Luận án tiến sĩ nghiên cứu hiện trạng phân bố loài vượn đen má trắng nomascus leucogenys ogilby 1840 tại vườn quốc gia vũ quang tỉnh hà tĩnh nhằm đề xuất giải pháp bảo tồn

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phân bố loài vượn đen má trắng tại vườn quốc gia Vũ Quang, Hà Tĩnh và đề xuất giải pháp bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Văn
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Bảo Tồn Loài Vượn Đen Má Trắng Tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số đặc điểm về các loài vượn ở Việt Nam
• 1.2. Phân loại họ vượn
• 1.3. Một số đặc điểm của giống Nomascus
• 1.4. Một số đặc điểm của loài Nomascus leucogenys
• 1.5. Các nghiên cứu về thú linh trưởng nói chung và loài Nomascus leucogenys tại VQG Vũ Quang
• 1.6. Một số phương pháp điều tra, giám sát vượn
• 1.6.1. Các phương pháp điều tra và xử lý số liệu điều tra vượn truyền thống
• 1.6.2. Phương pháp khoảng cách trong điều tra, giám sát vượn
• 1.6.3. Phương pháp sử dụng các thiết bị ghi âm tự động
• 1.6.4. Nghiên cứu về âm thanh của các loài vượn ở Việt Nam
• 1.7. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tài nguyên khu vực nghiên cứu
• 1.7.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.7.2. Tài nguyên rừng
• 1.7.3. Điều kiện dân sinh, kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Xác định hiện trạng và phân bố của quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 2.3. Nghiên cứu các đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 2.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn quần thể loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp kế thừa
• 2.5.2. Phương pháp điều tra Vượn đen má trắng ngoài thực địa
• 2.5.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.6. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng và phân bố của quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.2. Sự có mặt của loài Vượn đen má trắng với dữ liệu thu được từ các thiết bị ghi âm tự động
• 3.3. Khu vực và diện tích phân bố của quần thể Vượn đen má trắng với dữ liệu thu được từ các thiết bị ghi âm tự động
• 3.4. Ước lượng xác suất hót hàng ngày; Ước tính mật độ phân bố và kích thước của quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.5. Đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 3.5.1. Sinh cảnh ưa thích của Vượn đen má trắng ở VQG Vũ Quang
• 3.5.2. Phổ âm thanh và xác định cấu trúc đàn Vượn đen má trắng thông qua phân tích phổ âm thanh
• 3.5.3. Tần suất hót theo thời gian trong ngày, thời gian bắt đầu hót và kết thúc hót, độ dài thời gian hót trong ngày
• 3.5.4. Ảnh hưởng của một số yếu tố thời tiết đến tần suất hót của Vượn đen má trắng trong quá trình điều tra tại khu vực nghiên cứu
• 3.6. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn quần thể loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 3.7. Đánh giá kết quả nghiên cứu về kích thước quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang với kích thước quần thể Vượn đen má trắng tại các Khu bảo tồn thiên nhiên và VQG ở Việt Nam
• 3.8. Các mối đe dọa đến quần thể loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.9. Đánh giá cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý và thực trạng công tác bảo tồn tại VQG Vũ Quang
• 3.10. Đề xuất các giải pháp bảo tồn loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.11. Đề xuất kế hoạch giám sát loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Vượn Đen Má Trắng Ở Vũ Quang

Nghiên cứu về vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại Vườn quốc gia Vũ Quang là vô cùng quan trọng. Loài này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cao do mất môi trường sống, săn bắn và các mối đe dọa khác. Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh, là một trong những khu vực quan trọng còn lại cho sự phân bố của vượn đen má trắng ở Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng, phân bố và sinh thái học của quần thể vượn. Từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Công trình này có ý nghĩa lớn trong việc xây dựng các chính sách bảo tồn dựa trên cơ sở khoa học và góp phần vào nỗ lực bảo tồn loài trên toàn quốc. Theo (Van Ngoc Thinh et al, 2010), (Nadler & Brockman, 2014), các loài vượn ở Việt Nam đều nằm trong số những loài động vật hoang dã nguy cấp nhất.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên cứu khoa học về bảo tồn loài

Nghiên cứu khoa học đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng các chiến lược bảo tồn loài hiệu quả. Dữ liệu về phân bố, quần thể, hành vi, sinh thái học, và các yếu tố môi trường sống là nền tảng cho các quyết định quản lý và bảo tồn. Nghiên cứu cung cấp thông tin chi tiết về các mối đe dọa đối với vượn đen má trắng như mất môi trường sống, săn bắt trái phép và tác động của biến đổi khí hậu. Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để thiết kế các biện pháp can thiệp phù hợp, bao gồm phục hồi môi trường sống, tăng cường tuần tra chống săn bắt và nâng cao nhận thức cộng đồng.

