I. Toàn cảnh chuỗi cung ứng cây thạch đen tại Trọng Con
Nghiên cứu về chuỗi cung ứng cây thạch đen tại xã Trọng Con, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng mang ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững cho nông sản địa phương. Cây thạch đen, hay còn gọi là sương sáo (Mesona chinensis), là một loại cây trồng truyền thống, có giá trị kinh tế cao và là một trong những đặc sản Cao Bằng nổi tiếng. Phân tích chuỗi cung ứng này giúp nhận diện rõ các tác nhân tham gia, từ hộ nông dân sản xuất, thương lái thu mua, đến các doanh nghiệp chế biến và thị trường đầu ra. Mục tiêu của việc nghiên cứu là tìm hiểu thực trạng hoạt động, xác định các điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng, từ đó giúp nâng cao thu nhập cho nông dân. Nghiên cứu được thực hiện trên địa bàn xã Trọng Con trong giai đoạn 2016-2018, tập trung vào các chủ thể chính tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu thụ. Xã Trọng Con có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của cây thạch đen Cao Bằng, với địa hình đồi núi, khí hậu phù hợp và quỹ đất dồi dào. Tuy nhiên, việc phát triển chuỗi giá trị nông sản này vẫn còn mang tính tự phát, thiếu sự quy hoạch và liên kết chặt chẽ. Việc phân tích sâu các hoạt động trong chuỗi, từ khâu cung cấp đầu vào, kỹ thuật canh tác, quy trình thu hoạch, sơ chế và bảo quản, đến khâu tiêu thụ, sẽ cung cấp một bức tranh tổng thể về hiệu quả kinh tế và các nút thắt cần tháo gỡ. Qua đó, các chính sách hỗ trợ nông nghiệp của địa phương có thể được xây dựng một cách thiết thực hơn, hướng tới việc xây dựng một thương hiệu mạnh cho sản phẩm và đảm bảo lợi ích hài hòa cho tất cả các bên tham gia.
1.1. Giới thiệu tổng quan về cây thạch đen Cao Bằng sương sáo
Cây thạch đen (Mesona chinensis), thường được biết đến với tên gọi sương sáo, là một loại cây thảo dược có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao. Theo y học cổ truyền, thạch đen có vị ngọt, tính mát, tác dụng giải nhiệt, hạ huyết áp và hỗ trợ điều trị một số bệnh như tiểu đường, viêm khớp. Tại xã Trọng Con, đây là cây trồng truyền thống của đồng bào dân tộc Tày-Nùng, ban đầu chỉ phục vụ nhu cầu tại chỗ. Tuy nhiên, trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, do nhu cầu lớn từ thị trường, đặc biệt là thị trường Trung Quốc, cây thạch đen đã trở thành cây trồng chủ lực, giúp xóa đói giảm nghèo. Thành phần hóa học của cây chứa hàm lượng Polyphenol, Tanin và Pectin cao, quyết định đến chất lượng của thạch thành phẩm. Các hợp chất này không chỉ tạo độ đông cho sản phẩm mà còn có tác dụng chống oxy hóa, bảo vệ sức khỏe. Việc phát triển cây thạch đen không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn một loại cây dược liệu quý của địa phương.
1.2. Vai trò của nông sản địa phương trong kinh tế xã Trọng Con
Nền kinh tế xã Trọng Con chủ yếu dựa vào sản xuất nông-lâm nghiệp. Trong giai đoạn 2016-2018, ngành này chiếm tỷ trọng từ 51% đến 55% trong tổng giá trị sản xuất của xã. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đặc biệt là phát triển cây thạch đen, đã tạo ra một bước đột phá. Cây thạch đen trở thành cây mui nhọn, giúp nhiều hộ gia đình cải thiện đáng kể đời sống kinh tế. Theo thống kê, thu nhập từ một sào thạch đen cao hơn nhiều lần so với trồng lúa, đạt khoảng 5 triệu đồng/sào/vụ sau khi trừ chi phí. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt, số hộ khá và giàu tăng nhanh, có những hộ thu nhập lên tới 100-150 triệu đồng mỗi năm. Nông sản địa phương này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn tạo công ăn việc làm ổn định, góp phần vào sự phát triển bền vững của kinh tế-xã hội tại Trọng Con. Điều này khẳng định vai trò chiến lược của việc lựa chọn cây trồng phù hợp với thế mạnh của địa phương.
