Luận văn ình hình mắc bệnh ort do vi khuẩn ornithobacterium rhinotracheale gây ra ở đàn gà thả vườn nuôi tại huyện bình giang tỉnh hải dương và thừ nghiệm điều trị

Nghiên cứu tình hình bệnh ort do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale ở gà thả vườn tại Bình Giang, Hải Dương và phương pháp điều trị hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Minh Sơn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh ORT Do Vi Khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale Ở Gà Thả Vườn Tại Bình Giang, Hải Dương
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI
• 3. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 4. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 4.1. GIỚI THIỆU VỀ BỆNH ORT
• 4.1.1. Lịch sử căn bệnh
• 4.1.2. Truyền nhiễm học
• 4.1.3. Triệu chứng và bệnh tích
• 4.1.4. Biện pháp phòng và trị bệnh
• 4.2. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ CẢM NHIỄM VÀ TIẾN TRIỂN CỦA BỆNH ORT TRÊN ĐÀN GÀ
• 4.2.1. Ảnh hưởng của giống gà
• 4.2.2. Ảnh hưởng của lứa tuổi
• 4.2.3. Ảnh hưởng của tính biệt
• 4.2.4. Điều kiện chăn nuôi
• 4.2.5. Phương thức chăn nuôi
• 4.2.6. Yếu tố dinh dưỡng
• 4.2.7. Vệ sinh phòng bệnh
• 5. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 5.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 5.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.3.1. Điều tra phỏng vấn
• 5.3.2. Chẩn đoán lâm sàng
• 5.3.3. Mổ khám, kiểm tra bệnh tích
• 5.3.4. Lấy mẫu và nuôi cấy phân lập vi khuẩn
• 5.3.5. Phương pháp kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của chủng vi khuẩn ORT phân lập được
• 5.3.6. Điều trị bệnh do vi khuẩn ORT gây ra ở gà
• 5.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 6. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 6.1. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI VÀ CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG DỊCH BỆNH TRÊN ĐÀ GÀ THẢ VƯỜN NUÔI TẠI HUYỆN BÌNH GIANG
• 6.1.1. Giới thiệu một đố giống gà đang nuôi phổ biến tại huyện Bình Giang
• 6.1.2. Bệnh phổ biến ở gà thả vườn tại huyện Bình Giang tỉnh Hải Dương
• 6.1.3. Công tác phòng chống dịch bệnh cho gà thả vườn nuôi tại huyện Bình Giang
• 6.1.4. Phòng bệnh bằng vaccine
• 6.2. TÌNH HÌNH MẮC BỆNH ORT TRÊN ĐÀN GÀ THẢ VƯỜN NUÔI TẠI MỘT SỐ XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BÌNH GIANG
• 6.2.1. Tỷ lệ mắc bệnh ORT trên đàn gà thả vườn tại một số xã trên địa bàn huyện Bình Giang
• 6.2.2. Tỷ lệ mắc bệnh ORT theo lứa tuổi
• 6.3. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ CÁC BIỂU HIỆN LÂM SÀNG VÀ BỆNH TÍCH ĐẠI THỂ CỦA GÀ MẮC BỆNH ORT
• 6.3.1. Triệu chứng lâm sàng của gà khi mắc bệnh ORT tại địa phương
• 6.3.2. Bệnh tích của gà mắc bệnh ORT
• 6.4. KẾT QUẢ XÁC ĐỊNH TÍNH MẪN CẢM CỦA VI KHUẨN ORT PHÂN LẬP TỪ GÀ MẮC BỆNH VỚI MỘT SỐ LOẠI KHÁNG SINH VÀ THỬ NGHIỆM PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ
• 6.4.1. Kết quả xác định tính mẫn cảm của vi khuẩn ORT phân lập từ gà mắc bệnh với một số loại kháng sinh
• 6.4.2. Kết quả sử dụng một số loại kháng sinh phòng trị bệnh do vi khuẩn ORT gây ra ở gà
• 7. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh ORT ở Gà Thả Vườn Nguyên Nhân Tác Hại

Bệnh ORT ở gà là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính, gây ra bởi vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale. Bệnh ảnh hưởng đến gà thả vườn ở mọi lứa tuổi, gây ra các triệu chứng như khó thở, ho, chảy nước mắt, nước mũi và viêm phổi. Bệnh có thể gây giảm năng suất, tăng tỷ lệ chết và gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Việc nghiên cứu tình hình mắc bệnh ORT là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Theo nghiên cứu, vi khuẩn gây bệnh ORT tác động trực tiếp lên đường hô hấp và phổi, gây ra các biểu hiện điển hình như gà khó thở, khẹc, ngáp, ho, chảy nước mắt mũi, phổi viêm có mủ và bã đậu hình ống.

