CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SỰ HÀI LÒNG TRONG CÔNG VIỆC VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu chung về sự hài lòng trong công việc 1. Khái niệm về sự hài lòng trong công việc Trong xã hội ngày càng hiện đại, ngoài các yếu tố để cạnh tranh với nhau như năng lực, kinh nghiệm thì thái độ cũng là một yếu tố ngày càng được chú ý đến. Bởi thái độ là yếu tố thể hiện rõ ràng nhất xem người này có hứng thú với công việc hay không, nhiệt huyết với công việc đến đâu cũng như có ý chí ngày càng vươn xa không.
Vì thế, việc quan tâm đến sự hài lòng của nhân viên cũng chính là góp phần giúp tổ chức ngày càng phát triển, thái độ tốt cũng chính là một trong những biểu hiện của sự hài lòng trong công việc. Tuy nhiên, quan điểm của mỗi người là không giống nhau, có rất nhiều các định nghĩa khác nhau về sự hài lòng trong công việc. Theo Locke (1976) định nghĩa “Sự hài lòng của nhân viên trong công việc là trạng thái cảm xúc dễ chịu hoặc tích cực do đánh giá kinh nghiệm làm việc hoặc công việc của một người.” Hay theo như Hoppock (1935) thì sự hài lòng với công việc là bất kỳ sự kết hợp các yếu tố về hoàn cảnh tâm lý, sinh lý và các yếu tố môi trường khác khiến cho con người thực sự cảm thấy rằng họ thỏa mãn và hài lòng về công việc của mình. Còn Price (1997) cho rằng định hướng tình cảm tích cực của người lao động dành cho tổ chức chính là sự hài lòng trong công việc.
Theo Victor Vroom (1964) sự hài lòng trong công việc xuất phát từ chính người nhân viên. Ông cho rằng khi nhân viên có những lộ trình, định hướng rõ ràng với công việc của mình cũng như thực sự cảm thấy hứng thú với công việc này thì đó chính là biểu hiện của sự hài lòng. Theo Weiss (1967) lại cho rằng sự hài lòng trong công việc của người lao động được thể hiện qua niềm tin, cảm nhận cũng như hành vi của họ. Theo Kreitner và Kinicki (2007), sự thỏa mãn trong công việc chỉ phản ánh 5 một phần về thái độ đối với công việc mà nhân viên ưa thích cũng như mức độ hài lòng theo thang đo các yếu tố đánh giá: quan hệ đồng nghiệp, thu nhập, cơ hội thăng tiến và thang đo yếu tố khác mà họ mong đợi.
Từ đó có thể thấy rằng, cách nhìn nhận của mỗi người về vấn đề trên là khác nhau, vì vậy cũng có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sự hài lòng trong công việc của nhân viên. Tuy vậy các định nghĩa đều cho thấy biểu hiện chung của sự hài lòng đều có mối liên hệ đến cảm xúc của người nhân viên đối với công việc, đặc biệt là thái độ của nhân viên đối với công việc cũng như tổ chức nơi họ làm việc. Vì thế các nhà quản trị, các cán bộ quản lý cần có những xem xét, đánh giá kỹ lưỡng để có thể hiểu được hành vi thái độ của nhân viên giúp đưa ra các giải pháp đáp ứng cho sự hài lòng. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc Có rất nhiều yếu tố tác động tới sự hài lòng của nhân viên trong doanh nghiệp.
Mỗi yếu tố đều có những đặc trưng và tầm quan trọng riêng. Theo mô hình JDI thì các yếu tố tác động đến sự hài lòng của nhân viên gồm: - Bản chất công việc: được làm một công việc mà mình ưa thích chắc chán sẽ mang lại hứng thú cũng như sự thỏa mãn trong công việc hơn là khi mình phải làm một công việc mà mình không thích. Việc xem xét xem bản chất công việc đó có phù hợp với bản thân hay không sẽ phụ thuộc vào một số yếu tố như: cách bố trí sắp xếp công việc, mức độ hay tính thử thách của công việc, các cơ chế xem xét đánh giá mức độ hoàn thành công việc. Một số nghiên cứu cũng cho rằng bản chất công việc có ảnh hưởng tới sự thỏa mãn trong công việc như: Luddy (2005), Trần Kim Dung (2005), Hà Nam Khánh Giao và Võ Thị Mai Phương (2011).
- Đào tạo và thăng tiến: quá trình đào tạo một phần là để nhân viên có được những kiến thức hiểu biết về công việc của mình cũng như giúp họ đạt được hiệu quả tốt trong quá trình làm việc. Quá trình đào tạo có thể gồm các công việc: trang bị kiến thức, kỹ năng cho nhân viên, giúp đỡ hỗ trợ trong quá trình làm việc, giải đáp thắc mắc, đáp ứng các nhu cầu phát triển động viên nhân viên để họ có kết quả làm việc cao hơn. Từ đó lộ trình thăng tiến của nhân viên cũng trở nên rõ ràng và khả thi hơn giúp nhân viên ngày càng phát huy hết năng lực của bản thân. Một số bài nghiên cứu 6 đề cập yếu tố đào tạo và thăng tiến tác động tích cực tới sự hài lòng của nhân viên như: Trần Kim Dung (2005), Hà Nam Khánh Giao và Võ Thị Mai Phương (2011), Nguyễn Thị Mai Trang (2013).