II. Phân tích thách thức trong chuỗi giá trị nông sản này
Mặc dù mang lại hiệu quả kinh tế cao, chuỗi cung ứng cây thạch đen tại Trọng Con vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức và hạn chế. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu liên kết sản xuất và quy hoạch bài bản. Hiện tại, hoạt động sản xuất chủ yếu diễn ra ở quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, tự phát, chưa hình thành được các vùng chuyên canh tập trung. Xã Trọng Con chưa có hợp tác xã nông nghiệp hay tổ chức sản xuất nào đứng ra điều phối, dẫn đến việc khó kiểm soát chất lượng đồng đều và áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến. Bên cạnh đó, thị trường đầu ra cho sản phẩm thạch đen khô gần như phụ thuộc hoàn toàn vào các thương lái thu mua để xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc. Sự phụ thuộc này tiềm ẩn rủi ro rất lớn về giá cả và sự ổn định. Khi phía Trung Quốc thay đổi chính sách nhập khẩu, như việc áp dụng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc từ năm 2018, người nông dân ngay lập tức phải đối mặt với khó khăn. Hơn nữa, các khâu trong chuỗi giá trị còn yếu kém. Kỹ thuật canh tác phần lớn vẫn dựa vào kinh nghiệm truyền thống, năng suất chưa được tối ưu. Quy trình thu hoạch, sơ chế và bảo quản còn thô sơ, làm giảm chất lượng và giá trị sản phẩm. Việc thiếu vắng các doanh nghiệp chế biến sâu tại địa phương khiến sản phẩm chủ yếu được bán dưới dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Những hạn chế này tạo thành một nút thắt lớn, cản trở sự phát triển bền vững của một đặc sản Cao Bằng đầy tiềm năng.
2.1. Hạn chế về liên kết sản xuất và quy hoạch vùng trồng
Một trong những hạn chế cốt lõi là sự thiếu vắng mô hình liên kết sản xuất hiệu quả. Người dân sản xuất một cách đơn lẻ, manh mún, không có sự kết nối với nhau hay với doanh nghiệp. Hiện tại, xã Trọng Con không có hợp tác xã nông nghiệp nào hoạt động trong lĩnh vực thạch đen. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng diễn ra tự phát, không theo quy hoạch chung, gây khó khăn cho công tác quản lý, đầu tư hạ tầng như giao thông, thủy lợi. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn gây lãng phí tài nguyên đất. Sự thiếu liên kết khiến người nông dân ở thế yếu khi đàm phán giá cả với thương lái thu mua, đồng thời khó khăn trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ nông nghiệp và khoa học kỹ thuật.
2.2. Rủi ro từ thị trường đầu ra và sự phụ thuộc thương lái
Sự phụ thuộc gần như tuyệt đối vào một thị trường đầu ra duy nhất là Trung Quốc qua đường tiểu ngạch là rủi ro lớn nhất. Theo khảo sát, 96% sản lượng thạch đen của nông dân được bán cho người thu gom, sau đó qua tay thương lái và xuất khẩu. Kênh tiêu thụ này thiếu tính bền vững và dễ bị biến động bởi các yếu tố chính sách. Khi Trung Quốc siết chặt các quy định về truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật, hoạt động xuất khẩu ngay lập tức bị ảnh hưởng, gây áp lực lớn lên giá bán và thu nhập của người dân. Sự thiếu vắng các kênh phân phối chính ngạch và các doanh nghiệp chế biến trong nước khiến chuỗi giá trị nông sản này trở nên mong manh.
2.3. Yếu kém trong kỹ thuật canh tác và sơ chế bảo quản
Đa số nông dân vẫn áp dụng kỹ thuật canh tác dựa trên kinh nghiệm truyền đời, chưa tối ưu hóa việc sử dụng phân bón và phòng trừ sâu bệnh. Điều này dẫn đến năng suất chưa đạt mức tối đa. Quan trọng hơn, quy trình thu hoạch và khâu sơ chế và bảo quản còn rất thủ công. Thạch đen sau khi thu hoạch được phơi khô tự nhiên, dễ bị ẩm mốc nếu gặp thời tiết không thuận lợi, làm giảm chất lượng sản phẩm. Việc bảo quản trong túi nilon hoặc kê cao trên mặt đất chỉ là giải pháp tạm thời. Chất lượng không đồng đều và rủi ro hao hụt cao làm giảm giá trị thương phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của người trồng.