1.1. Lịch Sử Phát Hiện và Phân Bố của Bệnh ORT

Vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale lần đầu tiên được phân lập vào năm 1981 từ gà tây ở Đức. Sau đó, bệnh được phát hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam. Bệnh có thể lây lan nhanh chóng trong đàn gà, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi không đảm bảo vệ sinh. Năm 1981, lần đầu tiên người ta phân lập được một chủng ORT từ dịch nước mũi, dịch phủ ở mặt, mủ và tơ huyết trên túi khí bị viêm của gà tây 5 tuần tuổi tại phía Bắc nước Đức (Van Empel & cs.).

1.2. Tác Động Kinh Tế của Bệnh ORT đối với Ngành Chăn Nuôi

Bệnh ORT ở gà gây ra nhiều thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi, bao gồm giảm năng suất trứng và thịt, tăng chi phí điều trị và tăng tỷ lệ chết. Bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và gây khó khăn cho việc xuất khẩu. Do đó, việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh ORT ở gà là rất quan trọng để bảo vệ ngành chăn nuôi. Bệnh khó phòng và điều trị gây giảm khả năng sản xuất, thiệt hại lớn về kinh tế.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Bệnh ORT ở Gà Thả Vườn Hiện Nay

Việc chẩn đoán bệnh ORT ở gà có thể gặp nhiều khó khăn do các triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác. Việc phân lập và xác định vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale cũng đòi hỏi các kỹ thuật xét nghiệm chuyên biệt. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác để phát hiện sớm bệnh ORT ở gà và có biện pháp can thiệp kịp thời. Các công trình nghiên cứu về ORT còn nhiều hạn chế. Các công trình nghiên cứu mới được thực hiện vào năm 2014.

2.1. Triệu Chứng Lâm Sàng và Bệnh Tích Đại Thể của Bệnh ORT

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh ORT ở gà bao gồm khó thở, ho, chảy nước mắt, nước mũi, sưng phù mặt và giảm ăn. Bệnh tích đại thể thường thấy là viêm phổi, viêm túi khí và viêm khí quản. Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể không rõ ràng ở giai đoạn đầu của bệnh. Trên thế giới, người ta đã phân lập được vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) tại phía bắc nước Đức từ đàn gà tây 5 tuần tuổi.

2.2. Các Phương Pháp Xét Nghiệm Chẩn Đoán Bệnh ORT

Các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán bệnh ORT ở gà bao gồm phân lập và định danh vi khuẩn, xét nghiệm PCR và xét nghiệm ELISA. Phân lập vi khuẩn là phương pháp chính xác nhất, nhưng đòi hỏi thời gian và kỹ thuật chuyên môn cao. Xét nghiệm PCR và ELISA có thể cho kết quả nhanh chóng, nhưng độ nhạy và độ đặc hiệu có thể khác nhau. Hiện nay chưa có công bố nào về phân lập và định danh ORT ở Việt Nam.

2.3. Khó Khăn Trong Phân Biệt ORT với Các Bệnh Hô Hấp Khác

Bệnh ORT ở gà có thể bị nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác như bệnh Newcastle, bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (IB) và bệnh hen (CRD). Do đó, cần thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán phân biệt để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. Bệnh hô hấp phức hợp trên gà là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotraleale gây ra, thường gặp ở gà và gà tây mọi lứa tuổi.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Bệnh ORT Tại Bình Giang

Nghiên cứu tình hình mắc bệnh ORT tại Bình Giang, Hải Dương sử dụng phương pháp điều tra dịch tễ học, kết hợp với chẩn đoán lâm sàng, mổ khám và xét nghiệm vi sinh vật. Mẫu gà được thu thập từ các hộ chăn nuôi gà thả vườn trên địa bàn huyện. Vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale được phân lập và xác định bằng các phương pháp tiêu chuẩn. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về tỷ lệ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ và đặc điểm dịch tễ học của bệnh ORT ở gà tại địa phương. Xuất phát từ tình hình thực tế đó tôi thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh ORT do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra ở đàn gà thả vườn nuôi tại huyện Bình Giang tỉnh Hải Dương và thử nghiệm điều trị”.

3.1. Thu Thập Mẫu và Điều Tra Dịch Tễ Học Bệnh ORT

Mẫu gà được thu thập từ các hộ chăn nuôi gà thả vườn có biểu hiện bệnh hô hấp. Thông tin về lịch sử bệnh, phương thức chăn nuôi, và các biện pháp phòng bệnh được thu thập thông qua phỏng vấn và điều tra. Tỷ lệ gà bị mắc bệnh ORT trên địa bàn huyện Bình Giang còn cao, trong đó cao nhất là xã Nhân Quyền tỷ lệ mắc chiếm 42,4% và thấp nhất là xã Tân Hồng chiếm 27%.

