Luận án tiến sĩ nghiên cứu hiện trạng phân bố loài vượn đen má trắng nomascus leucogenys ogilby 1840 tại vườn quốc gia vũ quang tỉnh hà tĩnh nhằm đề xuất giải pháp bảo tồn

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phân bố loài vượn đen má trắng tại vườn quốc gia Vũ Quang, Hà Tĩnh và đề xuất giải pháp bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Văn
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Bảo Tồn Loài Vượn Đen Má Trắng Tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số đặc điểm về các loài vượn ở Việt Nam
• 1.2. Phân loại họ vượn
• 1.3. Một số đặc điểm của giống Nomascus
• 1.4. Một số đặc điểm của loài Nomascus leucogenys
• 1.5. Các nghiên cứu về thú linh trưởng nói chung và loài Nomascus leucogenys tại VQG Vũ Quang
• 1.6. Một số phương pháp điều tra, giám sát vượn
• 1.6.1. Các phương pháp điều tra và xử lý số liệu điều tra vượn truyền thống
• 1.6.2. Phương pháp khoảng cách trong điều tra, giám sát vượn
• 1.6.3. Phương pháp sử dụng các thiết bị ghi âm tự động
• 1.6.4. Nghiên cứu về âm thanh của các loài vượn ở Việt Nam
• 1.7. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tài nguyên khu vực nghiên cứu
• 1.7.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.7.2. Tài nguyên rừng
• 1.7.3. Điều kiện dân sinh, kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Xác định hiện trạng và phân bố của quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 2.3. Nghiên cứu các đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 2.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn quần thể loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp kế thừa
• 2.5.2. Phương pháp điều tra Vượn đen má trắng ngoài thực địa
• 2.5.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.6. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng và phân bố của quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.2. Sự có mặt của loài Vượn đen má trắng với dữ liệu thu được từ các thiết bị ghi âm tự động
• 3.3. Khu vực và diện tích phân bố của quần thể Vượn đen má trắng với dữ liệu thu được từ các thiết bị ghi âm tự động
• 3.4. Ước lượng xác suất hót hàng ngày; Ước tính mật độ phân bố và kích thước của quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.5. Đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 3.5.1. Sinh cảnh ưa thích của Vượn đen má trắng ở VQG Vũ Quang
• 3.5.2. Phổ âm thanh và xác định cấu trúc đàn Vượn đen má trắng thông qua phân tích phổ âm thanh
• 3.5.3. Tần suất hót theo thời gian trong ngày, thời gian bắt đầu hót và kết thúc hót, độ dài thời gian hót trong ngày
• 3.5.4. Ảnh hưởng của một số yếu tố thời tiết đến tần suất hót của Vượn đen má trắng trong quá trình điều tra tại khu vực nghiên cứu
• 3.6. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn quần thể loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh
• 3.7. Đánh giá kết quả nghiên cứu về kích thước quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang với kích thước quần thể Vượn đen má trắng tại các Khu bảo tồn thiên nhiên và VQG ở Việt Nam
• 3.8. Các mối đe dọa đến quần thể loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.9. Đánh giá cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý và thực trạng công tác bảo tồn tại VQG Vũ Quang
• 3.10. Đề xuất các giải pháp bảo tồn loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• 3.11. Đề xuất kế hoạch giám sát loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Vượn Đen Má Trắng Ở Vũ Quang

Nghiên cứu về vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại Vườn quốc gia Vũ Quang là vô cùng quan trọng. Loài này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cao do mất môi trường sống, săn bắn và các mối đe dọa khác. Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh, là một trong những khu vực quan trọng còn lại cho sự phân bố của vượn đen má trắng ở Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng, phân bố và sinh thái học của quần thể vượn. Từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Công trình này có ý nghĩa lớn trong việc xây dựng các chính sách bảo tồn dựa trên cơ sở khoa học và góp phần vào nỗ lực bảo tồn loài trên toàn quốc. Theo (Van Ngoc Thinh et al, 2010), (Nadler & Brockman, 2014), các loài vượn ở Việt Nam đều nằm trong số những loài động vật hoang dã nguy cấp nhất.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên cứu khoa học về bảo tồn loài

Nghiên cứu khoa học đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng các chiến lược bảo tồn loài hiệu quả. Dữ liệu về phân bố, quần thể, hành vi, sinh thái học, và các yếu tố môi trường sống là nền tảng cho các quyết định quản lý và bảo tồn. Nghiên cứu cung cấp thông tin chi tiết về các mối đe dọa đối với vượn đen má trắng như mất môi trường sống, săn bắt trái phép và tác động của biến đổi khí hậu. Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để thiết kế các biện pháp can thiệp phù hợp, bao gồm phục hồi môi trường sống, tăng cường tuần tra chống săn bắt và nâng cao nhận thức cộng đồng.

1.2. Giá trị đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Vũ Quang

Vườn quốc gia Vũ Quang là một điểm nóng đa dạng sinh học quan trọng ở Việt Nam. Khu vực này là nơi cư trú của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm, trong đó có vượn đen má trắng. Sự hiện diện của vượn đen má trắng là một chỉ số quan trọng về sức khỏe của hệ sinh thái rừng. Bảo tồn loài này đồng nghĩa với việc bảo tồn toàn bộ môi trường sống và các loài khác sống trong cùng một khu vực. Việc nghiên cứu và bảo tồn vượn đen má trắng tại Vườn quốc gia Vũ Quang góp phần vào việc duy trì đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng.

II. Đâu Là Thách Thức Lớn Nhất Cho Vượn Đen Má Trắng Ở Hà Tĩnh

Vượn đen má trắng ở Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Mất môi trường sống do khai thác gỗ và chuyển đổi đất là một trong những mối đe dọa lớn nhất. Săn bắn trái phép để lấy thịt và buôn bán cũng gây ra áp lực lớn lên quần thể vượn. Ngoài ra, tác động của biến đổi khí hậu và sự xâm lấn của các loài ngoại lai cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống và nguồn thức ăn của vượn đen má trắng. Theo (Rowson et al, 2011), Vượn đã không còn được ghi nhận tại một số khu bảo tồn ở miền Bắc Việt Nam trong khoảng 10 năm trở lại đây do tốc độ suy giảm quần thể cao. Việc xác định và giải quyết các thách thức này là rất quan trọng để đảm bảo sự sống còn của loài.

