mở đầu. Vídụ: Lễ nhép , me con chị Dau cúi đầu (Ngô Tất Tố ) 2.2 Vi trí của trạng ngữ trong câu rất linh hoạt: đẫu câu , giữa câu và cuối câu , Nhưng nhổ biến nhất vẫn là đầu cau. Ví dụ: Đằng đồng , mat trời hiến ra đỏ rực ( Tiếng Việt 10) Trong tích tắc nụ cười mang ống Hóa bay đi ( Phạm Ngọc Tiến ) Ở vị trị cuối cấu , ranh giới giữa trạng ngữ và thành phan chính là quang ngắt ( khi núi ¡ và dấu phẩy í khi viết ). Tất cả các kết câu ngữ pháp được dẫn xuất bằng quan hệ từ ở vị trí đầu câu déu là Trang ngữ: Ví dụ: Qua lễ thủng trên vách.
ánh sáng tran vào nhà, (Phạm Trung Kiên) Cũng chính vì lý do này mà các kết cấu ngữ phán được dẫn xuất bằng quan hệ từ ở vị trí dau cầu khãng thể đảm nhiệm chức nang chủ ngữ. Đây là đặc điểm can lưu ý khi đặt vảu trang tiếng Việt, 2.3 Trang ngữ có thể chia làm nhiều loại dựa vào ý nghĩa: thời gian. nơi chến , nguyên nhân , mục đích , phương thức , phương tiện , phạm Vi. Ví dụ: Sáng hôm sau , lúc tinh dậy , bố nó đã đi rỗi.2 Khởi ngữ: là thành phan phụ khá đặc biệt trong tiếng Việt.
Sự xuất hiện thành phan này cho đến nay cũng chưa thống nhất ; nó thuộc về dung pháp hay thuộc về cấu tao của câu *, Sách giáo khoa tiếng Việt lớp 7 không quan niệm khởi ngữ là thành phần phụ của câu. Sách giáo khoa tiếng Việt 10 gọi thành phần này là để ngữ .1 Thanh phan khởi ngữ tương ứng với các thành 16 của ngữ hay thành phan của câu mà thành phẩn này nhấn mạnh. Sự tương ứng ấy biểu hiện bằng cách chuyển đổi vị tri của thành tếhay thành phần đó , hoặc bằng cách lặp lai. Ví dụ: Giàu , tôi đã giàu rồi.
Sang, tôi đã sang rồi .2 Do chức năng nhấn manh , khởi ngữ thường đứng đầu câu .Vị tri thành phần này dẫn đến cách lý giải khác nhau như đã nói ở trên .3 Căn cứ vào chức năng nhấn mạnh có thể chia khởi ngữ thành hai loại - Khởi ngữ nhấn mạnh thành tố của ngữ , VÍ dụ: Sống , chúng ta mong được sống làm người. Thành phần biệt lập: fig 3.1 Hà ngữ: đảm nhiệm được phan này là các đại từ xưng hô ngôi hai hoặc ede danh từ chi người lâm then dùng như đại từ, hay các danh từ néng, Các danh từ này khi làm hé ngữ , thường kết hợp với các từ “a”, “ot”, “a”, “mht”, “Nữ *. em còn dai that đấy. it W (Trấn Đình Van) Let g Tiéng Việt cần có cách xưng hỗ dùng ngữ đông từ ma trung tâm là các động từ thưa.
làm hỗ ngữ. Vi dụ: Thưa bac, còn được ngày mai và nửa ngày kia. (Lê Ngọc Minh ) Vi trí của hỗ ngữ trong câu khá linh hoạt: đầu câu , giữa câu và cuối câu. Vị dụ: Tỉnh dậy em di , qua réi cơn ác mộng.
hd ngữ (Té Hữu } 3. Thành phần chú thích: dùng để giải thích thêm cho thành tố hoặc thành phan đứng trước nó , hoặc bổ sung một ý nghĩa tĩnh thái nào cho câu .1, Thành nhẫn chi thích có cấu tạo rất da dạng: tất cả các đơn vị và kết cấu ngữ pháp , thăm chi có thể cả một kết cấu như câu , như một đoạn. Ví dụ: Ngoài cách chào - nó khẽ nghiêng người , kiểu của một sinh viên đi học nước ngoài - trời phat. nó giống ông Hai Cũ như đúc.22 Thành phdn chủ thích ở vi trí ngay sau thành tổ hay thành phan mà nó piảt thích hoặc can hổ sung ý nghĩa tình thải.