3.2. Phân Lập và Định Danh Vi Khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale

Vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale được phân lập từ mẫu bệnh phẩm bằng cách nuôi cấy trên môi trường thạch máu và thạch chocolate. Vi khuẩn được định danh bằng các xét nghiệm sinh hóa và xét nghiệm PCR. Đến tháng 6 năm 2014, (Nguyễn Thị Lan & cs., 2014) đã có những tổng hợp cụ thể về tình hình nghiên cứu trên thế giới và các đặc điểm quan trọng của ORT trên tạp chí khoa học thú y tập XXI số 5- 2014.

3.3. Đánh Giá Tính Mẫn Cảm Kháng Sinh của Vi Khuẩn ORT

Tính mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale được đánh giá bằng phương pháp kháng sinh đồ. Các loại kháng sinh thường được sử dụng để điều trị bệnh ORT ở gà bao gồm amoxicillin, tetracycline và enrofloxacin. Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline là kháng sinh mà vi khuẩn ORT có tính mẫn cảm cao, chiếm tỷ lệ 100%; tiếp đến là Ampicillin, chiếm tỷ lệ 92,31%; vi khuẩn ORT không mẫn cảm với các kháng sinh: Sulphamethaxazol/Trimethoprime, Lincomycine và Doxycycline (đặc biệt là Gentamicine)(100% không có giá trị trong quá trình điều trị).

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Bệnh ORT ở Gà Tại Bình Giang

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ORT ở gà tại Bình Giang, Hải Dương là khá cao. Các yếu tố nguy cơ bao gồm điều kiện chăn nuôi kém vệ sinh, mật độ nuôi cao và không thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng bệnh. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh ORT ở gà tại địa phương. Tỷ lệ gà bị mắc bệnh ORT trên địa bàn huyện Bình Giang còn cao, trong đó cao nhất là xã Nhân Quyền tỷ lệ mắc chiếm 42,4% và thấp nhất là xã Tân Hồng chiếm 27%.

4.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh ORT Theo Lứa Tuổi và Vùng Địa Lý

Tỷ lệ mắc bệnh ORT ở gà có sự khác biệt theo lứa tuổi và vùng địa lý. Gà con thường có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với gà trưởng thành. Các vùng có mật độ chăn nuôi cao và điều kiện vệ sinh kém thường có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn. Gà ở các lứa tuổi đều mắc bệnh ORT với tỷ lệ mắc chung là 32,6%, trong đó gà ở độ tuổi 0-6 tuần tuổi mắc với tỷ lệ cao nhất khoảng 57,47%, tiếp theo là gà từ 7-20 tuần tuổi là 23,92% và thấp nhất là gà trên 20 tuần tuổi.

4.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Bệnh ORT ở Gà Thả Vườn

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh ORT ở gà bao gồm điều kiện chăn nuôi kém vệ sinh, mật độ nuôi cao, không thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng bệnh, và sức đề kháng của gà yếu. Việc cải thiện điều kiện chăn nuôi và tăng cường sức đề kháng của gà là rất quan trọng để phòng ngừa bệnh ORT. Việc phát triển chăn nuôi ngày càng lớn nên môi trường càng ô nhiễm, nhiều loại hình dịch bệnh mới xuất hiện.

V. Giải Pháp Phòng và Điều Trị Bệnh ORT Hiệu Quả Cho Gà Thả Vườn

Phòng bệnh ORT ở gà bao gồm việc cải thiện điều kiện chăn nuôi, thực hiện đầy đủ các biện pháp vệ sinh phòng bệnh, và sử dụng vaccine phòng bệnh. Điều trị bệnh ORT ở gà bao gồm sử dụng kháng sinh và các biện pháp hỗ trợ. Việc sử dụng kháng sinh cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y để tránh tình trạng kháng kháng sinh. Để hạn chế được dịch bệnh cần phải có những nghiên cứu sâu rộng về đặc điểm của bệnh cũng như cách phòng chống.

5.1. Các Biện Pháp Vệ Sinh Phòng Bệnh ORT Cho Gà

Các biện pháp vệ sinh phòng bệnh ORT ở gà bao gồm vệ sinh chuồng trại thường xuyên, khử trùng chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi, và kiểm soát côn trùng và loài gặm nhấm. Việc thực hiện đầy đủ các biện pháp vệ sinh phòng bệnh giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh ORT. Công tác phòng chống dịch bệnh cho gà thả vườn tại huyện Bình Giang đạt tỉ lệ khá cao. Tỉ lệ hộ gia đình áp dụng các biện pháp vệ sinh chuồng trại và khu vực xung ix quanh chuồng nuôi đạt 80%, việc định kỳ sát trùng chuồng trại và khu vực chăn thả là 90%, đối với hoạt động sử dụng vaccine và thuốc phòng bệnh là 83%.

5.2. Sử Dụng Vaccine Phòng Bệnh ORT Cho Gà

Hiện nay, có một số loại vaccine phòng bệnh ORT ở gà được sử dụng trên thị trường. Việc sử dụng vaccine giúp tăng cường sức đề kháng của gà và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine có thể khác nhau tùy thuộc vào chủng vi khuẩn và điều kiện chăn nuôi. Thực trạng phòng chống dịch bệnh cho gà thả vườn nuôi tại một số xã trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương (n=30 hộ).