2.1. Tác động của ảnh hưởng của con người đến môi trường sống

Ảnh hưởng của con người đến môi trường sống của vượn đen má trắng là rất lớn. Khai thác gỗ, phá rừng làm nương rẫy và mở rộng đất nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên và chia cắt môi trường sống của vượn. Việc xây dựng đường sá và các công trình khác cũng gây ra sự phân mảnh môi trường sống và hạn chế khả năng di chuyển của vượn. Ô nhiễm môi trường từ các hoạt động sản xuất và sinh hoạt cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và sinh sản của vượn.

2.2. Nguy cơ từ nạn săn bắt và buôn bán động vật hoang dã

Săn bắt và buôn bán động vật hoang dã là một mối đe dọa lớn đối với vượn đen má trắng. Vượn bị săn bắt để lấy thịt, làm thuốc hoặc bán cho các vườn thú tư nhân. Hoạt động buôn bán động vật hoang dã trái phép thường được thực hiện bởi các tổ chức tội phạm có tổ chức và rất khó kiểm soát. Việc tăng cường tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi săn bắt và buôn bán động vật hoang dã là rất cần thiết để bảo tồn vượn đen má trắng.

2.3. Tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn thức ăn

Biến đổi khí hậu có thể gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của vượn đen má trắng. Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và các yếu tố khí hậu khác có thể ảnh hưởng đến nguồn thức ăn của vượn. Các loài cây ăn quả có thể bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, làm giảm nguồn thức ăn của vượn. Các đợt hạn hán và lũ lụt cũng có thể gây ra thiệt hại cho môi trường sống và làm giảm quần thể vượn.

III. Giải Pháp Bảo Tồn Loài Vượn Đen Má Trắng Ở Vũ Quang

Để bảo tồn vượn đen má trắng tại Vườn quốc gia Vũ Quang cần thực hiện một loạt các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Cần tăng cường bảo vệ môi trường sống, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác và chuyển đổi đất. Đẩy mạnh công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi săn bắt và buôn bán động vật hoang dã. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng địa phương vào công tác bảo tồn là rất quan trọng. Hơn nữa, phát triển du lịch sinh thái bền vững có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng và khuyến khích họ tham gia vào việc bảo tồn. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục bảo tồn để nâng cao nhận thức của cộng đồng và du khách.

3.1. Tăng cường chính sách bảo tồn và quản lý môi trường sống

Cần có các chính sách bảo tồn mạnh mẽ và hiệu quả để bảo vệ vượn đen má trắng và môi trường sống của chúng. Các chính sách này cần quy định rõ ràng về việc bảo vệ rừng, kiểm soát khai thác và chuyển đổi đất. Cần tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý và thực thi pháp luật để đảm bảo các chính sách được thực hiện nghiêm túc. Đồng thời, cần có các cơ chế khuyến khích các hoạt động bảo tồn và quản lý môi trường sống bền vững.

3.2. Vai trò của cộng đồng địa phương trong bảo tồn

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt để bảo tồn vượn đen má trắng. Cần tạo điều kiện cho cộng đồng địa phương tham gia vào các hoạt động bảo tồn, như tuần tra, giám sát và phục hồi môi trường sống. Việc phát triển du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng và khuyến khích họ tham gia vào việc bảo tồn. Cần có các chương trình giáo dục bảo tồn để nâng cao nhận thức của cộng đồng và giúp họ hiểu rõ hơn về giá trị của vượn đen má trắng và môi trường sống của chúng.

3.3. Phát triển du lịch sinh thái bền vững và giáo dục bảo tồn

Du lịch sinh thái có thể là một công cụ hiệu quả để bảo tồn vượn đen má trắng. Du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương và khuyến khích họ tham gia vào việc bảo tồn. Tuy nhiên, du lịch sinh thái cần được phát triển một cách bền vững để không gây ra tác động tiêu cực đến môi trường sống và quần thể vượn. Cần có các quy định và hướng dẫn chặt chẽ về hoạt động du lịch sinh thái để đảm bảo rằng các hoạt động này được thực hiện một cách có trách nhiệm và bền vững. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục bảo tồn để nâng cao nhận thức của du khách về tầm quan trọng của bảo tồn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quần Thể Vượn Đen Tại Vũ Quang

Nghiên cứu tại Vườn quốc gia Vũ Quang đã cung cấp những thông tin quan trọng về quần thể vượn đen má trắng. Các nhà khoa học đã sử dụng các phương pháp điều tra hiện đại, bao gồm ghi âm tự động và phân tích âm thanh để xác định phân bố, ước tính kích thước quần thể và nghiên cứu hành vi của vượn. Kết quả cho thấy quần thể vượn tại Vũ Quang vẫn còn tương đối ổn định, nhưng đang đối mặt với nhiều mối đe dọa. Nghiên cứu cũng đã xác định được các khu vực quan trọng cần được ưu tiên bảo tồn. Các phát hiện này là cơ sở quan trọng để xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Theo kết quả nghiên cứu của (Nguyễn Danh Kỳ & cs, 2019) đã từng ghi nhận được tại VQG Vũ Quang có 8 loài thú linh trưởng thuộc 1 bộ, 3 họ, điều này cho thấy tầm quan trọng của VQG Vũ Quang trong công tác bảo tồn

4.1. Giám sát quần thể và sinh thái học bằng công nghệ

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát quần thể và nghiên cứu sinh thái học của vượn đen má trắng. Các thiết bị ghi âm tự động có thể được sử dụng để thu thập dữ liệu về tiếng hót của vượn trong một khu vực rộng lớn. Các phần mềm phân tích âm thanh có thể được sử dụng để xác định loài, cá thể và cấu trúc đàn vượn. Dữ liệu GPS có thể được sử dụng để theo dõi di chuyển của vượn và xác định các khu vực quan trọng. Việc sử dụng công nghệ giúp giảm thiểu chi phí và tăng cường hiệu quả của công tác giám sát và nghiên cứu.

