Luận văn nghiên cứu tình hình nhiễm đặc điểm bệnh lý lâm sàng bệnh do đơn bào leucocytozoongây ra ở gà tại huyện phú bình tỉnh thái nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh cho gà

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu tình hình nhiễm đặc điểm bệnh lý lâm sàng bệnh do đơn bào leucocytozoongây ra ở, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trần Văn Sơn
• Người hướng dẫn: Th.S. Đỗ Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Do Leucocytozoon Ở Gà Tại Huyện Phú Bình, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI - Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học
• 1.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà
• 2.2.1. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà
• 2.3. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Leucocytozoon Ở Gà Phú Bình Thái Nguyên

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh như Thái Nguyên, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển này đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có dịch bệnh. Bệnh do ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh Leucocytozoon ở gà, đang ngày càng trở nên phổ biến và gây ra những thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi. Bệnh làm gà gầy yếu, chậm lớn, giảm năng suất trứng và thịt. Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới ẩm, là môi trường thuận lợi cho các loài ký sinh trùng phát triển. Leucocytozoon là một trong những tác nhân gây bệnh nguy hiểm, đặc biệt đối với gà nuôi theo phương thức chuồng hở. Bệnh có thể gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng lớn đến thu nhập của người chăn nuôi. Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên là vô cùng cần thiết để đưa ra các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả. Theo tài liệu gốc, bệnh gây ra các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu, chậm lớn. Khi mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoonosis Gà

Nghiên cứu về Leucocytozoonosis gà có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ ngành chăn nuôi gia cầm. Việc hiểu rõ về dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của bệnh giúp người chăn nuôi phát hiện sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời. Điều này góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra, đồng thời nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình phòng và điều trị bệnh hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

1.2. Đặc Điểm Dịch Tễ Học Bệnh Leucocytozoon Tại Phú Bình

Huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, có điều kiện khí hậu và tập quán chăn nuôi đặc trưng, ảnh hưởng đến sự lưu hành của bệnh Leucocytozoon. Việc xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh tại địa phương này là rất quan trọng. Điều này bao gồm việc xác định tỷ lệ nhiễm bệnh, các yếu tố nguy cơ và mùa vụ bệnh thường xảy ra. Thông tin này giúp người chăn nuôi chủ động phòng bệnh và có biện pháp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.

II. Thách Thức Trong Phòng Trị Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà, việc phòng và điều trị bệnh vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp của vòng đời ký sinh trùng, đòi hỏi các biện pháp kiểm soát vector truyền bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, việc chẩn đoán bệnh sớm và chính xác cũng là một vấn đề nan giải, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi nhỏ lẻ. Tình trạng kháng thuốc của ký sinh trùng cũng là một mối lo ngại, đòi hỏi các nhà khoa học phải liên tục nghiên cứu và phát triển các loại thuốc mới. Theo tài liệu gốc, bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới. Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%). Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà.

2.1. Khó Khăn Trong Kiểm Soát Vectơ Truyền Bệnh Leucocytozoon

Các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culicoides spp. là vector trung gian truyền bệnh Leucocytozoon. Việc kiểm soát các loài côn trùng này là một thách thức lớn, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi thả vườn. Các biện pháp kiểm soát hóa học có thể gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người, trong khi các biện pháp sinh học còn chưa được phát triển rộng rãi.

2.2. Vấn Đề Chẩn Đoán Sớm Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Việc chẩn đoán sớm bệnh Leucocytozoon là rất quan trọng để có thể điều trị kịp thời và giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, các triệu chứng lâm sàng của bệnh thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Các phương pháp chẩn đoán hiện nay, như xét nghiệm máu, đòi hỏi trang thiết bị và kỹ thuật chuyên môn, gây khó khăn cho việc áp dụng rộng rãi.

2.3. Nguy Cơ Kháng Thuốc Của Leucocytozoon Caulleryi

Tình trạng kháng thuốc của ký sinh trùng là một vấn đề ngày càng trở nên nghiêm trọng. Việc sử dụng thuốc không đúng cách có thể dẫn đến sự phát triển của các chủng Leucocytozoon kháng thuốc, gây khó khăn cho việc điều trị bệnh. Do đó, cần có các nghiên cứu về tính kháng thuốc của ký sinh trùng và các biện pháp sử dụng thuốc hợp lý.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoon Gà Tại Phú Bình

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để thu thập và phân tích dữ liệu. Các phương pháp này bao gồm điều tra dịch tễ học, xét nghiệm máu, mổ khám bệnh tích và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh. Mục tiêu là xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh, xác định các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng, và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trị bệnh. Theo tài liệu gốc, đề tài tập trung vào việc xác định đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên. Đồng thời, xác định được đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên. Xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung.