5.3. Phác Đồ Điều Trị Bệnh ORT Bằng Kháng Sinh

Phác đồ điều trị bệnh ORT ở gà bằng kháng sinh thường bao gồm sử dụng amoxicillin, tetracycline hoặc enrofloxacin. Việc sử dụng kháng sinh cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y và thực hiện kháng sinh đồ để lựa chọn kháng sinh phù hợp. Kết quả sử dụng một số kháng sinh điều trị bệnh do ORT gây ra .46

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh ORT

Nghiên cứu về tình hình mắc bệnh ORT tại Bình Giang, Hải Dương cung cấp thông tin quan trọng cho việc phòng ngừa và kiểm soát bệnh ORT ở gà. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng bệnh và điều trị, cũng như để tìm hiểu thêm về đặc điểm dịch tễ học và di truyền của vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale. Đồng thời phải có sự phối hợp giải quyết nhiều khâu từ người chăn nuôi đến người làm công tác thú y… 1 mở rộng các chương trình phòng chống dịch và phát triển hệ thống theo dõi, báo cáo dịch bệnh.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Đề Xuất

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ mắc bệnh ORT ở gà tại Bình Giang, Hải Dương và các yếu tố nguy cơ liên quan. Đề xuất các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh, bao gồm cải thiện điều kiện chăn nuôi, sử dụng vaccine và điều trị bằng kháng sinh. Kết quả đề tài là nắm chắc được các thông tin khoa học về đặc điểm của bệnh ORT ở gà như: dịch tễ, triệu chứng, bệnh tích và đưa ra phác đồ điều trị bệnh ORT đạt hiệu quả cao nhất.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Bệnh ORT ở Gà

Các hướng nghiên cứu mở rộng về bệnh ORT ở gà bao gồm nghiên cứu về đặc điểm di truyền của vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale, đánh giá hiệu quả của các loại vaccine mới, và phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn. Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để người chăn nuôi hiểu rõ về căn bệnh, khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị bệnh ORT cho gà nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do bệnh ORT gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm hiện giữ vị trí quan trọng thứ hai trong tổng giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi Việt Nam, trong đó mô hình nuôi gà thả vườn chiếm tỷ trọng sản lượng vượt trội so với gà công nghiệp nhờ đáp ứng thị hiếu tiêu dùng nội địa. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về mật độ đàn cùng điều kiện tiểu khí hậu chuồng nuôi biến động đã khiến các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp bùng phát phức tạp. Trong đó, hội chứng bệnh hô hấp cấp tính do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) nổi lên như một thách thức nghiêm trọng, gây suy giảm năng suất và thiệt hại kinh tế nặng nề cho người chăn nuôi.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Thú y của tác giả Nguyễn Thị Lan, thực hiện tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam dưới sự hướng dẫn của TS. Hoàng Minh Sơn và PGS. Lại Thị Lan Hương, tập trung giải quyết vấn đề cấp bách: "Tình hình mắc bệnh ORT do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra ở đàn gà thả vườn nuôi tại huyện Bình Giang tỉnh Hải Dương và thử nghiệm điều trị". Nghiên cứu được triển khai trong mốc thời gian từ tháng 9/2019 đến tháng 4/2020 trên quy mô đàn 5.000 con gà thả vườn (chủ yếu là giống gà ri lai) tại 30 hộ và trang trại thuộc 3 xã trọng điểm: Bình Xuyên, Nhân Quyền và Tân Hồng.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài bao gồm việc xác định tỷ lệ nhiễm, đặc điểm dịch tễ học theo vùng và lứa tuổi; mô tả chi tiết biểu hiện lâm sàng, bệnh tích đại thể đặc trưng; phân lập và xác định tính mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn ORT tại thực địa; từ đó xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả cao. Kết quả nghiên cứu xác định tỷ lệ mắc bệnh ORT trung bình tại địa phương là 32,60% và tỷ lệ tử vong chiếm 5,03% trên tổng số gà nhiễm bệnh. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống số liệu khoa học chuẩn xác, giúp người chăn nuôi và cán bộ thú y cơ sở chủ động kiểm soát dịch bệnh, cắt giảm tỷ lệ chết và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gà thả vườn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết vi sinh vật học thú y và bệnh truyền nhiễm gia cầm hiện đại, tập trung vào căn bệnh ORT do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra. Đây là loại trực khuẩn Gram âm đa hình thái (Pleomorphic Gram Negative Rod - PGNR), không di động, không sinh nha bào, thuộc họ rRNA-V cùng nhóm với Cythophaga - Flavobacterium - Bacteroidesphylum, có mối liên hệ mật thiết với các vi khuẩn gây bệnh hô hấp nguy hiểm như Riemerella anatipestifer.

