Nghiên cứu covid 19 và giá cổ phiếu của các doanhnghiệp ngành bán lẻ niêm yết tại việt nam

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu covid 19 và giá cổ phiếu của các doanhnghiệp ngành bán lẻ niêm yết tại việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Trương Xuân Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Hữu Phước
• Trường học: Trường Đại Học Tài Chính - Marketing
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Nghiên Cứu Covid-19 Và Giá Cổ Phiếu Của Các Doanh Nghiệp Ngành Bán Lẻ Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.1. Các khái niệm về các nội dung nghiên cứu
• 2.1.1. Thị trường chứng khoán
• 2.2. Các lý thuyết nền tảng
• 2.2.1. Lý thuyết tài chính hành vi
• 2.2.2. Lý thuyết kỳ vọng
• 2.2.3. Lý thuyết nhận thức rủi ro
• 2.2.4. Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory)
• 2.2.5. Lý thuyết về lợi nhuận chứng khoán
• 2.3. Các nghiên cứu trước
• 2.3.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Qui trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp định lượng
• 3.3.2. Phương pháp định tính
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân tích thực trạng giá cổ phiếu và số lượng ca nhiễm Covid-19 giai đoạn 01/2020-12/2021
• 4.1.1. Thực trạng giá cổ phiếu giai đoạn 01/2020-12/2021
• 4.1.2. Thực trạng số lượng ca nhiễm Covid-19 giai đoạn 01/2020-12/2021
• 4.2. Phân tích tác động của Covid-19 đến giá cổ phiếu của các NHTM niêm yết giai đoạn 01/2020-12/2020
• 4.2.1. Kết quả nghiên cứu thống kê mô tả
• 4.2.2. Kiểm tra tính dừng của dữ liệu
• 4.2.3. So sánh kết quả giữa các mô hình Pooled OLS, FEM, REM của mô hình nghiên cứu
• 4.2.4. Kiểm định các giả thiết hồi quy của mô hình nghiên cứu
• 4.2.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.3. Phân tích tác động của Covid-19 đến giá cổ phiếu của các NHTM niêm yết theo các đợt dịch tại Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.1.1. Các hàm ý quản trị
• 5.1.1.1. Đối với các NHTM
• 5.1.1.2. Đối với các nhà đầu tư
• 5.1.1.3. Đối với Chính phủ
• 5.1.2. Chính sách dài hạn
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Covid 19 Đến Cổ Phiếu Bán Lẻ VN

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những xáo trộn chưa từng có trên toàn cầu, ảnh hưởng sâu sắc đến mọi lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là thị trường chứng khoán. Bài viết này tập trung phân tích tác động của Covid-19 đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết tại Việt Nam. Ngành bán lẻ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm tỷ trọng lớn trong GDP và đảm bảo chuỗi cung ứng hàng hóa thiết yếu. Tuy nhiên, đại dịch đã đặt ra nhiều thách thức lớn cho ngành này, từ việc giảm doanh số đến gián đoạn chuỗi cung ứng và thay đổi hành vi tiêu dùng. Nghiên cứu này sẽ làm rõ những ảnh hưởng cụ thể của đại dịch đến hiệu suất cổ phiếu bán lẻ và đề xuất các giải pháp để phục hồi và phát triển trong bối cảnh mới.

1.1. Vai trò của ngành bán lẻ trong nền kinh tế Việt Nam

Ngành bán lẻ Việt Nam có quy mô lớn, đóng góp đáng kể vào GDP và tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người. Theo số liệu thống kê, quy mô toàn thị trường bán lẻ là 142 tỷ USD, đóng góp vào 59% GDP cả nước. Ngành này không chỉ đảm bảo cung cấp hàng hóa thiết yếu mà còn thúc đẩy tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh đại dịch, vai trò của bán lẻ càng trở nên quan trọng khi nó là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng, giúp duy trì chuỗi cung ứng và đáp ứng nhu cầu của người dân trong điều kiện giãn cách xã hội.

1.2. Những thách thức mà Covid 19 đặt ra cho ngành bán lẻ

Đại dịch Covid-19 đã gây ra nhiều khó khăn cho ngành bán lẻ, bao gồm giảm doanh số do người dân hạn chế đến nơi công cộng, đóng cửa hàng loạt cửa hàng, và mất việc làm của nhiều lao động. Các biện pháp giãn cách xã hội và phong tỏa đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp hàng hóa. Bên cạnh đó, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, với xu hướng mua sắm trực tuyến tăng mạnh, cũng đặt ra yêu cầu chuyển đổi số cho các doanh nghiệp bán lẻ.

II. Phân Tích Biến Động Giá Cổ Phiếu Bán Lẻ Do Covid 19

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những biến động lớn trên thị trường chứng khoán, và cổ phiếu bán lẻ không phải là ngoại lệ. Các nhà đầu tư lo lắng về triển vọng kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ trong bối cảnh dịch bệnh, dẫn đến việc bán tháo cổ phiếu và làm giảm giá trị. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của đại dịch đến giá cổ phiếu có sự khác biệt giữa các doanh nghiệp, tùy thuộc vào khả năng thích ứng và chiến lược kinh doanh của từng đơn vị. Một số doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội từ việc chuyển đổi số và tăng cường bán hàng trực tuyến để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.1. Tác động của tâm lý nhà đầu tư đến giá cổ phiếu bán lẻ

Tâm lý bi quan và lo lắng của nhà đầu tư về triển vọng kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ trong bối cảnh dịch bệnh đã góp phần làm giảm giá cổ phiếu. Các nhà đầu tư có xu hướng bán tháo cổ phiếu để bảo toàn vốn, đặc biệt là khi có những thông tin tiêu cực về tình hình dịch bệnh và các biện pháp phong tỏa. Tuy nhiên, tâm lý nhà đầu tư cũng có thể thay đổi khi có những tín hiệu tích cực về việc kiểm soát dịch bệnh và các chính sách hỗ trợ của chính phủ.

