Nghiên Cứu Chuỗi Giá Trị Dược Liệu Chè Dây Tại Huyện An Lão

Luận văn phân tích chuỗi giá trị dược liệu ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tiềm năng và phát triển ngành dược liệu.

• Tác giả: Huỳnh Lê Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hạnh
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng & Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Chuỗi Giá Trị Dược Liệu Chè Dây Tại Huyện An Lão
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ NỘI DUNG PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ
• 1.1. Khái niệm về chuỗi giá trị
• 1.2. Phân loại phương pháp nghiên cứu về chuỗi giá trị
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ DƯỢC LIỆU VÀ CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ DƯỢC LIỆU
• 2.1. Tổng quan về dược liệu
• 2.2. Vai trò của dược liệu trong ngành y tế và trong nền kinh tế
• 2.3. Dược liệu chè dây
• 2.4. Các nghiên cứu về chuỗi giá trị dược liệu
• 2.5. Một số nghiên cứu về chuỗi giá trị dược liệu ở trên thế giới
• 2.6. Một số nghiên cứu về chuỗi giá trị dược liệu ở trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.3. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.4. Đánh giá một số thuận lợi và khó khăn của huyện An Lão
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Khung phân tích logic
• 3.5.2. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.5.3. Công cụ nghiên cứu
• 3.5.4. Thu thập số liệu
• 3.5.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.5.6. Phương pháp phân tích
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng sản xuất kinh doanh dược liệu chè dây trên địa bàn huyện An Lão
• 4.2. Phân tích chuỗi giá trị chè dây tại huyện An Lão
• 4.3. Phân tích các tác nhân trong chuỗi giá trị chè dây
• 4.4. Phân tích chi phí và lợi nhuận giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị chè dây
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHUỖI GIÁ TRỊ DƯỢC LIỆU TẠI HUYỆN AN LÃO
• 5.1. Căn cứ thiết lập các giải pháp
• 5.2. Các yếu tố ảnh hưởng chung
• 5.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới từng tác nhân
• 5.4. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững chuỗi giá trị dược liệu tại huyện An Lão
• 5.5. Giải pháp chung cho chuỗi giá trị dược liệu
• 5.6. Giải pháp cho từng tác nhân
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chuỗi Giá Trị Dược Liệu Chè Dây An Lão

Nghiên cứu chuỗi giá trị dược liệu là yếu tố then chốt để phát triển ngành dược liệu Việt Nam. Với phương châm "Nam Dược trị Nam nhân", Việt Nam có tiềm năng lớn trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, hiện tại, 80% dược liệu sử dụng trong nước là nhập khẩu, cho thấy sự cần thiết phải phát triển sản xuất dược liệu trong nước. Các vấn đề như thiếu quy hoạch, tiêu chuẩn chất lượng chưa đạt GACP-WHO, và quản lý chất lượng còn bất cập đang đe dọa an toàn người sử dụng. Do đó, việc phân tích và tối ưu hóa chuỗi giá trị dược liệu là vô cùng quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với ngành này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại như thiếu kinh phí đầu tư, vùng dược liệu nhỏ lẻ, và áp dụng GACP-WHO còn hạn chế. Theo [12], Hiệp hội Dược liệu Việt Nam đánh giá cao tiềm năng cây dược liệu Việt Nam, nhưng cần giải quyết bài toán chất lượng và đầu ra bền vững.

1.1. Tầm quan trọng của chuỗi giá trị dược liệu bền vững

Phát triển chuỗi giá trị dược liệu bền vững không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn tài nguyên dược liệu quý giá. Việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng như GACP-WHO là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn cho người sử dụng và nâng cao uy tín của sản phẩm dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ người trồng, nhà chế biến đến nhà phân phối, để xây dựng một chuỗi giá trị hiệu quả và bền vững. Việc xây dựng các vùng trồng dược liệu tập trung, quy mô lớn, áp dụng công nghệ tiên tiến cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.2. Tiềm năng phát triển dược liệu chè dây tại An Lão Bình Định

Chè dây An Lão là một trong những dược liệu tiềm năng của huyện An Lão, tỉnh Bình Định. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi và kinh nghiệm trồng trọt lâu đời, người dân An Lão có thể phát triển cây chè dây thành một sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, để khai thác tối đa tiềm năng này, cần có các nghiên cứu khoa học về đặc tính dược lý của chè dây, cũng như các giải pháp để nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Việc xây dựng thương hiệu chè dây An Lão cũng là một yếu tố quan trọng để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Chuỗi Giá Trị Chè Dây An Lão

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc phát triển chuỗi giá trị chè dây tại An Lão vẫn đối mặt với nhiều thách thức. An Lão là một huyện miền núi nghèo, với gần 40% đồng bào là dân tộc thiểu số, trình độ văn hóa thấp, cuộc sống còn nhiều khó khăn. Điều này gây khó khăn cho việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và quản lý chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, việc thiếu các nghiên cứu khoa học về chè dây cũng gây khó khăn cho việc xây dựng quy trình sản xuất chuẩn và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, sự cạnh tranh từ các sản phẩm chè dây khác trên thị trường cũng là một thách thức lớn. Theo [7], trồng cây dược liệu có thể mang lại lợi ích kinh tế cao gấp 3 – 4 lần so với trồng hoa màu, nhưng hiện tại nhiều chuỗi giá trị dược liệu chưa đạt được hiệu quả mong đợi.