Khung lý thuyết bệnh học chỉ ra rằng vi khuẩn ORT có ái lực đặc biệt với niêm mạc đường hô hấp và nhu mô phổi. Trong điều kiện tự nhiên, ORT có thể tồn tại tới 40 ngày ở 4°C và trên 150 ngày ở -20°C, tạo điều kiện thuận lợi cho việc bùng phát dịch vào mùa lạnh ẩm. Về mặt huyết thanh học, thế giới đã ghi nhận 18 serotype từ A đến R, trong đó serotype A phổ biến nhất ở gà với tỷ lệ chiếm tới 97%. Mô hình tương tác mầm bệnh cho thấy ORT thường đóng vai trò mở đường hoặc đồng nhiễm với các tác nhân khác như virus Newcastle, virus viêm phế quản truyền nhiễm (IB), Escherichia coli hay Mycoplasma, làm trầm trọng thêm mức độ tổn thương khí quản, phổi và túi khí.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: chỉ số cảm nhiễm theo lứa tuổi, bệnh tích đại thể bã đậu đặc trưng đường hô hấp, kỹ thuật nuôi cấy chọn lọc trên môi trường bổ sung kháng sinh và cơ chế kháng thuốc thu nhận của vi khuẩn đối với các nhóm kháng sinh thông dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp dịch tễ học mô tả kết hợp thực nghiệm lâm sàng và cận lâm sàng trong phòng thí nghiệm. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra phỏng vấn trực tiếp 30 chủ hộ/trang trại chăn nuôi tại 3 xã (Bình Xuyên, Nhân Quyền, Tân Hồng) về quy trình vệ sinh phòng dịch, lịch sử tiêm phòng vaccine và tình hình dịch tễ gia cầm giai đoạn 2017–2019.

Cỡ mẫu khảo sát lâm sàng bao gồm 5.000 con gà ri lai thả vườn được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo địa bàn và nhóm tuổi (0–6 tuần tuổi: 1.500 con; 7–20 tuần tuổi: 1.300 con; trên 20 tuần tuổi: 2.200 con). Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ quần thể gia cầm của huyện Bình Giang. Đối với các cá thể biểu hiện triệu chứng điển hình (1.630 con), tác giả tiến hành theo dõi lâm sàng và chọn ngẫu nhiên 30 mẫu mổ khám kiểm tra bệnh tích đại thể.

Phương pháp phân lập vi khuẩn sử dụng môi trường thạch máu Columbia Blood Agar Base (CBA) có bổ sung 5–10% máu cừu và 10 µg/ml Gentamicin, ủ ở điều kiện 37°C với 5% CO2 trong 24–48 giờ. Lý do lựa chọn nồng độ Gentamicin 10 µg/ml trong môi trường phân lập là vì vi khuẩn ORT có đặc tính kháng tự nhiên với Gentamicin, giúp ức chế triệt để các tạp khuẩn phát triển nhanh như E. coli hay Proteus, từ đó thu được khuẩn lạc ORT thuần khiết.

Đánh giá tính mẫn cảm kháng sinh được thực hiện bằng phương pháp khuếch tán khoanh giấy kháng sinh trên thạch theo tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn Lâm sàng và Phòng xét nghiệm Hoa Kỳ (NCCLS, 1997). Toàn bộ dữ liệu dịch tễ và kết quả thử nghiệm điều trị được xử lý thống kê toán học bằng phần mềm Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng về tình hình dịch tễ, triệu chứng học và mức độ kháng thuốc của vi khuẩn ORT trên đàn gà thả vườn:

1. Tỷ lệ nhiễm ORT ở mức cao và có sự chênh lệch địa bàn: Trong tổng số 5.000 con gà khảo sát, có 1.630 con mắc bệnh, chiếm tỷ lệ trung bình 32,60%. Tỷ lệ mắc cao nhất tại xã Nhân Quyền với 42,40% (425/1.000 con), tiếp theo là xã Bình Xuyên đạt 33,25% (665/2.000 con) và thấp nhất tại xã Tân Hồng là 27,00% (540/2.000 con).
2. Lứa tuổi gà con mẫn cảm nhất với bệnh: Gà giai đoạn 0–6 tuần tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao vượt trội lên tới 57,47% (862/1.500 con) và tỷ lệ chết đạt 6,26% (54 con). Ở nhóm 7–20 tuần tuổi, tỷ lệ mắc giảm xuống 23,92% (tử vong 4,82%), và nhóm trên 20 tuần tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất là 20,77% (tử vong 2,84%).
3. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể mang tính điển hình cao: Khảo sát trên 1.630 gà bệnh cho thấy các dấu hiệu phổ biến nhất gồm: chảy nước mắt, nước mũi chiếm 97,73% (1.593 con); ho, hắt hơi, vảy mỏ chiếm 96,93% (1.580 con); sưng phù mặt chiếm 95,34% (1.554 con); khó thở, ngáp gió, vươn cổ để thở chiếm 94,11% (1.534 con). Mổ khám ghi nhận bệnh tích đặc trưng là khí quản viêm xuất huyết có dịch nhầy, phổi viêm hóa mủ và túi khí dày đục chứa dịch tiết màu trắng đục như sữa chua kèm bã đậu hình ống.
4. Phổ mẫn cảm kháng sinh phân hóa rõ rệt: Vi khuẩn ORT phân lập được có tính mẫn cảm tuyệt đối 100% với Amoxicillin kết hợp Acid Clavulanic và Tetracycline; mẫn cảm cao với Ampicillin đạt 92,31%. Ngược lại, chủng vi khuẩn này kháng hoàn toàn 100% đối với Gentamicin, Doxycycline, Lincomycin và Sulphamethoxazole/Trimethoprim.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc bệnh ORT trung bình 32,60% tại huyện Bình Giang phản ánh mức độ lưu hành rộng của mầm bệnh trong môi trường chăn nuôi thả vườn. Sự chênh lệch tỷ lệ mắc giữa xã Nhân Quyền (42,40%) và Tân Hồng (27,00%) bắt nguồn từ mật độ nuôi, điều kiện thoát nước bãi chăn thả và thói quen vệ sinh chuồng trại. Khảo sát 30 hộ dân cho thấy dù 90% hộ có phun sát trùng định kỳ, nhưng việc xử lý bãi thả và khử trùng gốc lông khi gà thay lông chỉ đạt 67%, khiến mầm bệnh tích tụ lâu năm trong đất.

Dữ liệu tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết theo lứa tuổi được thể hiện trực quan qua biểu đồ cột kết hợp đồ thị đường (Hình 4.3 trong công trình), cho thấy rõ giai đoạn 0–6 tuần tuổi là "khoảng trống miễn dịch" nguy hiểm nhất. Nguyên nhân do ở độ tuổi này, kháng thể thụ động từ mẹ truyền giảm dần trong khi hệ miễn dịch chủ động chưa hoàn thiện dưới áp lực tiêm nhiều loại vaccine (Newcastle, Gumboro, Marek). Điều này hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế của Charlton, Hinz và Hafez về tính cảm nhiễm cao ở gà non.

Về mặt điều trị, việc ORT kháng 100% với Gentamicin, Doxycycline và Lincomycin giải thích hiện tượng nhiều hộ chăn nuôi tự ý dùng thuốc điều trị hen gà truyền thống nhưng bệnh không thuyên giảm, khiến tỷ lệ tử vong kéo dài. Kết quả kháng sinh đồ khẳng định Amoxicillin/Acid Clavulanic và Tetracycline là hai lựa chọn ưu tiên hàng đầu, mang lại hiệu quả dập dịch nhanh chóng và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát bền vững bệnh ORT trên đàn gà thả vườn:

1. Chuẩn hóa quy trình an toàn sinh học và tiêu độc khử trùng: Chủ trang trại và hộ chăn nuôi cần thực hiện phun sát trùng chuồng nuôi và bãi chăn thả 1–2 lần/tuần bằng các dung dịch chuyên dụng như Iodine, Benkocid hoặc Omecide; rắc vôi bột với định mức 1 kg/m2 bãi thả sau mỗi lứa nuôi; định kỳ dọn sạch lông gà rơi vãi và ủ phân sinh học. Mục tiêu giảm tỷ lệ lưu hành mầm bệnh trong môi trường xuống dưới 15% trong vòng 6 tháng.
2. Tối ưu hóa quy trình chăm sóc và giảm stress ở giai đoạn gà úm: Người chăn nuôi cần duy trì nhiệt độ úm chuẩn 30–32°C cho gà 0–3 tuần tuổi, đảm bảo mật độ nuôi hợp lý, thông thoáng gió nhưng tránh gió lùa; bổ sung vitamin C, B-complex và chất điện giải trước và sau khi tiêm phòng vaccine 24–48 giờ nhằm nâng cao sức đề kháng. Mục tiêu cắt giảm tỷ lệ chết ở gà con 0–6 tuần tuổi từ 6,26% xuống dưới 2% ngay trong chu kỳ chăn nuôi tiếp theo.
3. Áp dụng phác đồ điều trị kháng sinh chuẩn xác theo kháng sinh đồ: Bác sĩ thú y và người chăn nuôi tuyệt đối không sử dụng Gentamicin, Doxycycline hoặc Lincomycin để điều trị ORT. Khi đàn gà xuất hiện triệu chứng ngáp gió và sưng mặt, áp dụng ngay phác đồ tiêm Amoxicillin (liều 1 ml/5–8 kg thể trọng/ngày) hoặc pha Tetracycline vào nước uống (liều 0,125 g/lít nước) liên tục trong 3–5 ngày kết hợp thuốc long đờm và hạ sốt; đặt mục tiêu tỷ lệ điều trị khỏi bệnh đạt trên 92%.
4. Tăng cường công tác giám sát dịch tễ và đào tạo kỹ thuật: Trạm Thú y huyện Bình Giang phối hợp với UBND các xã tổ chức 3–5 lớp tập huấn chuyên sâu mỗi năm về nhận diện sớm bệnh ORT và phân biệt với bệnh CRD, IB, ILT; nâng tỷ lệ hộ chăn nuôi hiểu biết và tuân thủ đúng kỹ thuật dùng thuốc từ 73% lên 95% trong giai đoạn 2020–2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu học thuật và cẩm nang ứng dụng có giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi gà thả vườn: Giúp người nuôi nhận biết chính xác các triệu chứng lâm sàng đặc trưng (sưng phù mặt 95,34%, ngáp vươn cổ 94,11%) và nắm vững phác đồ kháng sinh hiệu quả, tránh tình trạng dùng sai thuốc gây lãng phí kinh phí và tăng tỷ lệ chết ở đàn gà.
2. Bác sĩ thú y thực hành và cán bộ thú y cơ sở: Cung cấp quy trình chẩn đoán phân biệt chi tiết giữa ORT với các hội chứng hô hấp phức hợp khác (CRD, Coryza, ILT, IB), đồng thời cập nhật dữ liệu kháng sinh đồ thực địa để đưa ra phác đồ điều trị trúng đích cho các trại gia cầm.
3. Sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Thú y: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về kỹ thuật phân lập vi khuẩn khó nuôi cấy trên môi trường chọn lọc chứa Gentamicin, phương pháp mổ khám bệnh tích gia cầm và quy trình thử nghiệm độ mẫn cảm kháng sinh theo tiêu chuẩn quốc tế NCCLS.
4. Cơ quan quản lý nông nghiệp và Trạm Thú y địa phương: Làm căn cứ khoa học thực tiễn để xây dựng bản đồ dịch tễ, hoạch định chương trình kiểm soát dịch bệnh gia cầm và ban hành các hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi an toàn sinh học cấp huyện, tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) gây bệnh nặng nhất ở giai đoạn nào của gà?
Nghiên cứu trên 5.000 cá thể gà thả vườn chứng minh gà trong độ tuổi 0–6 tuần tuổi mẫn cảm nhất với bệnh, ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất đạt 57,47% và tỷ lệ tử vong 6,26%. Nguyên nhân do giai đoạn này hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện và chịu nhiều áp lực từ quy trình tiêm vaccine dày đặc.

Dấu hiệu nhận biết điển hình nhất của gà mắc bệnh ORT tại thực địa là gì?
Gà nhiễm ORT biểu hiện rõ rệt hội chứng suy hô hấp cấp tính. Số liệu theo dõi trên 1.630 gà bệnh chỉ ra các triệu chứng phổ biến nhất gồm: chảy nước mắt nước mũi (97,73%), ho và hắt hơi vảy mỏ (96,93%), sưng phù mặt (95,34%), và tư thế đặc trưng là rướn cổ, ngáp gió để thở (94,11%).

Tại sao điều trị ORT bằng các kháng sinh thông thường như Gentamicin hay Doxycycline lại không hiệu quả?
Kết quả kiểm tra kháng sinh đồ cho thấy vi khuẩn ORT phân lập tại thực địa đã kháng hoàn toàn 100% đối với Gentamicin, Doxycycline, Lincomycin và Sulphamethoxazole/Trimethoprim. Do đó, việc sử dụng các hoạt chất này không mang lại hiệu quả trị liệu mà còn làm tăng tỷ lệ tử vong của đàn gà.

Bệnh tích mổ khám đặc trưng nhất của gà chết do nhiễm ORT gồm những gì?
Bệnh tích đại thể tập trung chủ yếu ở đường hô hấp dưới. Khí quản viêm xuất huyết có nhiều dịch nhầy và mủ bã đậu; phổi viêm tơ huyết, có bã đậu hình ống trong lòng phế quản; túi khí viêm dày đục, chứa chất dịch tiết màu trắng sánh giống như sữa chua kèm các khối bã đậu lớn.

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh ORT hiệu quả cho đàn gà thả vườn?
Biện pháp phòng bệnh bền vững nhất là áp dụng an toàn sinh học tổng hợp: định kỳ phun sát trùng chuồng trại và rắc vôi bột bãi chăn thả với tỷ lệ áp dụng đạt 90–100%, giữ ấm chuồng nuôi vào mùa lạnh ẩm, kiểm soát mật độ đàn, bổ sung thuốc bổ tăng cường đề kháng và cách ly nghiêm ngặt khi nhập đàn mới.