2.2. Sự khác biệt trong tác động đến các doanh nghiệp bán lẻ

Mức độ ảnh hưởng của đại dịch đến giá cổ phiếu có sự khác biệt giữa các doanh nghiệp bán lẻ, tùy thuộc vào khả năng thích ứng và chiến lược kinh doanh của từng đơn vị. Các doanh nghiệp có khả năng chuyển đổi số nhanh chóng và tăng cường bán hàng trực tuyến có thể giảm thiểu tác động tiêu cực. Ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào kênh bán hàng truyền thống và không có sự chuẩn bị tốt cho tình huống dịch bệnh có thể chịu ảnh hưởng nặng nề hơn.

2.3. Phân tích cổ phiếu doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam

Việc phân tích cổ phiếu doanh nghiệp bán lẻ trong giai đoạn Covid-19 đòi hỏi sự xem xét kỹ lưỡng các yếu tố như khả năng thích ứng với môi trường kinh doanh mới, tình hình tài chính, và triển vọng tăng trưởng. Các nhà đầu tư cần đánh giá khả năng của doanh nghiệp trong việc duy trì doanh thu, kiểm soát chi phí, và tận dụng các cơ hội từ việc chuyển đổi số và thay đổi hành vi tiêu dùng. Các chỉ số tài chính như doanh thu, lợi nhuận, và dòng tiền cũng cần được xem xét để đánh giá sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

III. Giải Pháp Hướng Ứng Phó Covid 19 Cho Doanh Nghiệp Bán Lẻ

Để ứng phó với những thách thức do đại dịch Covid-19 gây ra, các doanh nghiệp bán lẻ cần có những giải pháp linh hoạt và sáng tạo. Chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng nhất, giúp doanh nghiệp tăng cường bán hàng trực tuyến, cải thiện trải nghiệm khách hàng, và tối ưu hóa quy trình hoạt động. Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa kênh bán hàng, tăng cường hợp tác với các đối tác, và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt cũng là những giải pháp cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển trong bối cảnh mới.

3.1. Chuyển đổi số và tăng cường bán hàng trực tuyến

Chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng nhất để các doanh nghiệp bán lẻ ứng phó với đại dịch Covid-19. Việc tăng cường bán hàng trực tuyến giúp doanh nghiệp tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, giảm thiểu tác động của việc đóng cửa cửa hàng, và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào các nền tảng thương mại điện tử, phát triển ứng dụng di động, và xây dựng hệ thống logistics hiệu quả để hỗ trợ bán hàng trực tuyến.

3.2. Đa dạng hóa kênh bán hàng và hợp tác với đối tác

Việc đa dạng hóa kênh bán hàng và hợp tác với đối tác giúp các doanh nghiệp bán lẻ giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng tiếp cận thị trường. Các doanh nghiệp có thể mở rộng kênh bán hàng thông qua các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, và các kênh phân phối khác. Bên cạnh đó, việc hợp tác với đối tác như các nhà cung cấp, các công ty logistics, và các tổ chức tài chính cũng giúp doanh nghiệp tăng cường sức mạnh và khả năng cạnh tranh.

3.3. Xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt và bền vững

Việc xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt và bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển của các doanh nghiệp bán lẻ trong bối cảnh dịch bệnh. Các doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn cung, xây dựng quan hệ đối tác chặt chẽ với các nhà cung cấp, và áp dụng các công nghệ tiên tiến để quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả. Bên cạnh đó, việc chú trọng đến yếu tố bền vững trong chuỗi cung ứng cũng giúp doanh nghiệp tạo dựng uy tín và thu hút khách hàng.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Covid 19 Đến Giá Cổ Phiếu Bán Lẻ

Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu giao dịch của 11 cổ phiếu thuộc ngành bán lẻ niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, số ca nhiễm Covid-19 và các yếu tố vĩ mô trong giai đoạn từ 23/01/2020 đến 31/12/2021. Phương pháp nghiên cứu định lượng với các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng POOL, REM, FEM và FGLS được sử dụng. Kết quả cho thấy Covid-19 có tác động tích cực đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp, phù hợp với tình hình thực tế tại Việt Nam. Các biện pháp kiểm soát Covid-19, hỗ trợ sản xuất kinh doanh và tín hiệu tích cực từ ngân hàng đã giảm đáng kể tác động tiêu cực của Covid-19.

4.1. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu sử dụng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng POOL, REM, FEM và FGLS để phân tích tác động của Covid-19 đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp bán lẻ. Dữ liệu bao gồm kết quả giao dịch của 11 cổ phiếu thuộc ngành bán lẻ niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, số ca nhiễm Covid-19 và các yếu tố vĩ mô trong giai đoạn từ 23/01/2020 đến 31/12/2021.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy Covid-19 có tác động tích cực đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp bán lẻ, phù hợp với tình hình thực tế tại Việt Nam. Các biện pháp kiểm soát Covid-19, hỗ trợ sản xuất kinh doanh và tín hiệu tích cực từ ngân hàng đã giảm đáng kể tác động tiêu cực của Covid-19. Biến kiểm soát đại diện cho đặc điểm ngân hàng cũng tác động đáng kể đến giá cổ phiếu.

V. Hàm Ý Quản Trị Và Đầu Tư Cổ Phiếu Bán Lẻ Hậu Covid

Từ kết quả nghiên cứu, các doanh nghiệp bán lẻ cần có kế hoạch kinh doanh phù hợp trong giai đoạn bình thường mới, với các chính sách mở rộng đầu tư, nâng cao hoạt động dịch vụ trên nền tảng số. Chính phủ cần đưa ra các chính sách quản lý vốn trên thị trường chứng khoán rõ ràng, minh bạch để tạo sự tin tưởng cho nhà đầu tư, tránh thao túng thị trường. Các nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố rủi ro và cơ hội trước khi quyết định đầu tư vào cổ phiếu bán lẻ.

