Luận văn nghiên cứu tình hình nhiễm đặc điểm bệnh lý lâm sàng bệnh do đơn bào leucocytozoongây ra ở gà tại huyện phú bình tỉnh thái nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh cho gà

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh như Thái Nguyên, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. 76 trang · Đại học Thái Nguyên · 2013.

• Tác giả: Trần Văn Sơn
• Người hướng dẫn: Th.S. Đỗ Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Do Leucocytozoon Ở Gà Tại Huyện Phú Bình, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI - Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học
• 1.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà
• 2.2.1. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà
• 2.3. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Leucocytozoon Ở Gà Phú Bình Thái Nguyên

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh như Thái Nguyên, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển này đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có dịch bệnh. Bệnh do ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh Leucocytozoon ở gà, đang ngày càng trở nên phổ biến và gây ra những thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi. Bệnh làm gà gầy yếu, chậm lớn, giảm năng suất trứng và thịt. Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới ẩm, là môi trường thuận lợi cho các loài ký sinh trùng phát triển. Leucocytozoon là một trong những tác nhân gây bệnh nguy hiểm, đặc biệt đối với gà nuôi theo phương thức chuồng hở. Bệnh có thể gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng lớn đến thu nhập của người chăn nuôi. Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên là vô cùng cần thiết để đưa ra các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả. Theo tài liệu gốc, bệnh gây ra các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu, chậm lớn. Khi mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoonosis Gà

Nghiên cứu về Leucocytozoonosis gà có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ ngành chăn nuôi gia cầm. Việc hiểu rõ về dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của bệnh giúp người chăn nuôi phát hiện sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời. Điều này góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra, đồng thời nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình phòng và điều trị bệnh hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

1.2. Đặc Điểm Dịch Tễ Học Bệnh Leucocytozoon Tại Phú Bình

Huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, có điều kiện khí hậu và tập quán chăn nuôi đặc trưng, ảnh hưởng đến sự lưu hành của bệnh Leucocytozoon. Việc xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh tại địa phương này là rất quan trọng. Điều này bao gồm việc xác định tỷ lệ nhiễm bệnh, các yếu tố nguy cơ và mùa vụ bệnh thường xảy ra. Thông tin này giúp người chăn nuôi chủ động phòng bệnh và có biện pháp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.

II. Thách Thức Trong Phòng Trị Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà, việc phòng và điều trị bệnh vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp của vòng đời ký sinh trùng, đòi hỏi các biện pháp kiểm soát vector truyền bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, việc chẩn đoán bệnh sớm và chính xác cũng là một vấn đề nan giải, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi nhỏ lẻ. Tình trạng kháng thuốc của ký sinh trùng cũng là một mối lo ngại, đòi hỏi các nhà khoa học phải liên tục nghiên cứu và phát triển các loại thuốc mới. Theo tài liệu gốc, bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới. Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%). Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà.

2.1. Khó Khăn Trong Kiểm Soát Vectơ Truyền Bệnh Leucocytozoon

Các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culicoides spp. là vector trung gian truyền bệnh Leucocytozoon. Việc kiểm soát các loài côn trùng này là một thách thức lớn, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi thả vườn. Các biện pháp kiểm soát hóa học có thể gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người, trong khi các biện pháp sinh học còn chưa được phát triển rộng rãi.

2.2. Vấn Đề Chẩn Đoán Sớm Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Việc chẩn đoán sớm bệnh Leucocytozoon là rất quan trọng để có thể điều trị kịp thời và giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, các triệu chứng lâm sàng của bệnh thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Các phương pháp chẩn đoán hiện nay, như xét nghiệm máu, đòi hỏi trang thiết bị và kỹ thuật chuyên môn, gây khó khăn cho việc áp dụng rộng rãi.

2.3. Nguy Cơ Kháng Thuốc Của Leucocytozoon Caulleryi

Tình trạng kháng thuốc của ký sinh trùng là một vấn đề ngày càng trở nên nghiêm trọng. Việc sử dụng thuốc không đúng cách có thể dẫn đến sự phát triển của các chủng Leucocytozoon kháng thuốc, gây khó khăn cho việc điều trị bệnh. Do đó, cần có các nghiên cứu về tính kháng thuốc của ký sinh trùng và các biện pháp sử dụng thuốc hợp lý.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoon Gà Tại Phú Bình

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để thu thập và phân tích dữ liệu. Các phương pháp này bao gồm điều tra dịch tễ học, xét nghiệm máu, mổ khám bệnh tích và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh. Mục tiêu là xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh, xác định các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng, và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trị bệnh. Theo tài liệu gốc, đề tài tập trung vào việc xác định đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên. Đồng thời, xác định được đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên. Xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung.

3.1. Điều Tra Dịch Tễ Học Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Điều tra dịch tễ học là một phương pháp quan trọng để xác định tình hình nhiễm bệnh Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Phú Bình. Phương pháp này bao gồm việc thu thập thông tin về số lượng gà mắc bệnh, tỷ lệ chết, các yếu tố nguy cơ và các biện pháp phòng bệnh đang được áp dụng. Thông tin này giúp xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh.

3.2. Xét Nghiệm Máu Chẩn Đoán Leucocytozoon Caulleryi

Xét nghiệm máu là một phương pháp chẩn đoán quan trọng để xác định sự có mặt của ký sinh trùng Leucocytozoon trong máu gà. Phương pháp này bao gồm việc lấy mẫu máu gà và quan sát dưới kính hiển vi để tìm kiếm các thể ký sinh trùng. Kết quả xét nghiệm máu giúp xác định tỷ lệ nhiễm bệnh và cường độ nhiễm bệnh trên đàn gà.

