BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ______________ PHẠM THỊ XOAN BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN KINH MÔN TỈNH HẢI DƢƠNG Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 60 31 04 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. Trần Thị Minh Đức HÀ NỘI - 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dƣới hƣớng dẫn của GS.TS Trần Thị Minh Đức. Tôi xin cam đoan đề tài này không trùng với bất cứ đề tài luận văn nào khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung của đề tài. Hà Nội, tháng 1 năm 2015 Tác giả luận văn Phạm Thị Xoan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn, tôi đã nhận đƣợc rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, gia đình và bạn bè. Trƣớc hết, em xin chân thành cảm ơn cô giáo GS.TS Trần Thị Minh Đức trực tiếp hƣớng dẫn. Cô đã nhiệt tình, tận tâm hết lòng dẫn dắt và chỉ bảo trong suốt qúa trình em thực hiện luận văn.
Em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy cô giáo trong khoa viên khoa Tâm lý học, trƣờng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và toàn thể quý thầy cô đã giảng dạy trong chƣơng trình Cao học Tâm lý học khóa 2012 - 2014, những ngƣời đã truyền đạt cho tôi những kiến thức hữu ích về Tâm lý học làm cơ sở cho tôi thực hiện tốt luận văn này. Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo và các bạn học sinh trƣờng THPT Kinh Môn và trƣờng THPT Trần Quang Khải huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dƣơng đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ trong suốt quá trình nghiên cứu, điều tra làm luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô trong Hội đồng chấm luận văn đã tận tình chỉ bảo hƣớng dẫn, đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho luận văn đƣợc hoàn chỉnh. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới các bạn trong lớp đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, chia sẻ tài liệu, đóng góp ý kiến giúp tôi làm tốt luận văn của mình.Tôi xin chân thành cảm ơn.
Hà Nội, tháng 1 năm 2015. Học viên Phạm Thị Xoan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ BẠO LỰC VÀ BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG. Tổng quan một số công trình nghiên cứu lý luận về bạo lực và bạo lực học đƣờng.
Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Các nghiên cứu ở Việt Nam. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm bạo lực.
Bạo lực học đƣờng. Các biểu hiện của hình thức bạo lực học đƣờng. Các yếu tố ảnh hƣởng đến bạo lực học đƣờng. Một số đặc điểm tâm sinh lí đặc trƣng của học sinh THPT.
Khái niệm học sinh THPT. Những thay đổi về mặt tâm sinh lý xã hội. 35 Chƣơng 2 TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vài nét về khách thể nghiên cứu.
Tổ chức nghiên cứu. Giai đoạn nghiên cứu xác định đề tài. Giai đoạn nghiên cứu xây dựng đề cƣơng. Giai đoạn xây dựng cơ sở lý luận.
Nghiên cứu thực tiễn. Các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể. Phƣơng pháp nghiên cứu văn bản và tài liệu. 41 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phƣơng pháp điều tra bằng phiếu hỏi. Phƣơng pháp phỏng vấn cá nhân. Phƣơng pháp giáo dục sƣ phạm thông qua tập huấn kỹ năng sống. Phƣơng pháp phân tích tình huống.
Phƣơng pháp xử lí số liệu và thang đánh giá. Phƣơng pháp xử lý số liệu khảo sát thực trạng. Thang đo và cách tính toán. 56 Chƣơng 3 PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.
Thực trạng bạo lực học đƣờng ở học sinh trung học phổ thông. Hiểu biết về bạo lực học đƣờng và hình thức bạo lực học đƣờng của học sinh trung học phổ thông. Đánh giá của học sinh về nguyên nhân và hậu quả của bạo lực học đƣờng. Các yếu tố ảnh hƣởng tới bạo lực học đƣờng ở học sinh trung học phổ thông.
Tập huấn kỹ năng sống giúp học sinh phòng tránh bạo lực học đƣờng. Căn cứ tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Khách thể tác động. Tổ chức hoạt động giáo dục kĩ năng sống theo chủ đề.
Kết quả sau tập huấn. 90 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 91 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 94 PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT THPT : Trung học phổ thông HS : Học sinh BL : Bạo lực BLHĐ : Bạo lực học đƣờng GV : Giáo viên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2.
Mẫu khách thể nghiên cứu. Độ tin cậy của hệ thống bảng hỏi đo nội dung BLHĐ ở HS THPT. Vai của học sinh trong BLHĐ. Hình thức giải quyết mâu thuẫn.
Nguyên nhân gây ra bạo lực của học sinh trung học phổ thông. Cảm xúc của học sinh sau mỗi lần gây bạo lực. Ảnh hƣởng từ gia đình. Ảnh hƣởng từ môi trƣờng học đƣờng.
Nâng cao kĩ năng tự nhận thức. Nâng cao kỹ năng giao tiếp kĩ năng giao tiếp. Nâng cao kĩ năng giải quyết mâu thuẫn. 88 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.