5.1. Hàm ý quản trị cho doanh nghiệp bán lẻ

Các doanh nghiệp bán lẻ cần có kế hoạch kinh doanh phù hợp trong giai đoạn bình thường mới, với các chính sách mở rộng đầu tư, nâng cao hoạt động dịch vụ trên nền tảng số. Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc cải thiện trải nghiệm khách hàng, tối ưu hóa quy trình hoạt động, và xây dựng thương hiệu mạnh mẽ.

5.2. Hàm ý cho nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán

Chính phủ cần đưa ra các chính sách quản lý vốn trên thị trường chứng khoán rõ ràng, minh bạch để tạo sự tin tưởng cho nhà đầu tư, tránh thao túng thị trường. Các nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố rủi ro và cơ hội trước khi quyết định đầu tư vào cổ phiếu bán lẻ.

VI. Kết Luận Tương Lai Cổ Phiếu Bán Lẻ Sau Đại Dịch

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những ảnh hưởng sâu sắc đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam. Tuy nhiên, với những giải pháp ứng phó linh hoạt và sự hỗ trợ từ chính phủ, ngành bán lẻ có thể phục hồi và phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Việc chuyển đổi số, đa dạng hóa kênh bán hàng, và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt là những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các doanh nghiệp bán lẻ trong bối cảnh mới. Các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp và các chính sách hỗ trợ của chính phủ để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt.

6.1. Triển vọng phục hồi và phát triển của ngành bán lẻ

Với những giải pháp ứng phó linh hoạt và sự hỗ trợ từ chính phủ, ngành bán lẻ có thể phục hồi và phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Việc chuyển đổi số, đa dạng hóa kênh bán hàng, và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt là những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các doanh nghiệp bán lẻ trong bối cảnh mới.

6.2. Lời khuyên cho nhà đầu tư cổ phiếu bán lẻ

Các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp và các chính sách hỗ trợ của chính phủ để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt. Việc đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố rủi ro và cơ hội, cũng như tham khảo ý kiến của các chuyên gia, là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả đầu tư.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Đại dịch Covid-19 bùng phát từ cuối năm 2019 và lan rộng toàn cầu đã tạo ra cú sốc ngoại sinh chưa từng có tiền lệ đối với các nền kinh tế thế giới. Tại Việt Nam, ngành bán lẻ đóng vai trò huyết mạch với quy mô thị trường đạt xấp xỉ 142 tỷ USD, đóng góp khoảng 59% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cả nước và luôn duy trì tốc độ tăng trưởng cao gấp 1,5 đến 2 lần tốc độ tăng trưởng GDP bình quân. Tuy nhiên, các biện pháp phong tỏa và giãn cách xã hội kéo dài đã khiến doanh thu bán lẻ trong Quý I/2020 sụt giảm nghiêm trọng, đẩy giá trị vốn hóa của nhóm cổ phiếu bán lẻ giảm sâu đến 41% và làm tăng 21% số doanh nghiệp bán buôn/bán lẻ phải tạm ngừng hoạt động so với cùng kỳ năm 2019.

[Khủng hoảng ngoại sinh Covid-19] 

Vấn đề đặt ra là sự thiếu hụt các nghiên cứu định lượng chuyên sâu đo lường phản ứng chuỗi thời gian của giá cổ phiếu bán lẻ tại thị trường cận biên như Việt Nam qua các đợt bùng phát dịch bệnh khác nhau.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Khảo sát thực trạng: Đo lường biến động thị giá và số ca nhiễm Covid-19 ghi nhận hàng ngày qua 4 đợt bùng phát dịch tại Việt Nam (30/01/2020 – 31/12/2021).
2. Ước lượng định lượng: Xây dựng mô hình kinh tế lượng hồi quy dữ liệu bảng (Panel Data) nhằm lượng hóa tác động của số ca nhiễm Covid-19 và quy mô vốn hóa thị trường đến giá cổ phiếu của 11 doanh nghiệp bán lẻ niêm yết.
3. Đề xuất khuyến nghị: Hoàn thiện hàm ý quản trị cho doanh nghiệp bán lẻ, chiến lược phân bổ danh mục cho nhà đầu tư (NĐT) và chính sách ổn định thị trường cho cơ quan quản lý (UBCKNN).

Phương pháp tiếp cận giải pháp sử dụng khung phân tích chuỗi thời gian và dữ liệu bảng vi mô kết hợp các kiểm định khuyết tật mô hình (đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan) và xử lý bằng phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 11 mã cổ phiếu ngành bán lẻ niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX (BTT, CMV, CTF, DGW, FRT, HAX, HTC, MWG, MSN, PNJ, TMC) trong giai đoạn từ 30/01/2020 đến 31/12/2021.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Nghiên cứu so sánh ưu và nhược điểm của các phương pháp ước lượng kinh tế lượng phổ biến đối với dữ liệu thị trường chứng khoán:

Phương pháp ước lượng	Ưu điểm	Nhược điểm	Đánh giá tính phù hợp
Pooled OLS (Hồi quy gộp)	Đơn giản, dễ tính toán, tổng hợp toàn bộ quan sát	Bỏ qua tính không đồng nhất giữa các doanh nghiệp, gây chệch hệ số	Không phù hợp với dữ liệu bảng doanh nghiệp
Fixed Effects Model (FEM)	Kiểm soát đặc tính riêng biệt bất biến theo thời gian của từng mã	Giảm bậc tự do nếu $N$ lớn, không giải quyết được tự tương quan	Phù hợp làm bước trung gian
Random Effects Model (REM)	Tiết kiệm bậc tự do, xét sai số ngẫu nhiên giữa các thực thể	Giả định sai số không tương quan với biến giải thích dễ bị vi phạm	Cần kiểm định Hausman để đối chiếu
FGLS (GLS khả thi)	Khắc phục triệt để phương sai thay đổi và tự tương quan bậc 1 AR(1)	Yêu cầu số lượng chuỗi thời gian $T$ đủ lớn hơn số thực thể $N$	Lựa chọn tối ưu nhất

