CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ Ý ĐỊNH LỰA CHỌN PHONG CÁCH THIẾT KẾ NỘI THẤT THEO HƯỚNG ECO 1. Ý định hành vi và hành vi mua của người tiêu dùng Ý định hành vi (hay còn gọi là ý định hành động) là khả năng và ý chí của một cá nhân hoặc tổ chức trong việc thực hiện một hành động nào đó. Ý định hành vi được định nghĩa là mức độ mà một người đã lên kế hoạch một cách có ý thức để thực hiện hoặc không thực hiện một số hành vi trong tương lai (Warshaw & Davis, 1985).
Theo cách hiểu khác, ý định hành vi là sự sẵn sàng của cá nhân để thực hiện một hành vi cụ thể, dựa trên thái độ đối với hành vi, tiêu chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi, được cho là tiền đề thực hiện hành vi (Ajzen, 1991). Theo Wee & cộng sự (2014), cho rằng ý định mua là sự biểu hiện về mặt nhận thức của ý chí chấp nhận một hành vi nhất định của NTD. Như vậy có thể hiểu ý định hành vi là một dự định, kế hoạch dự đoán hành vi của con người trong việc thực hiện hành vi nhất định ở tương lai. Có rất nhiều lý thuyết quan trọng về ý định hành vi như “Lý thuyết hành động hợp lý” của Ajzen & Fishbein (1975), “Lý thuyết hành vi có kế hoạch” của Ajzen (1991), ….
Hành vi tiêu dùng là quá trình và chuỗi các hành động của con người gắn trong việc tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ để thỏa mãn đáp ứng nhu cầu, mong muốn của họ. Theo Kotler (2001), hành vi tiêu dùng là những hành vi cụ thể của một cá nhân hoặc tổ chức khi thực hiện các quyết định mua sắm, sử dụng và vứt bỏ sản phẩm hay dịch vụ. Bennet (1988) (trích dẫn trong Hồ Tuy Tựu & cộng sự, 2018) đã đưa ra khái niệm hành vi của NTD là những hành vi mà NTD thể hiện trong việc tìm kiếm, mua, sử dụng, đánh giá sản phẩm và dịch vụ mà họ mong đợi sẽ thỏa mãn nhu cầu cá nhân của họ. Ajzen & Fishbein (1975) khẳng định NTD xem xét ý nghĩa của hành động trước khi quyết định tham gia hay không tham gia vào hành vi nhất định.
Theo lý thuyết dự định hành vi (TPB), con người có thể thực hiện một dạng hành vi nhất định nếu họ tin hành vi này sẽ mang lại kết quả nhất định nào đó có giá trị; tầm quan trọng của những kết quả này sẽ có giá trị và đồng thuận với hành vi và họ có 5 những nguồn lực, khả năng và cơ hội cần thiết để thực hiện hành vi đó (Ajzen, 1991). Ý định tiêu dùng xanh Tiêu dùng xanh được định nghĩa là tiêu dùng theo cách bền vững và thân thiện với môi trường, là xu hướng tiêu dùng của thế kỉ XXI. “Tiêu dùng xanh” – “green purchasing” (hay còn gọi là “mua sắm sinh thái” - “eco-purchasing”) là thuật ngữ được sử dụng để chỉ việc mua sắm các sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường (Lê Hoàng Lan, 2007). Theo Paul & cộng sự (2011) cho rằng tiêu dùng xanh là việc mua, sử dụng, cảm nhận và tuyên truyền các sản phẩm thân thiện với môi trường và không ảnh hưởng tới sức khỏe của con người, không đe dọa các chức năng hay sự đa dạng của các hệ sinh thái tự nhiên.