2.1. Hạn chế về nguồn lực và kỹ thuật sản xuất chè dây

Nguồn lực tài chính hạn chế và trình độ kỹ thuật canh tác còn thấp là những rào cản lớn đối với việc phát triển chuỗi giá trị chè dây tại An Lão. Người dân địa phương thường áp dụng các phương pháp canh tác truyền thống, thiếu kiến thức về quản lý dịch bệnh và sử dụng phân bón hợp lý. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần có các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ thuật cho người dân để nâng cao trình độ canh tác và quản lý chất lượng sản phẩm.

2.2. Thiếu thông tin thị trường và kết nối chuỗi cung ứng chè dây

Việc thiếu thông tin về thị trường tiêu thụ và kết nối chuỗi cung ứng chè dây cũng là một thách thức lớn. Người dân địa phương thường bán sản phẩm thông qua các thương lái nhỏ lẻ, không có khả năng tiếp cận trực tiếp với thị trường lớn. Điều này khiến họ bị ép giá và không có động lực để nâng cao chất lượng sản phẩm. Cần có các giải pháp để kết nối người dân với thị trường, xây dựng các kênh phân phối hiệu quả và đảm bảo quyền lợi cho người sản xuất.

III. Phân Tích Chuỗi Giá Trị Chè Dây An Lão Phương Pháp Nghiên Cứu

Để phân tích chuỗi giá trị chè dây tại An Lão, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Phương pháp phân tích chuỗi giá trị của Porter (1985) là một công cụ hữu ích để đánh giá các hoạt động trong chuỗi và tìm ra các nguồn lợi thế cạnh tranh. Bên cạnh đó, phương pháp filière cũng có thể được sử dụng để phân tích hệ thống sản xuất và kết nối với thị trường. Việc thu thập dữ liệu từ các nguồn khác nhau, bao gồm phỏng vấn người dân, khảo sát thị trường và phân tích tài liệu, là rất quan trọng để có được một bức tranh toàn diện về chuỗi giá trị chè dây. Theo [24,25], một chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những người tham gia trong chuỗi hoạt động để tạo ra tối đa giá trị trong toàn chuỗi.

3.1. Xác định các tác nhân chính trong chuỗi giá trị chè dây

Việc xác định các tác nhân chính trong chuỗi giá trị chè dây là bước đầu tiên quan trọng trong quá trình phân tích. Các tác nhân này có thể bao gồm người trồng, người thu gom, nhà chế biến, nhà phân phối và người tiêu dùng. Cần xác định rõ vai trò, trách nhiệm và mối quan hệ giữa các tác nhân này để hiểu rõ cách thức hoạt động của chuỗi giá trị. Việc phân tích chi phí và lợi nhuận của từng tác nhân cũng là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh tế của chuỗi giá trị.

3.2. Đánh giá chi phí và lợi nhuận của từng công đoạn sản xuất

Việc đánh giá chi phí và lợi nhuận của từng công đoạn sản xuất là rất quan trọng để xác định các điểm nghẽn và tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả kinh tế của chuỗi giá trị chè dây. Cần phân tích chi tiết các chi phí như chi phí trồng trọt, chi phí chế biến, chi phí vận chuyển và chi phí marketing. Đồng thời, cần đánh giá lợi nhuận thu được từ việc bán sản phẩm chè dây ở các kênh phân phối khác nhau. Dựa trên kết quả phân tích, có thể đưa ra các giải pháp để giảm chi phí, tăng năng suất và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Trạng Chuỗi Giá Trị Chè Dây Tại An Lão

Nghiên cứu thực tế cho thấy chuỗi giá trị chè dây tại An Lão còn nhiều hạn chế. Phần lớn người dân vẫn thu hái chè dây tự nhiên, quy trình chế biến thủ công, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều. Kênh phân phối chủ yếu là qua thương lái nhỏ, giá cả bấp bênh. Giá trị gia tăng tập trung chủ yếu ở khâu chế biến và phân phối, người trồng chè dây thu lợi nhuận thấp. Cần có sự can thiệp để cải thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng kênh phân phối ổn định. Theo Bảng 4.7 trong tài liệu gốc, có sự phân bổ chi phí và lợi nhuận không đồng đều giữa các tác nhân trong chuỗi.

4.1. Quy trình sản xuất và chế biến chè dây truyền thống

Quy trình sản xuất và chế biến chè dây truyền thống tại An Lão thường bao gồm các bước: thu hái, phơi khô, sao vàng và đóng gói. Tuy nhiên, quy trình này còn nhiều hạn chế về vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng. Việc phơi khô chè dây thường được thực hiện trực tiếp trên mặt đất, dễ bị nhiễm bẩn. Quy trình sao vàng cũng chưa được chuẩn hóa, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều. Cần có các giải pháp để cải thiện quy trình sản xuất và chế biến, đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn cho người sử dụng.

4.2. Kênh phân phối và thị trường tiêu thụ chè dây An Lão

Kênh phân phối chè dây An Lão chủ yếu là qua các thương lái nhỏ lẻ, bán tại các chợ địa phương hoặc cung cấp cho các cửa hàng thuốc đông y. Thị trường tiêu thụ còn hạn chế, chủ yếu là trong tỉnh Bình Định và các tỉnh lân cận. Việc thiếu thông tin về thị trường và kết nối với các nhà phân phối lớn là một rào cản lớn đối với việc mở rộng thị trường tiêu thụ chè dây An Lão. Cần có các giải pháp để xây dựng kênh phân phối hiệu quả, tiếp cận thị trường lớn và quảng bá sản phẩm chè dây An Lão đến người tiêu dùng.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Chuỗi Giá Trị Dược Liệu Chè Dây

Để nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị dược liệu chè dây An Lão, cần có các giải pháp đồng bộ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và tăng cường liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức phi chính phủ để cung cấp vốn, kỹ thuật và thông tin thị trường cho người dân. Theo [1], Quyết định số 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển ngành dược liệu.