3.3. Mổ Khám Bệnh Tích Đại Thể Bệnh Leucocytozoon

Mổ khám bệnh tích là một phương pháp quan trọng để xác định các tổn thương do bệnh Leucocytozoon gây ra trên các cơ quan nội tạng của gà. Phương pháp này bao gồm việc mổ khám gà chết hoặc gà ốm và quan sát các bệnh tích đại thể trên gan, lách, thận, tim và các cơ quan khác. Các bệnh tích đặc trưng giúp chẩn đoán bệnh và đánh giá mức độ tổn thương do bệnh gây ra.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoon Gà Tại Phú Bình

Kết quả nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, cho thấy bệnh có tỷ lệ lưu hành khá cao và gây ra những thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi. Các triệu chứng lâm sàng thường gặp bao gồm ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu và chậm lớn. Bệnh tích đại thể thường thấy là gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Nghiên cứu cũng đã thử nghiệm một số quy trình phòng trị bệnh và đưa ra các khuyến cáo cho người chăn nuôi. Theo tài liệu gốc, trên địa bàn huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên gần đây, đàn gà tại một số hộ chăn nuôi xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu, chậm lớn. Khi mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh Leucocytozoon Ở Gà Phú Bình

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Phú Bình là khá cao, dao động tùy theo địa phương và mùa vụ. Các yếu tố như điều kiện chăn nuôi, mật độ gà và biện pháp phòng bệnh có ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh. Thông tin này giúp người chăn nuôi đánh giá nguy cơ mắc bệnh và có biện pháp phòng bệnh phù hợp.

4.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp của bệnh Leucocytozoon ở gà bao gồm ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu và chậm lớn. Các triệu chứng này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc kết hợp với nhau, tùy thuộc vào mức độ nhiễm bệnh và sức khỏe của gà. Việc nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng giúp người chăn nuôi có biện pháp can thiệp kịp thời.

4.3. Bệnh Tích Đại Thể Bệnh Leucocytozoon Caulleryi

Bệnh tích đại thể thường thấy của bệnh Leucocytozoon là gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Các bệnh tích này giúp chẩn đoán bệnh và đánh giá mức độ tổn thương do bệnh gây ra. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các bệnh tích này có thể không đặc hiệu và cần kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác để xác định chính xác bệnh.

V. Quy Trình Phòng Trị Bệnh Leucocytozoon Hiệu Quả Cho Gà

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một quy trình phòng trị bệnh Leucocytozoon ở gà hiệu quả cần kết hợp nhiều biện pháp khác nhau, bao gồm kiểm soát vector truyền bệnh, nâng cao sức đề kháng của gà và sử dụng thuốc điều trị khi cần thiết. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và giảm thiệt hại do bệnh gây ra. Theo tài liệu gốc, cần xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung.

5.1. Biện Pháp Kiểm Soát Vectơ Truyền Bệnh Leucocytozoon

Kiểm soát vector truyền bệnh là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh Leucocytozoon. Các biện pháp này bao gồm sử dụng thuốc diệt côn trùng, vệ sinh chuồng trại sạch sẽ và loại bỏ các khu vực ao tù nước đọng, nơi côn trùng sinh sản. Ngoài ra, có thể sử dụng các biện pháp sinh học, như thả cá ăn bọ gậy, để kiểm soát số lượng côn trùng.

5.2. Nâng Cao Sức Đề Kháng Cho Gà Phòng Bệnh Leucocytozoon

Nâng cao sức đề kháng cho gà là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh Leucocytozoon. Các biện pháp này bao gồm cung cấp thức ăn đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin và khoáng chất, và tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm khác. Gà khỏe mạnh có khả năng chống lại bệnh tật tốt hơn.

5.3. Sử Dụng Thuốc Điều Trị Bệnh Leucocytozoon Caulleryi

Khi gà mắc bệnh Leucocytozoon, cần sử dụng thuốc điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm các thuốc diệt ký sinh trùng và các thuốc hỗ trợ điều trị triệu chứng. Việc sử dụng thuốc đúng cách giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Bệnh Leucocytozoon Gà

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, đã cung cấp những thông tin quan trọng về dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích và quy trình phòng trị bệnh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như cơ chế gây bệnh của ký sinh trùng, tính kháng thuốc của ký sinh trùng và các biện pháp kiểm soát vector truyền bệnh hiệu quả hơn. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác, các loại thuốc mới có hiệu quả cao và an toàn, và các biện pháp phòng bệnh bền vững. Theo tài liệu gốc, cần có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng của bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà đạt hiệu quả cao nhất.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Về Cơ Chế Gây Bệnh Leucocytozoon

Nghiên cứu về cơ chế gây bệnh của ký sinh trùng Leucocytozoon giúp hiểu rõ hơn về quá trình xâm nhập, phát triển và gây tổn thương của ký sinh trùng trong cơ thể gà. Thông tin này giúp phát triển các biện pháp điều trị bệnh hiệu quả hơn.

6.2. Nghiên Cứu Về Tính Kháng Thuốc Của Leucocytozoon Caulleryi

Nghiên cứu về tính kháng thuốc của ký sinh trùng Leucocytozoon giúp xác định các chủng ký sinh trùng kháng thuốc và phát triển các loại thuốc mới có hiệu quả cao hơn. Thông tin này giúp điều trị bệnh hiệu quả hơn và ngăn ngừa sự lây lan của các chủng ký sinh trùng kháng thuốc.