Theo cách hiểu khác, tiêu dùng xanh được định nghĩa là NTD áp dụng các hành vi thân thiện với môi trường, mua các sản phẩm xanh thay các sản phẩm thay thế tiêu chuẩn (Shamdasani & cộng sự, 1993). Các thuật ngữ “xanh”, “thân thiện môi trường”, “có ý thức sinh thái”, “tiêu dùng bền vững” được sử dụng thay thế cho nhau. Hội thảo tiêu dùng xanh (Oslo, Na Uy, 1994) cho rằng thuật ngữ “tiêu dùng xanh” đề cập đến “việc sử dụng hàng hóa và dịch vụ đáp ứng các nhu cầu cơ bản và mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn, đồng thời tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu vật liệu, chất gây ô nhiễm môi trường, để không gây ảnh hưởng tới nhu cầu của các thế hệ tương lai.” NTD xanh tự nguyện sử dụng hoặc tích cực tìm kiếm những sản phẩm, dịch vụ không gây hại cho môi trường và đáp ứng nhu cầu của NTD (Nekmahmud & Fekete-Farkas, 2020). Họ luôn né tránh sử dụng các sản phẩm có hại cho sức khỏe con người và môi trường sống.
Ở các nước phát triển và đang phát triển, NTD đang có xu hướng thay đổi hành vi mua và quan tâm nhiều hơn đến việc việc tiêu dùng các sản phẩm xanh thân thiện với môi trường. Theo Paul & cộng sự (2016), trong khi việc thỏa mãn nhu cầu cá nhân vẫn là trọng tâm trong hành vi của NTD, thì việc bảo vệ môi trường cũng trở thành mối quan tâm hàng đầu. Tiêu dùng xanh có thể giúp cải thiện tính bền vững của môi trường. Khi NTD nhận thức được các vấn đề môi trường liên quan 6 đến tiêu dùng của họ, họ sẽ tìm cách mua các sản phẩm thân thiện với môi trường.
Tiêu dùng xanh đã thu hút nhiều sự chú ý hơn từ những người ra quyết định của công ty do quy định về môi trường chặt chẽ hơn và áp lực ngày càng tăng của các bên liên quan tập trung vào việc bảo vệ môi trường (Paul & cộng sự, 2016). Thuật ngữ “sản phẩm xanh” được định nghĩa là “sản phẩm không gây ô nhiễm trái đất hoặc làm suy giảm tài nguyên thiên nhiên, và điều đó có thể được tái chế hoặc bảo tồn” (Paul & cộng sự, 2016). Tiêu dùng xanh được quan tâm trong bài nghiên cứu này là phong cách thiết kế nội thất được trang trí bởi các sản phẩm nội thất thân thiện với môi trường, vì chúng không có hại cho sức khỏe của NTD và được nhiều người quan tâm. Ajzen (1991) đã khuyến nghị: “một người có thái độ tích cực đối với một hành vi cụ thể sẽ có ý định tham gia vào hành vi đó nhiều hơn”.
Các nhà nghiên cứu trước đây đã khám phá một số yếu tố của ý định mua hàng xanh chẳng hạn như thái độ, ý định mua hàng, các vấn đề, trách nhiệm, phản ứng hướng đến con người, tình cảm, nhận thức và chủ nghĩa tập thể, tập trung vào việc thúc đẩy hành vi mua hàng xanh. Ý định được coi là tiền đề và là yếu tố dự đoán tốt nhất về hành vi của NTD (Ajzen, 2002). Phong cách thiết kế nội thất xanh Theo báo Kinh tế đô thị, định nghĩa thiết kế nội thất là quá trình sắp đặt, phân bố, trang trí các phòng chức năng trong nhà sao cho tạo ra một không gian hài hòa về màu sắc, ánh sáng và trang trí nhằm mang lại sự tiện nghi, thoải mái và công năng cho chủ nhà (Thành Luân, 2021). Thiết kế là một cơ chế thể hiện nhận thức về tầm quan trọng của nhu cầu và chất lượng cuộc sống thông qua sự sáng tạo và đổi mới.