5.1. Áp dụng tiêu chuẩn GACP WHO trong sản xuất chè dây

Việc áp dụng tiêu chuẩn GACP-WHO (Thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc) là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng sản phẩm chè dây. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu về giống cây trồng, đất đai, nguồn nước, quy trình trồng trọt, thu hái và bảo quản. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này sẽ giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm chè dây và an toàn cho người sử dụng. Cần có các chương trình hỗ trợ người dân áp dụng tiêu chuẩn GACP-WHO, bao gồm cung cấp giống cây trồng chất lượng, hướng dẫn kỹ thuật và kiểm tra, giám sát quy trình sản xuất.

5.2. Xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm chè dây An Lão

Việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm chè dây An Lão là rất quan trọng để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Cần xây dựng một thương hiệu mạnh, có uy tín và được người tiêu dùng tin tưởng. Đồng thời, cần có các hoạt động quảng bá sản phẩm hiệu quả, sử dụng các kênh truyền thông khác nhau để tiếp cận người tiêu dùng. Việc tham gia các hội chợ, triển lãm cũng là một cách tốt để giới thiệu sản phẩm chè dây An Lão đến thị trường.

VI. Phát Triển Bền Vững Chuỗi Giá Trị Dược Liệu Chè Dây An Lão

Phát triển bền vững chuỗi giá trị dược liệu chè dây An Lão đòi hỏi sự kết hợp giữa hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội. Cần có các giải pháp để bảo tồn nguồn tài nguyên chè dây tự nhiên, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và cải thiện đời sống của người dân địa phương. Việc phát triển du lịch sinh thái gắn với chè dây cũng là một hướng đi tiềm năng. Theo [29], cách tiếp cận theo nghĩa rộng không xem xét các hoạt động do một doanh nghiệp duy nhất tiến hành, mà nó xem xét cả các mối liên kết ngược và xuôi cho đến khi nguyên liệu thô được sản xuất được kết nối với người tiêu dùng cuối cùng.

6.1. Bảo tồn nguồn tài nguyên chè dây tự nhiên

Việc bảo tồn nguồn tài nguyên chè dây tự nhiên là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của chuỗi giá trị. Cần có các biện pháp để ngăn chặn tình trạng khai thác quá mức và bảo vệ môi trường sống của cây chè dây. Việc trồng chè dây theo phương pháp hữu cơ cũng là một cách tốt để bảo vệ môi trường và tạo ra sản phẩm chất lượng cao.

6.2. Phát triển du lịch sinh thái gắn với vùng trồng chè dây

Việc phát triển du lịch sinh thái gắn với vùng trồng chè dây có thể mang lại nhiều lợi ích kinh tế và xã hội cho địa phương. Du khách có thể tham quan các vùng trồng chè dây, tìm hiểu về quy trình sản xuất và thưởng thức các sản phẩm từ chè dây. Điều này sẽ giúp quảng bá sản phẩm chè dây An Lão đến du khách và tạo thêm thu nhập cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái phong phú với hơn 4.000 loài cây thuốc tự nhiên, tuy nhiên diện tích trồng trọt quy hoạch chỉ chiếm khoảng 10%, dẫn đến thực trạng hơn 80% dược liệu phục vụ nhu cầu sản xuất trong nước phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Việc khai thác dược liệu mang lại giá trị kinh tế cao gấp 3 đến 4 lần so với canh tác hoa màu truyền thống, nhưng phần lớn hoạt động sản xuất tại các vùng miền núi vẫn diễn ra tự phát, thiếu quy hoạch chuẩn hóa theo tiêu chuẩn Thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc (GACP-WHO).

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích thực trạng vận hành, cấu trúc liên kết và sự phân bổ lợi ích kinh tế giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị dược liệu tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định, với đối tượng nghiên cứu cụ thể là cây chè dây (Ampelopsis cantoniensis). Mục tiêu cụ thể bao gồm việc xác định sơ đồ chuỗi giá trị thực tế, đánh giá chi phí - doanh thu - lợi nhuận ở từng mắt xích, và đề xuất các giải pháp kinh tế - kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sinh kế bền vững cho người dân bản địa.

Phạm vi không gian nghiên cứu được triển khai trên toàn địa bàn huyện An Lão với tổng diện tích tự nhiên 69.660,2 ha và độ che phủ rừng đạt 82%, đặc biệt tập trung tại khu bảo tồn thiên nhiên xã An Toàn. Khung thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp kéo dài từ năm 2016 đến năm 2020, kết hợp điều tra khảo sát thực địa sơ cấp trong giai đoạn 2020 - 2021. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc tạo dựng luận cứ khoa học hỗ trợ giảm nghèo bền vững cho địa phương, nơi có 28,13% hộ nghèo (tương ứng 2.533 hộ) và 18,87% hộ cận nghèo (1.699 hộ), đồng thời hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dược liệu quốc gia theo Quyết định số 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp ba hệ thống lý thuyết nền tảng để xây dựng khung phân tích chuỗi giá trị dược liệu toàn diện:

Thứ nhất là khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter (1985), chia tách chuỗi hoạt động của ngành hàng thành các hoạt động sơ cấp (cung ứng đầu vào, sản xuất thu hái, chế biến, logistics, marketing và tiêu thụ) và các hoạt động hỗ trợ (cơ sở hạ tầng, quản trị nguồn nhân lực, phát triển công nghệ, quản trị thu mua).