6.3. Phát Triển Phương Pháp Chẩn Đoán Nhanh Bệnh Leucocytozoon

Phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác bệnh Leucocytozoon giúp phát hiện sớm bệnh và điều trị kịp thời. Các phương pháp chẩn đoán nhanh có thể dựa trên các kỹ thuật sinh học phân tử, như PCR, hoặc các kỹ thuật miễn dịch học, như ELISA.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đáp ứng nhu cầu thực phẩm trong nước và tạo sinh kế cho người chăn nuôi. Tuy nhiên, sự phát triển của dịch bệnh là một trong những trở ngại lớn đối với hiệu quả chăn nuôi. Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm (như Cúm gia cầm, Newcastle, Gumboro, Marek), các bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh do đơn bào đường máu gây ra, xuất hiện phổ biến và gây thiệt hại kinh tế đáng kể.

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới với thảm thực vật và hệ động vật phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài ký sinh trùng cùng vật chủ trung gian truyền bệnh sinh sôi. Trong số đó, đơn bào thuộc giống Leucocytozoon (thuộc bộ huyết bào tử trùng Haemosporidia) ký sinh trong hồng cầu và nội tạng gia cầm, gây xuất huyết, phá hủy hồng cầu, dẫn đến hội chứng thiếu máu nghiêm trọng, tiêu chảy phân xanh và làm gà chết với tỷ lệ dao động từ 30% đến 50%. Tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, thực tế sản xuất ghi nhận nhiều đàn gà xuất hiện triệu chứng ủ rũ, tiêu chảy phân màu lá cây, mào tích tái nhợt, còi cọc và chết rải rác; khi mổ khám thấy xuất huyết nội tạng và cơ đùi. Xuất phát từ thực tiễn đó, đề tài “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh cho gà” được thực hiện nhằm xác định nguyên nhân và đưa ra giải pháp kiểm soát bệnh.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

1. Xác định được đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.
2. Xác định được đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.
3. Xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà nuôi tại nông hộ, trang trại và bệnh đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà.
• Phạm vi không gian: 4 xã thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (gồm xã Thượng Đình, Điềm Thụy, Nhã Lộng, Xuân Phương); công tác xét nghiệm mẫu được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai từ tháng 6 năm 2013 đến tháng 11 năm 2013.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và phân loại học

Theo các tài liệu phân loại ký sinh trùng, giống Leucocytozoon có vị trí phân loại học thuộc ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Haemosporidia, họ Leucocytozoidae. Đến nay, hơn 100 loài Leucocytozoon spp. đã được ghi nhận ký sinh trên gia cầm và chim hoang dã, trong đó 4 loài phổ biến gây bệnh cho gia cầm gồm: Leucocytozoon caulleryi, Leucocytozoon sabrazeis, Leucocytozoon simondi và Leucocytozoon smithi. Đơn bào có vòng đời phức tạp, bắt buộc phải có vật chủ trung gian truyền bệnh là các loài côn trùng hút máu (dĩn) thuộc giống Culicoides spp. và Simulium spp. Khi dĩn hút máu gà bệnh, giao tử phát triển thành bào tử nang (Oocyst) và giải phóng thoi trùng (Sporozoite) cư trú tại tuyến nước bọt của dĩn. Khi dĩn đốt gà khỏe, thoi trùng xâm nhập vào máu, di hành tới gan, lách, phổi, thận để sinh sản vô tính tạo merozoite, sau đó xâm nhập hồng cầu và sinh sản hữu tính tạo giao tử thể (gametocyte), đồng thời tiết độc tố gây tan máu (chất kháng hồng cầu - anti-erythrocyte).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp dịch tễ học thú y, chẩn đoán lâm sàng, giải phẫu bệnh tích, phân tích huyết học và thử nghiệm phòng trừ thực nghiệm:

• Phương pháp điều tra thực trạng: Sử dụng phiếu phỏng vấn trực tiếp kết hợp quan sát hiện trường tại 160 hộ chăn nuôi trên địa bàn 4 xã (Thượng Đình: 40 hộ, Điềm Thụy: 51 hộ, Nhã Lộng: 36 hộ, Xuân Phương: 33 hộ) nhằm đánh giá điều kiện chuồng trại, vệ sinh thú y, việc phát quang bụi rậm, phun diệt côn trùng và sử dụng thuốc phòng bệnh.
• Phương pháp thu thập và xét nghiệm mẫu máu: Thu thập 450 mẫu máu ngẫu nhiên theo phương pháp phân tầng (Thượng Đình: 100 mẫu, Điềm Thụy: 150 mẫu, Nhã Lộng: 100 mẫu, Xuân Phương: 100 mẫu). Lấy máu tĩnh mạch cánh gà, làm tiêu bản phiết kính mỏng (3 tiêu bản/gà), cố định bằng cồn methanol và nhuộm Giemsa theo tỷ lệ dung dịch Giemsa cơ bản : nước cất trung tính (pH = 7,2) là 1 : 9 trong 45–50 phút. Kiểm tra sự hiện diện của đơn bào dưới kính hiển vi quang học ở vật kính dầu (độ phóng đại 10 x 90 hoặc 10 x 100).
• Tiêu chuẩn đánh giá cường độ nhiễm:
  • Nhiễm nhẹ (+): $\le 5%$ hồng cầu có đơn bào ký sinh.
  • Nhiễm trung bình (++): $> 5% - 10%$ hồng cầu có đơn bào ký sinh.
  • Nhiễm nặng (+++): $> 10%$ hồng cầu có đơn bào ký sinh.
• Phương pháp theo dõi lâm sàng và mổ khám bệnh tích: Theo dõi biểu hiện lâm sàng trên 106 gà dương tính với đơn bào; tiến hành mổ khám 32 gà bệnh theo phương pháp mổ khám toàn diện để xác định tổn thương đại thể ở các cơ quan nội tạng.
• Phương pháp phân tích chỉ số máu: Lấy mẫu máu của 15 gà khỏe và 15 gà mắc bệnh Leucocytozoon vào ống nghiệm tráng chất chống đông EDTA 1% để định lượng số lượng hồng cầu, bạch cầu, hàm lượng huyết sắc tố, thể tích trung bình hồng cầu (MCV), dải phân bố kích thước hồng cầu (RDW) và công thức bạch cầu.
• Bố trí thử nghiệm phòng bệnh: Áp dụng phương pháp phân lô so sánh trên 100 gà Mía nuôi bán chăn thả từ 1 ngày tuổi trong thời gian 3 tháng:
  • Lô thí nghiệm (50 con): Thực hiện vệ sinh chuồng trại, phát quang bụi rậm trong bán kính 10–15 m, định kỳ phun thuốc diệt dĩn (Hantox-spray/Iodin 1%) và sử dụng thuốc phòng bệnh gốc Sulfonamide.
  • Lô đối chứng (50 con): Không áp dụng các biện pháp can thiệp trên.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu thập được tính toán và xử lý theo các thuật toán thống kê sinh học trong chăn nuôi thú y (theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện, 2008).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1. Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của ngành chăn nuôi gia cầm và thiệt hại do bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon gây ra tại Việt Nam. Xác định rõ mục tiêu, nội dung nghiên cứu, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu dịch tễ học ký sinh trùng thú y và ý nghĩa thực tiễn giúp người chăn nuôi nhận biết triệu chứng, áp dụng quy trình phòng trị hiệu quả.

Phần 2. Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở khoa học về đặc điểm sinh học, phân loại học của giống Leucocytozoon, hình thái các thể phát triển (Sporozoite, Merozoite, Schizont, Gametocyte), vòng đời sinh học và cơ chế sinh bệnh học. Tổng hợp các công trình nghiên cứu trong nước (của Hoàng Thạch, Lâm Thị Thu Hương, Lê Đức Quyết, Nguyễn Hữu Hưng, Lê Văn Năm) và nước ngoài (Liên Xô, Mỹ, Nhật Bản, Nam Phi...) về tỷ lệ lưu hành, các loài dĩn truyền bệnh, tổn thương buồng trứng làm giảm sản lượng trứng và các phác đồ điều trị bằng nhóm thuốc Sulfonamide (Sulfadimethoxin, Sulfaquinoxalin, Sulfamonomethoxin kết hợp Clopidol, Pyrimethamin).

Phần 3. Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết đối tượng nghiên cứu (đàn gà và đơn bào Leucocytozoon), địa điểm thực hiện (4 xã huyện Phú Bình và phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y), thời gian nghiên cứu (6/2013 - 11/2013). Trình bày cụ thể quy trình chuẩn bị hóa chất nhuộm Giemsa, kỹ thuật phiết kính máu, tiêu chuẩn phân cấp cường độ nhiễm, phương pháp mổ khám bệnh tích, quy trình đo đạc các chỉ số huyết học và sơ đồ bố trí thí nghiệm kiểm chứng quy trình phòng bệnh trên 100 gà Mía.

Phần 4. Kết quả và thảo luận

Tập trung phân tích các dữ liệu thực nghiệm thu thập được tại địa bàn nghiên cứu qua 5 nội dung chính:

1. Thực trạng công tác phòng chống bệnh tại địa phương

Kết quả khảo sát 160 hộ chăn nuôi tại 4 xã cho thấy mức độ áp dụng các biện pháp kỹ thuật vệ sinh phòng bệnh còn thấp và không đồng đều giữa các xã.

Địa phương (xã)	Số hộ điều tra	Chuồng trại hợp VSTY (%)	Vệ sinh khu vực nuôi (%)	Phát quang bụi rậm (%)	Phun thuốc diệt dĩn (%)	Dùng thuốc phòng bệnh (%)
Thượng Đình	40	30,00	27,50	12,50	7,50	0,00
Điềm Thụy	51	25,49	31,37	11,76	25,49	9,80
Nhã Lộng	36	25,00	13,89	25,00	30,56	0,00
Xuân Phương	33	33,33	21,21	36,36	27,27	12,12

2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm đơn bào Leucocytozoon ở gà

Xét nghiệm 450 mẫu máu tại 4 xã xác định có 106 mẫu dương tính, đạt tỷ lệ nhiễm chung là 23,56%. Cường độ nhiễm nhẹ chiếm ưu thế với 52,83%, nhiễm trung bình chiếm 30,19% và nhiễm nặng chiếm 16,98%.

Địa phương (xã)	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu nhiễm	Tỷ lệ nhiễm (%)	Nhiễm nhẹ ($\le 5%$)	Nhiễm TB ($>5-10%$)	Nhiễm nặng ($>10%$)
Thượng Đình	100	33	33,00	48,48% (16 con)	30,30% (10 con)	21,22% (7 con)
Điềm Thụy	150	37	24,67	51,35% (19 con)	29,73% (11 con)	18,92% (7 con)
Nhã Lộng	100	24	24,00	54,17% (13 con)	29,17% (7 con)	16,66% (4 con)
Xuân Phương	100	12	12,00	66,67% (8 con)	33,33% (4 con)	0,00% (0 con)
Tính chung	450	106	23,56	52,83% (56 con)	30,19% (32 con)	16,98% (18 con)

3. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể

Trong 106 gà nhiễm bệnh, có 74 cá thể biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt (chiếm 69,81%).