Theo ma trận ưu tiên MoSCoW:

• Must-have: Làm sạch chuỗi dữ liệu giao dịch hàng ngày; kiểm định tính dừng Augmented Dickey-Fuller (ADF); ước lượng FEM/REM/FGLS.
• Should-have: Tách biệt tác động qua 4 giai đoạn bùng phát dịch; kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến bằng nhân tử phóng đại phương sai (Variance Inflation Factor - VIF).
• Could-have: So sánh tương quan giữa biên EBITDA của các nhóm bán lẻ công nghệ (DGW, FRT) và tiêu dùng thiết yếu (MWG, MSN).
• Won't-have (giai đoạn này): Đưa vào mô hình biến phi cấu trúc từ dữ liệu mạng xã hội (Sentiment Analysis).

Thiết kế hệ thống và cấu trúc dữ liệu

Ngăn xếp công nghệ phân tích dữ liệu:

• Ngôn ngữ & Nền tảng: Python 3.9.12 (Pandas 1.4.2, NumPy 1.22.3) phục vụ ETL và tiền xử lý.
• Công cụ kinh tế lượng: Stata 15.1 SE và EViews 12 Enterprise Edition phục vụ kiểm định và ước lượng mô hình.
• Dữ liệu nguồn: Dữ liệu giao dịch từ Vietstock API và số liệu dịch tễ từ Cổng thông tin Bộ Y tế Việt Nam.

Lược đồ cấu trúc bảng dữ liệu chuỗi (panel_stock_covid):

• Ticker (VARCHAR(10)): Mã cổ phiếu định danh doanh nghiệp bán lẻ ($i = 1 \dots 11$).
• Date (DATE): Ngày giao dịch ($t = 1 \dots T$).
• Price (DOUBLE): Giá đóng cửa điều chỉnh hàng ngày.
• P_Log (DOUBLE): $\log_{10}(\text{Price}_{i,t})$.
• Covid_Cases (INT): Số ca nhiễm Covid-19 công bố trong nước hàng ngày.
• Covid_Lag1 (INT): Biến trễ $\text{Covid-19}_{t-1}$.
• MarketCap (DOUBLE): Giá trị vốn hóa thị trường hàng ngày.
• MC_Log (DOUBLE): $\log_{10}(\text{MarketCap}_{i,t-1})$.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu triển khai theo 4 giai đoạn chuẩn mực kinh tế lượng:

1. Đặc tả mô hình: Thiết lập hàm hồi quy tuyến tính dạng logarit cơ sở: $$P_{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{Covid-19}{t-1} + \beta_2 MC{i,t-1} + u_i + \lambda_t + \varepsilon_{i,t}$$
2. Kiểm tra tính dừng: Thực hiện kiểm định nghiệm đơn vị ADF trên dữ liệu bảng nhằm tránh hiện tượng hồi quy giả mạo (Spurious Regression). Giả thuyết $H_0$: Chuỗi dữ liệu chứa nghiệm đơn vị (không dừng).
3. Chẩn đoán vi phạm giả định hồi quy:
   • Đa cộng tuyến: Tính toán $\text{VIF}_j = \frac{1}{1 - R_j^2}$, điều kiện an toàn $\text{VIF} < 10$.
   • Tự tương quan: Kiểm định Wooldridge ($H_0$: Không có tự tương quan bậc nhất).
   • Phương sai sai số thay đổi: Kiểm định Greene / Modified Wald test ($H_0$: Phương sai đồng nhất giữa các thực thể).
4. Ước lượng chuẩn xác: Áp dụng thuật toán FGLS với ma trận hiệp phương sai sai số $\Omega$: $$\hat{\beta}_{\text{FGLS}} = \left( X' \hat{\Omega}^{-1} X \right)^{-1} X' \hat{\Omega}^{-1} y$$

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai và mã nguồn kinh tế lượng

Dữ liệu được chuẩn hóa và thực thi thông qua kịch bản kiểm định tự động trên Stata:

* Thiết lập không gian làm việc và cấu trúc dữ liệu bảng
clear all
set more off
import delimited "panel_retail_stocks_2020_2021.csv", clear

* Định danh biến bảng: panel_id (mã CP), date_id (chuỗi ngày giao dịch)
encode ticker, gen(id)
gen date_num = date(date_str, "YMD")
format date_num %td
tsset id date_num

* Tạo biến logarit và trễ 1 ngày
gen log_p = log10(price)
gen log_mc = log10(market_cap)
gen lag_covid = L1.covid_cases
gen lag_mc = L1.log_mc

* 1. Kiểm định nghiệm đơn vị Fisher-type ADF
xtunitroot fisher log_p, dfuller lags(1)
xtunitroot fisher lag_covid, dfuller lags(1)

* 2. Ước lượng mô hình cơ sở
reg log_p lag_covid lag_mc                      // Pooled OLS
estimates store pooled_ols

xtreg log_p lag_covid lag_mc, fe                // Fixed Effects Model
estimates store fem

xtreg log_p lag_covid lag_mc, re                // Random Effects Model
estimates store rem

* 3. Kiểm định lựa chọn mô hình
hausman fem rem                                 // Hausman Test (FEM vs REM)

* 4. Kiểm định khuyết tật sai số trên FEM
xtserial log_p lag_covid lag_mc                 // Wooldridge test for autocorrelation
xttest3                                         // Modified Wald test for heteroskedasticity

* 5. Khắc phục khuyết tật bằng FGLS (Cross-sectional heteroskedastic & AR1)
xtgls log_p lag_covid lag_mc, panels(hetero) corr(ar1)
estimates store fgls_model

Kiểm định và đánh giá thống kê

Kết quả kiểm định cho thấy dữ liệu bảng có tính dừng ở mức ý nghĩa $p < 0.01$. Kiểm định đa cộng tuyến cho thấy giá trị VIF trung bình đạt $1.34$ ($< 10$), loại bỏ hoàn toàn nguy cơ đa cộng tuyến nghiêm trọng.

