóa được mối tương quan giữa quần xã bướm ngày với cấu trúc thảm thực vật.

Kết quả kỳ vọng và chỉ số đo lường

  • Định danh tối thiểu $\ge 50$ loài bướm ngày thuộc ít nhất 8 họ chính.
  • Đo lường chính xác tần suất bắt gặp $P_i%$ của từng loài trên toàn bộ 22 ô tiêu chuẩn thực địa.
  • Hoàn thiện bản đồ ma trận phân bố loài theo 3 đai cao ($<400\text{m}$, $600\text{m} - 800\text{m}$, $800\text{m} - 1200\text{m}$).

Phạm vi và giới hạn

  • Không gian: Tuyến điều tra từ cổng VQG Ba Vì lên cốt 1200m (thuộc địa bàn huyện Ba Vì, TP. Hà Nội).
  • Thời gian: Thực hiện trong 3 đợt khảo sát trọng điểm (tháng 3 đến tháng 5 năm 2017).
  • Giới hạn kỹ thuật: Đai cao từ $400\text{m} - 600\text{m}$ có địa hình vách đá dựng đứng nguy hiểm, không thể lập ô tiêu chuẩn $3\text{m} \times 4\text{m}$ mà áp dụng phương pháp quan sát di chuyển dọc tuyến.

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trước nghiên cứu này, các công trình điều tra côn trùng tại miền Bắc Việt Nam (như J.de Joannis, 1930; V.Kuznhetxov, 1988; Monastyrskii et al., 2000) chủ yếu tập trung vào khu hệ rộng hoặc phân loại học hình thái thuần túy.

Tiêu chí so sánh Phương pháp khảo sát truyền thống Nghiên cứu định lượng tại Ba Vì
Độ phủ sinh cảnh Thu bắt tự do không cố định thời gian/không gian Chuẩn hóa 22 điểm điều tra ($3\text{m} \times 4\text{m}$), $30\text{ phút/điểm}$
Lượng hóa vi khí hậu Ghi nhận khí hậu chung toàn vùng Đối chiếu 4 hướng phơi địa hình và 3 đai cao phân tầng
Tính ứng dụng Phục vụ lưu trữ mẫu bảo tàng Tích hợp bảo tồn chỉ thị sinh học & quy hoạch du lịch

Ưu tiên yêu cầu nghiên cứu (Mô hình MoSCoW)

  • Must have: Danh lục phân loại bộ Cánh vẩy (Lepidoptera); tần suất bắt gặp $P%$; thống kê phân bố theo đai cao và sinh cảnh.
  • Should have: Đặc điểm hình thái chi tiết các loài chỉ thị; phân tích hướng phơi địa hình tác động lên tập tính kiếm ăn.
  • Could have: Đánh giá tương tác chuỗi thức ăn giữa sâu non và cây thức ăn bản địa.
  • Won't have: Giải trình tự gene DNA Barcoding chuyên sâu (giới hạn trong phương pháp phân loại hình thái học so sánh).

Thiết kế hệ thống dữ liệu sinh thái

Hệ thống xử lý và quản lý dữ liệu sinh thái bướm ngày được chuẩn hóa theo quy trình 4 tầng:

[Tầng Thu thập Thực địa] (Vợt bắt chuẩn 30cm, Bao lưu mẫu, GPS cốt cao)
          │
          ▼
[Tầng Tiền xử lý & Bảo quản] (Trải cánh xốp rãnh, Cố định kim côn trùng, Sấy mẫu)
          │
          ▼
[Tầng Giám định Hình thái] (So đối tài liệu chuẩn Trung Quốc/Việt Nam, Đo đạc vi thể)
          │
          ▼
[Tầng Thống kê & Phân tích Sinh thái] (Tính toán P%, Phân bố sinh cảnh, Đai cao, Hướng phơi)

Công nghệ và công cụ tiêu chuẩn

  • Công cụ thực địa: Vợt bắt mẫu chuyên dụng đường kính miệng $30\text{cm}$, cán inox $1.0\text{m}$; bao mẫu giấy tam giác chống biến dạng cánh.
  • Tài liệu giám định chuẩn: Sổ tay quan sát bướm ngày Trung Quốc (2008), Bảo tàng côn trùng (Lý Tương Tào, 2006), Bộ mẫu ảnh sinh thái 600 loài côn trùng Trung Quốc (Triệu Mai Quân, 2004).
  • Bộ phần mềm xử lý dữ liệu: Microsoft Excel 2016 / R Studio v1.0.143 cho thống kê sinh thái; phần mềm xử lý ảnh vi thể ImageJ v1.51.

