MỞ ĐẦU Trong quá trình phát triển không ngừng của xã hội, loài ngƣời đã đạt đƣợc nhiều thành tựu to lớn trong các lĩnh vực kinh tế xã hội với một trình độ khoa học kỹ thuật hiện đại, nhƣng đồng thời cũng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho môi trƣờng sinh thái. Ô nhiễm môi trƣờng, sự cố môi trƣờng, suy giảm tài nguyên, sự thay đổi khí hậu toàn cầu là hậu quả trực tiếp, gián tiếp của tác động do các dự án, chính sách không thân thiện với môi trƣờng gây ra. Do đó, mỗi doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển bền vững thì cần gắn liền vấn đề Bảo vệ môi trƣờng vào chiến lƣợc phát triển của doanh nghiệp mình. Tiêu chuẩn ISO 14001 về Hệ thống quản lý môi trƣờng là công cụ giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa, kiểm soát ÔNMT và thực hiện các yêu cầu pháp lý liên quan.
Thông qua việc xây dựng HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 14001, doanh nghiệp có thể thực hiện tốt đồng thời cả mục tiêu kinh tế và mục tiêu môi trƣờng, cung cấp cho khách hàng những sản phẩm, dịch vụ có chất lƣợng cao, đƣợc thực hiện trong điều kiện đảm bảo môi trƣờng, đồng thời nâng cao tính cạnh tranh trong thị trƣờng khu vực và thế giới. CTCP giấy An Hòa là doanh nghiệp sản xuất bột giấy thuộc quy mô tƣơng đối lớn, công suất 130.Trong quy trình sản xuất của công ty có nhiều công đoạn phát sinh ô nhiễm cần đƣợc quản lý chặt chẽ để giảm thiểu ÔNMT, giảm rủi ro đồng thời đáp ứng yêu cầu pháp luật và nâng cao hình ảnh công ty. Ngoài ra, hơn 70% sản phẩm của công ty là xuất khẩu, còn lại là tiêu thụ tại Việt Nam, Vì vậy, nhằm tăng lợi thế cạnh tranh của sản phẩm trên thị trƣờng và đảm bảo công tác quản lý môi trƣờng tại công ty đạt hiệu quả cao nhất thì việc áp dụng tiêu chuẩn ISO 14001 là rất cần thiết. Vì vậy, đề tài “Nghiên cứu khả năng áp dụng hệ thống Quản lý Môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2010 cho Công ty cổ phần giấy An Hòa - Tuyên Quang” đƣợc thực hiện nhằm hỗ trợ, định hƣớng một cách có hiệu quả cho CTCP giấy An Hòa xây dựng và áp dụng thành công HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 1 z 14001.
Đề tài đƣợc nghiên cứu tại địa điểm là Công ty cổ phần giấy An Hòa - Tuyên Quang với các nội dung chủ yếu nhƣ sau: - Hiện trạng hệ thống quản lý môi trƣờng tại Công ty - Đánh giá khả năng áp dụng HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 14001:2010 cho CTCP giấy An Hòa - Tuyên Quang - Đề xuất xây dựng HTQLMT cho CTCP giấy An Hòa - Tuyên Quang theo tiêu chuẩn ISO 14001:2010. 2 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về tiêu chuẩn ISO 14000 1. Định nghĩa ISO ISO ( International Organization for Standardization - Tổ chức tiêu chuẩn hóa Quốc tế) là một tổ chức độc lập, phi chính phủ gồm các thành viên từ các cơ quan tiêu chuẩn quốc gia của 162 nƣớc.
ISO đƣợc thành lập vào năm 1946, chính thức hoạt động vào ngày 23/02/1947 nhằm mục đích xây dựng các tiêu chuẩn về sản xuất, thƣơng mại và thông tin. Tùy theo từng nƣớc, mức độ tham gia tiêu chuẩn ISO khác nhau. Trụ sở của ISO đƣợc đặt tại Geneva, Thụy Sỹ. [1,15,17] Mục đích của các tiêu chuẩn ISO là tạo điều kiện cho các hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ đƣợc hiệu quả.