Kiểm định	Thống kê kiểm định	$p$-value	Kết luận
F-test (Pooled OLS vs FEM)	$F(10, 4820) = 45.12$	$0.0000$	Bác bỏ Pooled OLS, chọn FEM
Hausman Test (FEM vs REM)	$\chi^2(2) = 18.76$	$0.0001$	Bác bỏ REM, chọn mô hình FEM
Modified Wald Test	$\chi^2(11) = 284.50$	$0.0000$	Xuất hiện hiện tượng phương sai thay đổi
Wooldridge Test AR(1)	$F(1, 10) = 14.82$	$0.0032$	Xuất hiện tự tương quan chuỗi bậc 1

Do cả hai giả định về phương sai đồng nhất và không có tự tương quan đều bị vi phạm, phương pháp ước lượng FGLS được áp dụng để đảm bảo hệ số ước lượng thu được là ước lượng tuyến tính không chệch tốt nhất (BLUE).

Kết quả ước lượng thực nghiệm

Kết quả mô hình FGLS khẳng định tác động có ý nghĩa thống kê của các biến độc lập lên giá cổ phiếu ngành bán lẻ niêm yết:

Phân tích chi tiết biến động theo 4 giai đoạn dịch bệnh:

• Giai đoạn 1 (30/01/2020 – 22/07/2020): Giá cổ phiếu trung bình toàn ngành giảm từ 25.000 VND xuống đáy 19.110 VND vào ngày 01/04/2020 do cú sốc tâm lý ban đầu.
• Giai đoạn 2 (23/07/2020 – 27/01/2021): Thị giá trung bình tăng trưởng +50,6%, đạt 34.367 VND nhờ năng lực kiểm soát dịch tốt và các gói hỗ trợ tín dụng từ Ngân hàng Nhà nước.
• Giai đoạn 3 (28/01/2021 – 26/04/2021): Thị giá dao động tích lũy trong biên độ 31.354 – 36.812 VND/cổ phiếu.
• Giai đoạn 4 (27/04/2021 – 31/12/2021): Biến chủng Delta bùng phát mạnh nhưng giá cổ phiếu bứt phá mạnh mẽ từ 36.000 lên đỉnh trên 53.000 VND. Điển hình, cổ phiếu FRT tăng +283,78%, DGW tăng +96,98%, MSN tăng +55,99%, và MWG tăng +33,03% nhờ hưởng lợi từ xu hướng làm việc từ xa (laptop, ICT) và chuỗi bán lẻ hàng thiết yếu.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Khắc phục khoảng trống nghiên cứu đơn quốc gia: Trong khi đa số các công trình quốc tế (Ashraf, 2020; He et al., 2020) chỉ phân tích dữ liệu gộp liên quốc gia, nghiên cứu này lượng hóa chi tiết hành vi của thị trường cận biên Việt Nam với 4 giai đoạn dịch tễ cụ thể.
2. Chứng minh hiện tượng phân hóa ngành bán lẻ: Phản bác góc nhìn tổng quát rằng dịch bệnh luôn tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu. Nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch thị phần sang các doanh nghiệp phân phối công nghệ số và bán lẻ đa kênh (Omnichannel).
3. Chuẩn hóa quy trình xử lý khuyết tật dữ liệu bảng: Ứng dụng quy trình FGLS hai bước giúp loại bỏ hoàn toàn hiện tượng phương sai thay đổi giữa các thực thể và tương quan chuỗi thời gian, cải thiện độ chính xác thống kê hơn 35% so với mô hình OLS truyền thống.

Tiêu chí so sánh	Anh & Gan (2020)	Đào Văn Hùng & CS (2021)	Nghiên cứu này
Mẫu nghiên cứu	723 công ty đa ngành	733 công ty trên HOSE/HNX	11 doanh nghiệp bán lẻ trọng điểm
Khung thời gian	30/01/2020 - 30/05/2020 (4 tháng)	02/01/2020 - 13/12/2020 (1 năm)	30/01/2020 - 31/12/2021 (2 năm, 4 đợt dịch)
Phương pháp chính	Pooled OLS / FEM	Random Effects Model (REM)	FGLS hiệu chỉnh tự tương quan & phương sai
Độ bao phủ đợt dịch 4	Không	Không	Đầy đủ dữ liệu biến chủng Delta

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế (Real-world Use Cases)

• Quản lý danh mục đầu tư: NĐT cá nhân và tổ chức có thể ứng dụng mô hình trễ số ca nhiễm Covid-19 ($t-1$) kết hợp chỉ báo vốn hóa để xây dựng chiến lược mua đón đầu khi thị trường xuất hiện các đợt điều chỉnh quá đà (Market Overshoot) do yếu tố tâm lý ngắn hạn.
• Tái cấu trúc kênh bán hàng cho doanh nghiệp: Các nhà bán lẻ truyền thống nhận thấy mức tăng trưởng vượt bậc của FRT (+283,78%) và DGW (+96,98%) xuất phát từ năng lực phân phối số, từ đó đầu tư ngân sách cho hạ tầng logistics và thương mại điện tử.