Methodology

Quy trình điều tra thực địa tuân thủ phương pháp tuyến quan sát kết hợp ô mẫu tiêu chuẩn:

  • Bố trí tuyến: Thiết lập 1 tuyến đơn xuyên suốt từ chân núi (cốt $75\text{m}$) lên đỉnh núi (cốt $1200\text{m}$) cắt qua toàn bộ các sinh cảnh đại diện.
  • Thiết lập ô tiêu chuẩn (Plot): 22 điểm điều tra được lập với kích thước $3\text{m} \times 4\text{m}$. Khoảng cách giữa 2 điểm liền kề $\ge 100\text{m}$ hoặc khác biệt hoàn toàn về sinh cảnh/hướng phơi.
  • Thời gian quan sát: Chuẩn hóa $30\text{ phút/điểm}$ trong các khung giờ bướm hoạt động mạnh nhất ($8:30 - 11:30$ và $13:30 - 16:30$).

Implementation và kết quả

Quy trình điều tra và xử lý số liệu

Quá trình điều tra thực địa được triển khai qua 3 đợt liên tục trong năm 2017:

  • Đợt 1: 17/03/2017 – 22/03/2017 (Giai đoạn đầu mùa xuân, giao mùa khô - ẩm).
  • Đợt 2: 02/04/2017 – 06/04/2017 (Giai đoạn phát triển sinh khối thảm tươi).
  • Đợt 3: 10/04/2017 – 15/04/2017 (Giai đoạn ấm áp, bướm trưởng thành xuất hiện rộ).

Công thức và thuật toán xử lý dữ liệu

Tần suất bắt gặp ($P_i%$) của loài $i$ được tính toán tự động bằng công thức: $$P_i = \frac{n_i}{N} \times 100%$$ Trong đó:

  • $n_i$: Số điểm điều tra ghi nhận sự xuất hiện của loài $i$.
  • $N$: Tổng số điểm điều tra trong khu vực nghiên cứu ($N = 22$).

Phân loại cấp độ gặp:

  • Loài ngẫu nhiên gặp (+): $P_i \le 25%$
  • Loài ít gặp (++): $25% < P_i \le 50%$
  • Loài thường gặp (+++): $P_i > 50%$

Đoạn mã Python phân tích dữ liệu sinh thái và phân tầng độ phong phú:

import pandas as pd
import numpy as np

def analyze_butterfly_diversity(data_matrix, total_plots=22):
    """
    Tính toán tần suất xuất hiện và phân loại mức độ bắt gặp của các loài bướm
    data_matrix: Dict chứa {Tên loài: [danh sách ID ô tiêu chuẩn xuất hiện]}
    """
    records = []
    for species, plots in data_matrix.items():
        n_i = len(set(plots))
        p_percent = (n_i / total_plots) * 100
        
        if p_percent <= 25.0:
            category = "Ngẫu nhiên (+)"
        elif 25.0 < p_percent <= 50.0:
            category = "Ít gặp (++)"
        else:
            category = "Thường gặp (+++)"
            
        records.append({
            "Species": species,
            "Plot_Count": n_i,
            "Occurrence_Rate": round(p_percent, 2),
            "Category": category
        })
    
    df = pd.DataFrame(records)
    return df.sort_values(by="Occurrence_Rate", ascending=False)

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã định danh thành công 62 loài bướm ngày thuộc 10 họ khác nhau tại VQG Ba Vì.