Hiểu biết của học sinh trung học phổ thông về bạo lực học đƣờng .2 : Các hình thức bạo lực học đƣờng. Các hình thức bạo lực theo giới tính .4: Nguyên nhân bạo lực. 67 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Có một thời, chúng ta thƣờng có tâm lý chủ quan cho rằng bạo lực học đƣờng là một vấn đề hết sức xa xôi và không xảy ra phổ biến, ở xã hội giàu truyền thống "tôn sư trọng đạo" và coi trọng các giá trị về gia đình nhƣ ở xã hội Việt Nam.
Các phƣơng tiện truyền thông đại chúng đã và đang đƣa tin ồ ạt về tình trạng bạo lực học đƣờng. Chúng ta đã không thể lƣờng trƣớc đƣợc hậu quả của nó đối với giới trẻ và sự phát triển của xã hội. Có thể nói, hiện tƣợng học sinh (HS) đánh nhau là một thực tế không mới nhƣng hiện tƣợng đánh nhau của HS ở một số nơi trong thời gian gần đây đã bộc bộ những tính chất nguy hiểm và nghiêm trọng. Rõ ràng bạo lực học đƣờng đang là một vấn đề nóng bỏng, một vấn nạn gây nhức nhối lòng ngƣời.
Nó không chỉ ảnh hƣởng đến những ngƣời trong cuộc, mà còn ảnh hƣởng tới cả một thế hệ trẻ, ảnh hƣởng trực tiếp tới tƣơng lai của dân tộc. Theo Phùng Khắc Bình, nguyên Vụ trƣởng Vụ Công tác HS-SV của Bộ GD - ĐT thì theo báo cáo của 38/61 Sở GD - ĐT, từ năm 2003 đến nay có hơn 8.000 học sinh tham gia đánh nhau, bị xử lý kỷ luật. Thời gian gần đây, các vụ bạo lực học đƣờng không chỉ tăng về số lƣợng mà còn tăng về mức độ nguy hiểm của nó, và lan rộng ra nhiều địa phƣơng. Những con số này đang gióng lên hồi chuông báo động cho chúng ta về thực trạng lối hành xử bạo lực, thiếu lành mạnh của các em học sinh.
Tuổi vị thành niên là lứa tuổi chuyển tiếp từ trẻ em sang ngƣời trƣởng thành. Đây là giai đoạn phát triển cao về thể chất sinh lý, tâm lý và xã hội. Trong đó có những biến chuyển tâm lý hết sức là phức tạp. Chính yếu tố phát triển tâm lý cũng nhƣ thể chất và nhân cách chƣa hoàn thiện khiến cho trẻ em trong lứa tuổi vị thành niên hay bị khủng hoảng về tâm lý, dẫn đến những suy nghĩ và hành động sai lệch so với yêu cầu và chuẩn mực xã hội.
Bạo lực học đƣờng đã trở thành vấn đề đáng quan tâm của toàn xã hội, đòi hỏi các cấp chính quyền cũng nhƣ các ban ngành phải có những biện pháp 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thích hợp để khắc phục tình trạng trên nhằm thiết lập một môi trƣờng học đƣờng an toàn, thân thiện cho học sinh, đảm bảo an ninh cho xã hội. Từ góc độ yêu cầu lý luận, có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này đề cập đến thực trạng bạo lực học đƣờng, thái độ của học sinh tới bạo lực học đƣờng một số yếu tố ảnh hƣởng tới tình trạng trên. Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ chúng tôi không hy vọng có thể đƣa ra đƣợc tất cả phƣơng diện BLHĐ ở HS THPT nói chung, mà chỉ hƣớng tới mô tả kỹ hơn các hình thức, nguyên nhân, hậu quả, yếu tố ảnh hƣởng BLHĐ của học sinh 2 trƣờng THPT thuộc huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dƣơng. Từ những lý do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài “Bạo lực học đường ở học sinh THPT huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dương” 2.
Mục đích nghiên cứu Phân tích thực trạng chung về bạo lực học đƣờng của học sinh THPT, từ đó đề xuất một số biện pháp sƣ phạm thông qua dạy kỹ năng sống nhằm giúp giảm thiểu hành vi bạo lực học đƣờng của học sinh THPT. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu các mức độ, biểu hiện của BLHĐ và các yếu tố ảnh hƣởng của BLHĐ ở HS THPT. Khách thể nghiên cứu Tổng cộng có 300 học sinh tại 2 trƣờng THPT (150 HS thuộc 3 khối 10, 11 và 12 trƣờng THPT Trần Quang Khải và 150 HS thuộc 3 khối 10, 11 và 12 trƣờng THPT Kinh Môn).
Có 8 giáo viên và 24 HS đƣợc điều tra phỏng vấn sâu (4 giáo viên và 12 HS đƣợc điều tra phỏng vấn sâu ở mỗi trƣờng). Giả thuyết nghiên cứu - Hầu hết học sinh có xu hƣớng sử dụng các hình thức bạo lực k hi có những va chạm bất đồng nhận thức hoặc có cảm xúc tiêu cực. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Giáo dục sƣ phạm thông qua tập huấn tăng cƣờng kỹ năng sống sẽ giúp HS nâng cao nhận thức về nguyên nhân và hậu quả của BLHĐ, giúp các em bƣớc đầu hình thành các kĩ năng giao tiếp ứng xử không bạo lực.