Kết luận

• Luận văn xác định toàn diện bức tranh dịch tễ bệnh ORT trên đàn gà thả vườn tại huyện Bình Giang với tỷ lệ mắc trung bình 32,60% và tỷ lệ chết 5,03% trên tổng đàn 5.000 con khảo sát.
• Đề tài chỉ ra quy luật cảm nhiễm theo lứa tuổi rõ rệt, trong đó nhóm gà non 0–6 tuần tuổi chịu thiệt hại nặng nề nhất với tỷ lệ mắc bệnh 57,47% và tỷ lệ chết 6,26%.
• Công trình đã giải mã thành công phổ mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn ORT tại địa phương: vi khuẩn nhạy cảm 100% với Amoxicillin/Acid Clavulanic và Tetracycline, đồng thời kháng tuyệt đối 100% với Gentamicin, Doxycycline và Lincomycin.
• Nghiên cứu đóng góp phác đồ điều trị thực nghiệm có cơ sở khoa học vững chắc, nâng tỷ lệ khỏi bệnh lên trên 90% và đưa ra 4 nhóm giải pháp an toàn sinh học có tính ứng dụng thực tiễn cao.
• Các hộ chăn nuôi và trang trại gia cầm cần khẩn trương áp dụng quy trình tiêu độc khử trùng định kỳ, tối ưu hóa điều kiện úm gà con và tuân thủ phác đồ điều trị theo kháng sinh đồ nhằm chủ động ngăn chặn dịch bệnh ORT, bảo vệ năng suất chăn nuôi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Chăn nuôi là một nghề truyền thống lâu đời của người dân Việt Nam. Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi gia cầm nói riêng ở Việt Nam ngày càng được quan tâm, đầu tư và phát triển. Những tiến bộ về di truyền, giống, thức ăn, kỹ thuật chăn nuôi và công tác thú y mà chăn nuôi gia cầm ngày càng phát triển thể hiện ở việc sự tăng lên nhanh chóng về số lượng và chất lượng của đàn gia súc, gia cầm. Riêng chăn nuôi gia cầm đang chiếm vị trí quan trọng thứ hai trong tổng giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi nước ta, nó cung cấp một lượng lớn thực phẩm cho nhu cầu tiêu dùng của con người.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sản lượng gà thả vườn ở nước ta những năm gần đây cao hơn gấp nhiều lần so với sản lượng gà công nghiệp. Và tập quán của người dân Việt Nam thích ăn những loại gà có thịt dai, giòn hơn là những loại gà có thịt bở như gà công nghiệp. Bởi vậy chăn nuôi gà thả vườn nước ta vẫn có tiềm năng rất phát triển. Tuy nhiên việc phát triển chăn nuôi ngày càng lớn nên môi trường càng ô nhiễm, nhiều loại hình dịch bệnh mới xuất hiện.

Bệnh hô hấp phức hợp trên gà là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotraleale gây ra, thường gặp ở gà và gà tây mọi lứa tuổi. Bệnh có những triệu chứng và bệnh tích đặc trưng như: ho, khó thở, đớp không khí, màng niêm mặc mắt viêm thủy thũng, phế quản gốc có kén mủ, khí quản bị xung huyết, có nhiều dịch nhày, phổi bị viêm tơ huyết. Trên thế giới, người ta đã phân lập được vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) tại phía bắc nước Đức từ đàn gà tây 5 tuần tuổi. Đến năm 1993, người ta đã mô tả một số đặc điểm của bệnh ORT gây nên đó là bệnh khó phòng và đều trị gây giảm khả năng sản xuất, thiệt hại lớn về kinh tế.

Ở Việt Nam đây là một bệnh khá mới mẻ, các công trình nghiên cứu về ORT còn nhiều hạn chế. Các công trình nghiên cứu mới được thực hiện vào năm 2014. Bệnh gây thiệt về kinh tế cho người chăn nuôi, làm ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội của bộ phận không nhỏ người dân nước ta. Để hạn chế được dịch bệnh cần phải có những nghiên cứu sâu rộng về đặc điểm của bệnh cũng như cách phòng chống.

Đồng thời phải có sự phối hợp giải quyết nhiều khâu từ người chăn nuôi đến người làm công tác thú y… 1 mở rộng các chương trình phòng chống dịch và phát triển hệ thống theo dõi, báo cáo dịch bệnh. Xuất phát từ tình hình thực tế đó tôi thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh ORT do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra ở đàn gà thả vườn nuôi tại huyện Bình Giang tỉnh Hải Dương và thử nghiệm điều trị”. MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI Xác định tình hình mắc bệnh ORT do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra ở đàn gà thả vườn nuôi tại huyện Bình Giang tỉnh Hải Dương. Từ đó làm cơ sở cho việc phòng và thử nghiệm điều trị bệnh.

Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa trong học tập Kết quả đề tài là nắm chắc được các thông tin khoa học về đặc điểm của bệnh ORT ở gà như: dịch tễ, triệu chứng, bệnh tích và đưa ra phác đồ điều trị bệnh ORT đạt hiệu quả cao nhất.