Tuy nhiên, do sự quan tâm đến doanh thu của doanh nghiệp, rất nhiều doanh nghiệp trong ngành thiết kế nội thất trên thị trường tập trung vào việc cân bằng giữa nhu cầu hiện tại và mối quan tâm về môi trường để đảm bảo đánh giá vòng đời của sản phẩm, và tối đa lợi ích của nó (Vân, 2018). Theo Xiong & cộng sự (2019) cho rằng “nội thất là vật dụng cần thiết trong cuộc sống, có quan hệ gần gũi nhất với con người, có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người trong quá trình sử dụng”. Việc trang trí không phù hợp 7 hoặc sử dụng các sản phẩm nội thất không thân thiện với môi trường sẽ gây ra những hậu quả xấu đến sức khỏe con người và gây ô nhiễm môi trường. Việc sử dụng các vật liệu có chất lượng tốt và an toàn cũng là một yếu tố quan trọng trong thiết kế nội thất để đảm bảo sức khỏe cho người sử dụng.
Xu hướng thiết kế nội thất trên thị trường rất đa dạng, phong phú, đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa mang lại sự tiện nghi cho khách hàng. Tuy nhiên phong cách eco trong thiết kế nội thất đang được khá nhiều người quan tâm và ưa thích lựa chọn. Eco là cái tên bắt nguồn từ thuật ngữ oekologie được Ernst Haeckel nghĩ ra năm 1866. Ông là nhà vạn vật học, sinh học và triết học người Đức, chính là người đầu tiên đưa ra thuật ngữ “sinh thái học”.
Thuật ngữ này dựa trên từ gốc Hy Lạp là oikos (mang nghĩa trong nhà) và logos (mang nghĩa môn khoa học), hay môn khoa học nghiên cứu ngôi nhà tự nhiên. Là nguồn gốc của tên gọi cho bộ môn sinh thái học “ecology” trong nhiều ngôn ngữ phương Tây, một môn khoa học nghiên cứu về mối quan hệ giữa sinh vật sống và tự nhiên (Ernst Haeckel, 2022). Phong cách Eco hay còn được gọi là phong cách nội thất xanh, là phong cách thiết kế nội thất được trang trí bởi các nội thất thân thiện với môi trường. Đây là những vật liệu có nguồn gốc tự nhiên, có thể tái chế, tái sử dụng, giúp giảm thiểu lượng rác thải và tiết kiệm tài nguyên, đồng thời giúp cải thiện chất lượng không khí trong nhà.
Phong cách eco trong thiết kế nội thất luôn hướng tới việc tạo ra một môi trường sống kết hợp hài hòa giữa cuộc sống hiện đại của con người và các yếu tố tự nhiên. Thiết kế nội thất đúng cách không chỉ đem lại lợi ích cho sức khỏe và mang lại sự thư giãn, thoải mái và an toàn cho NTD mà còn góp phần bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Một không gian xanh hướng tới tương lai, đề cao tinh thần bảo vệ, sống thân thiện với môi trường. Thiết kế nội thất bền vững tạo ra không gian nội thất cân bằng giữa tính thẩm mỹ và chức năng với các lựa chọn vật liệu làm giảm tác động đến môi trường trong các cách thiết kế (Nguyễn Thị Bích Vân, 2018).
Một phong cách cách thiết kế đầy tính thẩm mỹ và độc đáo, gần gũi với thiên nhiên với những gam màu và hình dáng được lấy cảm hứng từ thiên nhiên. Phong cách thiết kế eco là một 8 xu hướng phát triển trong lĩnh vực thiết kế nội thất và trang trí nhà cửa hiện này, nhằm đáp ứng nhu cầu của NTD về lối sống xanh, tốt cho sức khỏe và làm giảm tác động đến môi trường. Mang đến cho gia chủ không gian lành mạnh và bền vững hơn. Thực trạng thiết kế nội thất theo phong cách eco ở Việt Nam Phong cách thiết kế nội thất eco xuất hiện vào những năm đầu thế kỉ 20 với nhiều công trình kiến trúc có tầm ảnh hưởng lớn đến ngành thiết kế nội thất.