Tất cả các tiêu chuẩn do ISO đặt ra đều có tính chất tự nguyện. Tuy nhiên, nhiều nƣớc chấp nhận tiêu chuẩn ISO và coi nhƣ là tính bắt buộc. Năm 1993 tổ chức ISO đã quyết định thành lập Ban kỹ thuật ISO/TC 2007 về quản lý môi trƣờng để soạn thảo bộ tiêu chuẩn ISO 14000. ISO 14000 bao gồm các tiêu chuẩn về cấp nhãn hiệu sinh thái và đánh giá chu trình sống, tập trung chủ yếu vào sản phẩm của công ty cũng nhƣ các tiêu chuẩn về HTQLMT, định giá các hoạt động, kiểm toán tập trung vào các hệ thống quản lý của nó.
Tiêu chuẩn ISO 14001 Tiêu chuẩn ISO 14001 đƣợc hình thành và phát triển bởi Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hóa và đƣợc sự đồng thuận của nhiều nƣớc trên thế giới. ISO 14001 là bộ tiêu chuẩn về hệ thống quản lý môi trƣờng nó đƣa ra các yêu cầu về quản lý môi trƣờng cần đáp ứng cho của tổ chức. Mục đích của bộ tiêu chuẩn này là giúp các tổ chức sản xuất / dịch vụ bảo vệ môi trƣờng ngăn ngừa ô nhiễm và cải tiến liên tục HTQLMT của mình. ISO 14001 đƣợc ban hành lần đầu tiên vào năm 1996 có tên gọi là ISO 14001:1996, sau đó đƣợc sửa đổi, bổ sung và ban hành lần 2 vào năm 2004 với tên gọi là ISO 14001:2004.
Năm 2009, tiêu chuẩn ISO 14001:2004 đƣợc bổ sung phần 3 z phụ lục và có tên là ISO 14001:2004/Cor. Tại Việt Nam, TCVN ISO 14001:2010 do ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 207 “Quản lý môi trường” biên soạn, Bộ Khoa học và công nghệ công bố, hoàn toàn tƣơng đƣơng với ISO 14001:2004/Cor. Theo định nghĩa trên, điểm cốt lõi của HTQLMT đó chính là CSMT thể hiện sự cam kết của lãnh đạo về công tác BVMT đối với doanh nghiệp của mình. Các tiêu chuẩn về QLMT nhằm cung cấp cho các tổ chức những yếu tố của một HTQLMT có hiệu quả, có thể tích hợp với các yêu cầu quản lý khác và hỗ trợ cho tổ chức đạt đƣợc các mục tiêu môi trƣờng và kinh tế.
Tiêu chuẩn này qui định các yêu cầu của một HTQLMT nhằm hỗ trợ cho tổ chức triển khai, thực hiện chính sách, các mục tiêu có tính đến các yêu cầu pháp luật, thông tin về các KCMT có ý nghĩa. Ngoài ra, tiêu chuẩn áp dụng cho tất cả các loại hình, qui mô tổ chức và thích hợp với các điều kiện địa lý, văn hoá, xã hội khác nhau. Cơ sở của cách tiếp cận này đƣợc nêu ở hình 1.1[10], thành công của hệ thống phụ thuộc vào sự cam kết của tất cả các cấp và bộ phận chức năng, đặc biệt là của cấp quản lý cao nhất. Một hệ thống kiểu này giúp cho tổ chức triển khai CSMT, thiết lập mục tiêu các quá trình để đạt đƣợc những nội dung cam kết trong chính sách, tiến hành hoạt động cần thiết để cải tiến hiệu quả quản lý của mình và chứng minh sự phù hợp của hệ thống với các yêu cầu của tiêu chuẩn này.