1.2. Giá trị đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Vũ Quang

Vườn quốc gia Vũ Quang là một điểm nóng đa dạng sinh học quan trọng ở Việt Nam. Khu vực này là nơi cư trú của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm, trong đó có vượn đen má trắng. Sự hiện diện của vượn đen má trắng là một chỉ số quan trọng về sức khỏe của hệ sinh thái rừng. Bảo tồn loài này đồng nghĩa với việc bảo tồn toàn bộ môi trường sống và các loài khác sống trong cùng một khu vực. Việc nghiên cứu và bảo tồn vượn đen má trắng tại Vườn quốc gia Vũ Quang góp phần vào việc duy trì đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng.

II. Đâu Là Thách Thức Lớn Nhất Cho Vượn Đen Má Trắng Ở Hà Tĩnh

Vượn đen má trắng ở Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Mất môi trường sống do khai thác gỗ và chuyển đổi đất là một trong những mối đe dọa lớn nhất. Săn bắn trái phép để lấy thịt và buôn bán cũng gây ra áp lực lớn lên quần thể vượn. Ngoài ra, tác động của biến đổi khí hậu và sự xâm lấn của các loài ngoại lai cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống và nguồn thức ăn của vượn đen má trắng. Theo (Rowson et al, 2011), Vượn đã không còn được ghi nhận tại một số khu bảo tồn ở miền Bắc Việt Nam trong khoảng 10 năm trở lại đây do tốc độ suy giảm quần thể cao. Việc xác định và giải quyết các thách thức này là rất quan trọng để đảm bảo sự sống còn của loài.

2.1. Tác động của ảnh hưởng của con người đến môi trường sống

Ảnh hưởng của con người đến môi trường sống của vượn đen má trắng là rất lớn. Khai thác gỗ, phá rừng làm nương rẫy và mở rộng đất nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên và chia cắt môi trường sống của vượn. Việc xây dựng đường sá và các công trình khác cũng gây ra sự phân mảnh môi trường sống và hạn chế khả năng di chuyển của vượn. Ô nhiễm môi trường từ các hoạt động sản xuất và sinh hoạt cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và sinh sản của vượn.

2.2. Nguy cơ từ nạn săn bắt và buôn bán động vật hoang dã

Săn bắt và buôn bán động vật hoang dã là một mối đe dọa lớn đối với vượn đen má trắng. Vượn bị săn bắt để lấy thịt, làm thuốc hoặc bán cho các vườn thú tư nhân. Hoạt động buôn bán động vật hoang dã trái phép thường được thực hiện bởi các tổ chức tội phạm có tổ chức và rất khó kiểm soát. Việc tăng cường tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi săn bắt và buôn bán động vật hoang dã là rất cần thiết để bảo tồn vượn đen má trắng.

2.3. Tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn thức ăn

Biến đổi khí hậu có thể gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của vượn đen má trắng. Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và các yếu tố khí hậu khác có thể ảnh hưởng đến nguồn thức ăn của vượn. Các loài cây ăn quả có thể bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, làm giảm nguồn thức ăn của vượn. Các đợt hạn hán và lũ lụt cũng có thể gây ra thiệt hại cho môi trường sống và làm giảm quần thể vượn.

III. Giải Pháp Bảo Tồn Loài Vượn Đen Má Trắng Ở Vũ Quang

Để bảo tồn vượn đen má trắng tại Vườn quốc gia Vũ Quang cần thực hiện một loạt các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Cần tăng cường bảo vệ môi trường sống, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác và chuyển đổi đất. Đẩy mạnh công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi săn bắt và buôn bán động vật hoang dã. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng địa phương vào công tác bảo tồn là rất quan trọng. Hơn nữa, phát triển du lịch sinh thái bền vững có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng và khuyến khích họ tham gia vào việc bảo tồn. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục bảo tồn để nâng cao nhận thức của cộng đồng và du khách.