4.2. Phân tích nguồn thức ăn và kẻ thù tự nhiên

Việc phân tích nguồn thức ăn và kẻ thù tự nhiên của vượn đen má trắng là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về sinh thái học của loài này. Nghiên cứu có thể xác định các loài cây ăn quả quan trọng và các loài động vật săn mồi có thể đe dọa vượn. Thông tin này có thể được sử dụng để quản lý môi trường sống và giảm thiểu các mối đe dọa đối với vượn.

4.3. Đánh giá ảnh hưởng của con người đến hành vi

Nghiên cứu cần đánh giá ảnh hưởng của con người đến hành vi của vượn đen má trắng. Các hoạt động của con người, như khai thác gỗ, săn bắn và du lịch, có thể ảnh hưởng đến hành vi kiếm ăn, giao phối và sinh hoạt của vượn. Việc hiểu rõ ảnh hưởng này là rất quan trọng để giảm thiểu các tác động tiêu cực và đảm bảo sự tồn tại của quần thể vượn.

V. Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Và Bảo Tồn Vượn Đen Tương Lai

Trong tương lai, các nghiên cứu về vượn đen má trắng cần tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, phát triển các mô hình dự báo quần thể và xây dựng các kế hoạch bảo tồn thích ứng. Cần tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ thông tin để bảo tồn loài vượn trên phạm vi toàn cầu. Đồng thời, việc nâng cao năng lực cho các cán bộ bảo tồn và tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương là rất quan trọng để đảm bảo sự bền vững của công tác bảo tồn. Cần có các nghiên cứu dài hạn để theo dõi sự thay đổi của quần thể vượn và đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn.

5.1. Ứng dụng công nghệ tiên tiến trong giám sát quần thể

Công nghệ tiên tiến, như máy bay không người lái (drone) và trí tuệ nhân tạo (AI), có thể được sử dụng để giám sát quần thể vượn đen má trắng một cách hiệu quả hơn. Drone có thể được sử dụng để khảo sát môi trường sống và phát hiện các dấu hiệu của vượn. AI có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu âm thanh và hình ảnh để xác định số lượng vượn, hành vi và sức khỏe của chúng.

5.2. Tái thả và phục hồi môi trường sống để tăng quần thể

Tái thả vượn bị thương hoặc bị tịch thu từ buôn bán trái phép có thể giúp tăng quần thể vượn đen má trắng. Tuy nhiên, việc tái thả cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo rằng vượn có thể thích nghi với môi trường sống mới và không gây ra tác động tiêu cực đến các loài khác. Đồng thời, cần có các chương trình phục hồi môi trường sống để cải thiện chất lượng và diện tích môi trường sống của vượn.

5.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng và giáo dục bảo tồn

Nâng cao nhận thức của cộng đồng và giáo dục bảo tồn là rất quan trọng để đảm bảo sự ủng hộ và tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn vượn đen má trắng. Cần có các chương trình giáo dục bảo tồn cho học sinh, sinh viên và cộng đồng địa phương để nâng cao nhận thức của họ về giá trị của vượn và các mối đe dọa mà chúng đang phải đối mặt. Cần khuyến khích cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn, như tuần tra, giám sát và trồng cây.

VI. Bài Học Rút Ra Từ Nghiên Cứu Bảo Tồn Vượn Đen Tại Vũ Quang

Nghiên cứu bảo tồn vượn đen má trắng tại Vườn quốc gia Vũ Quang mang lại nhiều bài học quý giá. Đó là sự cần thiết của việc kết hợp nghiên cứu khoa học với các biện pháp quản lý hiệu quả. Sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương đóng vai trò then chốt. Việc bảo tồn loài không thể tách rời việc bảo vệ môi trường sống của chúng. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng để đạt được thành công trong công tác bảo tồn.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dài hạn và liên tục

Nghiên cứu dài hạn và liên tục là rất quan trọng để theo dõi sự thay đổi của quần thể vượn, đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn và phát hiện các mối đe dọa mới. Các nghiên cứu ngắn hạn có thể cung cấp thông tin hữu ích, nhưng không thể thay thế cho các nghiên cứu dài hạn, giúp hiểu rõ hơn về động lực của quần thể và tác động của các yếu tố môi trường.

6.2. Sự cần thiết của hợp tác đa ngành và quốc tế

Bảo tồn vượn đen má trắng đòi hỏi sự hợp tác đa ngành, bao gồm các nhà khoa học, các nhà quản lý, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương. Sự hợp tác quốc tế cũng rất quan trọng để chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và nguồn lực. Các tổ chức quốc tế có thể cung cấp hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và đào tạo để giúp các quốc gia bảo tồn vượn.

6.3. Chính sách bảo tồn dựa trên bằng chứng khoa học

Các chính sách bảo tồn cần được xây dựng dựa trên bằng chứng khoa học. Các nghiên cứu cần cung cấp thông tin về phân bố, quần thể, sinh thái học, hành vi và các mối đe dọa đối với vượn. Thông tin này có thể được sử dụng để thiết kế các biện pháp bảo tồn hiệu quả, như bảo vệ môi trường sống, kiểm soát săn bắn và buôn bán trái phép, tái thả và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lâm nghiệp của nghiên cứu sinh Nguyễn Hữu Văn, chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng (Mã số: 9 62 02 11), được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Vũ Tiến Thịnh tại Trường Đại học Lâm nghiệp (năm 2022), tập trung vào đề tài: "Nghiên cứu hiện trạng, phân bố loài vượn đen má trắng Nomascus leucogenys (Ogilby, 1840) tại Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh nhằm đề xuất giải pháp bảo tồn".

Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) là loài linh trưởng thuộc nhóm nguy cấp cao, được xếp ở bậc Cực kỳ nguy cấp (CR) theo Danh lục Đỏ của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN, 2021), bậc Nguy cấp (EN) trong Sách Đỏ Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2007), thuộc Phụ lục I của Công ước CITES và Nhóm IB theo Nghị định số 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Trong những thập kỷ gần đây, kích thước quần thể của loài suy giảm nghiêm trọng do mất sinh cảnh và áp lực săn bắn; tại nhiều khu rừng đặc dụng ở miền Bắc Việt Nam, loài hầu như không còn được ghi nhận. Tại Vườn quốc gia (VQG) Vũ Quang, các nghiên cứu trước đây (như Roland et al., 2000; Nguyễn Danh Kỳ & cs, 2019) chỉ mới dừng lại ở việc ghi nhận sự có mặt gián tiếp qua tiếng hót (7 lần ghi nhận), chưa quan sát hoặc chụp ảnh trực tiếp, chưa làm rõ đặc điểm sinh thái, sinh cảnh ưa thích, cấu trúc đàn, kích thước quần thể cũng như các yếu tố đe dọa cụ thể. Các đợt khảo sát trước đây chủ yếu dựa vào sức người theo tuyến hoặc điểm trong thời gian ngắn, chưa áp dụng công nghệ thu âm tự động và chưa xây dựng được phương án giám sát dài hạn. Đây chính là khoảng trống khoa học mà luận án xác định giải quyết.

Mục tiêu chung của luận án là đánh giá hiện trạng, xác định khu vực phân bố và các yếu tố đe dọa đến quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh, từ đó xây dựng kế hoạch giám sát và đề xuất các giải pháp bảo tồn thích ứng nhằm duy trì bền vững quần thể này.

Các mục tiêu cụ thể được xác định như sau:

1. Xác định hiện trạng quần thể và phân bố của loài Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang: xác định sự có mặt thông qua dữ liệu ghi âm tự động; xác định khu vực và diện tích vùng phân bố; ước tính mật độ phân bố (đàn/$\text{km}^2$) và kích thước quần thể.
2. Bổ sung dữ liệu về đặc điểm sinh học, sinh thái của loài: xác định sinh cảnh ưa thích; đánh giá cấu trúc đàn theo độ tuổi và giới tính thông qua phân tích phổ âm thanh; cập nhật tập tính hót (tần suất, thời gian bắt đầu, kết thúc, độ dài tiếng hót theo ngày và mùa); đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố thời tiết (mưa, gió, sương mù, mưa đêm trước) đến tần suất hót.
3. Đề xuất các giải pháp bảo tồn: đánh giá các yếu tố đe dọa; đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn lâu dài; xây dựng kế hoạch và quy trình giám sát định kỳ cho loài tại VQG Vũ Quang.

Đối tượng nghiên cứu là loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys). Phạm vi không gian nghiên cứu nằm trong ranh giới VQG Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh (tổng diện tích tự nhiên quản lý là 57.028,1 ha, trải rộng trên 49 tiểu khu thuộc 10 xã vùng đệm của 3 huyện Hương Khê, Hương Sơn và Vũ Quang). Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu ngoại nghiệp thực địa diễn ra từ tháng 7 năm 2019 đến tháng 7 năm 2020 (không bao gồm thời gian sơ thám và thiết kế kỹ thuật từ năm 2018).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu về phân loại họ Vượn (Hylobatidae) và giống Vượn mào (Nomascus). Theo các phân loại hình thái và di truyền học trước đây (Groves, 2001; Phạm Nhật, 2002; Nguyễn Xuân Đặng & Lê Xuân Cảnh, 2009), giống Nomascus được phân biệt với các giống khác qua bộ nhiễm sắc thể $2n = 52$ và cấu trúc mào lông đặc trưng. Nghiên cứu của Van Ngoc Thinh et al. (2010) dựa trên phân tích di truyền và âm sinh học đã xác lập 6 loài thuộc giống Nomascus tại Việt Nam: Vượn đen tuyền (N. concolor), Vượn cao vít (N. nasutus), Vượn đen má trắng (N. leucogenys), Vượn siki (N. siki), Vượn má vàng trung bộ (N. annamensis) và Vượn má vàng phía nam (N. gabriellae). Vùng phân bố tự nhiên của N. leucogenys trải dài từ tả ngạn sông Đà đến bờ bắc sông Rào Nậy.

Về tình trạng quần thể, Rowson et al. (2011) chỉ ra sự suy giảm nghiêm trọng của loài tại các tỉnh Tây Bắc và Bắc Trung Bộ. Luu & Rawson (2011) ghi nhận quần thể lớn nhất tại VQG Pù Mát (Nghệ An) với trên 400 cá thể, chiếm khoảng 2/3 số lượng vượn đen má trắng của cả nước. Tại VQG Vũ Quang, nghiên cứu của Roland, Madhavan & Dzung (2000) và Nguyễn Danh Kỳ & cs (2019) ghi nhận VQG có 8 loài thú linh trưởng, trong đó N. leucogenys là loài có mức độ đe dọa cao nhất nhưng dữ liệu thực địa còn rất hạn chế.

Về phương pháp nghiên cứu linh trưởng, các kỹ thuật truyền thống do con người thực hiện theo tuyến hoặc điểm nghe (Brockelman & Ali, 1987; Buckland et al., 2001; Southwood & Henderson, 2000) có hạn chế lớn về chi phí nhân lực, phạm vi bao phủ và sai số do người quan sát (Fitzpatrick et al., 2009). Vu Tien Thinh & Rawson (2011) đã xây dựng công cụ tính toán tự động ước lượng kích thước quần thể vượn có hiệu chỉnh xác suất hót hàng ngày, được ứng dụng tại một số khu bảo tồn (Hoang Minh Duc et al., 2010b; Luu & Rawson, 2011; Ha Thang Long et al., 2011). Tuy nhiên, phương pháp này chưa giải quyết triệt để sự suy giảm khả năng phát hiện theo khoảng cách do địa hình chia cắt. Việc áp dụng phương pháp khoảng cách (Distance sampling) của Thomas et al. (2010) và Nguyễn Hải Tuất & cs (2011) cho phép khắc phục hạn chế trên thông qua việc mô hình hóa hàm phát hiện $g(y)$ và lựa chọn mô hình theo tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC - Burnham & Anderson, 2002).