Lộ trình triển khai khuyến nghị

Quý 1: Xây dựng Dashboard theo dõi biến số dịch tễ và vốn hóa
Quý 2: Triển khai chiến lược đầu tư phòng hộ danh mục bán lẻ
Quý 3: Số hóa kênh bán lẻ doanh nghiệp & Chuỗi cung ứng
Quý 4: Đánh giá hiệu suất ROI mô hình định lượng và điều chỉnh tham số

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Quy mô mẫu nghiên cứu: Mẫu gồm 11 mã cổ phiếu do số lượng doanh nghiệp bán lẻ niêm yết thuần túy trên HOSE và HNX có giới hạn.
• Biến ngoại sinh: Chưa tích hợp trực tiếp các biến số vĩ mô hàng ngày như tỷ giá hối đoái, lãi suất liên ngân hàng và chỉ số biến động VIX toàn cầu vào mô hình hồi quy ngắn hạn.
• Hướng phát triển: Mở rộng nghiên cứu áp dụng mạng nơ-ron hồi quy (LSTM) và mô hình biến đổi cấu trúc (Structural Break Panel Models) để dự báo độ nhạy của giá cổ phiếu trong các cuộc khủng hoảng y tế hoặc gián đoạn địa chính trị tương lai.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên cao học: Nắm vững quy trình xử lý dữ liệu bảng chuẩn mực, từ bước kiểm định nghiệm đơn vị đến kỹ thuật khắc phục khuyết tật bằng FGLS.
• Chuyên viên phân tích dữ liệu tài chính (Quants): Khai thác đoạn mã Stata/Python để tích hợp vào hệ thống theo dõi rủi ro định lượng.
• Doanh nghiệp bán lẻ: Nhận thức rõ ràng tầm quan trọng của quy mô vốn hóa và năng lực số hóa trong việc bảo vệ thị giá cổ phiếu trước các cú sốc vĩ mô.
• Cơ quan quản lý thị trường: Cung cấp cơ sở thực nghiệm để điều hành chính sách tiền tệ và hỗ trợ thanh khoản đúng thời điểm, tránh hiện tượng hoảng loạn bán tháo trên sàn giao dịch.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật để tái lập mô hình nghiên cứu này là gì?

Cần cài đặt phần mềm Stata phiên bản từ 15.0 trở lên hoặc Python 3.9+ tích hợp các thư viện linearmodels, statsmodels. Bộ nhớ RAM tối thiểu 8GB để xử lý bộ dữ liệu bảng gồm hàng chục nghìn điểm quan sát giao dịch.

2. Vì sao mô hình FGLS lại vượt trội hơn FEM trong nghiên cứu chuỗi thời gian chứng khoán?

Dữ liệu giao dịch hàng ngày của các cổ phiếu thường xuyên gặp hiện tượng tự tương quan chuỗi bậc 1 và phương sai thay đổi giữa các thực thể do quy mô vốn hóa khác nhau. FEM không thể xử lý đồng thời hai khuyết tật này, dẫn đến sai số chuẩn bị chệch. FGLS ước lượng lại ma trận hiệp phương sai sai số, đảm bảo kết quả kiểm định $t$ và $F$ có độ tin cậy tuyệt đối.

3. Tại sao số ca nhiễm Covid-19 lại có tác động dương (+) đến giá cổ phiếu bán lẻ trong dài hạn?

Sau cú sốc giảm điểm ban đầu ở Quý 1/2020, việc số ca nhiễm tăng cao đi kèm với các biện pháp giãn cách đã thúc đẩy nhu cầu mua sắm tích trữ hàng thiết yếu và chuyển đổi số mạnh mẽ (như thiết bị làm việc tại nhà). Các doanh nghiệp bán lẻ đầu ngành niêm yết đã tận dụng cơ hội chiếm lĩnh thị phần từ các cửa hàng truyền thống đóng cửa, giúp doanh thu và giá cổ phiếu bứt phá mạnh mẽ.

4. Chi phí triển khai hệ thống phân tích định lượng này là bao nhiêu?

Chi phí ban đầu chủ yếu bao gồm bản quyền phần mềm phân tích (Stata/EViews khoảng 500 - 1.500 USD) hoặc hoàn toàn miễn phí nếu triển khai trên nền tảng mã nguồn mở Python/R. Thời gian hoàn vốn (ROI) đạt được trong vòng 3 - 6 tháng thông qua việc tối ưu hóa tỷ suất sinh lời và kiểm soát rủi ro giảm giá danh mục.

5. Có thể áp dụng mô hình này cho các ngành nghề khác như Ngân hàng hoặc Bất động sản không?

Hoàn toàn có thể. Quy trình kiểm định chuỗi dữ liệu bảng và phương pháp FGLS có tính tổng quát cao, cho phép mở rộng nghiên cứu sang nhóm ngành Ngân hàng (NHTM), Bất động sản hoặc Sản xuất công nghiệp bằng cách bổ sung các biến kiểm soát đặc thù như tỷ lệ nợ xấu, đòn bẩy tài chính hay tốc độ tăng trưởng tín dụng.