Biểu hiện lâm sàng chủ yếu	Số gà biểu hiện (con)	Tỷ lệ so với gà có triệu chứng (%)
Gà gầy yếu, chậm lớn, còi cọc, giảm ăn	66	89,19
Gà thiếu máu, mào tích tím tái	58	78,38
Gà đi ỉa, tiêu chảy phân màu xanh lá cây	39	52,70
Gà ủ rũ, lười vận động, đi lại không vững	35	47,30
Gà mái giảm sản lượng trứng, trứng vỏ mỏng	7	9,46

Mổ khám kiểm tra bệnh tích đại thể trên 32 gà bệnh ghi nhận 26 gà xuất hiện tổn thương đặc trưng (chiếm 81,25%):

Bệnh tích đại thể chủ yếu	Số gà có bệnh tích (con)	Tỷ lệ (%)
Gan sưng to, mềm nhũn, xuất huyết điểm	23	88,46
Phổi sung huyết và xuất huyết	23	88,46
Cơ đùi xuất huyết	22	84,62
Ruột non viêm nhiều dịch, niêm mạc xuất huyết	19	73,08
Buồng trứng, ống dẫn trứng viêm, sưng, xuất huyết nhẹ	5	19,23

4. Sự biến đổi các chỉ số sinh lý máu

So sánh giữa 15 gà khỏe mạnh và 15 gà mắc bệnh Leucocytozoon cho thấy sự thay đổi rõ rệt về mặt huyết học:

Chỉ số máu theo dõi	Gà khỏe ($\bar{X} \pm m_{\bar{X}}$)	Gà bệnh ($\bar{X} \pm m_{\bar{X}}$)	Mức ý nghĩa ($P$)
Số lượng hồng cầu ($10^6/\text{mm}^3$ máu)	$2,50 \pm 0,04$	$2,14 \pm 0,12$	$P < 0,01$
Thể tích trung bình hồng cầu - MCV ($\text{fl}$)	$106 \pm 0,36$	$115 \pm 0,31$	$P < 0,01$
Số lượng bạch cầu ($10^3/\text{mm}^3$ máu)	$28,68 \pm 0,20$	$15,95 \pm 0,38$	$P < 0,01$
Hàm lượng huyết sắc tố ($\text{g}%$)	$9,59 \pm 0,14$	$8,02 \pm 0,13$	$P < 0,05$
Dải phân bố kích thước hồng cầu - RDW ($%$)	$12,1 \pm 0,76$	$14,61 \pm 0,64$	$P < 0,05$

Biến động công thức bạch cầu giữa gà khỏe và gà bệnh:

Loại bạch cầu	Gà khỏe ($%$)	Gà bệnh ($%$)	Mức ý nghĩa ($P$)
Bạch cầu trung tính (Heterophils/Neutrophils)	$29,06 \pm 0,69$	$69,00 \pm 0,65$	$P < 0,001$
Bạch cầu ái toan (Eosinophils)	$4,12 \pm 0,16$	$0,30 \pm 0,14$	$P < 0,05$
Bạch cầu ái kiềm (Basophils)	$0,70 \pm 0,16$	$3,60 \pm 0,20$	$P < 0,05$
Lâm ba cầu (Lymphocytes)	$61,21 \pm 0,64$	$23,90 \pm 0,56$	$P < 0,001$
Bạch cầu đơn nhân lớn (Monocytes)	$4,91 \pm 0,12$	$3,31 \pm 0,08$	$P < 0,05$

5. Thử nghiệm và đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp

Khóa luận theo dõi hiệu quả can thiệp trên 2 lô gà Mía trong 3 tháng. Kết quả cho thấy đàn gà áp dụng đồng bộ các biện pháp vệ sinh chuồng trại, phát quang bụi rậm, phun thuốc diệt dĩn và dùng thuốc phòng bệnh duy trì được tỷ lệ nhiễm thấp, tăng trọng đều và không có ca nhiễm nặng so với lô đối chứng.

Phần 5. Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng quát về tỷ lệ lưu hành (23,56%), đặc điểm bệnh lý, huyết học của gà nhiễm Leucocytozoon tại Phú Bình. Đề nghị các cơ quan chuyên môn và người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng trừ tổng hợp để giảm thiểu tổn thất kinh tế.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Tỷ lệ lưu hành: Tỷ lệ nhiễm đơn bào Leucocytozoon chung trên đàn gà tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình là 23,56% (106/450 con). Tỷ lệ nhiễm cao nhất tại xã Thượng Đình (33,00%), tiếp theo là Điềm Thụy (24,67%), Nhã Lộng (24,00%) và thấp nhất tại Xuân Phương (12,00%).
• Cường độ nhiễm: Phân bố cường độ nhiễm ở mức nhẹ là 52,83% (56 con), mức trung bình là 30,19% (32 con) và mức nặng là 16,98% (18 con). Xã Xuân Phương không ghi nhận cá thể nhiễm nặng ($>10%$).
• Đặc điểm lâm sàng và bệnh tích: Gà mắc bệnh biểu hiện còi cọc, giảm ăn (89,19%), mào tích tái nhợt do thiếu máu (78,38%), tiêu chảy phân xanh (52,70%). Khi mổ khám, bệnh tích xuất hiện chủ yếu ở gan (88,46%), phổi (88,46%), cơ đùi (84,62%) và ruột non (73,08%).
• Chỉ số sinh lý máu: Gà bệnh có sự sụt giảm số lượng hồng cầu (từ $2,50$ xuống $2,14 \times 10^6/\text{mm}^3$), giảm huyết sắc tố (từ $9,59$ xuống $8,02 \text{ g}%$) và giảm bạch cầu tổng số (từ $28,68$ xuống $15,95 \times 10^3/\text{mm}^3$). Ngược lại, thể tích trung bình hồng cầu (MCV) và độ phân bố kích thước hồng cầu (RDW) tăng. Về công thức bạch cầu, tỷ lệ bạch cầu trung tính tăng vọt từ $29,06%$ lên $69,00%$, bạch cầu ái kiềm tăng từ $0,70%$ lên $3,60%$, trong khi lâm ba cầu giảm sâu từ $61,21%$ xuống $23,90%$.