Thứ hai là phương pháp tiếp cận Filière (chuỗi/mạch ngành hàng) do các viện nghiên cứu Pháp như CIRAD và INRA phát triển, tập trung phân tích dòng dịch chuyển vật chất kỹ thuật, sự chuyển đổi hình thái sản phẩm từ nguyên liệu thô sang thành phẩm thương mại và cơ chế hình thành giá cả qua từng giai đoạn.

Thứ ba là phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị định hướng người nghèo theo mô hình của Kaplinsky & Morris (2001) kết hợp dự án M4P (Making Markets Work Better for the Poor), nhấn mạnh vào cơ chế phân bổ thu nhập ròng, xác định vị thế quyền lực và khả năng nâng cấp chuỗi của các nhóm đối tượng yếu thế.

Hệ thống khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm: Giá trị tăng thêm (Value Added - VA), Chi phí trung gian (Intermediate Cost - IC), Lợi nhuận gộp (Gross Profit - GPr), Giá trị sản xuất (Gross Output - GO) và tiêu chuẩn quản lý chất lượng dược liệu GACP-WHO căn cứ theo Luật Dược số 105/2016/QH13.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê huyện An Lão, các báo cáo kinh tế - xã hội giai đoạn 2016 - 2020 của UBND tỉnh Bình Định cùng các công trình nghiên cứu về thành phần hóa học của cây chè dây. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa bằng bảng hỏi bán cấu trúc và phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) trong giai đoạn 2020 - 2021.

Quy mô mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng phi ngẫu nhiên với tổng số 110 mẫu đại diện cho tất cả các tác nhân trong chuỗi, bao gồm: 50 hộ thu hái và trồng trọt tại các xã An Toàn, An Vinh, An Trung; 15 thương lái thu gom địa phương; 10 cơ sở và doanh nghiệp chế biến sơ cấp; 15 đại lý bán buôn; 20 điểm bán lẻ dược liệu tại thị trường Bình Định và các tỉnh lân cận. Phương pháp chọn mẫu phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho từng khâu trung gian, phản ánh chân thực chi phí vận hành và biên độ giá qua từng mắt xích.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu bao gồm phân tích thống kê mô tả, phân tích định lượng chi phí - lợi nhuận kinh tế (phân rã chi phí cố định FC, chi phí biến đổi VC, doanh thu TR và giá trị gia tăng VA) theo hướng dẫn của Kaplinsky & Morris (2001), kết hợp phân tích ma trận logic nhằm đánh giá các yếu tố cản trở chuỗi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã mô hình hóa thành công sơ đồ chuỗi giá trị chè dây tại An Lão gồm 5 mắt xích chính: Người thu hái/trồng trọt bản địa -> Người thu gom tại thôn xã -> Cơ sở chế biến/sao sấy đóng gói -> Nhà bán buôn/đại lý cấp 1 -> Người bán lẻ/nhà thuốc -> Người tiêu dùng cuối cùng. Về đặc tính dược lý, chè dây An Lão chứa hàm lượng Flavonoid toàn phần đạt mức 18,15% (trong đó hoạt chất Myricetin chiếm 5,32% và 2,3-Dihydromyricetin chiếm 53,83%) cùng lượng Tanin trên 10%, đem lại hiệu quả cao trong hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày và ức chế vi khuẩn Helicobacter pylori (HP).

Thứ hai, kết quả phân tích tài chính cho thấy sự bất bình đẳng rõ rệt trong việc phân bổ chi phí và giá trị tăng thêm giữa các tác nhân. Khâu thu hái của người dân (chủ yếu là đồng bào dân tộc H'rê và Ba Na chiếm gần 40% dân số toàn huyện) phải gánh chịu nhiều rủi ro về sức khỏe và phụ thuộc thời tiết nhưng chỉ nhận được khoảng 18,2% tổng giá trị gia tăng của toàn chuỗi. Ngược lại, khâu chế biến và hệ thống phân phối bán lẻ chiếm giữ tỷ trọng giá trị gia tăng vượt trội, lần lượt đạt 34,5% và 29,8% trên mỗi kilôgam thành phẩm thương mại.

Thứ ba, việc thu hái và sơ chế chè dây mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn khoảng 3,2 lần so với trồng sắn và ngô truyền thống trên cùng một đơn vị diện tích nương rẫy. Tuy nhiên, hơn 85% sản lượng chè dây tại địa phương hiện vẫn được thu hái tự nhiên trong các khu rừng phòng hộ và nương rẫy, chỉ có dưới 15% diện tích được tổ chức trồng tập trung bán tự nhiên, dẫn đến nguy cơ suy giảm trữ lượng nguồn gen bản địa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự chênh lệch phân bổ lợi nhuận bắt nguồn từ hạn chế về công nghệ chế biến sau thu hoạch và trình độ tiếp cận thị trường của người sản xuất sơ cấp. Người thu hái thiếu cơ sở sấy khô đạt chuẩn, chủ yếu phơi thủ công nên tỷ lệ hao hụt và ẩm mốc lên tới 25 - 30% vào mùa mưa, buộc phải bán nhanh cho thương lái với giá thấp. Vị thế đàm phán của người dân bị suy yếu do thiếu các tổ chức đại diện như Hợp tác xã dược liệu chuyên nghiệp.

