MỞ ĐẦU I. Bởi vì hoạt động và giao tiếp trong nhóm hay trong tập thể là điều không thể thiếu của con người Trong bất kì một tập thể hay nhóm xã hội nào đó thì con người đều phải gắn kết với nhau để có thể thực hiện những hành vi và giao tiếp nhằm tạo ra của cải vật chất và các sản phẩm tinh thần để đáp ứng những nhu cầu khác nhau của con người. Để nhóm hoạt động ổn định và bền vững còn một nhân tố có ý nghĩa quan trọng nữa là bầu không khí tâm lí xã hội trong nhóm. Bầu không khí tâm lí tập thể là môi trường tâm lí của tập thể, nó biểu hiện sự liên kết tâm lí xã hội, sự gắn kết của các cá nhân và sự gắn kết những đặc trưng tâm lí trong đời sống đa nhân cách của con người.
Nghiên cứu bầu không khí tâm lý của nhóm học sinh phổ thông có thể cung cấp cơ sở khoa học để chúng ta giúp nhóm phát triển toàn diện, đồng thời giúp mỗi cá nhân trong nhóm phát triển và hoàn thiện nhân cách. Ngoài ra, việc nghiên cứu BKKTLTT cũng sẽ giúp người lãnh đạo nhóm, tập thể hiểu rõ thực trạng, chức năng của BKKTLTT, nắm được cơ chế hình thành và phát triển của BKKTLTT, từ đó có biện pháp xử lý hiệu quả, phương pháp lãnh đạo, tổ chức, quản lý cũng như có khả năng xử lý các vấn đề phát sinh trong nhóm. Mục đích nghiên cứu Khoá luận được thực hiện nhằm nghiên cứu các lý luận về bầu không khí tâm lý cũng như thực trạng bầu không khí tâm lý của tập thể học sinh trường THPT Khoa Học Giáo Dục. Đối tượng nghiên cứu IV IV.
Nhiệm vụ nghiên cứu 4. Nghiên cứu một số vấn đề cũng như các lý luận sẵn có về BKKTLTT 4. Kết hợp điều tra, đánh giá tình hình thực tế bầu không khí tâm lý của tập thể học sinh trường THPT Khoa Học Giáo Dục. Khách thể nghiên cứu Em đã tiến hành khảo sát trên 205 khách thể là học sinh các khối 10, 11 và 12 tại trường THPT Khoa Học Giáo Dục, trong đó bao gồm: + 71 học sinh khối 10 + 69 học sinh khối 11 + 75 học sinh khối 12 VI.
Giới hạn phạm vi nghiên cứu Đề tài được thực hiện nhằm nghiên cứu các vấn đề về BKKTLTT học sinh giới hạn trong phạm vi trường THPT Khoa Học Giáo Dục, các vấn đề được nghiên cứu được kể đến như sau: - Các xung đột trong tập thể - Thực trạng bầu không khí tâm lý các khối/lớp trường THPT Khoa Học Giáo Dục 4 VII. Phương pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu lý luận Tìm hiểu và nghiên cứu các tài liệu trong nước và quốc tế về các vấn đề bao gồm “nhóm”, “tập thể”, “bầu không khí tâp lý tập thể” và vai trò của các vấn đề đó trong việc xây dựng và phát triển tập thể 7. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Điều tra viết bằng bảng hỏi: phương pháp trọng yếu của đề tài, giúp xác định thực trạng diễn ra trong bầu không khí tập thể cũng như các yếu tố tác động đến nó - Phương pháp trắc nghiệm Fiedler: nhằm đánh giá chung về bầu không khí tâm lý 5 TÂM LÍ TẬP THỂ HỌC SINH ể Các dấu hiệu cơ bản của một tập thể được nhắc đến trong các nghiên cứu như sau: - Một nhóm được coi là một tập thể khi có sự thống nhất về mục đích hoạt động, điều đó tạo nên một ý chí chung giúp gắn bó các thành viên.
