Đặt vấn đề Sau khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức WTO vào ngày 11/1/2017, nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu và rộng hơn. Nền kinh tế mở cửa tạo điều kiện cho sự hợp tác và thông thương giữa các quốc gia một cách nhanh chóng và thuận tiện. Bên cạnh đó, nền kinh tế tăng trưởng nhanh, cấu trúc thị trường và cấu trúc cạnh tranh luôn biến động, nhu cầu sản xuất và tiêu dùng gia tăng liên tục, các cơ hội kinh doanh cũng xuất hiện nhiều hơn. Do đó, vấn đề khởi sự doanh nghiệp đã và đang được Nhà nước và toàn xã hội quan tâm, nhằm giải quyết các vấn đề như: cải thiện kinh tế, giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao đời sống cho nhân dân, giảm tỷ lệ đói nghèo.
Chính điều này đã tác động mạnh mẽ đến quyết định đầu tư và thành lập các doanh nghiệp mới rất nhiều. Theo số liệu thống kê từ Cơ sở Dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (Cục Quản lý đăng ký kinh doanh, Bộ Kế hoạch và Đầu tư) số doanh nghiệp đăng ký thành lập năm 2016 (tính đến hết ngày 20-12) trên cả nước đạt kỷ lục cao chưa từng có là 110.100 đơn vị, tăng 16,2% so với cùng kỳ năm trước. Việc các doanh nghiệp thành lập ngày càng nhiều có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như hiện nay bên cạnh số lượng doanh nghiệp mới đăng ký có xu hướng tăng cao thì số lượng doanh nghiệp rơi vào tình trạng khó khăn dẫn đến giải thể và phá sản cũng tăng cao. Số liệu của Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư - KH&ĐT) vừa báo cáo tình hình hoạt động doanh nghiệp trong tháng 2 và 2 tháng đầu năm 2017.
Theo đó, số doanh nghiệp phá sản 2 tháng đầu năm tăng gần 15% so với cùng kỳ và số doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động rất lớn, gần 16. Các doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động kéo theo hệ lụy của nó là rất nhiều người rơi vào tình trạng thất nghiệp. Ngoài ra hiện nay số lượng sinh viên ra trường không xin được việc làm nên họ muốn tạo dựng cơ hội cho chính mình bằng cách khởi sự. Bên cạnh đó cũng có nhiều cá nhân không thật sự hài lòng với công việc hiện tại, muốn trở thành các ông chủ để tự quản trị cuộc sống của chính mình.
Trên cơ sở đó, một người hoặc một nhóm người với các ý tưởng kinh doanh và muốn biến ý tưởng đó thành hiện thực. Khi ý tưởng đủ lớn mạnh và hội tụ đủ các điều kiện cần thiết thì tư duy doanh nhân được hình thành. Xu hướng làm chủ cuộc sống ngày càng phát triển, do đó việc thành lập các doanh nghiệp mới ngày càng nhiều. Tuy nhiên, bên cạnh những tư duy doanh nhân tích cực đó, thì trong giới trẻ Việt Nam hiện nay, tâm lý ỷ lại, không có quyết tâm, ý chí, hoài bão vẫn còn tổn tại rất nhiều.
Hiện nay, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp cao đẳng, đại học thậm chí là Thạc sĩ vẫn rơi vào tình trạng thất nghiệp và một nghịch lý xảy ra khi tình trạng thất nghiệp đối với người có trình độ cao lại nhiều hơn những người có trình độ thấp. Tuy nhiên, việc đưa ra quyết định KSDN đối với giới trẻ nước ta lại nằm ở tỷ lệ rất thấp vì đa số họ lo ngại sự thất bại và sợ đối mặt với rủi ro. Cần Thơ được coi là trung tâm của vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông Cửu Long, là một trong năm thành phố trực thuộc trung ương, có diện tích tự nhiên 1.401 km2, dân số 1,2 triệu người. Cần Thơ là điểm giao lưu kinh tế lớn trong tứ giác năng động “Cần Thơ - Cà Mau - An Giang - Kiên Giang”, thuận lợi phát triển đồng bộ các khu vực kinh tế theo hướng kinh tế vùng như khu công nghiệp chế biến nông ngư sản và phục vụ nông ngư nghiệp, khu công nghiệp có công nghệ cao, khu cảng biển và sân bay hàng không quốc tế, khu thương mại tập trung đồng bộ với nhịp độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa toàn vùng.