1. Cấu trúc thành phần họ bộ Cánh vẩy (Lepidoptera)

STT Tên Họ Số loài Tỷ lệ (%) Đặc điểm sinh thái nổi bật
1 Nymphalidae (Bướm giáp) 15 24,19% Cánh nhiều vân hoa, bay nhanh ở tầng tán hở
2 Pieridae (Bướm phấn/cải) 11 17,74% Bay thấp gần mặt đất, ưa bụi cỏ dại có hoa
3 Papilionidae (Bướm phượng) 8 12,90% Kích thước lớn, đuôi cánh sau dài, bay đơn lẻ
4 Satyridae (Bướm mắt rắn) 8 12,90% Thích tầng thảm tươi râm mát, đốm mắt tự vệ
5 Danaidae (Bướm đốm) 7 11,29% Cơ thể chứa độc tố tự nhiên, bay lượn bền bỉ
6 Hesperiidae (Bướm nhảy) 5 8,06% Thân mập, cánh nhỏ, chuyển động giật cục
7 Lycaenidae (Bướm xanh) 3 4,84% Kích thước nhỏ, ánh kim, quan hệ cộng sinh kiến
8 Amathusiidae (Bướm rừng) 2 3,23% Sống dưới tán rừng rậm rạp, hoạt động lúc hoàng hôn
9 Riodinidae (Bướm ngao) 2 3,23% Phân bố hẹp, đậu gập cánh góc nghiêng
10 Acraeidae (Bướm ngọc) 1 1,61% Chỉ bắt gặp loài Acraea issoria tại đỉnh cao
-- Tổng số 62 100% 10 Họ bướm ngày 
                       TỶ LỆ CẤU TRÚC HỌ BƯỚM NGÀY (%)
Nymphalidae   [████████████████████████] 24.19%
Pieridae      [██████████████████] 17.74%
Papilionidae  [█████████████] 12.90%
Satyridae     [█████████████] 12.90%
Danaidae      [███████████] 11.29%
Hesperiidae   [████████] 8.06%
Lycaenidae    [█████] 4.84%
Amathusiidae  [███] 3.23%
Riodinidae    [███] 3.23%
Acraeidae     [█] 1.61%

2. Phân bố theo mức độ bắt gặp ($P%$)

  • Loài thường gặp (6 loài, chiếm 9,67%): Tirumala septentrionis ($59,09%$), Papilio paris ($54,54%$), Appias albina ($54,54%$), Cyrestis thyodamas ($50,00%$), Papilio helenus ($50,00%$), Appias lyncida ($50,00%$).
  • Loài ít gặp (12 loài, chiếm 19,35%): Tiêu biểu có Athyma perius ($40,91%$), Ypthima baldus ($36,36%$), Troides helena ($31,82%$), Pieris canidia ($31,82%$).
  • Loài ngẫu nhiên gặp (44 loài, chiếm 70,98%): Phản ánh mức độ phân tán cao của các quần xã côn trùng nhiệt đới.

3. Phân bố sinh thái theo Sinh cảnh, Đai cao và Hướng phơi

Yếu tố sinh thái Phân loại Số loài ghi nhận Tỷ lệ (%) Mật độ tương đối
Sinh cảnh (SC) SC1: Rừng phục hồi (11 điểm) 46 74,19% $4,18\text{ loài/điểm}$
SC2: Rừng trồng (9 điểm) 41 66,13% $4,55\text{ loài/điểm}$
SC3: Trảng cỏ cây bụi (2 điểm) 28 45,16% $14,00\text{ loài/điểm}$
Đai cao Dưới $400\text{m}$ (Nhiệt độ $20-28^\circ\text{C}$) 55 88,71% Đa dạng cao nhất, đủ ánh sáng
$600\text{m} - 800\text{m}$ (Nhiệt độ $18-22^\circ\text{C}$) 20 32,26% Rừng rậm, độ ẩm lớn
$800\text{m} - 1200\text{m}$ (Nhiệt độ $<18^\circ\text{C}$) 11 17,74% Gió mạnh, sương mù bao phủ
Hướng phơi Đông Nam (Đón nắng sáng, ấm) 48 77,42% Thuận lợi cho bướm sưởi cánh
Đông Bắc (Đón gió mùa ẩm) 42 67,74% Ổn định thảm thực vật bìa rừng
Tây Nam (Bức xạ chiều gay gắt) 29 46,77% Số lượng loài bị hạn chế
Tây Bắc (Khô nóng về chiều) 28 45,16% Tần suất xuất hiện thấp nhất

Đổi mới và đóng góp

  1. Chuẩn hóa phương pháp định lượng mật độ sinh thái: Thay vì chỉ thu thập danh lục tĩnh, nghiên cứu đã lượng hóa mật độ loài trên đơn vị điểm mẫu ($14,00\text{ loài/điểm}$ ở trảng cỏ so với $4,18\text{ loài/điểm}$ ở rừng phục hồi), chứng minh bằng số liệu thực nghiệm vai trò sống còn của các "khoảng trống ánh sáng" đối với sinh học bướm ngày.
  2. Xác lập cơ sở khoa học về tương quan Đai cao - Nhiệt độ: Định lượng sự suy giảm số loài theo gradient độ cao (giảm mạnh từ 55 loài ở đai $<400\text{m}$ xuống còn 11 loài ở đai $>800\text{m}$, giảm $71,79%$). Đây là bằng chứng thực địa rõ nét về giới hạn thích ứng sinh lý nhiệt của bộ Cánh vẩy.
  3. Phát hiện và đề xuất bảo tồn các loài quý hiếm: Ghi nhận sự tồn tại ổn định của loài Troides helena (Bướm phượng cánh chim chấm liền - Phụ lục II CITES / Sách Đỏ) và Lamproptera curius (Bướm phượng đuôi nheo), khẳng định Ba Vì vẫn là sinh cảnh trọng yếu của các nguồn gen côn trùng quý hiếm phía Bắc.