- Cần có sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên, nếu không sẽ không tạo được sự thống nhất về cả 2 mặt hành động và tư tưởng, dẫn đến việc không thể hình thành một tập thể - Mỗi tập thể bắt buộc cần phải có sự lãnh đạo với mục tiêu chỉ đạo, điều hoà các hoạt động giữa các cá nhân, hướng họ tới việc hoàn thành mục đích, mục tiêu của nhóm một cách có hiệu quả. - Điều kiện cơ bản nhất của một tập thể là cần có kỷ luật để giúp các hoạt động có thể diễn ra trơn tru, các thành viên phối hợp hiệu quả, nhịp nhàng và thực hiện được mục tiêu chung 1. Khái niệm "BKKTL "BKKTLTT" TT" 1. Định nghĩa Bầu không khí tâm lý có rất nhiều cách định nghĩa và mỗi cách đều phụ thuộc vào việc chúng ta tiếp cận và có hướng nghiên cứu về nó như thế nào.
Đó có thể là các sắc thái cảm xúc/tâm lý của các thành viên trong tập thể, có thể là dư luận xã hội trong tập thể hay trạng thái tâm lý xã hội của tập thể, mối quan hệ qua lại về mặt cảm xúc giữa các thành viên trong tập thể,… 6 Trong tâm lý học, các chuyên gia và nhà nghiên cứu định nghĩa BKKTLTT như sau - “Bầu không khí tâm lý được định nghĩa là tính chất của các mối quan hệ qua lại giữa mọi người, tâm trạng chủ đạo trong tập thể cũng như mức độ thoả mãn của cán bộ về công việc thực hiện” ( “Lao động của người lãnh đạo [18,208]) - Bầu không khí tâm lý cũng được tác giả Trần Trọng Thuỷ định nghĩa dưới dạng tính chất của mối quan hệ qua lại giữa các thàng viên hay tâm trạng chủ đạo của tất cả các thành viên hoặc thái độ của các thành viên đối với các nhiệm vụ được giao. - BKKTLTT theo tác giả Vũ Dũng được định nghĩa là trạng thái tâm lý của một tập thể nhằm thể hiện sự phối hợp và tương tác về mặt tâm lý giữa các thành viên trong nhóm/tập thể, ngoài ra nó còn thể hiện mức độ kết hợp của các đặc điểm tâm lý của các thành viên. Ngoài ra, trạng thái tâm lý nêu trên có các ảnh hưởng nhất định đến khả năng hoạt động cũng như tổ chức lao động và các mối quan hệ trong tập thể. Xung đột tập thể Xung đột trong tập thể là mâu thuẫn giữa các thành viên trong tập thể bắt nguồn từ chỗ không hoà hợp giữa những nhu cầu động cơ và mục đích hoạt động, các mối quan hệ và quan điểm.
Các xung đột này không nên hiểu là những xung đột mang tính chính trị xã hội mà nó đơn thuần chỉ là những xích mích, va chạm cá nhân vì nhu cầu, quan điểm không hoà hợp nhau giữa các thành viên trong tập thể, lãnh đạo và tập thể… Xung đột tập thể nảy sinh trong quan hệ công tác như: quan điểm công tác, lề lối lãnh đạo, mâu thuẫn cá nhân. Trong một tập thể có thể xảy ra các xung đột giữa cá nhân với cá nhân, nhóm với nhóm hay cán bộ với tập thể. Xung đột xảy ra gây nên nhiều ảnh hưởng không thuận lợi cho bầu không khí tâm lý, có thể làm cho BKKTLTT xấu đi và rơi vào khủng hoảng, dẫn đến quan hệ căng thẳng, năng suất lao động giảm, tâm lý bi quan chán nản xuất hiện ở các thành viên. Trường hợp xung đột do người lãnh đạo thì càng ảnh hưởng xấu đến tập thể.