3.1. Điều Tra Dịch Tễ Học Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Điều tra dịch tễ học là một phương pháp quan trọng để xác định tình hình nhiễm bệnh Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Phú Bình. Phương pháp này bao gồm việc thu thập thông tin về số lượng gà mắc bệnh, tỷ lệ chết, các yếu tố nguy cơ và các biện pháp phòng bệnh đang được áp dụng. Thông tin này giúp xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh.

3.2. Xét Nghiệm Máu Chẩn Đoán Leucocytozoon Caulleryi

Xét nghiệm máu là một phương pháp chẩn đoán quan trọng để xác định sự có mặt của ký sinh trùng Leucocytozoon trong máu gà. Phương pháp này bao gồm việc lấy mẫu máu gà và quan sát dưới kính hiển vi để tìm kiếm các thể ký sinh trùng. Kết quả xét nghiệm máu giúp xác định tỷ lệ nhiễm bệnh và cường độ nhiễm bệnh trên đàn gà.

3.3. Mổ Khám Bệnh Tích Đại Thể Bệnh Leucocytozoon

Mổ khám bệnh tích là một phương pháp quan trọng để xác định các tổn thương do bệnh Leucocytozoon gây ra trên các cơ quan nội tạng của gà. Phương pháp này bao gồm việc mổ khám gà chết hoặc gà ốm và quan sát các bệnh tích đại thể trên gan, lách, thận, tim và các cơ quan khác. Các bệnh tích đặc trưng giúp chẩn đoán bệnh và đánh giá mức độ tổn thương do bệnh gây ra.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoon Gà Tại Phú Bình

Kết quả nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, cho thấy bệnh có tỷ lệ lưu hành khá cao và gây ra những thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi. Các triệu chứng lâm sàng thường gặp bao gồm ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu và chậm lớn. Bệnh tích đại thể thường thấy là gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Nghiên cứu cũng đã thử nghiệm một số quy trình phòng trị bệnh và đưa ra các khuyến cáo cho người chăn nuôi. Theo tài liệu gốc, trên địa bàn huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên gần đây, đàn gà tại một số hộ chăn nuôi xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu, chậm lớn. Khi mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh Leucocytozoon Ở Gà Phú Bình

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Phú Bình là khá cao, dao động tùy theo địa phương và mùa vụ. Các yếu tố như điều kiện chăn nuôi, mật độ gà và biện pháp phòng bệnh có ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh. Thông tin này giúp người chăn nuôi đánh giá nguy cơ mắc bệnh và có biện pháp phòng bệnh phù hợp.

4.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Bệnh Leucocytozoon Ở Gà

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp của bệnh Leucocytozoon ở gà bao gồm ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu và chậm lớn. Các triệu chứng này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc kết hợp với nhau, tùy thuộc vào mức độ nhiễm bệnh và sức khỏe của gà. Việc nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng giúp người chăn nuôi có biện pháp can thiệp kịp thời.

4.3. Bệnh Tích Đại Thể Bệnh Leucocytozoon Caulleryi

Bệnh tích đại thể thường thấy của bệnh Leucocytozoon là gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Các bệnh tích này giúp chẩn đoán bệnh và đánh giá mức độ tổn thương do bệnh gây ra. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các bệnh tích này có thể không đặc hiệu và cần kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác để xác định chính xác bệnh.

V. Quy Trình Phòng Trị Bệnh Leucocytozoon Hiệu Quả Cho Gà

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một quy trình phòng trị bệnh Leucocytozoon ở gà hiệu quả cần kết hợp nhiều biện pháp khác nhau, bao gồm kiểm soát vector truyền bệnh, nâng cao sức đề kháng của gà và sử dụng thuốc điều trị khi cần thiết. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và giảm thiệt hại do bệnh gây ra. Theo tài liệu gốc, cần xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung.