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế

                    MÔ HÌNH KHAI THÁC BẢO TỒN ĐA DỤNG
                                   ┌──────────────────────┐
                                   │  DỮ LIỆU ĐA DẠNG BƯỚM │
                                   └──────────┬───────────┘
                       ┌──────────────────────┴──────────────────────┐
                       ▼                                             ▼
           ┌────────────────────────┐                   ┌────────────────────────┐
           │ QUẢN TRỊ BẢO TỒN VQG   │                   │ DU LỊCH SINH THÁI HỌC  │
           ├────────────────────────┤                   ├────────────────────────┤
           │ • Khoanh vùng bảo vệ   │                   │ • Tuyến ngắm bướm đai  │
           │   cốt <400m Đông Nam   │                   │   thấp (Tháng 3-5)     │
           │ • Bảo vệ cây thức ăn   │                   │ • Giáo dục môi trường  │
           │   (Cỏ dại/Cải/Cam chanh│                   │   trải nghiệm thực tế  │
           └────────────────────────┘                   └────────────────────────┘

Chiến lược quản lý và bảo tồn cụ thể

  • Bảo tồn vi sinh cảnh trảng cỏ cây bụi: Tuyệt đối không chặt phá trắng thảm tươi bìa rừng gồm các loài cây mật (Cỏ hôi, Đơn buốt, Mua, Cỏ lào), vốn là nguồn cung cấp mật và dưỡng chất thiết yếu cho các họ Pieridae và Papilionidae.
  • Thiết lập tuyến du lịch sinh thái chuyên đề: Khai thác tuyến ngắm bướm tại cung đường cốt $100\text{m} - 400\text{m}$ hướng Đông Nam vào tháng 3 - tháng 5, thời điểm bướm xuất hiện rộ nhất với các loài sặc sỡ như Papilio memnon, Graphium sarpedon, Appias nero.
  • Lộ trình triển khai 3 giai đoạn:
    • Giai đoạn 1 (Tháng 1 - 3): Tập huấn cho kiểm lâm viên nhận diện 10 loài bướm chỉ thị và bướm Sách Đỏ.
    • Giai đoạn 2 (Tháng 4 - 8): Cắm biển chỉ dẫn sinh thái và thiết lập đường mòn ngắm bướm có kiểm soát.
    • Giai đoạn 3 (Tháng 9 - 12): Xây dựng vườn ươm cây thức ăn bản địa phục vụ phục hồi quần thể sâu non.

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

  • Gián đoạn khảo sát đai cao $400\text{m} - 600\text{m}$: Do vách đá dốc $>35^\circ$, việc lập ô mẫu $3\text{m} \times 4\text{m}$ không thể thực hiện đồng bộ, dẫn đến thiếu hụt dữ liệu định lượng tại đai này.
  • Thời gian nghiên cứu theo mùa: Đề tài mới chỉ khảo sát tập trung vào mùa xuân (tháng 3 đến tháng 5), chưa bao quát được biến động quần thể vào mùa đông lạnh hoặc mùa mưa bão lớn (tháng 7 - tháng 9).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

  • Ứng dụng bẫy ảnh tự động (AI Vision Camera Traps) và kỹ thuật phân tích DNA môi trường (eDNA) để giám sát các loài bướm quý hiếm ở các đai vách đá hiểm trở.
  • Mở rộng nghiên cứu chuỗi thức ăn: Phân tích chuyên sâu danh mục cây ký chủ của sâu non đối với từng loài bướm đặc hữu tại VQG Ba Vì.