7 Trong hoạt động lao động và các mối quan hệ xã hội trong tập thể, xung đột không phải là hiện tượng tất yếu khách quan, cũng không hoàn toàn là hễ có xung đột là điều không tốt. Người ta đã nghiên cứu và xác định động cơ làm nảy sinh xung đột trong tập thể có thể là động cơ tích cực, cũng có thể là động cơ tiêu cực. Động cơ tích cực là sự mong muốn làm cho tổ chức của tập thể tốt hơn, hoạt động có hiệu quả hơn, không khí tâm lý dân chủ và lành mạnh hơn. Những động cơ tiêu cực xuất phát từ mục đích ích kỷ vì lợi của người lãnh đạo hoặc một số thành viên tập thể làm cho tập thể yếu đi, mất đoàn kết, thiếu dân chủ, phá vỡ bầu không khí tâm lý lành mạnh vốn có của tập thể.
Có thể ngăn chặn được xung đột nếu biết được nguồn gốc, nguyên nhân và có biện pháp phòng ngừa phù hợp: - Lựa chọn đội ngũ cán bộ lãnh đạo có chất lượng cao về mọi mặt, phân công công việc, xếp đặt cán bộ một cách hợp lý, chính xác có tình đến sự tương đồng về tính cách của họ. - Tổ chức lao động hợp lý và duy trì nghiêm minh các nguyên tắc trong quan hệ ứng xử đối với mọi người. Tổ chức lao động hợp lý sẽ đảm bảo guồng máy hoạt động đều đặn nhịp nhàng, năng suất lao động cao, thu nhập ổn định, mọi người tích cực lao động và hợp tác trong lao động có hiệu quả hơn. - Quan hệ giữa lãnh đạo và các thành viên tập thể cần đảm bảo sự đúng mực, dân chủ, hợp lý, tôn trọng lẫn nhau.
Việc khen, chê đánh giá phê bình lẫn nhau phải hết sức công bằng, đúng mức, không thổi phồng, không hạ thấp giá trị công việc của nhau làm cho mọi người có thể xác định đúng vai trò vị trí của mình trong tập thể để phấn đấu vươn lên. - Chú trọng đến công việc học tập nâng cao tri thức toàn diện về văn hóa khoa học, nghiệp vụ chuyên môn, nghệ thuật giao tiếp ứng xử trong tập thể. cũng góp phần giảm nhẹ khả năng xảy ra xung đột. Nguyên nhân dẫn đến các xung đột trong tập thể có thể vừa là chủ quan vừa là khách quan.
Nguyên nhân khách quan thường là do: Kỷ luật của tập thể lỏng lẻo không chặt chẽ để cho chủ nghĩa cá nhân hoành hành, trong tập thể có những phần tử xấu thích phá rối, hoặc có thể điều kiện hoạt động của tập thể khó khăn gây cản trở hoạt động của các thành viên trong tập thể. Những nguyên nhân chủ quan thường nghiêng nhiều về phía người lãnh đạo tập thể đó là: Phong cách lãnh đạo 8 không phù hợp với trình độ phát triển của tập thể; do phẩm chất đạo đức, tính cách của người quản lý lãnh đạo có nhiều thiếu sót nhất định: Kém năng lực, thiếu công bằng, hống hách… và một nguyên nhân chủ quan nữa thường gây ra xung đột trong tập thể là do sự không hiểu biết lẫn nhau giữa nhiều người trong tập thể - sự chênh lệch về độ tuổi, sự khác nhau về cá tính, hoàn cảnh sống, sự kém hoà hợp tinh thần giữa mọi người…. Khi nắm rõ được các nguyên nhân gây xung đột trong tập thể ta có thể chủ động ngăn ngừa và giải quyết được chúng. Việc giải quyết xung đột thể hiện vai trò của người lãnh đạo tập thể, đòi hỏi phải có những biện pháp khoa học, phù hợp và kịp thời.
Côvaliôv có hai loại biện pháp giải quyết xung đột là biện pháp hành chính và biện pháp giáo dục.