3.1. Tăng cường chính sách bảo tồn và quản lý môi trường sống

Cần có các chính sách bảo tồn mạnh mẽ và hiệu quả để bảo vệ vượn đen má trắng và môi trường sống của chúng. Các chính sách này cần quy định rõ ràng về việc bảo vệ rừng, kiểm soát khai thác và chuyển đổi đất. Cần tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý và thực thi pháp luật để đảm bảo các chính sách được thực hiện nghiêm túc. Đồng thời, cần có các cơ chế khuyến khích các hoạt động bảo tồn và quản lý môi trường sống bền vững.

3.2. Vai trò của cộng đồng địa phương trong bảo tồn

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt để bảo tồn vượn đen má trắng. Cần tạo điều kiện cho cộng đồng địa phương tham gia vào các hoạt động bảo tồn, như tuần tra, giám sát và phục hồi môi trường sống. Việc phát triển du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng và khuyến khích họ tham gia vào việc bảo tồn. Cần có các chương trình giáo dục bảo tồn để nâng cao nhận thức của cộng đồng và giúp họ hiểu rõ hơn về giá trị của vượn đen má trắng và môi trường sống của chúng.

3.3. Phát triển du lịch sinh thái bền vững và giáo dục bảo tồn

Du lịch sinh thái có thể là một công cụ hiệu quả để bảo tồn vượn đen má trắng. Du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương và khuyến khích họ tham gia vào việc bảo tồn. Tuy nhiên, du lịch sinh thái cần được phát triển một cách bền vững để không gây ra tác động tiêu cực đến môi trường sống và quần thể vượn. Cần có các quy định và hướng dẫn chặt chẽ về hoạt động du lịch sinh thái để đảm bảo rằng các hoạt động này được thực hiện một cách có trách nhiệm và bền vững. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục bảo tồn để nâng cao nhận thức của du khách về tầm quan trọng của bảo tồn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quần Thể Vượn Đen Tại Vũ Quang

Nghiên cứu tại Vườn quốc gia Vũ Quang đã cung cấp những thông tin quan trọng về quần thể vượn đen má trắng. Các nhà khoa học đã sử dụng các phương pháp điều tra hiện đại, bao gồm ghi âm tự động và phân tích âm thanh để xác định phân bố, ước tính kích thước quần thể và nghiên cứu hành vi của vượn. Kết quả cho thấy quần thể vượn tại Vũ Quang vẫn còn tương đối ổn định, nhưng đang đối mặt với nhiều mối đe dọa. Nghiên cứu cũng đã xác định được các khu vực quan trọng cần được ưu tiên bảo tồn. Các phát hiện này là cơ sở quan trọng để xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Theo kết quả nghiên cứu của (Nguyễn Danh Kỳ & cs, 2019) đã từng ghi nhận được tại VQG Vũ Quang có 8 loài thú linh trưởng thuộc 1 bộ, 3 họ, điều này cho thấy tầm quan trọng của VQG Vũ Quang trong công tác bảo tồn

4.1. Giám sát quần thể và sinh thái học bằng công nghệ

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát quần thể và nghiên cứu sinh thái học của vượn đen má trắng. Các thiết bị ghi âm tự động có thể được sử dụng để thu thập dữ liệu về tiếng hót của vượn trong một khu vực rộng lớn. Các phần mềm phân tích âm thanh có thể được sử dụng để xác định loài, cá thể và cấu trúc đàn vượn. Dữ liệu GPS có thể được sử dụng để theo dõi di chuyển của vượn và xác định các khu vực quan trọng. Việc sử dụng công nghệ giúp giảm thiểu chi phí và tăng cường hiệu quả của công tác giám sát và nghiên cứu.

4.2. Phân tích nguồn thức ăn và kẻ thù tự nhiên

Việc phân tích nguồn thức ăn và kẻ thù tự nhiên của vượn đen má trắng là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về sinh thái học của loài này. Nghiên cứu có thể xác định các loài cây ăn quả quan trọng và các loài động vật săn mồi có thể đe dọa vượn. Thông tin này có thể được sử dụng để quản lý môi trường sống và giảm thiểu các mối đe dọa đối với vượn.