Giải pháp và quy trình tác giả đề xuất

Tác giả đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho đàn gà gồm 4 bước kỹ thuật:

1. Chuẩn bị và vệ sinh chuồng trại: Thiết kế chuồng cách xa vùng đầm lầy, mặt nước lớn; đảm bảo độ thông thoáng, khô ráo; định kỳ tiêu độc khử trùng chuồng nuôi và dụng cụ chăn nuôi.
2. Kiểm soát môi trường và vector truyền bệnh: Phát quang cây xanh, bụi rậm, cỏ dại trong phạm vi 10–15 m quanh chuồng trại; khơi thông cống rãnh nhằm triệt tiêu nơi trú ngụ và sinh sản của dĩn (Culicoides spp., Simulium spp.).
3. Phun hóa chất diệt côn trùng: Định kỳ phun diệt dĩn 2–3 tuần/lần bằng dung dịch Hantox-spray hoặc Iodin 1%, tập trung vào các thời điểm mùa xuân và mùa hè khi côn trùng hoạt động mạnh.
4. Sử dụng thuốc thú y phòng và trị bệnh: Dùng các thuốc thuộc nhóm Sulfonamide (như Sulfamonomethoxin, Sulfadimethoxin, Sulfaquinoxalin phối hợp Pyrimethamin hoặc Clopidol), bổ sung kèm Vitamin B1, Vitamin C để hỗ trợ tăng sức đề kháng và phục hồi chức năng tạo máu.

Đóng góp của nghiên cứu

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm về thực trạng nhiễm đơn bào đường máu Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên; làm rõ sự biến đổi các chỉ số huyết học và công thức bạch cầu khi gia cầm nhiễm bệnh; chứng minh hiệu quả thực tế của quy trình phòng trừ tổng hợp kết hợp kiểm soát côn trùng vector và can thiệp vệ sinh thú y tại nông hộ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi không gian và đối tượng: Nghiên cứu chỉ tiến hành khảo sát tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên; chưa mở rộng đánh giá trên các địa bàn có điều kiện sinh thái khác nhau trong toàn tỉnh hoặc khu vực miền núi lân cận.
• Thời gian nghiên cứu: Thời gian theo dõi thực địa kéo dài 6 tháng (từ tháng 6 đến tháng 11/2013), chưa bao quát hết diễn biến dịch tễ theo chu kỳ trọn vẹn 12 tháng của các mùa trong năm (đặc biệt là giai đoạn chuyển tiếp đông - xuân).
• Phương pháp định danh loài: Việc phát hiện và đánh giá đơn bào chủ yếu dựa trên kỹ thuật nhuộm Giemsa và quan sát hình thái học dưới kính hiển vi quang học; chưa ứng dụng các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại (như giải trình tự gen hoặc PCR) để định danh chính xác thành phần loài Leucocytozoon và loài dĩn truyền bệnh tại địa phương.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi điều tra dịch tễ học bệnh do Leucocytozoon gây ra trên đàn gia cầm tại các huyện khác của tỉnh Thái Nguyên và vùng Trung du miền núi phía Bắc qua các mùa trong năm.
• Nghiên cứu định loại cụ thể các loài dĩn (Simulium spp., Culicoides spp.) hoạt động tại chuồng trại gia cầm và xác định tỷ lệ mang mầm bệnh của vector ngoài tự nhiên.
• Ứng dụng kỹ thuật PCR và sinh học phân tử để xác định chính xác các loài Leucocytozoon lưu hành, đánh giá mức độ kháng thuốc của đơn bào đối với các hợp chất Sulfonamide hiện nay.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo phục vụ các đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên ngành Chăn nuôi, Thú y và Bệnh học động vật: Tham khảo phương pháp bố trí nghiên cứu dịch tễ học thú y, kỹ thuật làm tiêu bản phiết kính máu, quy trình pha chế và nhuộm Giemsa kiểm tra ký sinh trùng đường máu, cũng như phương pháp tính toán công thức bạch cầu và chỉ số sinh lý máu.
• Cán bộ thú y cơ sở và kỹ thuật viên trang trại: Sử dụng các số liệu mô tả về triệu chứng lâm sàng (phân xanh, mào tím tái, thiếu máu) và bệnh tích đại thể (xuất huyết cơ đùi, sưng gan, phổi) để chẩn đoán phân biệt bệnh Leucocytozoon với các bệnh truyền nhiễm khác như tụ huyết trùng gia cầm, bệnh Newcastle, bệnh Marek hoặc bệnh sốt rét gà.
• Người chăn nuôi gia cầm: Ứng dụng quy trình phòng trừ tổng hợp (phát quang bụi rậm bán kính 10–15 m, định kỳ phun diệt dĩn bằng Hantox-spray/Iodin 1%, sử dụng phác đồ Sulfonamide phối hợp vitamin) nhằm kiểm soát mầm bệnh và hạn chế tỷ lệ chết ở đàn gà nuôi thả vườn hoặc bán chăn thả.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà tại 4 xã huyện Phú Bình là bao nhiêu và địa phương nào có tỷ lệ nhiễm cao nhất?