III. Phương pháp phân tích các tác nhân trong chuỗi cung ứng
Để hiểu rõ cơ cấu và hoạt động của chuỗi cung ứng cây thạch đen tại Trọng Con, việc phân tích vai trò và hiệu quả kinh tế của từng tác nhân tham gia là cực kỳ cần thiết. Chuỗi cung ứng này bao gồm ba tác nhân chính: hộ nông dân sản xuất, người thu gom, và thương lái thu mua. Hộ nông dân là mắt xích đầu tiên, quyết định đến sản lượng và chất lượng đầu vào của toàn chuỗi. Nghiên cứu cho thấy, với chi phí đầu tư ban đầu không quá lớn, việc trồng thạch đen mang lại thu nhập thuần trung bình khoảng 4,2 triệu đồng/sào, một con số rất hấp dẫn so với các cây trồng khác. Tác nhân thứ hai là người thu gom, thường là người địa phương, đóng vai trò trung gian kết nối nông dân với thị trường lớn hơn. Họ hoạt động với quy mô nhỏ, thu mua trực tiếp tại ruộng hoặc tại nhà dân rồi bán lại cho thương lái. Mặc dù lợi nhuận không cao, vai trò của họ rất quan trọng trong việc đảm bảo luồng hàng hóa được lưu thông. Tác nhân cuối cùng và có ảnh hưởng lớn nhất là thương lái. Họ có vốn, mạng lưới và khả năng vận chuyển hàng hóa với số lượng lớn sang thị trường đầu ra chính là Trung Quốc. Phân tích cho thấy thương lái có thu nhập thuần cao nhất trên mỗi đơn vị sản phẩm, nhưng họ cũng là người chịu rủi ro lớn nhất liên quan đến biến động thị trường và chính sách biên mậu. Sự phân chia lợi ích giữa các tác nhân trong chuỗi chưa thực sự hài hòa, khi người nông dân dù tạo ra giá trị gốc nhưng nhận được phần lợi nhuận khiêm tốn so với rủi ro và công sức bỏ ra. Việc thiếu vắng liên kết sản xuất và hợp đồng chính thức khiến mối quan hệ giữa các bên chủ yếu dựa trên thỏa thuận miệng, thiếu sự ràng buộc và bền vững.
3.1. Vai trò và hiệu quả kinh tế của hộ nông dân trồng thạch
Hộ nông dân là nền tảng của chuỗi cung ứng cây thạch đen. Họ là người trực tiếp thực hiện kỹ thuật canh tác, đầu tư công sức và vốn để tạo ra sản phẩm thô. Theo kết quả điều tra tại Trọng Con, một sào thạch đen (tương đương 214kg khô) mang lại doanh thu khoảng 6,2 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí trung gian (phân bón, giống,...) khoảng 766 nghìn đồng và chi phí lao động, thu nhập thuần đạt khoảng 4,2 triệu đồng. Các chỉ số cho thấy hiệu quả kinh tế rất cao: 1 đồng chi phí trung gian tạo ra 8,18 đồng doanh thu. Điều này chứng tỏ trồng cây thạch đen Cao Bằng là một hướng đi đầy tiềm năng để nâng cao thu nhập cho nông dân.
3.2. Hoạt động của thương lái thu mua và người thu gom
Người thu gom và thương lái thu mua là hai mắt xích trung gian quan trọng. Người thu gom thường là các hộ kinh doanh nhỏ tại địa phương, mua sản phẩm từ nông dân với giá khoảng 29.000 đồng/kg và bán lại cho thương lái với giá khoảng 35.000 đồng/kg. Họ đóng vai trò tập hợp sản phẩm từ các hộ nhỏ lẻ. Trong khi đó, thương lái là các đơn vị có quy mô lớn hơn, có khả năng vận chuyển hàng hóa xuyên tỉnh và xuất khẩu. Họ mua từ người thu gom và bán sang Trung Quốc với giá khoảng 40.000 đồng/kg. Mặc dù thương lái có thu nhập thuần cao nhất trên một đơn vị sản phẩm, chi phí và rủi ro của họ cũng lớn nhất, đặc biệt là rủi ro về giá cả và chính sách từ thị trường đầu ra.