4.3. Đánh giá ảnh hưởng của con người đến hành vi

Nghiên cứu cần đánh giá ảnh hưởng của con người đến hành vi của vượn đen má trắng. Các hoạt động của con người, như khai thác gỗ, săn bắn và du lịch, có thể ảnh hưởng đến hành vi kiếm ăn, giao phối và sinh hoạt của vượn. Việc hiểu rõ ảnh hưởng này là rất quan trọng để giảm thiểu các tác động tiêu cực và đảm bảo sự tồn tại của quần thể vượn.

V. Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Và Bảo Tồn Vượn Đen Tương Lai

Trong tương lai, các nghiên cứu về vượn đen má trắng cần tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, phát triển các mô hình dự báo quần thể và xây dựng các kế hoạch bảo tồn thích ứng. Cần tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ thông tin để bảo tồn loài vượn trên phạm vi toàn cầu. Đồng thời, việc nâng cao năng lực cho các cán bộ bảo tồn và tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương là rất quan trọng để đảm bảo sự bền vững của công tác bảo tồn. Cần có các nghiên cứu dài hạn để theo dõi sự thay đổi của quần thể vượn và đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn.

5.1. Ứng dụng công nghệ tiên tiến trong giám sát quần thể

Công nghệ tiên tiến, như máy bay không người lái (drone) và trí tuệ nhân tạo (AI), có thể được sử dụng để giám sát quần thể vượn đen má trắng một cách hiệu quả hơn. Drone có thể được sử dụng để khảo sát môi trường sống và phát hiện các dấu hiệu của vượn. AI có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu âm thanh và hình ảnh để xác định số lượng vượn, hành vi và sức khỏe của chúng.

5.2. Tái thả và phục hồi môi trường sống để tăng quần thể

Tái thả vượn bị thương hoặc bị tịch thu từ buôn bán trái phép có thể giúp tăng quần thể vượn đen má trắng. Tuy nhiên, việc tái thả cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo rằng vượn có thể thích nghi với môi trường sống mới và không gây ra tác động tiêu cực đến các loài khác. Đồng thời, cần có các chương trình phục hồi môi trường sống để cải thiện chất lượng và diện tích môi trường sống của vượn.

5.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng và giáo dục bảo tồn

Nâng cao nhận thức của cộng đồng và giáo dục bảo tồn là rất quan trọng để đảm bảo sự ủng hộ và tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn vượn đen má trắng. Cần có các chương trình giáo dục bảo tồn cho học sinh, sinh viên và cộng đồng địa phương để nâng cao nhận thức của họ về giá trị của vượn và các mối đe dọa mà chúng đang phải đối mặt. Cần khuyến khích cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn, như tuần tra, giám sát và trồng cây.

VI. Bài Học Rút Ra Từ Nghiên Cứu Bảo Tồn Vượn Đen Tại Vũ Quang

Nghiên cứu bảo tồn vượn đen má trắng tại Vườn quốc gia Vũ Quang mang lại nhiều bài học quý giá. Đó là sự cần thiết của việc kết hợp nghiên cứu khoa học với các biện pháp quản lý hiệu quả. Sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương đóng vai trò then chốt. Việc bảo tồn loài không thể tách rời việc bảo vệ môi trường sống của chúng. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng để đạt được thành công trong công tác bảo tồn.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dài hạn và liên tục

Nghiên cứu dài hạn và liên tục là rất quan trọng để theo dõi sự thay đổi của quần thể vượn, đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn và phát hiện các mối đe dọa mới. Các nghiên cứu ngắn hạn có thể cung cấp thông tin hữu ích, nhưng không thể thay thế cho các nghiên cứu dài hạn, giúp hiểu rõ hơn về động lực của quần thể và tác động của các yếu tố môi trường.

6.2. Sự cần thiết của hợp tác đa ngành và quốc tế

Bảo tồn vượn đen má trắng đòi hỏi sự hợp tác đa ngành, bao gồm các nhà khoa học, các nhà quản lý, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương. Sự hợp tác quốc tế cũng rất quan trọng để chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và nguồn lực. Các tổ chức quốc tế có thể cung cấp hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và đào tạo để giúp các quốc gia bảo tồn vượn.