Xét nghiệm 450 mẫu máu ngẫu nhiên tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình xác định tỷ lệ nhiễm chung là 23,56% (106/450 gà dương tính). Tỷ lệ nhiễm theo từng xã lần lượt là: Thượng Đình đạt 33,00% (33/100 mẫu), Điềm Thụy đạt 24,67% (37/150 mẫu), Nhã Lộng đạt 24,00% (24/100 mẫu) và Xuân Phương đạt 12,00% (12/100 mẫu). Xã Thượng Đình có tỷ lệ và cường độ nhiễm cao nhất do điều kiện vệ sinh thú y hạn chế và hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ, thả rông chiếm đa số.

2. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể đặc trưng nhất của gà mắc bệnh Leucocytozoon trong nghiên cứu là gì?

Trên 74 gà biểu hiện triệu chứng, các dấu hiệu lâm sàng phổ biến nhất là: gà còi cọc, chậm lớn, giảm ăn (89,19%), thiếu máu mào tích tím tái (78,38%), tiêu chảy phân có màu xanh lá cây (52,70%) và ủ rũ, đi không vững (47,30%). Mổ khám 32 gà bệnh ghi nhận tổn thương đại thể xuất hiện nhiều nhất ở gan sưng to xuất huyết (88,46%), phổi xuất huyết (88,46%), cơ đùi xuất huyết (84,62%) và ruột non viêm xuất huyết nhiều dịch (73,08%).

3. Các chỉ số máu và công thức bạch cầu của gà bệnh thay đổi ra sao so với gà khỏe mạnh?

So với gà khỏe, gà mắc bệnh Leucocytozoon bị suy giảm đáng kể về số lượng hồng cầu (từ $2,50$ giảm xuống $2,14 \times 10^6/\text{mm}^3$, $P < 0,01$), hàm lượng huyết sắc tố (từ $9,59$ giảm xuống $8,02 \text{ g}%$, $P < 0,05$) và tổng số bạch cầu (từ $28,68$ giảm xuống $15,95 \times 10^3/\text{mm}^3$, $P < 0,01$). Trong công thức bạch cầu, tỷ lệ bạch cầu trung tính tăng cao từ $29,06%$ lên $69,00%$ ($P < 0,001$) và ái kiềm tăng từ $0,70%$ lên $3,60%$ ($P < 0,05$); ngược lại, lâm ba cầu giảm mạnh từ $61,21%$ xuống $23,90%$ ($P < 0,001$), bạch cầu ái toan giảm từ $4,12%$ xuống $0,30%$ ($P < 0,05$).

4. Khóa luận phân cấp cường độ nhiễm đơn bào Leucocytozoon dựa trên tiêu chí nào?

Cường độ nhiễm được xác định bằng tỷ lệ phần trăm số lượng hồng cầu bị đơn bào Leucocytozoon ký sinh trên tiêu bản phiết kính máu nhuộm Giemsa soi dưới vật kính dầu:

• Mức độ nhẹ (+): Khi $\le 5%$ hồng cầu bị ký sinh.
• Mức độ trung bình (++): Khi có từ $> 5%$ đến $10%$ hồng cầu bị ký sinh.
• Mức độ nặng (+++): Khi có $> 10%$ hồng cầu bị ký sinh.

5. Thực trạng công tác phòng chống bệnh Leucocytozoon tại các hộ chăn nuôi huyện Phú Bình qua khảo sát ra sao?

Khảo sát 160 hộ chăn nuôi tại 4 xã cho thấy mức độ áp dụng các biện pháp phòng bệnh còn thấp: tỷ lệ chuồng trại xây dựng hợp vệ sinh thú y dao động từ 25,00% đến 33,33%; vệ sinh khu vực chăn nuôi đạt 13,89% đến 31,37%; phát quang bụi rậm quanh chuồng đạt 11,76% đến 36,36%; phun thuốc diệt dĩn đạt 7,50% đến 30,56%. Đặc biệt, việc sử dụng thuốc thú y phòng bệnh cho gà chỉ có ở xã Điềm Thụy (9,80%) và xã Xuân Phương (12,12%), trong khi xã Thượng Đình và Nhã Lộng là 0,00%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Văn Sơn đã khảo sát toàn diện tình hình nhiễm đơn bào đường máu Leucocytozoon trên đàn gà tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm trung bình là 23,56%. Nghiên cứu làm rõ các biểu hiện lâm sàng đặc trưng (thiếu máu, mào tái, tiêu chảy phân xanh), tổn thương giải phẫu đại thể (xuất huyết cơ đùi, gan, phổi) và chứng minh sự biến đổi sâu sắc về các chỉ số huyết học cũng như công thức bạch cầu ở gà bệnh. Trên cơ sở thực nghiệm, đề tài đã xây dựng và đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, phát quang bụi rậm triệt tiêu nơi cư trú của dĩn vector và sử dụng thuốc thú y đặc hiệu, mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho thực tiễn chăn nuôi gia cầm tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngành chăn nuôi nước ta ngày càng được mở rộng và nâng cao chiếm một vị trí quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế quốc dân. Hiện nay, ở hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước đều có những trang trại chăn nuôi với quy mô lớn và áp dụng những kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến hiện đại. Nghành chăn nuôi đã và đang ngày càng phát triển mạnh mẽ do mang lại lợi nhuận lớn. Hàng năm cung cấp ra thị trường những sản phẩm có giá trị dinh dưỡng cao như thịt, trứng, sữa… Các sản phẩm này dễ chế biến, dễ ăn, ngon miệng, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng ở mọi lứa tuổi.