Công nghiệp là thế mạnh của thành phố, đặc biệt là công nghiệp chế biến thủy hải sản, xay xát chế biến gạo, phân bón, thuốc sát trùng, thuốc thú y - thủy sản dùng trong nông nghiệp, bia, tân dược, vật liệu xây dựng, sản xuất và phân phối điện,. Chính sự thuận lợi về giao thông, kinh tế, điều kiện tự nhiên,. mà trong những năm gần đây Cần Thơ luôn là điểm thu hút rất nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Tuy nhiên, không nằm ngoài ảnh hưởng chung của cả nước, Cần Thơ đang gặp phải những khó khăn, thách thức cụ thể như: tăng trưởng kinh tế của vùng đã chậm lại trong nhiều năm liền, trong đó nông nghiệp - nền tảng kinh tế của vùng đã giảm rất mạnh.
Tỷ lệ tăng dân số chung của vùng trong nhiều năm đã thấp hơn tỷ lệ tăng chung của cả nước, tỷ lệ xuất cư thuần ra ngoài vùng khá cao trong nhiều năm. Trong khi đó, số lượng doanh nghiệp của tỉnh tăng trưởng cũng rất chậm. Bên cạnh đó, ĐBSCL nói chung và TP. Cần Thơ nói riêng cũng đang đối mặt với những thử thách rất lớn, đặc biệt là tình trạng biến đổi khí hậu và nước biển dâng.
Những áp lực này gây nên áp lực lớn về sự thay đổi và nhu cầu lớn trong ứng dụng khoa học công nghệ. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới Cần Thơ có tỷ trọng giảm so với bình quân cả nước và không có nhiều doanh nghiệp đổi mới về khoa học và công nghệ. Đặc biệt, tỉnh nhà hiện đang thiếu hụt một đội ngũ doanh nhân, doanh nghiệp hùng mạnh cả về số lượng và chất lượng. Trong bối cảnh đó, để có nền kinh tế năng động, có sức cạnh tranh, thích ứng với biến đổi khí hậu, ĐBSCL nói chung và TP.
Cần Thơ nói riêng không có cách gì khác là phải phát triển nhanh hơn, nhiều hơn số lượng và chất lượng các doanh nghiệp, trong đó thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp là lựa chọn tốt nhất. Từ thực trạng trên, câu hỏi được đặt ra là nguyên nhân khởi nghiệp và những nhân tố nào ảnh hưởng đến quyết định KSDN vẫn là câu hỏi cần có đáp án rõ ràng, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp tư nhân (DNTN). Do đó, mục tiêu của nghiên cứu là xác định được các nguyên nhân tác động đến quyết định KSDN và đề xuất các giải pháp khơi dậy tinh thần KSDN của người dân và các doanh nghiệp trên địa bàn TP. Cần Thơ, góp phần vào sự phát triển chung của thành phố.