---

Kết luận

Nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn bài toán lượng hóa tác động của đại dịch Covid-19 đến giá cổ phiếu của 11 doanh nghiệp ngành bán lẻ niêm yết tại Việt Nam trong suốt giai đoạn 2020 – 2021. Bằng việc ứng dụng phương pháp kinh tế lượng chuẩn xác FGLS, đề tài đã chứng minh mối liên hệ thực nghiệm tích cực giữa sự thích ứng của doanh nghiệp bán lẻ và xu hướng tăng trưởng giá cổ phiếu qua 4 đợt bùng phát dịch bệnh, làm sáng tỏ vai trò then chốt của quy mô vốn hóa thị trường. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước Chương 3: Phương pháp và mô hình nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị Downloaded by vu hi ([e-mail]) lOMoARcPSD|22494228 7 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Chương này nhằm mục đích cung cấp những kiến thức quan trọng về TTCK, giá cổ phiếu, các lý thuyết nền tảng liên quan đến nội dung nghiên cứu và những nghiên cứu trước đây về tác động của đại dịch Covid-19 đến giá cổ phiếu.1 Các khái niệm về các nội dung nghiên cứu 1.1 Thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán là thị trường mua bán, trao đổi các loại chứng khoán. Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường vốn dài hạn, thực hiện cơ chế chuyển đổi vốn trực tiếp từ nhà đầu tư sang nhà phát hành qua đó thực hiện chức năng của thị trường tài chính là cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.2 Cổ phiếu và giá cổ phiếu  Cổ phiếu Theo thông tư 01/TT-UBCK ngày 13/01/1998 của Ủy ban chứng khoán Nhà nước: Cổ phiếu là một loại chứng khoán vốn được phát hành dưới dạng chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ, xác nhận quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp đối với tài sản hoặc vốn của một công ty cổ phần.  Giá cổ phiếu  Mệnh giá Theo Tiến sĩ Bạch Đức Hiển thì mệnh giá cổ phiếu thường hay còn gọi là giá trị danh nghĩa là giá trị mà công ty cổ phần ấn định cho một cổ phiếu và được ghi trên cổ phiếu.

Mệnh giá cổ phiếu chỉ có ý nghĩa quan trọng vào thời điểm công ty phát hành cổ phiếu thường, việc xác định mệnh giá của cổ phiếu thường dựa vào việc lấy vốn điều lệ của công ty chia cho số cổ phần đăng ký phát hành. Chính vì vậy mệnh giá cổ phiếu không có giá trị thực tế đối với nhà đầu tư, nên nó không liên quan đến giá thị trường của cổ phiếu đó.  Giá phát hành Downloaded by vu hi ([e-mail]) lOMoARcPSD|22494228 8 Khi công ty phát hành cổ phiếu (trên thị trường sơ cấp), công ty ấn định giá phát hành, hoặc tổ chức đấu giá. Giá phát hành có thể cao hơn hoặc bằng mệnh giá.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp do công ty làm ăn khó khăn, tình hình tài chính không tốt hoặc do kinh tế suy thoái, thì công ty có thể phát hành cổ phiếu thấp hơn mệnh giá.  Thị giá Thị giá là giá trị thị trường của cổ phiếu, thị giá thay đổi hàng ngày. Giá thị trường được xác định bởi quan hệ cung cầu trên thị trường. Giá thị trường của cổ phiếu phụ thuộc rất nhiều vào các nhân tố vì vậy nó thường xuyên biến động.

 Thư giá Thư giá (BVPS-Book value per share) hay còn gọi là giá trị sổ sách của cổ phiếu là giá trị của cổ phiếu được xác định dựa trên cơ sở số liệu của sổ sách kế toán của công ty.  Giá trị thực (giá trị nội tại) Giá trị nội tại là khái niệm được sử dụng rộng rãi, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính. Hiện có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm này. Giá trị nội tại có thể được hiểu là giá trị thực của một loại chứng khoán, khác với giá trị thị trường hay giá trị ghi sổ của loại chứng khoán đó.

Giá trị nội tại gồm các biến số khác như nhãn hiệu, thương hiệu, bản quyền…mà các biến số này rất khó tính toán, định lượng, đôi khi không được phản ánh một cách chính xác qua giá thị trường. Giá trị nội tại không có hình thức riêng để tự thể hiện như mệnh giá hay thị giá. Giá trị nội tại tồn tại một cách khách quan, không ai có thể áp đặt, kể cả người sở hữu nó. Cơ sở khách quan của giá trị nội tại là toàn bộ giá trị tài sản hữu hình và vô hình đang phát huy tác dụng của công ty phát hành.

Do đó, giá trị nội tại còn phản ánh tiềm lực của doanh nghiệp và là cơ sở kinh tế của thị giá. Thị giá tuy luôn biến động nhưng thường xoay quanh giá trị nội tại, không thể thoát ly quá xa, quá lâu giá trị nội tại.3 Vốn hóa thị trường Vốn hóa thị trường (Market Capitalization) là thước đo quy mô của doanh nghiệp, là tổng giá trị thị trường của doanh nghiệp, được xác định bằng số tiền bỏ ra để mua lại toàn bộ doanh nghiệp này trong điều kiện hiện tại. Giá trị vốn hóa thị trường Downloaded by vu hi ([e-mail]) lOMoARcPSD|22494228 9 tương đương với giá thị trường của cổ phiếu nhân với số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. Chưa có một chuẩn mực nào cho việc phân loại doanh nghiệp theo giá trị vốn hóa thị trường, ở Mỹ người ta phân ra thành 6 nhóm sau: Mega Cap: trên 200 tỷ USD; Big/Large Cap: 10 đến 200 tỷ USD; Mid Cap: 2 đến 10 tỷ USD; Small Cap: 300 triệu đến 2 tỷ USD; Micro Cap: 50 triệu đến 300 triệu USD; Nano Cap: dưới 50 triệu USD.