3.3. Phân tích sự chênh lệch lợi nhuận giữa các tác nhân
Phân tích chuỗi giá trị nông sản cho thấy sự phân bổ lợi nhuận chưa cân bằng. Người nông dân, mặc dù tạo ra giá trị cốt lõi và chịu rủi ro về thời tiết, sâu bệnh, nhưng chỉ nhận được một phần lợi nhuận. Giá trị gia tăng họ tạo ra là lớn nhất, nhưng thu nhập thuần trên một ngày công lao động (khoảng 525 nghìn đồng) lại thấp hơn so với thương lái. Tác nhân thương lái, nhờ vào lợi thế về vốn và thông tin thị trường, có thể thu được lợi nhuận cao hơn (thu nhập thuần trên ngày công tương đương là 1,7 triệu đồng). Sự chênh lệch này phản ánh quyền lực thị trường không đồng đều và sự thiếu vắng các tổ chức đại diện cho nông dân như hợp tác xã nông nghiệp để đàm phán giá tốt hơn.
IV. Bí quyết nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng cây sương sáo
Để chuỗi cung ứng cây thạch đen tại Trọng Con có thể phát triển bền vững, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả là vô cùng cấp thiết. Trọng tâm của các giải pháp này là tăng cường liên kết sản xuất và cải thiện chất lượng sản phẩm từ gốc. Trước hết, cần thành lập và củng cố vai trò của các tổ chức kinh tế tập thể như hợp tác xã nông nghiệp. Hợp tác xã sẽ đóng vai trò đầu mối, tổ chức sản xuất theo quy hoạch, cung ứng vật tư đầu vào chất lượng và đại diện cho nông dân trong việc đàm phán hợp đồng tiêu thụ với thương lái thu mua và doanh nghiệp chế biến. Thứ hai, cần tập trung vào việc cải tiến kỹ thuật canh tác và chuẩn hóa quy trình thu hoạch. Các cơ quan khuyến nông cần tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho người dân để nâng cao năng suất và chất lượng cây sương sáo. Đặc biệt, cần đầu tư vào khâu sơ chế và bảo quản sau thu hoạch, chẳng hạn như xây dựng các lò sấy hoặc kho bảo quản đạt chuẩn để giảm thiểu tổn thất và duy trì chất lượng sản phẩm. Điều này không chỉ giúp bán được giá cao hơn mà còn tạo tiền đề cho việc xây dựng thương hiệu đặc sản Cao Bằng. Cuối cùng, đa dạng hóa thị trường đầu ra là một chiến lược sống còn. Thay vì phụ thuộc vào một thị trường, cần tìm kiếm các kênh tiêu thụ mới trong nước, kết nối với các doanh nghiệp chế biến thực phẩm, đồ uống. Việc này đòi hỏi sự hỗ trợ từ các chính sách hỗ trợ nông nghiệp của chính quyền địa phương trong việc xúc tiến thương mại và xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
4.1. Cải tiến kỹ thuật canh tác và quy trình thu hoạch chuẩn
Nâng cao hiệu quả kinh tế bắt đầu từ khâu sản xuất. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học vào kỹ thuật canh tác là rất quan trọng. Điều này bao gồm việc lựa chọn giống tốt, sạch bệnh, sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học một cách hợp lý để đảm bảo sản phẩm an toàn. Bên cạnh đó, cần xây dựng một quy trình thu hoạch chuẩn. Thời điểm thu hoạch tối ưu là khi cây bắt đầu ra nụ hoa ở ngọn, vì lúc này cây cho năng suất và chất lượng cao nhất. Việc cắt sát gốc và xử lý sau thu hoạch đúng cách sẽ giúp tối đa hóa sản lượng và chất lượng của cây thạch đen Cao Bằng.
4.2. Xây dựng liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã nông nghiệp
Mô hình liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã nông nghiệp là giải pháp then chốt để khắc phục tình trạng sản xuất manh mún. Hợp tác xã có thể đứng ra quy hoạch vùng trồng, cung cấp vật tư đầu vào với giá ưu đãi, và tổ chức áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật. Quan trọng hơn, hợp tác xã sẽ là đầu mối ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các doanh nghiệp chế biến và các đơn vị thu mua lớn, đảm bảo thị trường đầu ra ổn định và giá cả hợp lý cho xã viên. Điều này giúp giảm sự phụ thuộc vào thương lái thu mua và tăng cường vị thế của người nông dân trong chuỗi giá trị.