Căn cứ vào những lý do đã nêu tác giả quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định khởi sự doanh nghiệp của các doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn Thành phố Cần Thơ” để thực hiện luận văn nghiên cứu của mình.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định khởi sự doanh nghiệp của các doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn Thành phố Cần Thơ được thực hiện trên 9 quận/huyện bao gồm: Bình Thủy, Cái Răng, Cờ Đỏ, Ô Môn, Ninh Kiều, Phong Điền, Thới Lai, Thốt Nốt và Vĩnh Thạnh, từ đó đưa ra kết luận và hàm ý nghiên cứu nhằm thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp của doanh nhân Cần Thơ.2 Mục tiêu cụ thể - Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng khởi nghiệp của các doanh nhân Cần Thơ. - Mục tiêu 2: Phân tích các nhân tố tác động đến quyết định khởi sự doanh nghiệp của các doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn TP. - Mục tiêu 3: Kết luận và đề xuất hàm ý nghiên cứu nhằm gợi ý các giải pháp khơi dậy tinh thần khởi sự kinh doanh của người dân và của doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Cần Thơ.3 Phạm vi nghiên cứu 1.1 Không gian nghiên cứu Đề tài “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định khởi sự doanh nghiệp của các doanh nghiệp tư nhân trên địa bàn Thành phố Cần Thơ” được thực hiện trên địa bàn 9 quận/huyện bao gồm: Bình Thủy, Cái Răng, Cờ Đỏ, Ô Môn, Ninh Kiều, Phong Điền, Thới Lai, Thốt Nốt và Vĩnh Thạnh.2 Thời gian nghiên cứu - Đề tài lấy số liệu sơ cấp thu thập từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 5 năm 2019. - Đề tài được thực hiện từ khoảng tháng 9 năm 2018 đến tháng 7 năm 2019.3 Đối tượng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: các nhân tố tác động đến quyết định khởi sự doanh nghiệp của các doanh nhân tại TP.
- Đối tượng khảo sát: là những doanh nhân thuộc các doanh nghiệp tư nhân đang kinh doanh trên địa bàn TP.4 Lược khảo tài liệu Khởi sự doanh nghiệp đang được xem là vấn đề nóng bỏng hiện nay, góp phần to lớn vào việc tăng trưởng kinh tế, giảm đói nghèo, giải quyết tình trạng thất nghiệp, tăng GDP và thu nhập bình quân đầu người, tăng tiêu chuẩn sống, tăng xuất khẩu. Để thực hiện được nghiên cứu của mình, tác giả đã đọc và nghiên cứu rất nhiều tài liệu trong nước cũng như ngoài nước. Dưới đây tác giả xin trình bày lược khảo một số công trình nghiên cứu.1 Tài liệu trong nước Dựa trên dữ liệu khảo sát từ 600 sinh viên trường Đại học Bách Khoa và Đại học Kinh tế và Hoa Sen kết hợp với ứng dụng mô hình Entrepreneur Scan (E-Scan) được hai tác giả Driessen và Zwart phát triển, phương pháp phân tích hồi quy và kiểm định ANOVA, các tác giả: Bùi Huỳnh Tuấn Duy, Lê Thị Lin, Đào Thị Xuân Duyên, 4 Nguyễn Thu Hiền (2011) khẳng định có 3 yếu tố tác động tích cực lên tiềm năng khởi nghiệp là (1) Nhu cầu thành đạt, (2) Khả năng am hiểu thị trường, (3) Khả năng thích ứng. Vào năm 2015, nghiên cứu của hai tác giả Phan Anh Tú và Nguyễn Thanh Sơn đã đưa ra kết luận có 6 nhân tố tác động đến ý định KSDN của sinh viên kinh tế đã tốt nghiệp trên địa bàn thành phố Cần Thơ đó là (1) Động lực trở thành doanh nhân, (2) Nền tảng gia đình, (3) Chính sách chính phủ và địa phương, (4) Tố chất doanh nhân, (5) Khả năng tài chính và (6) Đặc điểm cá nhân, dựa trên dữ liệu thu thập tại 6/9 quận huyện trên địa bàn thành phố Cần Thơ bao gồm: Ninh Kiều, Cái Răng, Ô Môn, Thốt Nốt, Phong Điền và Bình Thủy, với tổng số 180 mẫu quan sát và ứng dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA và hồi quy nhị phân Logistic.