6.3. Chính sách bảo tồn dựa trên bằng chứng khoa học

Các chính sách bảo tồn cần được xây dựng dựa trên bằng chứng khoa học. Các nghiên cứu cần cung cấp thông tin về phân bố, quần thể, sinh thái học, hành vi và các mối đe dọa đối với vượn. Thông tin này có thể được sử dụng để thiết kế các biện pháp bảo tồn hiệu quả, như bảo vệ môi trường sống, kiểm soát săn bắn và buôn bán trái phép, tái thả và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Một số đặc điểm về các loài vượn ở Việt Nam 1. Phân loại họ vượn Các loài thú Linh trưởng Việt Nam thuộc 3 họ: Họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae) (Nguyễn Xuân Đặng; Lê Xuân Cảnh, 2009). Các loài trong họ Vượn (Hylobatidae) phân bố chủ yếu ở các khu rừng thường xanh (Geissmann et al, 2000).

Theo Phạm Nhật (2002) vượn có nhiều đặc điểm đặc trưng và khác biệt với các nhóm linh trưởng khác. Về mặt hình thái vượn không có đuôi và chi trước dài hơn chi sau. Ngược lại, các loài linh trưởng khác ở Việt Nam đều có đuôi, một số loài có đuôi rất dài. vượn còn khác biệt các loài khác ở tập tính vận động, cấu trúc xã hội.

Các loài vượn sống cơ bản ở trên cây và chủ yếu ăn quả trong khi nhóm khỉ thì ăn tạp và có thể di chuyển xuống đất. Vượn di chuyển bằng 2 chi trước trong khi các loài khác thường di chuyển bằng 4 chi. Về mặt cấu trúc xã hội, vượn sống theo gia đình nhỏ và đây là một điểm tương đối riêng biệt so với các loài linh trưởng khác. Theo Geissmann T (1995) các nghiên cứu trước đây về phân loại vượn chia thành hai nhóm gồm Symphalangus và Hylobates.

Sự khác nhau dễ nhận thấy là nhóm Symphalangus có trọng lượng nặng hơn và chúng có giọng hót sâu hơn, có bao cổ họng bên ngoài và màng chân giữa các ngón 2 và 3. Hiện nay các nghiên cứu về di truyền học, các đặc điểm giải phẫu xương sọ và âm thanh đã phân họ vượn thành các giống Symphalangus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 50, giống Nomascus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 52, giống Hoolock có 2n = 38 và giống Hylobates có 2n = 44, (Hình 1.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Symphalangus syndactylus Nomascus leucogenys Vượn mực trưởng thành, chụp ngày Vượn đen má trắng trưởng thành, chụp 19/3/2005 tại vườn thú Cincinnati, tháng 12/2012 tại vườn thú Denver, Cincinnati, Ohio, Hoa Kỳ, nguồn Denver, Colorado, Hoa Kỳ, nguồn Phil Myers (a) Tanya Dewey (b) Hoolock hoolock Hylobates lar Vượn mày trắng trưởng thành, chụp Vượn tay trắng, chụp năm 2002 tại năm 2006 tại Vường quốc gia vườn thú Vienna, Áo, Lawachara, Bangladesh, nguồn nguồn Eva Hejda (d) Sirajul Hossain (c) Hình 1. Đại diện 4 giống trong họ Vượn.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail. Một số đặc điểm của giống Nomascus 1.

Đặc điểm sinh học, sinh thái Kích thước cơ thể: Những cá thể vượn thuộc giống Nomascus có trọng lượng cơ thể từ 7 đến 12 kg (Nguyễn Xuân Đặng; Lê Xuân Cảnh, 2009). Đặc điểm hình thái: Có túm lông dựng đứng trên đỉnh đầu, ở con đực phát triển hơn tạo thành một cái mào, những con cái trưởng thành có đám lông đen trên đầu tương phản với phần lông màu nhạt ở xung quanh. Vượn đực và cái có đặc điểm hình thái khác biệt rõ ràng, thể hiện rõ ở những cá thể trưởng thành: con đực thường có màu lông đen (có hoặc không có các mảng lông má màu sáng), cá thể cái có lông màu vàng nhạt hoặc màu vàng da cam, thường có mảng lông chẩm màu đen, có hoặc không có đám lông bụng màu tối. Màu sắc bộ lông của các loài vượn cũng thay đổi theo quá trình phát triển.