Đối tượng hưởng lợi

  • Sinh viên & Học viên Lâm nghiệp/Sinh thái: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lập ô tiêu chuẩn khảo sát côn trùng và kỹ thuật xử lý mẫu cánh vẩy.
  • Nhà nghiên cứu côn trùng học (Entomologists): Cơ sở dữ liệu 62 loài làm mốc so sánh (baseline data) để đánh giá biến đổi khí hậu và suy thoái sinh cảnh tại miền Bắc sau mỗi thập kỷ.
  • Ban Quản trị VQG Ba Vì & Doanh nghiệp Du lịch: Bộ tiêu chí quy hoạch phân khu bảo tồn nghiêm ngặt và kịch bản phát triển sản phẩm du lịch sinh thái ngắm bướm bền vững, gia tăng doanh thu dịch vụ môi trường rừng thêm $15 - 20%$.
  • Cộng đồng dân cư vùng đệm: Nâng cao nhận thức về vai trò thụ phấn của bướm đối với cây trồng nông lâm nghiệp, chuyển đổi sinh kế từ săn bắt/phá rừng sang làm hướng dẫn viên du lịch sinh thái bản địa.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện trang thiết bị tối thiểu để triển khai phương pháp điều tra này là gì?

Cần chuẩn bị vợt bắt côn trùng tiêu chuẩn (đường kính $30\text{cm}$, lưới mềm không làm rách vảy cánh), bao giấy tam giác bảo quản mẫu tạm thời, hộp định hình xốp rãnh, kim cắm côn trùng chuyên dụng số 1 - 3, thước kẹp cơ khí vi thể và bộ tài liệu định danh hình thái khu vực Đông Nam Á / Trung Quốc.

2. Tại sao sinh cảnh trảng cỏ có tổng số loài ít hơn rừng phục hồi nhưng mật độ cá thể và độ tập trung loài/điểm lại cao nhất?

Trảng cỏ và cây bụi có độ che phủ tán thấp, nhận lượng bức xạ mặt trời trực tiếp dồi dào giúp bướm điều hòa thân nhiệt dễ dàng. Đồng thời, đây là nơi tập trung đa dạng các loài thực vật có hoa dạng cỏ dại (Asteraceae, Fabaceae) cung cấp nguồn mật dồi dào quanh năm.

3. Làm thế nào để giải quyết khó khăn khi điều tra côn trùng tại các đai vách đá dốc hiểm trở?

Áp dụng phương pháp Pollard Walk (quan sát đếm cá thể dọc theo tuyến đường mòn cố định với tốc độ bước đều) kết hợp ống nhòm chuyên dụng cự ly gần ($8\times 42$ close-focus) thay vì cố định ô tiêu chuẩn $3\text{m} \times 4\text{m}$.

4. Bướm ngày đóng vai trò cụ thể nào trong việc làm chỉ thị chất lượng môi trường rừng?

Bướm ngày rất mẫn cảm với nhiệt độ, độ ẩm và thành phần loài thực vật. Sự suy giảm đột ngột của các họ nhạy cảm như Amathusiidae (ưa ẩm, bóng râm) hoặc sự bùng phát của các loài chịu hạn phản ánh trực tiếp mức độ xáo trộn thảm thực vật tầng cao và ô nhiễm môi trường cục bộ.

5. Chi phí đầu tư và hiệu quả kinh tế (ROI) khi ứng dụng bảo tồn bướm vào du lịch sinh thái?

Chi phí ban đầu rất thấp (chủ yếu là cắm biển chỉ dẫn, bảo vệ thảm cỏ hoa dại bản địa và tập huấn hướng dẫn viên). Hiệu quả mang lại có thể thu hút hàng nghìn lượt khách du lịch trải nghiệm/học sinh sinh viên mỗi mùa bướm nở (tháng 4 - 5), tạo nguồn thu bền vững cho quỹ bảo vệ rừng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu đề ra thông qua việc xác định danh lục 62 loài bướm ngày thuộc 10 họ tại VQG Ba Vì, phân loại chi tiết theo 3 mức độ bắt gặp và lượng hóa chính xác quy luật phân bố sinh thái theo sinh cảnh, độ cao và hướng phơi. Các số liệu thực nghiệm khẳng định khu hệ bướm ngày tại Ba Vì có độ phong phú cao nhưng đang chịu sức ép phân hóa không gian mạnh mẽ, tập trung chủ yếu ở đai thấp dưới $400\text{m}$ và sườn đón nắng Đông Nam. Đây là luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc giúp các nhà quản lý lâm nghiệp xây dựng chính sách bảo tồn đa dạng sinh học gắn kết hài hòa với phát triển du lịch sinh thái bền vững.