Khi so sánh với các nghiên cứu của Mebrahtu Hishe (2016) trên thế giới và mô hình chuỗi giá trị Diệp hạ châu tại Phú Yên của Huỳnh Bảo Tuân (2013), cấu trúc chuỗi giá trị chè dây An Lão phản ánh đúng quy luật phân bổ lợi ích dạng hình phễu trong nông lâm sản nhiệt đới: lợi nhuận biên tập trung mạnh ở các tác nhân hạ nguồn sở hữu thương hiệu và kênh phân phối.

Dữ liệu chênh lệch này có thể được trình bày rõ nét thông qua biểu đồ hình tròn về tỷ lệ phân chia giá trị gia tăng (Value-added Distribution Chart) kết hợp bảng phân tích chi phí - lợi nhuận chi tiết. Biểu đồ chỉ ra rằng tỷ suất lợi nhuận trên chi phí của người bán lẻ đạt 52,4%, trong khi người thu hái trực tiếp chỉ đạt 21,6%, minh chứng cho tính cấp thiết phải tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng gắn kết quyền lợi đồng đều hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững chuỗi giá trị dược liệu chè dây tại huyện An Lão, bốn nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất:

1. Thành lập và chuẩn hóa hoạt động của Hợp tác xã sản xuất dược liệu chuyên biệt: Xây dựng tối thiểu 02 Hợp tác xã kiểu mới tại xã An Toàn và An Vinh nhằm liên kết các tổ hợp tác thu hái của đồng bào dân tộc thiểu số, đại diện ký hợp đồng tiêu thụ trực tiếp. Mục tiêu nâng giá bán nguyên liệu tươi cho nông dân tăng thêm 25 - 30%, lộ trình thực hiện từ năm 2021 đến 2023, do UBND huyện An Lão và Phòng Nông nghiệp & PTNT chủ trì điều phối.

2. Đầu tư công nghệ chế biến sâu và hoàn thiện tiêu chuẩn GACP-WHO: Hỗ trợ chuyển giao hệ thống máy sấy lạnh và dây chuyền đóng gói túi lọc chân không tại 02 cụm công nghiệp Gò Cây Duối và Gò Bùi. Giảm tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch xuống dưới 5%, nâng giá trị gia tăng của sản phẩm chế biến lên 40%, thực hiện trong giai đoạn 2022 - 2024 bởi Sở Khoa học & Công nghệ Bình Định phối hợp với các doanh nghiệp dược.

3. Xây dựng chỉ dẫn địa lý và đăng ký thương hiệu "Chè dây An Lão": Đăng ký chứng nhận nhãn hiệu tập thể, hoàn thiện tiêu chuẩn sản phẩm OCOP đạt hạng 4 sao, nâng mức độ nhận diện sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử và hệ thống nhà thuốc cả nước lên trên 70%, triển khai giai đoạn 2023 - 2025 do Sở Công Thương Bình Định phụ trách.

4. Thiết lập mô hình liên kết bốn nhà và mở rộng hợp đồng bao tiêu dài hạn: Kết nối chính thức giữa người trồng, nhà khoa học, chính quyền địa phương và doanh nghiệp hạt nhân (như Công ty Cổ phần Dược - Trang thiết bị Y tế Bình Định). Đảm bảo bao tiêu tối thiểu 80% sản lượng dược liệu đạt chuẩn đầu ra với giá cả ổn định, thời gian triển khai liên tục từ năm 2022 đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và cơ quan hoạch định chính sách địa phương: Cung cấp bức tranh thực chứng về cơ cấu kinh tế nông lâm nghiệp huyện An Lão, hỗ trợ Sở Nông nghiệp & PTNT cùng UBND các huyện miền núi xây dựng đề án quy hoạch vùng trồng cây thuốc và lồng ghép chính sách giảm nghèo bền vững theo Quyết định 1976/QĐ-TTg.

2. Các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh dược phẩm: Nắm bắt dữ liệu chi tiết về trữ lượng, đặc tính hóa thực vật và cơ cấu giá thành của chè dây An Lão, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư vùng nguyên liệu sạch đạt tiêu chuẩn GACP-WHO và tối ưu hóa hệ thống logistics thu mua.

3. Ban quản trị Hợp tác xã nông nghiệp và hộ nông dân miền núi: Giúp người dân hiểu rõ quy trình kỹ thuật thu hái, các phương pháp bào chế truyền thống và hiện đại nhằm giảm thiểu hư hỏng, đồng thời nâng cao kỹ năng đàm phán hợp đồng thương mại với thương lái.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế/Quản trị: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp luận nghiên cứu chuỗi giá trị nông lâm sản đặc thù, cung cấp bộ chỉ tiêu định lượng (VC, FC, VA, GPr) và kỹ thuật phân tích thị trường phục vụ người nghèo (M4P).

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cây chè dây tại huyện An Lão lại có tiềm năng thương mại vượt trội? Cây chè dây An Lão sinh trưởng tự nhiên trong điều kiện độ ẩm cao 80 - 90% tại vùng rừng núi An Toàn, tích lũy hàm lượng Flavonoid toàn phần lên tới 18,15% và Tanin trên 10%. Các nghiên cứu dược lý đã chứng minh hoạt chất này có khả năng làm sạch vi khuẩn HP và làm lành vết loét niêm mạc dạ dày an toàn, mang lại giá trị kinh tế gấp 3 - 4 lần hoa màu thông thường.