4.3. Đầu tư sơ chế bảo quản và kết nối doanh nghiệp chế biến
Giá trị của nông sản địa phương sẽ được nâng lên đáng kể nếu được đầu tư vào khâu sơ chế và bảo quản. Thay vì phơi khô thủ công, việc đầu tư hệ thống sấy hiện đại sẽ giúp sản phẩm khô đều, giữ được màu sắc và hoạt chất, đồng thời tránh được ẩm mốc. Chính quyền địa phương cần có chính sách hỗ trợ nông nghiệp để khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này. Song song đó, việc tích cực kết nối, mời gọi các doanh nghiệp chế biến thực phẩm, dược liệu về đầu tư tại địa phương để phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng từ cây thạch đen (như bột thạch, thạch ăn liền) là hướng đi chiến lược để phát triển bền vững.
V. Kết quả nghiên cứu Phân tích SWOT chuỗi cung ứng
Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực địa, có thể tổng hợp một phân tích SWOT (Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức) cho chuỗi cung ứng cây thạch đen tại xã Trọng Con. Về điểm mạnh (Strengths), địa phương có điều kiện tự nhiên, khí hậu và đất đai rất thuận lợi cho cây thạch đen phát triển. Người dân có kinh nghiệm canh tác lâu năm, và bản thân cây trồng này mang lại hiệu quả kinh tế cao vượt trội so với các loại cây khác, là động lực lớn để mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, điểm yếu (Weaknesses) cũng rất rõ ràng. Đó là phương thức sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu quy hoạch. Kỹ thuật canh tác và công nghệ sau thu hoạch còn lạc hậu, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều. Đặc biệt, sự thiếu vắng các mô hình liên kết sản xuất như hợp tác xã nông nghiệp làm suy yếu sức mạnh tập thể của nông dân. Về cơ hội (Opportunities), nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm tự nhiên, tốt cho sức khỏe như thạch đen ngày càng tăng, không chỉ ở thị trường xuất khẩu mà cả thị trường nội địa. Các chính sách hỗ trợ nông nghiệp, phát triển nông thôn của nhà nước cũng là một nguồn lực quan trọng. Cuối cùng, thách thức (Threats) lớn nhất chính là sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường đầu ra không chính thức, biến động giá cả khó lường và sự cạnh tranh từ các vùng trồng khác. Những thay đổi về chính sách kiểm dịch, thương mại từ phía Trung Quốc luôn là một rủi ro thường trực. Phân tích SWOT này là cơ sở quan trọng để xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho đặc sản Cao Bằng này trong tương lai.
5.1. Điểm mạnh S Điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sản xuất
Điểm mạnh lớn nhất của Trọng Con là điều kiện tự nhiên ưu đãi. Đất đai màu mỡ, khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm là môi trường lý tưởng cho cây thạch đen Cao Bằng sinh trưởng. Thêm vào đó, người dân địa phương sở hữu kinh nghiệm sản xuất truyền thống lâu đời, giúp họ dễ dàng canh tác và đạt được năng suất ổn định. Hiệu quả kinh tế vượt trội của cây thạch đen so với cây lúa là động lực chính thúc đẩy người dân gắn bó và mở rộng diện tích, tạo ra một nguồn cung nông sản địa phương dồi dào.
5.2. Điểm yếu W Sản xuất nhỏ lẻ và thiếu liên kết sản xuất
Điểm yếu cố hữu là mô hình sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch tập trung. Việc thiếu liên kết sản xuất và không có một hợp tác xã nông nghiệp mạnh để dẫn dắt khiến nông dân hoạt động độc lập, tự phát. Công nghệ sơ chế và bảo quản sau thu hoạch còn thô sơ, chủ yếu là phơi nắng tự nhiên, gây thất thoát và làm giảm chất lượng sản phẩm. Điều này khiến họ gặp bất lợi khi đàm phán giá và khó đáp ứng các đơn hàng lớn, tiêu chuẩn cao từ các doanh nghiệp chế biến.
5.3. Cơ hội O và Thách thức T từ thị trường đầu ra
Cơ hội thị trường đang rộng mở. Xu hướng tiêu dùng sản phẩm sạch, có nguồn gốc tự nhiên đang gia tăng, tạo điều kiện cho thạch đen tiếp cận thị trường nội địa rộng lớn. Các chính sách hỗ trợ nông nghiệp của chính phủ cũng tạo đà cho việc xây dựng thương hiệu và chuỗi giá trị. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là thị trường đầu ra. Sự phụ thuộc vào kênh xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc qua các thương lái thu mua tiềm ẩn nhiều rủi ro về giá cả và sự ổn định. Bất kỳ sự thay đổi chính sách nào từ thị trường này cũng có thể tác động tiêu cực ngay lập tức đến việc nâng cao thu nhập cho nông dân.