Trên thế giới và tại Việt Nam, kỹ thuật âm sinh học (bioacoustics) sử dụng thiết bị thu âm tự động đã được ứng dụng cho các nhóm động vật có tiếng kêu đặc trưng (Aide et al., 2013; Boucher et al., 2012; Celis-Murillo et al., 2012; Konrad & Geissmann, 2006). Ở Việt Nam, phương pháp này từng được áp dụng trên loài Nomascus annamensis tại Ngọc Linh (Vũ Tiến Thịnh & cs, 2017), tại Đakrông (Vũ Tiến Thịnh & cs, 2021) và trên loài Nomascus gabriellae tại Cát Tiên (Trần Mạnh Long, 2020). Luận án của Nguyễn Hữu Văn là công trình đầu tiên ứng dụng đồng bộ kỹ thuật âm sinh học tự động kết hợp phương pháp khoảng cách để giải quyết toàn diện các vấn đề về hiện trạng, mật độ, cấu trúc đàn và tập tính hót của loài Nomascus leucogenys tại VQG Vũ Quang.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết phân loại học linh trưởng, âm sinh học động vật và lý thuyết mẫu khoảng cách (Distance Sampling). Cụ thể:

• Khung phân tích âm sinh học: Tiếng hót của vượn mào có tính đặc thù cao theo loài, giới tính và độ tuổi (Konrad & Geissmann, 2006; Van Ngoc Thinh et al., 2010). Phổ âm thanh cho phép nhận dạng tiếng hót đơn của cá thể đực, cá thể cái, bài hót đôi (duet) của cặp trưởng thành và âm thanh phụ họa của cá thể bán trưởng thành.
• Khung lý thuyết phương pháp khoảng cách: Giả định xác suất phát hiện đối tượng $g(y)$ tại khoảng cách $y = 0$ bằng 1 và giảm dần khi $y$ tăng lên. Bốn hàm số cơ bản được kiểm tra gồm: hàm nửa chuẩn (Half-normal), hàm mũ ngược (Negative exponential), hàm tỷ lệ rủi ro (Hazard-rate) và hàm đều (Uniform), kết hợp các chuỗi mở rộng (Cosine, Simple polynomials, Hermite polynomials). Tiêu chuẩn AIC được sử dụng để lựa chọn mô hình tối ưu.
• Kiểm định thống kê sinh học: Sử dụng kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$, bậc tự do $df$, mức ý nghĩa $p$-value/sig) để đánh giá sự khác biệt về tần suất hót dưới tác động của các yếu tố khí tượng (mưa khi điều tra, gió, sương mù, mưa đêm trước).

Phương pháp thu thập dữ liệu thực tế:

• Phương pháp ghi âm tự động: Thiết lập 53 điểm đặt máy ghi âm tự động (sử dụng thiết bị di động chuyên dụng tích hợp phần mềm ghi âm) trải rộng trên 33 tiểu khu của VQG Vũ Quang, thực hiện trong thời gian từ ngày 22/7/2019 đến ngày 19/5/2020.
• Phương pháp điều tra điểm nghe truyền thống: Bố trí 40 điểm nghe tại 20 tiểu khu từ ngày 21/02/2020 đến ngày 03/7/2020. Người điều tra ghi nhận thời gian bắt đầu, kết thúc, góc phương vị, ước tính cự ly và tình trạng thời tiết.
• Phương pháp giao hội điểm: Sử dụng tọa độ các điểm nghe đồng thời và góc phương vị đo được để xác định tọa độ không gian của các đàn vượn.

Phương pháp xử lý dữ liệu và công cụ phần mềm:

• Phân tích phổ âm thanh bằng phần mềm Raven (Cornell Lab of Ornithology) để trích xuất cấu trúc đàn, phân tích tần số âm thanh (kHz) và độ dài bài hót từ các file ghi âm thu được.
• Xử lý không gian, phân tích hiện trạng rừng và sinh cảnh tại các điểm ghi nhận bằng phần mềm MapInfo 10.
• Ước lượng mật độ và kích thước quần thể bằng phần mềm chuyên dụng Distance (Thomas et al., 2010).

Nguồn dữ liệu bao gồm: 53 vị trí đặt máy ghi âm thực địa; 32 file âm thanh ghi nhận tiếng vượn hót đạt chuẩn phân tích; số liệu điều tra trực tiếp từ 40 điểm nghe; cơ sở dữ liệu hiện trạng rừng và tài nguyên động thực vật do Ban quản lý VQG Vũ Quang cung cấp.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu và điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu

Chương 1 cung cấp bức tranh tổng thể về cơ sở lý luận và thực tiễn của khu vực nghiên cứu. Luận án tổng hợp phân loại 6 loài vượn thuộc giống Nomascus ở Việt Nam cùng tình trạng bảo tồn theo IUCN, Sách Đỏ Việt Nam và Nghị định số 84/2021/NĐ-CP. Tác giả phân tích các đặc trưng hình thái, sinh học và sinh thái của Nomascus leucogenys, nhấn mạnh kích thước cơ thể từ 6–10 kg, chiều dài thân 530–600 mm, tập tính ghép đôi một vợ một chồng và phạm vi phân bố tự nhiên lịch sử.

Về phương diện địa bàn, VQG Vũ Quang nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Hà Tĩnh (tọa độ từ $18^\circ09'$ đến $18^\circ26'$ vĩ độ Bắc và $105^\circ16'$ đến $105^\circ33'$ kinh độ Đông), có tổng diện tích quản lý 57.028,1 ha (rừng đặc dụng chiếm 52.731,4 ha, rừng phòng hộ 3.688,9 ha, rừng sản xuất 607,8 ha). Khu vực có địa hình đồi núi dốc phức tạp, là đầu nguồn của ba lưu vực sông: Ngàn Trươi, Rào Nổ và Khe Tre. Tài nguyên động vật tại VQG có tính đa dạng sinh học cao với 70 loài thú được ghi nhận, trong đó khu hệ linh trưởng có 8 loài thuộc 3 họ (chiếm 32% tổng số loài linh trưởng cả nước). Chương này làm rõ tính cấp thiết của việc cập nhật dữ liệu về loài Vượn đen má trắng vốn đang chịu sức ép lớn từ các hoạt động dân sinh ở vùng đệm.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu và quy trình kỹ thuật. Nội dung nghiên cứu gồm 3 hợp phần chính: xác định hiện trạng phân bố; nghiên cứu đặc điểm sinh thái - tập tính; và đề xuất giải pháp bảo tồn.