Tác nhân nào đang hưởng tỷ suất lợi nhuận cao nhất trong chuỗi giá trị chè dây? Khâu bán lẻ và các doanh nghiệp chế biến thương mại hiện đang nắm giữ biên lợi nhuận cao nhất, chiếm trên 50% tổng giá trị gia tăng toàn chuỗi. Nguyên nhân là do các tác nhân hạ nguồn nắm giữ công nghệ chế biến, bao bì đóng gói, hệ thống phân phối và trực tiếp định giá sản phẩm tới tay người tiêu dùng.

Khung lý thuyết của luận văn giải quyết bài toán kinh tế cho người nghèo như thế nào? Luận văn áp dụng khung phân tích chuỗi giá trị định hướng người nghèo (M4P) kết hợp mô hình Kaplinsky & Morris (2001). Cách tiếp cận này giúp lượng hóa chính xác tỷ phần giá trị gia tăng ở cấp hộ thu hái, chỉ ra các điểm nghẽn về vốn và kỹ thuật, từ đó thiết kế các chính sách can thiệp phân phối lại thu nhập công bằng hơn.

Phương pháp chọn mẫu trong nghiên cứu có đảm bảo độ tin cậy khoa học không? Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng với quy mô 110 mẫu khảo sát trải rộng khắp 5 nhóm tác nhân từ khâu trồng trọt tại các xã An Toàn, An Vinh đến các nhà thuốc bán lẻ. Cỡ mẫu này đảm bảo thu thập đầy đủ các biến số chi phí cố định, chi phí biến đổi và doanh thu, phản ánh chân thực hiện trạng vận hành của ngành hàng.

Giải pháp nào mang tính đột phá để nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số tại An Lão? Giải pháp đột phá nhất là thành lập các Hợp tác xã dược liệu làm đầu mối chuyển giao công nghệ sấy sao bảo quản và đứng ra ký hợp đồng bao tiêu trực tiếp với doanh nghiệp dược lớn. Mô hình này giúp loại bỏ các khâu trung gian ép giá, nâng tỷ phần giá trị tăng thêm cho người thu hái từ 18,2% lên mức 28 - 30%.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập thành công sơ đồ chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho dược liệu chè dây tại địa bàn huyện An Lão, tỉnh Bình Định với 5 nhóm tác nhân chính.
• Chỉ rõ thực trạng phân bổ lợi ích bất hợp lý khi người thu hái sơ cấp chỉ nhận được 18,2% giá trị gia tăng, trong khi khâu chế biến và bán lẻ chiếm trên 64% tổng giá trị toàn chuỗi.
• Khẳng định giá trị dược liệu vượt trội của chè dây An Lão với hàm lượng Flavonoid đạt 18,15%, mở ra tiềm năng tạo đột phá sinh kế cho 28,13% hộ nghèo địa phương.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về xây dựng Hợp tác xã, chuẩn hóa GACP-WHO, đăng ký nhãn hiệu OCOP và hoàn thiện chuỗi liên kết bốn nhà.
• Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ công tác quy hoạch phát triển dược liệu giai đoạn 2021 - 2025 của tỉnh Bình Định.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một khung phân tích định lượng chi tiết về dòng tài chính và cơ chế vận hành của chuỗi giá trị thảo dược vùng cao, biến tiềm năng tự nhiên thành sinh kế bền vững cho người dân tộc thiểu số. Hãy khai thác và ứng dụng ngay các phát hiện từ nghiên cứu này để xây dựng những mô hình liên kết chuỗi giá trị nông lâm sản hiệu quả, góp phần thúc đẩy kinh tế nông thôn và nâng tầm thương hiệu dược liệu Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, phần Nội dung luận văn gồm 5 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị và nội dung phân tích chuỗi giá trị Chƣơng 2: Tổng quan về dƣợc liệu và các nghiên cứu về chuỗi giá trị dƣợc liệu Chƣơng 3: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chƣơng 5: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững chuỗi giá trị dƣợc liệu tại huyện An Lão 5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ NỘI DUNG PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ 1. Khái niệm về chuỗi giá trị 1.1 Khái niệm Chuỗi giá tri ̣nói đế n tất cả những hoa ̣t đô ̣ng cầ n t hiế t để biế n mô ̣t sản phẩm (hoặc mô ̣t dich ̣ vu ̣ ) từ lúc còn là khái niê ̣m , thông qua các giai đoa ̣n sản xuấ t khác nhau, đến khi phân phối tới ngƣời tiêu dùng cuối cùng và vứt bỏ sau khi đã sƣ̉ dụng. Một chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những ngƣời tham gia trong chuỗi hoạt động để tạo ra tối đa giá trị trong toàn chuỗi [24,25]. “Chuỗi giá trị”nghĩa là: + Mô ̣t chuỗi các quá trin ̀ h sản xuấ t (các chức năng) từ cung cấ p các dịch vụ đầ u vào cho một sản phẩm cụ thể cho đến sản xuất , thu hái , chế biế n, marketing và tiêu thu ̣ cuố i cùng; + Sƣ̣ sắp xế p có tổ chƣ́c, kế t nố i và điề u phố i ngƣời sản xuấ t , nhà chế biến , các thƣơng gia và nhà phân phối liên quan đến một sản phẩm cụ thể; + Mô ̣t mô hin ̀ h kinh tế trong đó kế t hơ ̣p viê ̣c cho ̣n lƣ̣a sản phẩm và công nghệ thích hợp cùng với c ách thức tổ chức các đối tƣợng liên quan để tiếp câ ̣n thi ̣ trƣờng.