5.1. Biện Pháp Kiểm Soát Vectơ Truyền Bệnh Leucocytozoon

Kiểm soát vector truyền bệnh là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh Leucocytozoon. Các biện pháp này bao gồm sử dụng thuốc diệt côn trùng, vệ sinh chuồng trại sạch sẽ và loại bỏ các khu vực ao tù nước đọng, nơi côn trùng sinh sản. Ngoài ra, có thể sử dụng các biện pháp sinh học, như thả cá ăn bọ gậy, để kiểm soát số lượng côn trùng.

5.2. Nâng Cao Sức Đề Kháng Cho Gà Phòng Bệnh Leucocytozoon

Nâng cao sức đề kháng cho gà là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh Leucocytozoon. Các biện pháp này bao gồm cung cấp thức ăn đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin và khoáng chất, và tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm khác. Gà khỏe mạnh có khả năng chống lại bệnh tật tốt hơn.

5.3. Sử Dụng Thuốc Điều Trị Bệnh Leucocytozoon Caulleryi

Khi gà mắc bệnh Leucocytozoon, cần sử dụng thuốc điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm các thuốc diệt ký sinh trùng và các thuốc hỗ trợ điều trị triệu chứng. Việc sử dụng thuốc đúng cách giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Bệnh Leucocytozoon Gà

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, đã cung cấp những thông tin quan trọng về dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích và quy trình phòng trị bệnh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như cơ chế gây bệnh của ký sinh trùng, tính kháng thuốc của ký sinh trùng và các biện pháp kiểm soát vector truyền bệnh hiệu quả hơn. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác, các loại thuốc mới có hiệu quả cao và an toàn, và các biện pháp phòng bệnh bền vững. Theo tài liệu gốc, cần có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng của bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà đạt hiệu quả cao nhất.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Về Cơ Chế Gây Bệnh Leucocytozoon

Nghiên cứu về cơ chế gây bệnh của ký sinh trùng Leucocytozoon giúp hiểu rõ hơn về quá trình xâm nhập, phát triển và gây tổn thương của ký sinh trùng trong cơ thể gà. Thông tin này giúp phát triển các biện pháp điều trị bệnh hiệu quả hơn.

6.2. Nghiên Cứu Về Tính Kháng Thuốc Của Leucocytozoon Caulleryi

Nghiên cứu về tính kháng thuốc của ký sinh trùng Leucocytozoon giúp xác định các chủng ký sinh trùng kháng thuốc và phát triển các loại thuốc mới có hiệu quả cao hơn. Thông tin này giúp điều trị bệnh hiệu quả hơn và ngăn ngừa sự lây lan của các chủng ký sinh trùng kháng thuốc.

6.3. Phát Triển Phương Pháp Chẩn Đoán Nhanh Bệnh Leucocytozoon

Phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác bệnh Leucocytozoon giúp phát hiện sớm bệnh và điều trị kịp thời. Các phương pháp chẩn đoán nhanh có thể dựa trên các kỹ thuật sinh học phân tử, như PCR, hoặc các kỹ thuật miễn dịch học, như ELISA.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngành chăn nuôi nước ta ngày càng được mở rộng và nâng cao chiếm một vị trí quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế quốc dân. Hiện nay, ở hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước đều có những trang trại chăn nuôi với quy mô lớn và áp dụng những kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến hiện đại. Nghành chăn nuôi đã và đang ngày càng phát triển mạnh mẽ do mang lại lợi nhuận lớn. Hàng năm cung cấp ra thị trường những sản phẩm có giá trị dinh dưỡng cao như thịt, trứng, sữa… Các sản phẩm này dễ chế biến, dễ ăn, ngon miệng, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng ở mọi lứa tuổi.

Đặc biệt, trong chăn nuôi gia cầm, hàng năm tạo ra một số lượng lớn nguồn thực phẩm, phục vụ cho bữa ăn hàng ngày của mỗi chúng ta, đáp ứng được đủ cho nhu cầu của người tiêu dùng và là mặt hàng xuất khẩu mang lại nguồn doanh thu lớn. Chính vì vậy, chăn nuôi gia cầm ngày càng có những bước tiến vượt bậc về cả số lượng và chất lượng, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước, góp phần xóa đói giảm nghèo cho người nông dân ở các địa phương. Tuy nhiên, dịch bệnh ngày càng phát sinh nhiều gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế của người chăn nuôi nếu không có những biện pháp phòng và điều trị bệnh kịp thời. Trong chăn nuôi gà hiện nay bệnh dịch xảy ra rất nhiều gây ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của vật nuôi và thiệt hại về mặt kinh tế cho người chăn nuôi như bệnh Cúm gia cầm, bệnh Marek, bệnh Newcastle, Gumboro… Và đặc biệt trong những năm gần đây bệnh do ký sinh trùng cũng khá phổ biến, gây ra những hậu quả vô cùng đáng tiếc.