VI. Hướng phát triển bền vững cho cây thạch đen Cao Bằng
Để xây dựng một tương lai phát triển bền vững cho cây thạch đen Cao Bằng, cần một chiến lược tổng thể và dài hạn, tập trung vào việc khắc phục các điểm yếu và tận dụng cơ hội thị trường. Giải pháp trọng tâm là phải tái cơ cấu lại sản xuất theo hướng tập trung, chuyên nghiệp hóa thông qua việc thành lập các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới. Các hợp tác xã này sẽ là hạt nhân của liên kết sản xuất, giúp nông dân tiếp cận công nghệ, vốn và thị trường một cách hiệu quả. Đồng thời, chính quyền địa phương cần ban hành các chính sách hỗ trợ nông nghiệp cụ thể, khuyến khích đầu tư vào công nghệ sơ chế và bảo quản, xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm đặc sản Cao Bằng. Việc này sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng cho chuỗi giá trị nông sản. Một hướng đi chiến lược khác là đa dạng hóa sản phẩm và thị trường đầu ra. Thay vì chỉ bán thô, cần khuyến khích các doanh nghiệp chế biến đầu tư sản xuất các sản phẩm cuối cùng như bột thạch, thạch đóng hộp, nước giải khát... để phục vụ thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu chính ngạch. Công tác xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm sương sáo Trọng Con cần được đẩy mạnh để người tiêu dùng biết đến nhiều hơn. Cuối cùng, việc nâng cao thu nhập cho nông dân một cách bền vững chỉ có thể đạt được khi có sự hài hòa lợi ích giữa các tác nhân trong chuỗi, từ người sản xuất, người thu mua, doanh nghiệp đến người tiêu dùng. Đây là mục tiêu cuối cùng của việc hoàn thiện chuỗi cung ứng cây thạch đen.
6.1. Giải pháp nâng cao thu nhập cho nông dân từ cây sương sáo
Để nâng cao thu nhập cho nông dân, cần tập trung vào hai yếu tố: giảm chi phí và tăng giá bán. Việc tham gia hợp tác xã nông nghiệp giúp nông dân mua vật tư đầu vào với giá rẻ hơn, tiếp cận kỹ thuật canh tác tiên tiến để tăng năng suất. Quan trọng hơn, việc cải thiện chất lượng sản phẩm thông qua quy trình thu hoạch và bảo quản tốt hơn sẽ giúp bán được giá cao. Khi hợp tác xã đại diện đàm phán, người nông dân sẽ có vị thế tốt hơn, tránh bị ép giá bởi thương lái thu mua, từ đó tối đa hóa lợi nhuận.
6.2. Vai trò của chính sách hỗ trợ nông nghiệp địa phương
Vai trò của chính quyền địa phương là vô cùng quan trọng. Cần có các chính sách hỗ trợ nông nghiệp cụ thể như: hỗ trợ vốn vay ưu đãi để đầu tư sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng (giao thông, thủy lợi), tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật. Đặc biệt, chính sách khuyến khích và thu hút doanh nghiệp chế biến đầu tư vào địa bàn sẽ tạo ra cú hích lớn, giúp hình thành một chuỗi giá trị nông sản hoàn chỉnh và bền vững, đảm bảo thị trường đầu ra ổn định cho người dân.
6.3. Tương lai của đặc sản Cao Bằng trên thị trường
Tương lai của đặc sản Cao Bằng này phụ thuộc vào khả năng xây dựng thương hiệu và tiếp cận các thị trường mới. Việc đăng ký chỉ dẫn địa lý, xây dựng bộ nhận diện thương hiệu và câu chuyện sản phẩm hấp dẫn sẽ giúp cây thạch đen Cao Bằng không chỉ là một nông sản địa phương mà còn là một sản phẩm có giá trị cao trên thị trường. Hướng tới xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính và phát triển mạnh kênh phân phối nội địa sẽ là con đường để cây thạch đen thực sự trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần vào sự phát triển bền vững của kinh tế xã Trọng Con.