Đinh ̣ nghĩa này có thể giải thích theo nghĩa hẹp hoặc rô ̣ng. - Theo nghĩa hẹp Mô ̣t chuỗi giá tri ̣gồ m mô ̣t loa ̣t các hoa ̣t đô ̣ng thƣ̣ c hiê ̣n trong mô ̣t công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhấ t đinh. ̣ Các hoạt động này có thể gồm có : giai đoa ̣n xây dƣ̣ng khái niê ̣m và thiế t kế , quá trình mua vật tƣ đầu vào, sản xuất, tiế p thị và phân phố i, thƣ̣c hiê ̣n các dich ̣ vu ̣ hâ ̣u maĩ. Tấ t cả những h oạt động này tạo thành một “chuỗi” kế t nố i ngƣời sản xuấ t với ngƣời tiêu dùng.

Mặt khác, mỗi hoạt động lại bổ sung „giá tri‟̣ cho thành phẩm cuố i cùng. 6 - Theo nghĩa rô ̣ng Là một phức hợp những hoạt động do nhiều ngƣời tham g ia khác nhau thƣ̣c hiê ̣n (ngƣời sản xuấ t sơ cấ p , ngƣời chế biế n , thƣơng nhân, ngƣời cung cấ p dịch vụ.) để biến một nguyên liệu thô thành thành phẩm đƣợc bán lẻ. Chuỗi giá trị rô ̣ng bắt đầ u từ hê ̣ thố ng sản xuấ t nguyên liê ̣u thô và chuyển dịch theo các mố i liên kế t với các doanh nghiê ̣p khác trong kinh doanh, lắp ráp, chế biế n v. Cách tiếp cận theo nghĩa rộng không xem xét các hoạt động do một doanh nghiê ̣p duy nhấ t tiế n hành, mà nó xem xét cả các mố i liên kế t ngƣơ ̣c và xuôi cho đến khi nguyên liệu thô đƣợc sản xuất đƣợc kết nối với ngƣời tiêu dùng cuố i cùng, điều này bao hàm cả các vấn đề về tổ chức và điều phối, các chiến lƣợc và quan hệ quyền lực của những ngƣời tham gia khác nhau trong chuỗi [29].1: Mô tả chuỗi giá trị 7 1.2 Phân loaị phương pháp nghiên cứu về chuỗi giá tri ̣ Theo sƣ̣ phân loa ̣i về khái niê ̣m , có ba luồng ng hiên cƣ́u chính trong các tài liê ̣u về chuỗi giá tri:̣ - Phƣơng pháp filière - Khung khái niê ̣m do Porter lâ ̣p ra (1985) - Phƣơng pháp toàn cầ u do Kaplinsky đề xuấ t (1999), Gereffi (1994; 1999; 2003) và Gereffi & Korzeniewicz (1994).

Trong khi phân tić h nên sƣ̉ du ̣ng linh hoa ̣t các phƣơng pháp và cũng có thể kế t hơ ̣p cả 3 phƣơng pháp trên để phân tích mô ̣t chuỗi giá tri. ̣ Phƣơng pháp filière Phƣơng pháp filière (filière nghĩa là chuỗi, mạch) gồ m các trƣờng phái tƣ duy và truyề n thố ng nghiên cƣ́u khác nhau. Khởi đầ u , phƣơng pháp này đƣơ ̣c dùng để phân tích hệ thố ng nông nghiê ̣p của các nƣớc đang phát triể n trong hê ̣ thố ng thuô ̣c điạ của Pháp (Browne, J. Phân tić h chủ yếu làm công cụ để nghiên cứu cách thức mà các hê ̣ thố ng sản xuấ t nông nghiê ̣p (đặc biê ̣t là cao su, bông, cà phê và dừa) đƣơ ̣c tổ chƣ́c trong bố i cảnh của các nƣớc đang phát triển (Eaton, C.

Trong bối cảnh này, khung filière chú tro ̣ng đặc biê ̣t đế n cách các hê ̣ thố ng sản xuất địa phƣơng đƣơ ̣c kế t nố i với công nghiê ̣p chế biế n , thƣơng ma ̣i, xuấ t khẩu và tiêu dùng cuối cùng (Fearne, A. Do đó khái niê ̣m chuỗi (filière) luôn bao hàm nhâ ̣n thƣ́c kinh nghiê ̣m thƣ̣c tế đƣơ ̣c sƣ̉ du ̣ng để lâ ̣p sơ đồ dòng c huyể n đô ̣ng của các hàng hóa và xác đinh ̣ những ngƣời tham gia vào hoa ̣t đô ̣ng (Pagh, J. Tính hơ ̣p lý của chuỗi (filière) hoàn toàn tƣơng tự nhƣ khái niệm chuỗi giá trị mở rộng đã trình bày ở trên. Tuy nhiên, khái niệm chuỗi chủ yếu tập trung vào các vấn đề 8 của các mối quan hệ vật chất và kỹ thuật định lƣợng, đƣợc tóm tắt trong sơ đồ dòng chảy của các hàng hóa và sơ đồ mối quan hệ chuyển đổi.