Chúng làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm sức sản xuất thịt, trứng. 2 Cùng với đó Việt Nam là một nước nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, có thảm thực vật và hệ động vật phong phú, đa dạng, thích hợp cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển và gây bệnh. Trong các bệnh ký sinh trùng ở gà, có những bệnh do nhóm đơn bào ký sinh gây ra, chúng chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố, gây ra những biến đổi bệnh lý làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm mạnh sức sản xuất thịt, trứng. Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon.

Leucocytozoon thuộc nhóm nguyên sinh động vật, thuộc bộ huyết bào tử trùng (Heamosporidia) ký sinh trong máu và cơ quan nội tạng của nhiều loài gia cầm, trong đó gà là loài mẫn cảm nhất, đặc biệt là gà được nuôi theo phương thức chuồng hở. Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy trong bạch cầu), gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%. Trên địa bàn huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên gần đây, đàn gà tại một số hộ chăn nuôi xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu, chậm lớn. Khi mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết.

Câu hỏi được đặt ra là đàn gà đó mắc bệnh có phải là do đơn bào Leucocytozoon gây ra hay không? Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có những biện pháp phòng trị có hiệu quả là vô cùng cần thiết. Xuất phát từ nhu cầu cấp bách đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh cho gà”. Mục tiêu đề tài - Xác định được đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên. - Xác định được đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên.

- Xây dựng quy trình phòng, trị, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc nói chung. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng của bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra ở gà tại huyện Phú Bình – tỉnh Thái Nguyên, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà đạt hiệu quả cao nhất. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả đề tài là cơ sở để người chăn nuôi gà biết áp dụng những quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon vào trong chăn nuôi gà.

Nhằm mục đích hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, cách nhận biết bệnh để có những biện pháp điều trị kịp thời, hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra, đồng thời thúc đẩy nghành chăn nuôi gà ngày càng phát triển mạnh hơn nữa. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh. Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc.

Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995) [27]. Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới. Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%). Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà.

Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà 2. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan di động, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và có hình dạng nhất định. Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể, có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó.

Chúng tự nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể. 5 Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã. Gà là vật chủ cảm thụ đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất. Bệnh được Ziemann phát hiện lần đầu tiên vào năm 1898.

Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh. (1985) [34], Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Bộ Haemosporidia Họ Leucocytozoidae Giống Leucocytozoon Loài Leucocytozoon caullergyi (Mathis et Leger, 1909) Leucocytozoon sabrazeis (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon simondi (Mathis et Leger, 1910) Leucocytozoon smithi (Laveran et Lucet, 1905) Leucocytozoon andrewsi (Atchley, 1951) Leucocytozoon schufneri (Prowazek, 1912) Leucocytozoon schoutedeni (Rodham Pons et Bequaert, 1913) Đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện được 107 loài Leucocytozoon spp. ký sinh và gây bệnh cho gà, gà tây, vịt, ngỗng và nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]; Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [12], cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bào gồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào.

Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi 6 nhọn hai đầu với kích thước từ 15 - 20 µm; dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25 µm. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho rằng: trong quá trình phát triển ở ký chủ cũng như ở véc tơ trung gian truyền bệnh, các loài Leucocytozoon có nhiều hình dạng khác nhau. Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn bào Leucocytozoon. - Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elíp nhọn 2 đầu, kích thước 10 - 15 µm.

Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (vector trung gian truyền bệnh). - Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn hoặc hình trứng, kích thước 15 - 20 µm. - Dạng giao tử (Schizont): hình elíp, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45 µm. - Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác hoặc gần tròn, kích thước 350 - 400 µm.

- Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn hoặc hình trứng, kích thước 20 - 25 µm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006) [15]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2008) [15], hai loài L. sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ khác về tính chất gây bệnh. Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm; kích thước 20 x 5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của gà, gà rừng.

Vòng đời của Leucocytozoon ở gà Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culicoides spp. Tùy đặc điểm thời tiết, khí hậu của từng vùng sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi. Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành 7 noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite).

Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày. Khi dĩn hút máu các loài vật chủ (gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu của vật chủ.