Tác giả mô tả chi tiết phương pháp bố trí mạng lưới 53 điểm ghi âm tự động và 40 điểm nghe truyền thống trên bản đồ địa hình và hiện trạng rừng. Quy trình phân tích âm sinh học được chuẩn hóa: tín hiệu âm thanh định dạng số được nạp vào phần mềm Raven để chuyển đổi thành biểu đồ phổ âm thanh (Spectrogram), nhận diện các đoạn hót của cá thể đực, cá thể cái và cá thể bán trưởng thành dựa trên tần số và hình dạng âm tiết. Phương pháp khoảng cách được thiết lập thông qua việc thu thập cự ly từ điểm nghe tới đàn vượn, sau đó đưa vào phần mềm Distance để xây dựng đường cong xác suất phát hiện $g(x)$, ước tính diện tích quan trắc hiệu dụng và hiệu chỉnh mật độ quần thể. Phương pháp đánh giá các mối đe dọa được thực hiện thông qua điều tra phỏng vấn, khảo sát hiện trường và phân tích số liệu vi phạm quản lý bảo vệ rừng giai đoạn 2017–2020.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả định lượng thu được từ quá trình khảo sát và phân tích nội nghiệp:

1. Hiện trạng và phân bố quần thể:

• Luận án ghi nhận sự có mặt của Vượn đen má trắng tại 23/49 tiểu khu của VQG Vũ Quang, với tổng diện tích vùng phân bố ước tính là 32.432 ha.
• Thông qua phương pháp điều tra thực địa và phân tích âm sinh học, luận án đã xác định được vị trí của 18 đàn vượn cụ thể.
• Phân tích thống kê cho thấy xác suất hót trung bình trong ngày của loài đạt $p_1 = 0,3750$.
• Mô hình xác suất phát hiện tối ưu được lựa chọn qua phần mềm Distance cho thấy xác suất phát hiện trung bình tiếng hót của đàn vượn trong phạm vi 1.200 m là $g(x) = 0,63$.
• Mật độ phân bố của quần thể được ước tính là 0,42104 đàn/$\text{km}^2$. Tổng kích thước quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang ước tính khoảng 137 đàn, tương đương khoảng 270 cá thể.

Chỉ số điều tra / ước lượng	Giá trị xác định trong luận án
Số tiểu khu ghi nhận phân bố	23 / 49 tiểu khu
Diện tích vùng phân bố	32.432 ha
Số đàn định vị trực tiếp qua điều tra	18 đàn
Xác suất hót trung bình hàng ngày ($p_1$)	0,3750
Xác suất phát hiện trung bình ($g(x)$ trong cự ly 1.200 m)	0,63
Mật độ phân bố quần thể	0,42104 đàn/$\text{km}^2$
Kích thước quần thể ước tính	137 đàn (khoảng 270 cá thể)

2. Đặc điểm sinh thái, cấu trúc đàn và tập tính hót:

• Sinh cảnh ưa thích: Quần thể vượn tập trung tuyệt đối tại sinh cảnh rừng tự nhiên lá rộng thường xanh có trữ lượng gỗ từ trung bình đến giàu, chiếm 97,52% diện tích tại các điểm ghi âm có vượn hót và 97,39% diện tích khu vực phân bố ở 23 tiểu khu.
• Cấu trúc đàn: Phân tích 32 file ghi âm tiếng hót ghi nhận 4 kiểu cấu trúc đàn chính: (1) Đàn chỉ gồm 1 cá thể đực; (2) Đàn gồm 1 đực trưởng thành và 1 cái trưởng thành; (3) Đàn gồm 2 đực và 1 cái trưởng thành; (4) Đàn gồm 1 đực, 1 cái trưởng thành và 1 bán trưởng thành. Số cá thể trung bình trong một đàn là 1,97 cá thể; tỷ lệ cá thể đực chiếm ưu thế so với cá thể cái.
• Phổ âm thanh: Phổ âm thanh của loài tại Vũ Quang có cấu trúc hình học tương đồng với phổ chuẩn của Konrad & Geissmann (2006), nhưng có tần số âm thanh dịch chuyển cao hơn từ 0,3 đến 1,0 kHz.
• Tập tính hót theo thời gian: Vượn bắt đầu hót từ 5h00 và kết thúc vào khoảng 9h30 sáng, trong đó thời gian hót tập trung cao nhất từ 5h00 đến 7h00. Về độ dài bài hót, 90,70% số đàn có thời gian hót kéo dài từ 5 phút đến dưới 25 phút; không ghi nhận đàn nào hót vượt quá 35 phút.
• Ảnh hưởng của thời tiết: Kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$) xác nhận yếu tố mưa khi điều tra và mưa tối hôm trước làm giảm rõ rệt tần suất hót của vượn so với ngày không mưa ($p < 0,05$). Yếu tố gió và sương mù không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê đối với tần suất hót.