Ranh giới giữa thành phan chủ thích và thành phẩn khác được hiểu hiện bằng các quảng ngất ( khi nói) và hằng dấu ngoặc đơn , dấu phẩy, dấu ngang (khi viết] Vi dụ: Đọc thơ người xưa , nhất là đọc thơ của cha ống ta ở thời đại phong kiến, lai là lúc chế đô phong kiến đang suy yếu thật không khác nào cẩm đuốc di trong đếm trường. Thành phần chuyển tiến: dùng để dẫn vào nội dung thông báo với tác dung tiếp ý nhắn trước. hoặc với tác dụng đưa đẩy 3. Thành phần chuyển tiến thường do các quản ngữ đảm nhận: tom lại, nhìn chung , that vậy , rõ rằng là, vả lại , song le , tuy nhién , hiển nhién là, dù sao ching nữa.
ngược lại. Vi dụ: Thai được, tối sẽ nghe moi người.2 De chức ndng chuyển tiếp và chức năng đưa đẩy, thành phần nay thường ở đầu câu. Ranh giới giữa thành phan này và thành phan khác được biểu hiện bằng quãng ngất { khi nói } và dấu phẩy ( khi viết ) trừ trường hợp các quán ngữ có từ “la”. Trùng điệp ngữ: là thành phẩn dùng để thuyết minh cho thành phan nào dé đứng trước nó.
Điệp ngữ này cũng chỉ cùng một nội dung với thành phẩn được thuyết minh , làm cho nội dung đó rõ rằng , chân thật hơn. Ví dụ: Bình- đứa con gái thứ năm - đem đèn xuống bếp châm lửa. Trùng điện ngữ táng đất: A-B Vi dụ: Nguyễn Du - nhà thơ lớn của dẫn tộc đã viết truyện Kiểu một tác phẩm bất 3.2, Trùng điệp ngữ phần giải: A: B,C. Ví dụ: Cac đoàn thể quan ching: cũng đoàn và đoàn thanh niên đều tham gia hội nghi nay.
Câu tao của tràng điệp ngữ: là do danh từ , cum danh từ đảm nhiệm , những nhiều khi cũng do cụm động , cụm tính đảm nhân. Ví dụ: Chúng ta ra sức phấn dau thực hiện nguyện vọng chỉnh đáng của mình: làm chủ nước nhà ngày cảng giầu mạnh, -Š. Trùng diép ngữ luận đứng sau thành phdn mà nd phân giải đứng tại liên nguyseu thành phân được giải thích , được xác minh , những cũng có khi nd đứng tach Pate.5 Thấn ngữ: dùng để hiểu lô cảm xúc mãnh liệt , thường do những thần từ „cảm từ đảm nhiệm. Ví dụ: Ôi thôi.
việc ấy đã hỏng rồi. Vj trí trong câu tương đối linh hoạt , thường đứng đầu và đứng cuối câu. Vị dụ; Bau quả, ui cha | Sau thin ngữ phải có quãng ngắt khi nói , viết phải có dấu than hay dấu phẩy. PHAN LOAL CẬU THEO CẤU TẠO NGỮ PHÁP 1.
Sự phân loại cầu: ¬ư phân loat cầu trong ngồn ngữ học hiện nay kha phức tạp , dựa vào những tiểu chuẩn khác nhau , Ở đây chúng tôi chỉ bàn đến sự phần loại câu vẻ mặt cấu tạo ngữ pháp. Hiện nay cách phần biết nay có hai quan niệm, LJ. Sự phân loai câu theo các nhà ngữ pháp truyền thống: cấu tạo ngữ pháp cơ ban của câu trước kia được hiểu là cụm chủ vị hay còn gọi là mệnh để Vì thể ngữ pháp truyền thống dựa vào số lượng mệnh để hay số lượng cum chủ vị để phan hiết câu đơn , câu ghép. Câu nào có một mệnh để hay một cụm chủ vị là cầu đơn.