- Điều kiện làm việc: bao gồm các yếu tố về môi trường, kỹ thuật cũng như con người tại nơi làm việc. Điều kiện làm việc được đảm bảo như có sự an toàn tại cơ quan, cơ sở vật chất, máy móc thiết bị được trang bị đầy đủ. Việc tạo điều kiện làm việc phù hợp sẽ giúp nhân viên thoải mái hơn trong quá trình làm việc, mang lại hiệu suất công việc cao hơn. Đây cũng là một trong những yếu tố đáng quan tâm của người lao động vì điều này có tác động rất lớn đến sự thuận tiện cũng như thời gian, quá trình thực hiện công việc.
- Tính ổn định trong công việc: một công việc được coi là ổn định khi người lao động sẽ không còn phải suy nghĩ xem nếu nghỉ việc ở đây thì sẽ phải làm sao, liệu mình có thể gắn bó lâu dài ở đây không. Khi công việc đã mang lại sự ổn định cho người lao động, thì họ sẽ còn phải lo lắng về các vấn đề trên nữa, thay vào đó là dồn hết sức mình cho công việc, phát huy hết năng lực của bản thân. Sự ổn định trong công việc lớn thì đồng nghĩa với việc mức độ hài lòng về công việc cũng rất nhiều. Tuy nhiên, bên cạnh sự ổn định ở bên ngoài thì bản thân người lao động cũng cần có những hành động tự tạo ra sự ổn định cho bản thân như luôn luôn học hỏi, trau dồi các kiến thức kỹ năng để đảm bảo cho sự ổn định.
- Mối quan hệ với lãnh đạo và đồng nghiệp: đây là những người sẽ cùng đồng hành gắn bó với mỗi cá nhân khi làm việc tại tổ chức. Vì thế nên việc giữ mối quan hệ như thế nào với cấp trên và đồng nghiệp cũng có tác động vô cùng lớn tới hài lòng trong công việc. Một người chỉ huy lãnh đạo có tầm nhìn, sức ảnh hưởng, công bằng và luôn hỗ trợ nhân viên sẽ giúp mối quan hệ giữa cấp trên cấp dưới trở nên gần gũi hơn. Hành vi và thái độ của cấp trên tích cực thì sẽ làm giảm bớt áp lực cho nhân viên đồng thời sự hài lòng cũng từ đó mà hình thành.
Còn đồng nghiệp khi cùng nhau giúp đỡ, tương hỗ cho nhau, phối hợp nhịp nhàng sẽ giúp quy trình làm việc hiệu quả hơn. Khi người lao động có mối quan hệ tích cực với đồng nghiệp, họ có thể học hỏi lẫn nhau cùng nhau phát triển. - Thu nhập và phúc lợi: có thể nói đây là yếu tố đầu tiên mà người lao động cân nhắc xem có nên gắn bó lâu dài với tổ chức hay không. Nền kinh tế ngày một phát 7 triển không ngừng, tiền lương sẽ là yếu tố tác động trực tiếp đến mức độ hài lòng trong công việc.
Ngoài ra các chế độ đãi ngộ phúc lợi cũng là một phần không thể thiếu. Các chính sách phúc lợi này cần được linh hoạt sao cho phù hợp với thị trường, khả năng của mỗi tổ chức. Một số phúc lợi của doanh nghiệp gồm: bảo hiểm xã hội, nghỉ lễ tết, bảo hiểm y tế, hưu trí,. Tầm quan trọng của sự hài lòng trong công việc Tạo sự hài lòng cho nhân viên đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình duy trì và phát triển tổ chức.
Mỗi cá nhân đều có thể đại diện cho bộ mặt, hình ảnh của tổ chức. Thái độ hài lòng giúp lan tỏa những điều tích cực, từ đó bên ngoài sẽ có cái nhìn thiện cảm về công ty. Ngoài ra việc nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự hài lòng của nhân viên còn giúp nhà lãnh đạo biết được nhu cầu, mong muốn của nhân viên là gì, biết những điều mà nhân viên còn chưa hài lòng rồi dần dần sửa đổi, cải thiện trong mức cho phép của công ty. Khi đó công ty sẽ có được đội ngũ nhân viên chất lượng, mang đến hiệu quả cao trong công việc.
Bên cạnh đó khi có được các giải pháp giúp hài lòng trong công việc thì việc thu hút nhân tài bên ngoài cũng trở nên dễ dàng hơn. Theo Spector (1997), ba điểm quan trọng khiến doanh nghiệp cần quan tâm đến sự hài lòng trong công việc đó là: - Thứ nhất, mỗi nhân viên đều xứng đáng nhận được sự tôn trọng và công bằng. Trong môi trường làm việc nếu có sự công bằng cũng như được tôn trọng thì đi kèm với đó là hiệu quả công việc sẽ đi lên. Khi đó có thể thấy rằng quá trình đánh giá sự hài lòng của nhân viên mang lại chỉ báo tích cực về hiệu quả công việc.
- Thứ hai, thái độ và hành vi của nhân viên có thể được tác động bởi mức độ thỏa mãn trong công việc của họ tới đâu. Từ đó sẽ ảnh hưởng tới tình hình hoạt động kinh doanh của tổ chức. Qua đây có thể kết luận được rằng thái độ hành vi tích cức là nhờ sự thỏa mãn trong công việc và thái độ hành vi tiêu cực là do không có sự thỏa mãn trong công việc. - Thứ ba, sự thỏa mãn trong công việc một phần nào đó phản ánh các hoạt động của doanh nghiệp.
Từ việc đánh giá mức độ hài lòng của nhân viên trong công việc có thể giúp xác định ở các doanh nghiệp khác nhau sẽ có mức độ hài lòng khác nhau. 8 Sau đó doanh nghiệp có thể đưa ra các giải pháp giúp cải thiện vấn đề, gia tăng hiệu suất công việc. Các lý thuyết về sự hài lòng trong công việc 1.