3. Đánh giá mối đe dọa và giải pháp bảo tồn:

• Mối đe dọa trực tiếp lớn nhất là tình trạng săn bắn, bẫy bắt động vật rừng trái phép bằng bẫy dây, bẫy kẹp. Hoạt động khai thác lâm sản ngoài gỗ gây xáo trộn sinh cảnh sống.
• Về quản lý, bộ máy VQG Vũ Quang thiếu hụt nhân lực chuyên trách cho nghiên cứu khoa học và tuần tra rừng (cần bổ sung khoảng 13 biên chế).
• Luận án xây dựng kế hoạch giám sát gồm 4 bước và đề xuất dự toán kinh phí đầu tư thiết bị thu âm tự động (khoảng 7 triệu đồng/bộ tại thời điểm năm 2021) kết hợp với các đợt tuần tra định kỳ của kiểm lâm.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được những đóng góp khoa học và thực tiễn chính như sau:

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học:

1. Khẳng định tính hiệu quả và độ tin cậy của phương pháp ứng dụng công nghệ thu âm tự động (bioacoustics) kết hợp phần mềm phân tích phổ âm Raven và lý thuyết phương pháp khoảng cách (Distance sampling) trong nghiên cứu định lượng quần thể linh trưởng nguy cấp có tập tính hót.
2. Bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học về phổ âm thanh của loài Nomascus leucogenys tại khu vực Bắc Trung Bộ, chỉ ra sự sai khác về tần số âm thanh (cao hơn từ 0,3–1,0 kHz) so với dữ liệu chuẩn quốc tế đã công bố.
3. Cung cấp dữ liệu định lượng chính xác về xác suất hót theo ngày ($p_1 = 0,3750$), hàm phát hiện theo khoảng cách và mức độ tác động của các yếu tố khí tượng thủy văn đối với tập tính hót của loài.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

1. Cung cấp dữ liệu hiện trạng đầy đủ: khẳng định sự tồn tại của một trong hai quần thể Vượn đen má trắng lớn nhất Việt Nam tại VQG Vũ Quang với 137 đàn (khoảng 270 cá thể), phân bố trên 32.432 ha thuộc 23 tiểu khu.
2. Xác định rõ sinh cảnh ưu tiên bảo tồn (rừng tự nhiên lá rộng thường xanh giàu và trung bình) cùng bản đồ phân bố không gian, phục vụ việc phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt.
3. Xây dựng quy trình giám sát thực địa tiêu chuẩn gồm 4 bước, tích hợp bảng biểu điều tra, phương pháp giao hội điểm và dự toán chi phí đầu tư thiết bị thu âm tự động lồng ghép với công tác tuần tra của lực lượng kiểm lâm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ vào nội dung được tác giả trình bày tại phần tồn tại của luận án, công trình có một số hạn chế sau:

• Chưa nghiên cứu đầy đủ các khía cạnh sinh thái học khác của loài ngoài đặc điểm phân bố theo trạng thái rừng (như thành phần thức ăn, tập tính kiếm ăn chi tiết).
• Chưa làm rõ đầy đủ các chỉ số sinh học cá thể (như chu kỳ sinh sản ngoài tự nhiên, tỷ lệ tử vong của con non).
• Dữ liệu âm thanh chưa thu thập được trong mùa thu, dẫn đến việc chưa hoàn thiện trọn vẹn bộ dữ liệu tần suất hót theo cả 4 mùa trong năm.
• Một số tiểu khu hiểm trở ở khu vực phía Tây và Tây Nam VQG ở đai cao từ 1.400 m trở lên (diện tích khoảng 4.000 ha) chưa thể tiếp cận để đặt máy ghi âm, do đó chưa xác định được sự có mặt của loài tại khu vực chuyển tiếp này.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo được khuyến nghị gồm:

1. Tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về các đặc điểm sinh học và sinh thái học dinh dưỡng, tập tính của Vượn đen má trắng để hoàn thiện cơ sở dữ liệu sinh học loài.
2. Bổ sung các đợt khảo sát thu âm tự động trong mùa thu nhằm hoàn thiện chuỗi dữ liệu tập tính hót theo mùa.
3. Mở rộng điều tra thực địa tại các tiểu khu đai cao trên 1.400 m phía Tây và Tây Nam VQG Vũ Quang để làm rõ ranh giới phân bố trọn vẹn của quần thể.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo có giá trị đối với các nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý và lực lượng kiểm lâm tại các khu rừng đặc dụng: Cung cấp phương pháp luận thực tế để thiết lập mạng lưới điểm thu âm tự động, quy trình phân tích âm thanh và cách lập kế hoạch giám sát đa dạng sinh học với chi phí hợp lý.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học: Cung cấp khung phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa công nghệ âm sinh học và mô hình khoảng cách (Distance sampling) cùng quy trình xử lý dữ liệu trên các phần mềm Raven, Distance và MapInfo.
• Các nhà hoạch định chính sách bảo tồn động vật hoang dã: Cung cấp số liệu tin cậy về quy mô quần thể Vượn đen má trắng tại Vũ Quang để đưa vào các chiến lược hành động bảo tồn linh trưởng cấp quốc gia và quốc tế.

Nội dung có giá trị tham khảo cao nhất là hệ thống biểu mẫu điều tra thực địa, phương pháp xử lý file âm thanh trên phần mềm Raven và thuật toán ước lượng mật độ đàn hiệu chỉnh theo xác suất hót và cự ly.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kích thước và mật độ quần thể Vượn đen má trắng tại VQG Vũ Quang được xác định là bao nhiêu?
Dựa trên phương pháp khoảng cách và dữ liệu ghi âm tự động, luận án ước tính mật độ phân bố của loài là 0,42104 đàn/$\text{km}^2$. Quy mô toàn bộ quần thể tại VQG Vũ Quang vào khoảng 137 đàn với khoảng 270 cá thể, phân bố trên diện tích 32.432 ha thuộc 23 tiểu khu.

2. Cấu trúc đàn của Vượn đen má trắng tại khu vực nghiên cứu gồm những dạng nào?
Qua phân tích 32 file ghi âm tiếng hót, luận án xác định 4 kiểu cấu trúc đàn: đàn chỉ có 1 cá thể đực; đàn gồm 1 đực và 1 cái trưởng thành; đàn gồm 2 đực và 1 cái trưởng thành; đàn gồm 1 đực, 1 cái trưởng thành và 1 bán trưởng thành. Số cá thể bình quân trong một đàn là 1,97 cá thể.

3. Các yếu tố thời tiết ảnh hưởng như thế nào đến tập tính hót của loài?
Kiểm định Chi-bình phương cho thấy hiện tượng mưa trong thời gian điều tra và mưa vào tối hôm trước làm suy giảm đáng kể tần suất hót của vượn ($p < 0,05$). Ngược lại, các yếu tố sương mù và gió không tạo ra ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đối với tần suất hót.