Con non mới sinh, cả con đực và cái đều có màu vàng sáng, gần giống với màu lông của vượn cái trưởng thành. Đến một năm tuổi hoặc sang năm tuổi thứ 2, bộ lông chuyển sang màu đen giống lông của vượn đực trưởng thành. Riêng vượn cái mang bộ lông đen cho đến khi chuẩn bị trường thành sinh dục (5-8 tuổi) mới đổi sang màu vàng đặc trưng của vượn cái trưởng thành (Nguyễn Xuân Đặng; Lê Xuân Cảnh, 2009); (Phạm Nhật, 2002) Tiếng hót: Tất cả các loài vượn đều phát ra tiếng hót rất lớn vào buổi sáng sớm. Tiếng hót của vượn đực khác vượn cái.

Ở hầu hết các loài, mỗi cặp đực và cái thường phối hợp tiếng hót với nhau, con đực thường hót trước và con cái theo sau. Chức năng tiếng hót chủ yếu là tuyên bố vùng lãnh thổ của đàn. Ngoài ra, tiếng hót còn giúp thu hút bạn tình và duy trì mối quan hệ vợ chồng, gia đình (Nguyễn Xuân Đặng; Lê Xuân Cảnh, 2009). Trong điều tra vượn, người điều tra ghi nhận vị trí đàn vượn và số lượng đàn vượn dựa vào tiếng hót mà chúng phát ra.

Phân loại các loài vượn thuộc giống Nomascus Theo Phạm Nhật (2002) và Groves (2001) ở Việt Nam có 5 loài vượn (LUAN.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 thuộc giống Nomascus, gồm: 1. Vượn đen tuyền Nomascus concolor 2. Vượn cao vít Nomascus nasutus 3. Vượn đen má trắng Nomascus leucogenys 4.

Vượn siki Nomascus siki 5. Vượn má hung Nomascus gabriellae Tuy nhiên, bằng các phân tích về di truyền và âm sinh học, (Van Ngoc Thinh et al, 2010) đã tách Vượn má hung (Vượn má vàng hay Vượn đen má vàng) thành 2 loài riêng biệt là Vượn má vàng phía bắc hay Vượn má vàng trung bộ (Nomascus annamensis) và Vượn má vàng phía nam (Nomascus gabriellae). Các tác giả đã kết luận có 6 loài thuộc giống Nomascus, bao gồm: 1. Vượn đen tuyền Nomascus concolor 2.

Vượn cao vít Nomascus nasutus 3. Vượn đen má trắng Nomascus leucogenys 4. Vượn siki Nomascus siki 5. Vượn má vàng trung bộ Nomascus annamensis 6.

Vượn má vàng phía nam Nomascus gabriellae 1. Vùng phân bố của giống Nomascus Các loài vượn thuộc giống Nomascus là các loài đặc hữu của vùng Đông Dương và vùng lân cận. Cụ thể, khu vực phân bố của các loài trong giống Nomascus bao gồm Việt Nam, Lào, phía Đông Campuchia và Tây - Nam Trung Quốc (tỉnh Vân Nam và đảo Hải Nam). Ở Việt Nam, 06 loài vượn đều thuộc giống Vượn mào (Nomascus).

Tuy nhiên, các khu vực phân bố hiện nay đã bị chia cắt mạnh thành những mảnh rừng biệt lập, rất nhiều quần thể chỉ còn rất ít cá thể và không có ý nghĩa cao về mặt bảo tồn. Phân bố của 6 loài này trải dài từ Bắc vào Nam cụ thể: Vượn cao vít (LUAN.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 (Nomascus nasutus) phân bố tại khu vực Bắc và Đông Bắc Bộ về phía tả ngạn Sông Hồng; Vượn đen tuyền (Nomascus concolor) phân bố tại khu vực Tây Bắc nằm giữa hữu ngạn sông Hồng và tả ngạn sông Đà; Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) phân bố tại khu vực Tây Bắc và Bắc Trung Bộ từ tả ngạn sông Đà đến phía bắc sông Rào Nậy (thượng nguồn sông Gianh); Vượn siki (Nomascus siki) phân bố từ phía nam sông Rào Nậy đến phía bắc sông Thạch Hãn; Vượn đen má vàng trung bộ (Nomascus annamensis) phân bố từ phía nam sông Thạch Hãn đến phía bắc sông Ba và sông Srepok; Vượn má vàng phía Nam (Nomascus gabriellae) phân bố từ phía nam sông Ba, sông Srepok đến phía bắc sông Tiền. Phân bố của các loài vượn thuộc giống Nomascus (Van Ngoc Thinh et al, 2010) (LUAN.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail. Tình trạng bảo tồn của các loài vượn thuộc giống Nomascus ở Việt Nam Theo IUCN (2021) 06 loài vượn tại Việt Nam đều được xếp hạng ưu tiên bảo tồn rất cao, trong đó 04 loài được xếp hạng CR (Rất nguy cấp), 02 loài được xếp hạng EN (Nguy cấp); Theo Sách Đỏ Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2007), 6 loài vượn đều được xếp hạng bảo tồn EN (Nguy cấp); Theo CITES (2018) cả 6 loài vượn đều thuộc phụ lục I; Theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP ngày 22 tháng 9 năm 2021 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 06/2019/NĐ-CP ngày 22 tháng 01 năm 2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp cả 6 loài vượn đều thuộc nhóm IB, như vậy tất cả 06 loài vượn tại Việt Nam đều trong tình trạng cần được quan tâm và bảo tồn rất cao, chi tiết tại bảng 1.