Đặc biệt, trong chăn nuôi gia cầm, hàng năm tạo ra một số lượng lớn nguồn thực phẩm, phục vụ cho bữa ăn hàng ngày của mỗi chúng ta, đáp ứng được đủ cho nhu cầu của người tiêu dùng và là mặt hàng xuất khẩu mang lại nguồn doanh thu lớn. Chính vì vậy, chăn nuôi gia cầm ngày càng có những bước tiến vượt bậc về cả số lượng và chất lượng, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước, góp phần xóa đói giảm nghèo cho người nông dân ở các địa phương. Tuy nhiên, dịch bệnh ngày càng phát sinh nhiều gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế của người chăn nuôi nếu không có những biện pháp phòng và điều trị bệnh kịp thời. Trong chăn nuôi gà hiện nay bệnh dịch xảy ra rất nhiều gây ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của vật nuôi và thiệt hại về mặt kinh tế cho người chăn nuôi như bệnh Cúm gia cầm, bệnh Marek, bệnh Newcastle, Gumboro… Và đặc biệt trong những năm gần đây bệnh do ký sinh trùng cũng khá phổ biến, gây ra những hậu quả vô cùng đáng tiếc.

Chúng làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm sức sản xuất thịt, trứng. 2 Cùng với đó Việt Nam là một nước nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, có thảm thực vật và hệ động vật phong phú, đa dạng, thích hợp cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển và gây bệnh. Trong các bệnh ký sinh trùng ở gà, có những bệnh do nhóm đơn bào ký sinh gây ra, chúng chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố, gây ra những biến đổi bệnh lý làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm mạnh sức sản xuất thịt, trứng. Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon.

Leucocytozoon thuộc nhóm nguyên sinh động vật, thuộc bộ huyết bào tử trùng (Heamosporidia) ký sinh trong máu và cơ quan nội tạng của nhiều loài gia cầm, trong đó gà là loài mẫn cảm nhất, đặc biệt là gà được nuôi theo phương thức chuồng hở. Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy trong bạch cầu), gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%. Trên địa bàn huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên gần đây, đàn gà tại một số hộ chăn nuôi xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu, chậm lớn. Khi mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết.

Câu hỏi được đặt ra là đàn gà đó mắc bệnh có phải là do đơn bào Leucocytozoon gây ra hay không? Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có những biện pháp phòng trị có hiệu quả là vô cùng cần thiết. Xuất phát từ nhu cầu cấp bách đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh cho gà”. Mục tiêu đề tài - Xác định được đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên. - Xác định được đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.

- Xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng của bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà đạt hiệu quả cao nhất. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả đề tài là cơ sở để người chăn nuôi gà biết áp dụng những quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon vào trong chăn nuôi gà.

Nhằm mục đích hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, cách nhận biết bệnh để có những biện pháp điều trị kịp thời, hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra, đồng thời thúc đẩy nghành chăn nuôi gà ngày càng phát triển mạnh hơn nữa. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh. Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc.

Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995) [27]. Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới. Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%). Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà.

Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà 2. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan di động, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và có hình dạng nhất định. Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể, có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó.

Chúng tự nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể. 5 Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã. Gà là vật chủ cảm thụ đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất. Bệnh được Ziemann phát hiện lần đầu tiên vào năm 1898.

Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh. (1985) [34], Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Bộ Haemosporidia Họ Leucocytozoidae Giống Leucocytozoon Loài Leucocytozoon caullergyi (Mathis et Leger, 1909) Leucocytozoon sabrazeis (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon simondi (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon smithi (Laveran et Lucet, 1905) Leucocytozoon andrewsi (Atchley, 1951) Leucocytozoon schufneri (Prowazek, 1912) Leucocytozoon schoutedeni (Rodham Pons et Bequaert, 1913) Đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện được 107 loài Leucocytozoon spp. ký sinh và gây bệnh cho gà, gà tây, vịt, ngỗng và nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]; Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [12], cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bào gồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào.

Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi 6 nhọn hai đầu với kích thước từ 15 - 20 µm; dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25 µm. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho rằng: trong quá trình phát triển ở ký chủ cũng như ở véc tơ trung gian truyền bệnh, các loài Leucocytozoon có nhiều hình dạng khác nhau. Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn bào Leucocytozoon. - Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elíp nhọn 2 đầu, kích thước 10 - 15 µm.

Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (vector trung gian truyền bệnh). - Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn hoặc hình trứng, kích thước 15 - 20 µm. - Dạng giao tử (Schizont): hình elíp, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45 µm. - Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác hoặc gần tròn, kích thước 350 - 400 µm.

- Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn hoặc hình trứng, kích thước 20 - 25 µm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006) [15]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2008) [15], hai loài L. sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ khác về tính chất gây bệnh. Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm; kích thước 20 x 5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của gà, gà rừng.

Vòng đời của Leucocytozoon ở gà Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culicoides spp. Tùy đặc điểm thời tiết, khí hậu của từng vùng sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi. Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành 7 noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite).

Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày. Khi dĩn hút máu các loài vật chủ (gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu của vật chủ.