4. Vì sao việc ứng dụng thiết bị ghi âm tự động lại ưu việt hơn phương pháp điều tra truyền thống bằng con người trong nghiên cứu vượn?
Phương pháp ghi âm tự động giúp giảm chi phí nhân công và hậu cần (vốn cần 5–7 người mỗi tuyến), có thể thu dữ liệu liên tục trong nhiều ngày tại các vùng địa hình hiểm trở xa xôi, khắc phục sai số chủ quan của người nghe và ghi lại dữ liệu âm thanh khách quan để phân tích phổ âm trên phần mềm chuyên dụng.

5. Giải pháp then chốt nào được đề xuất để bảo tồn loài tại VQG Vũ Quang?
Luận án đề xuất tập trung bảo vệ diện tích rừng tự nhiên lá rộng thường xanh giàu và trung bình tại 23 tiểu khu phân bố; ngăn chặn triệt để hoạt động săn bắt, bẫy bắt động vật rừng; bổ sung 13 biên chế cho VQG; và triển khai quy trình giám sát 4 bước định kỳ hàng năm bằng thiết bị ghi âm tự động kết hợp tuần tra kiểm lâm.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Hữu Văn đã giải quyết thành công khoảng trống nghiên cứu về hiện trạng và phân bố của loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) tại Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh. Bằng việc kết hợp kỹ thuật âm sinh học tự động và phương pháp khoảng cách, công trình đã xác định quy mô quần thể đạt khoảng 137 đàn (khoảng 270 cá thể) phân bố trên 32.432 ha rừng tự nhiên thường xanh giàu và trung bình. Luận án đã bổ sung các dẫn liệu định lượng về phổ âm thanh, cấu trúc đàn, tập tính hót và tác động của thời tiết, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp và quy trình giám sát khả thi cho công tác bảo tồn loài linh trưởng cực kỳ nguy cấp này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Một số đặc điểm về các loài vượn ở Việt Nam 1. Phân loại họ vượn Các loài thú Linh trưởng Việt Nam thuộc 3 họ: Họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae) (Nguyễn Xuân Đặng; Lê Xuân Cảnh, 2009). Các loài trong họ Vượn (Hylobatidae) phân bố chủ yếu ở các khu rừng thường xanh (Geissmann et al, 2000).

Theo Phạm Nhật (2002) vượn có nhiều đặc điểm đặc trưng và khác biệt với các nhóm linh trưởng khác. Về mặt hình thái vượn không có đuôi và chi trước dài hơn chi sau. Ngược lại, các loài linh trưởng khác ở Việt Nam đều có đuôi, một số loài có đuôi rất dài. vượn còn khác biệt các loài khác ở tập tính vận động, cấu trúc xã hội.

Các loài vượn sống cơ bản ở trên cây và chủ yếu ăn quả trong khi nhóm khỉ thì ăn tạp và có thể di chuyển xuống đất. Vượn di chuyển bằng 2 chi trước trong khi các loài khác thường di chuyển bằng 4 chi. Về mặt cấu trúc xã hội, vượn sống theo gia đình nhỏ và đây là một điểm tương đối riêng biệt so với các loài linh trưởng khác. Theo Geissmann T (1995) các nghiên cứu trước đây về phân loại vượn chia thành hai nhóm gồm Symphalangus và Hylobates.

Sự khác nhau dễ nhận thấy là nhóm Symphalangus có trọng lượng nặng hơn và chúng có giọng hót sâu hơn, có bao cổ họng bên ngoài và màng chân giữa các ngón 2 và 3. Hiện nay các nghiên cứu về di truyền học, các đặc điểm giải phẫu xương sọ và âm thanh đã phân họ vượn thành các giống Symphalangus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 50, giống Nomascus có bộ nhiễm sắc thể 2n = 52, giống Hoolock có 2n = 38 và giống Hylobates có 2n = 44, (Hình 1.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Symphalangus syndactylus Nomascus leucogenys Vượn mực trưởng thành, chụp ngày Vượn đen má trắng trưởng thành, chụp 19/3/2005 tại vườn thú Cincinnati, tháng 12/2012 tại vườn thú Denver, Cincinnati, Ohio, Hoa Kỳ, nguồn Denver, Colorado, Hoa Kỳ, nguồn Phil Myers (a) Tanya Dewey (b) Hoolock hoolock Hylobates lar Vượn mày trắng trưởng thành, chụp Vượn tay trắng, chụp năm 2002 tại năm 2006 tại Vường quốc gia vườn thú Vienna, Áo, Lawachara, Bangladesh, nguồn nguồn Eva Hejda (d) Sirajul Hossain (c) Hình 1. Đại diện 4 giống trong họ Vượn.ton luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail. Một số đặc điểm của giống Nomascus 1.

Đặc điểm sinh học, sinh thái Kích thước cơ thể: Những cá thể vượn thuộc giống Nomascus có trọng lượng cơ thể từ 7 đến 12 kg (Nguyễn Xuân Đặng; Lê Xuân Cảnh, 2009). Đặc điểm hình thái: Có túm lông dựng đứng trên đỉnh đầu, ở con đực phát triển hơn tạo thành một cái mào, những con cái trưởng thành có đám lông đen trên đầu tương phản với phần lông màu nhạt ở xung quanh. Vượn đực và cái có đặc điểm hình thái khác biệt rõ ràng, thể hiện rõ ở những cá thể trưởng thành: con đực thường có màu lông đen (có hoặc không có các mảng lông má màu sáng), cá thể cái có lông màu vàng nhạt hoặc màu vàng da cam, thường có mảng lông chẩm màu đen, có hoặc không có đám lông bụng màu tối. Màu sắc bộ lông của các loài vượn cũng thay đổi theo quá trình phát triển.

Con non mới sinh, cả con đực và cái đều có màu vàng sáng, gần giống với màu lông của vượn cái trưởng thành. Đến một năm tuổi hoặc sang năm tuổi thứ 2, bộ lông chuyển sang màu đen giống lông của vượn đực trưởng thành.