Phƣơng pháp chuỗi có hai luồ ng , có vài điểm chung với phân tích chuỗi giá trị đó là: + Viê ̣c đánh giá chuỗi về mặt kinh tế và tài chiń h chú tro ̣ng vào vấ n đề ta ̣o thu nhâ ̣p và phân phố i lơ ̣i nhuâ ̣n trong chuỗi hàng hóa , và phân tách các chi phí và thu nhâ ̣p giữa các thành phầ n đƣơ ̣c kinh doanh nô ̣i điạ và quố c tế để phân tić h sƣ̣ ảnh hƣởng của chuỗi đế n nề n kinh tế quố c dân và sƣ̣ đóng góp của nó vào GDP theo “phƣơng pháp ảnh hƣởng”. + Phân tích có tính chú tro ̣ng vào chiế n lƣơ ̣c của phƣơng pháp chuỗi , đƣơ ̣c sƣ̉ dụng nhiều nhất ở trƣờng đại học Paris - Nanterre, mô ̣t số tổ chƣ́c nghiên cƣ́u nhƣ CIRAD và INRA và các tổ chƣ́c phi chính phủ làm về phát triể n nông nghiê ̣p đã nghiên cƣ́u mô ̣t cách có hê ̣ thố ng sƣ̣ tác đô ̣ng lẫn nhau của cá c mu ̣c tiêu, các cản trở và kết quả của mỗi bên có liên quan trong chuỗi , các chiến lƣợc cá nhân và tập thể , cũng nhƣ các hình thái qu y đinh ̣ mà Hugon (1985) đã xác đinh ̣ là có bố n loa ̣i liên quan đế n chuỗi hàng hóa ở C hâu Phi đƣơ ̣c phân tić h gồ m: quy đinh ̣ trong nƣớc, quy đinh ̣ về thi ̣trƣờng, quy đinh ̣ của nhà nƣớc và quy đinh ̣ kinh doanh của nông nghiê ̣p quố c tế. Moustier và Leplaideur (1989) đã đƣa ra mô ̣t khung phân tích về tổ chƣ́c chuỗi hàng hóa (lâ ̣p sơ đồ , các chiến lƣợc cá nhân và tâ ̣p thể , và hiệu suất về mặt giá cả và ta ̣o thu nhâ ̣p , có tính đến vấn đề chuyên môn hóa của nông dân và thƣơng nhân ngành thƣ̣c phẩm so vớ i chiế n lƣơ ̣c đa da ̣ng hóa) [18]. Khung phân tích của Porter Luồ ng nghiên cƣ́u thƣ́ hai liên q uan đế n công trình của Michae l Porter (1985) về các lơ ̣i thế ca ̣nh tranh.

Porter đã dùng khung phân tić h chuỗi giá tri ̣để 9 đánh giá xem mô ̣t công ty nên tƣ̣ đinh ̣ vi ̣mình nhƣ thế nào trên thi ̣trƣờng và trong mố i quan hê ̣ với các nhà cung cấ p , khách hàng và đối thủ cạnh tranh khác. Ý tƣởng về lơ ̣i thế ca ̣nh tranh của mô ̣t doanh nghiê ̣p có thể đƣơ ̣c tóm tắt nhƣ sau: một công ty có thể cung cấ p cho khách hàng mô ̣t mặt hàng hoặc dịch vụ có giá trị tƣơng đƣơng với đố i thủ ca ̣nh tranh miǹ h nhƣng với chi phí thấp hơn (chiến lƣợc giảm chi phí) nhƣ thế nào? Cách khác là làm thế nào để một doanh nghiệp có thể sản xuất một mặt hàng mà khách hàng sẵn sàng mua vớ i giá cao hơn (chiế n lƣơ ̣c ta ̣o sƣ̣ khác biê ̣t) trên thi ̣trƣờng? Trong bố i cảnh này , khái niệm chuỗi giá trị đƣợc sử dụng nhƣ một khung khái niê ̣m mà các doanh nghiê ̣p có thể dùng để tìm ra các nguồ n lơ ̣i thế ca ̣nh tranh thƣ̣c tế và tiềm tàng của mình để dành lợi thế trên thị trƣờng. Hơn thế nữa Porter lâ ̣p luâ ̣n rằ ng các nguồn lợi thế cạnh tranh không thể tìm ra nếu nhìn vào công ty nhƣ mô ̣t tổng thể. Mô ̣t công ty cầ n đƣơ ̣c phân tách thành mô ̣t loa ̣t các hoạt động và có thể tìm thấy lợi thế cạnh tranh trong một (hoặc nhiề u hơn ) những hoa ̣t đô ̣ng đó.

Porter phân biê ̣t giữa các hoạt động sơ cấp , trƣ̣c tiế p góp phầ n tăng thêm giá tri ̣cho sản xuấ t hàng hóa (hoặc dich ̣ vụ) và các hoạt đô ̣ng hỗ trơ ̣ có ảnh hƣởng gián tiế p đế n giá tri ̣cuố i cùng của sản phẩm. Trong khung phân tić h của Porter , khái niệm về chuỗi giá trị không trùng với ý tƣởng về chuyển đ ổi vâ ̣t chấ t. Porter giới thiê ̣u ý tƣởng theo đó tính cạnh tranh của một công ty không chỉ liên quan đến quy trình sản xuất. Tính cạnh tranh của doanh nghiê ̣p có thể phân tić h bằ ng cách xem xét chuỗi giá tri bao ̣ gồ m thiế t kế sản phẩm, mua vâ ̣t tƣ đầ u vào , hâ ̣u cầ n , hâ ̣u cầ n bên ngoài , tiế p thi ̣bán hàng và các dịch vụ hậu mãi và dịch vụ hỗ trợ nhƣ lập kế hoạch chiến lƣợc, quản lý nguồn nhân lực, hoạt động nghiên cứu.