Tình trạng bảo tồn các loài vượn tại Việt Nam Tình trạng bảo tồn Tên phổ Tên khoa TT NĐ thông học IUCN SĐVN CITES 84/2021 Vượn đen Nomascus 1 CR EN Phụ lục I Nhóm IB tuyền concolor Nomascus 2 Vượn cao vít CR EN Phụ lục I Nhóm IB nasutus Vượn đen má Nomascus 3 CR EN Phụ lục I Nhóm IB trắng leucogenys Nomascus 4 Vượn siki CR EN Phụ lục I Nhóm IB siki Vượn má Nomascus 5 EN EN Phụ lục I Nhóm IB vàng trung bộ annamensis Vượn má Nomascus 6 vàng phía EN EN Phụ lục I Nhóm IB gabriellae nam Ghi chú: CR: Rất nguy cấp; EN: Nguy cấp (LUAN.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail. Cấu trúc đàn của các loài vượn mào Đối với các loài vượn thuộc giống Nomascus, kiểu cấu trúc đàn theo gia đình 01 đực 01 cái và có thể có con non đã được nhiều tác giả ghi nhận, ví dụ như đối với loài Vượn đen má trắng (Ruppell, 2013). Với loài Vượn đen má vàng, Kenyon et al, (2011) cũng đã ghi nhận đa số đàn có 01 đực, 01 cái và các các thể chưa trưởng thành, tuy nhiên bên cạnh đó có những đàn có 01 cá thể đực và 02 cá thể cái. Gần đây, (Barca et al, 2016) đã chính thức xác nhận có kiểu cấu trúc đàn gồm 01 đực và 02 cái khi quan sát được 02 cá thể cái đang mang theo con non ngoài thực địa.

Như vậy, cấu trúc đàn vượn thuộc giống Nomascus khá thay đổi và có thể có nhiều dạng khác nhau. Một số đặc điểm của loài Nomascus leucogenys 1. Một số đặc điểm hình thái, sinh học và sinh thái của Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) Theo Phạm Nhật và Đỗ Quang Huy (1998) Vượn đen má trắng nặng từ 6-10 kg, dài thân 530-600 mm, tay dài hơn thân, không có đuôi. Con đực có bộ lông đen, đám lông trắng ở má mọc tua ra xung quanh và rộng vượt lên trên chỏm vành tai.

Con cái màu vàng nâu, đậm ở vai, nhạt ở bụng, đám lông đen trên đầu rộng, bụng không có lông đen. Cá thể đực Vượn đen má trắng Cá thể cái Vượn đen má trắng trưởng thành trưởng thành Nguồn: Grendelkhan (2007) (a) Nguồn: Aflo (2018) (b) Hình 1. Vượn đen má trắng trưởng thành (LUAN.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 17 Theo Phạm Nhật và Đỗ Quang Huy (1998) Vượn đen má trắng chỉ sống trong các khu rừng lá rộng thường xanh, nhiều cây gỗ lớn. Sống thành đàn 2-4 con, hoạt động kiếm ăn ban ngày, tối ngủ trên các cây lớn.

Vượn đen má trắng trưởng thành sinh dục sau 4 - 4,5 năm tuổi.