Câu não có hai mệnh dé hay hai cạm chủ vị trở lên là câu ghép, Ví dụ: |. Đường ta đi rất rộng. Nếu anh tdi thì tỗi sẽ tiếp. trời trổ rét.
* Sự để các ví dụ trên cry v Nhìn vào các sơ đổ ta nhận thấy rằng: cầu 1) có một cum chủ -vị. Câu 2) có hai cụm chủ vị phụ làm định ngữ cho từ “Đường”. Cum chủ vị này nằm trong một cum chủ vị khác lớn hơn. Câu 3) , 4) được làm thành từ hai , ba cụm chủ vi.
Mỗi cụm chủ vị trong cầu làm thành một về trong méi quan hệ với cụm chủ vị khác. Ở đây không cụm chủ vị nào bao chứa cụm chủ vị nào. Cả hai ,ha vế cùng tiếp xúc với nhau tạo thành một cấu tạo neon ngữ lớn là “ câu” chứa ching. Thời gian gắn đây các nhà ngữ pháp chú ý đến số lượng nông cốt trong câu - là cum chủ vị làm cơ sd cho câu đơn hai thành phần để phân biết câu.
Câu nào có một nàng cất là câu đơn. Câu nào có hai nông cốt trở lên là cầu ghép. Nhu vậy giữa ngữ pháp truyền thống và ngữ pháp hiện đại có sự khác nhau về cách phan loại câu. Theo các nhà ngữ phán hiện đại thì các câu có cụm chủ vị làm thành phan không phải là câu ghép.
Chẳng hạn như ví dụ 2) vừa nêu ở trên xét theo ngữ pháp hiện đại - chỉ có một nông cot do đó nó là câu đơn, Câu có hai mệnh để trong đỏ có : - Một mệnh dé lam chủ ngữ : Con / học giỏi / làm cha mẹ vui lòng. at V M c| | | - Một mệnh dé làm vị ngữ : Chi Dậu / nước mắt / rưng rưng. | ka € c LJẮN: c W - Một mệnh để làm định ngữ : Đường ta /đi / rất rộng | 2 : | Cl e/v V - Một mệnh dé làm bé ngữ: Tải / thấy nó|đến | Le! Y c M - mắt mệnh dé lầm trang ngữ: si»; Tay / cẩm quyển sách, chị ấy / bước ra. — ˆ ee uu w Là ¥ ra Ữ ¥ Trt TrN Đây là năm trưởng hop không nhất tri giữa các nhà ngữ pháp trước đây và hay giờ.
Nếu phan chia câu theo số lượng cụm chủ vị thì day là câu ghép, Nhưng khi ta đã nói đến cấu tạo ngữ pháp tức là nói đến co cấu tổ chức của câu , Cư cấu tổ chức của câu được biểu hiện qua mô hình: C - V. Đây là cấu trúc tiều hiểu , phd hiển của cầu don. Câu ghép thi được phản ánh qua mồ hình: C-V C-V Vậy khi hiểu đứng cơ cấu ngữ pháp thì nằm trường hợp trên là câu đơn ~Z Từ đó ta nhận thấy rằng kết quả phản loại cảu dựa vào số lượng nòng cốt câu là hep lý hơn cả. Van để dua ra ở đây là có nên để câu có cụm chủ vị làm thành phan { như nằm vi du trên ) thành loại cầu thứ ha: cầu phức hay nhập vàn câu đơn ? Như đã nỏi ở trên khi ta hiểu đúng cd cấu ngữ pháp và sử dụng đúng thuật ngữ “ nòng cất cau” thì câu có cụm chủ vị làm thành phẩn là một sự biến đổi về cấu trúc của câu đơn mà thải.
Do đó câu có cum chủ vị làm thành phẩn đưa hẳn vào câu đơn là hợp lý hơn cả , Trong luận văn này. chúng tôi phân loại cầu theo cấu trúc thành hai loại: cầu đơn và câu ghép .