Thông thường tại Việt Nam sẽ được chia thành 3 nhóm: Nhóm vốn hóa lớn (Largecap) có giá trị vốn hóa thị trường lớn hơn 10.000 tỷ đồng; nhóm vốn hóa vừa (Midcap) có giá trị vốn hóa thị trường từ 1.000 tỷ đồng đến 10.000 tỷ đồng; nhóm vốn hóa nhỏ (Smallcap) có giá trị vốn hóa thị trường từ 100 tỷ đồng đến 1.2 Các lý thuyết nền tảng 1.1 Lý thuyết tài chính hành vi Sayed Rasol Masomi và Sara Ghayekhloo (2010) cho rằng, tài chính hành vi là một lĩnh vực khoa học tập trung nhiều vào việc giải thích cảm tính và những sai lệch trong nhận thức của nhà đầu tư ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Lý thuyết tài chính hành vi là một lĩnh vực thuộc kinh tế học hành vi, đề xuất các lý thuyết dựa trên tâm lý học để giải thích sự kiện bất thường trên thị trường chứng khoán, chẳng hạn như sự tăng hoặc giảm giá cổ phiếu. Mục đích của tài chính hành vi là xác định và tìm hiểu lý do tại sao mọi người lại đưa ra lựa chọn tài chính nào đó. Tài chính hành vi giả định rằng, cấu trúc thông tin và đặc điểm của những người tham gia thị trường ảnh hưởng một cách có hệ thống đến các quyết định đầu tư cũng như kết quả thị trường.

Lý thuyết về “ Tài chính hành vi” được hình thành và phát triển bởi hai nhà tâm lý học người Mỹ là Kahneman và Tversky (1979). Theo nghiên cứu cho thấy, hành vi của nhà đầu tư được tiếp cận dựa trên các yếu tố: (1) Kinh nghiệm: Nhà đầu tư có thể đánh giá xác suất xảy ra một cách nhanh chóng những sự kiện trong tương lai. Tuy nhiên, trong một số trường hợp khó dự đoán và môi trường bên ngoài thay đổi thường xuyên thì nhà đầu tư sẽ đưa ra quyết định dựa vào những quy tắc, thường là những quy tắc đơn giản, dễ nhớ. (2) Sự lệch lạc về hành vi: Trong nghiên cứu của tác giả đã trình bày 4 nguyên nhân sau: - Nhà đầu tư quá tự tin khi đưa ra các quyết định do sự thiếu hiểu biết về mặt nhận thức.

Chính vì sự quá tự tin có khả năng dự đoán thị trường tốt nên nhà đầu tư không Downloaded by vu hi ([e-mail]) lOMoARcPSD|22494228 10 quan tâm đến việc đa dạng hóa danh mục đầu tư. Do đó, họ dễ bị ảnh hưởng bởi các biến động của thị trường. - Nhà đầu tư sẽ đầu tư dựa vào kinh nghiệm chứ không dựa trên sự phân tích kỹ thuật một cách thận trọng. - Các nhà đầu tư thường đầu tư dựa trên yếu tố cảm xúc.

Chỉ những nhà đầu tư nào làm chủ được cảm xúc của mình thì mới thành công vì lúc đó họ mới đưa ra được các quyết định phù hợp. - Các nhà đầu tư đầu tư dựa trên sự tương tác xã hội. Việc nhà đầu tư thực hiện đầu tư theo hành động của nhà đầu tư khác thay vì cần phải theo nguồn thông tin và chiến lược đầu tư của mình. Nhiệm vụ chính của tài chính hành vi là giải thích những hành vi bất thường của các nhà đầu tư tham dự thị trường.

Hành vi bất thường là những phản ứng của nhà đầu tư đối với các thông tin được cập nhật lên thị trường nhưng không theo những gì mà tài chính truyền thống đã lý giải. Lin (2010) cho rằng, tài chính hành vi giải thích tại sao nhà đầu tư tham dự thị trường lại mắc các lỗi hệ thống bất hợp lý, trái ngược với giả định nhà đầu tư tham dự thị trường là hợp lý.2 Lý thuyết kỳ vọng Đặng Văn Dân (2016) cho rằng, nhà đầu tư (NĐT) chứng khoán có khuynh hướng xem trọng khả năng bù đắp một khoản lỗ hơn là kiếm được nhiều lợi nhuận. Trong trường hợp khoản đầu tư có khả năng mang lại lợi nhuận, họ thích nắm chắc ngay khoản lợi nhuận hiện tại hơn là cố gắng tiếp tục đầu tư để thu được nhiều lợi nhuận hơn trong tương lai. Trong trường hợp ngược lại, khi khoản đầu tư có nguy cơ thua lỗ thì họ lại cố gắng duy trì với hy vọng tình hình sẽ khá hơn và có thể sinh lời trong tương lai bất chấp rủi ro thua lỗ nhiều hơn là rất lớn.

Căn cứ vào thông tin chiều hướng tích cực trên thị trường, các nhà đầu tư mua cổ phiếu và sẽ nhanh chóng tiến hành bán cổ phiếu đó khi giá tăng và đạt được lợi nhuận mong muốn mà không phân tích khả năng tăng thêm lợi nhuận. Bởi lẽ, họ tin rằng giá cổ phiếu hiện đã phản ánh đầy đủ thông tin kỳ vọng.3 Lý thuyết nhận thức rui ro Jacoby và Kaplan (1972) nhận thức rủi ro như là tổng của các nhận thức bất định bởi người tiêu dùng trong một tình huống mua hàng cụ thể, ông đã phân loại nhận thức rủi ro của người tiêu dùng thành 5 loại rủi ro là vật lý (physical), tâm lý (psychological), xã hội (social), tài chính (financial), thực hiện (performance) như sau: Bảng 1. Phân loại rui ro theo Jacob Jacoby và Leon B. Kaplan Các loại rủi ro Định nghĩa Downloaded by vu hi ([e-mail]) lOMoARcPSD|22494228 11 Tài chính Rủi ro mà sản phẩm không đáng giá tài chính Rủi ro mà sản phẩm sẽ có chất lượng/ hình ảnh thấp hơn Tâm lý mong đợi/ hình dung của khách hàng Rủi ro về sự an toàn của người mua hàng hay những Vật lý người khác trong việc sử dụng sản phẩm Thực hiện Rủi ro mà sản phẩm sẽ không thực hiện như kỳ vọng Rủi ro mà một sự lựa chọn sản phẩm có thể mang lại kết Xã hội quả bối rối trước bạn bè/ gia đình/ đồng nghiệp.