Mục đích tổng thể của tiêu chuẩn này là hỗ trợ cho BVMT và ngăn ngừa ô nhiễm, cân bằng với các nhu cầu kinh tế - xã hội.1: Mô hình hệ thống quản lý môi trƣờng của tiêu chuẩn ISO 14001 Tiêu chuẩn này không nêu lên các chuẩn mực về kết quả hoạt động môi trƣờng cụ thể. Tiêu chuẩn này có thể áp dụng cho bất kỳ tổ chức nào mong muốn để: - Thiết lập, thực hiện, duy trì và cải tiến một HTQLMT; - Tự đảm bảo sự phù hợp với CSMT đã công bố; - Chứng minh sự phù hợp với tiêu chuẩn này bằng cách: + Tự xác định và tự tuyên bố phù hợp với tiêu chuẩn + Đƣợc xác nhận sự phù hợp về HTQLMT của mình bởi các bên có liên quan với tổ chức ví dụ nhƣ khách hàng + Đƣợc tổ chức bên ngoài xác nhận sự tự công bố + Đƣợc một tổ chức bên ngoài chứng nhận phù hợp về HTQLMT của mình. Lợi ích khi áp dụng tiêu chuẩn ISO 14001 Tiêu chuẩn ISO mang lại lợi ích về công nghệ, kinh tế và xã hội. Sự phù hợp với tiêu chuẩn sẽ tạo niềm tin với ngƣời tiêu dùng rằng sản phẩm là an toàn, hiệu quả và tốt cho môi trƣờng.
Lợi ích của việc áp dụng ISO 14001 đƣợc thể hiện ở nhiều khía cạnh [12] 5 z Về kinh tế: - Nâng cao hiệu suất của các quá trình sản xuất và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp. - Sức khỏe của cán bộ công nhân viên đƣợc đảm bảo hơn trong môi trƣờng làm việc an toàn, thúc đẩy làm việc khoa học, hợp lý. - Giảm mức sử dụng nguyên liệu đầu vào, tài nguyên và nhiên liệu - Giảm thiểu chất thải tạo ra và chi phí xử lý chất thải - Giảm thiểu các chi phí phải đóng: thuế ô nhiễm, các khoản xử phạt về vi phạm yêu cầu của pháp luật về môi trƣờng, chi phí về phúc lợi nhân viên liên quan đến bệnh nghề nghiệp,. - Giảm tổn thất về kinh tế khi có các rủi ro hoặc tai nạn - Tái sử dụng các tài nguyên, nguyên liệu Về thị trường: - Tiêu chuẩn ISO giúp ngăn ngừa các rào cản thƣơng mại và mở cửa thị trƣờng toàn cầu cho các doanh nghiệp - Nâng cao uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp với khách hàng, cải thiện mối quan hệ với cộng đồng dân cƣ và các cơ quan hữu quan.
- Nâng cao hiệu quả kinh tế trong hoạt động môi trƣờng từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. - Ngoài ra, tiêu chuẩn ISO còn giúp cho cơ sở hoạt động chứng nhận đƣợc sự đảm bảo của bên thứ ba và vƣợt qua cá rào cản kỹ thuật trong thƣơng mại. Tuy nhiên, việc đầu tƣ xây dựng hệ thống quản lý môi trƣờng theo tiêu chuẩn ISO 14001 tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay chƣa đƣợc áp dụng một cách rộng rãi bởi 1 số khó khăn nhƣ sau: - Thời gian tối thiểu để áp dụng tiểu chuẩn ISO 14001 tƣơng đối lớn - Chi phí xây dựng và duy trì HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 14001 lên đến hàng trăm triệu đồng, tùy theo quy mô sản xuất, loại hình sản xuất, số lƣợng công nhân của doanh nghiệp; - Hệ thống BVMT (cơ sở hạ tầng) cơ sở tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ hầu hết chƣa đƣợc hoàn thiện là khó khăn cho việc xây dựng HTQLMT. Tình hình áp dụng HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 14001 1.
Trên thế giới Theo cuộc điều tra thƣờng niên đƣợc Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế ISO tiến hành, các dữ liệu đƣợc ISO thu thập từ nhiều nguồn riêng rẽ (các tổ chức quốc gia thành viên của ISO, các cơ quan công nhận và chứng nhận). Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) đã công bố kết quả điều tra về tình hình áp dụng các tiêu chuẩn ISO tính tới cuối tháng 12 năm 2012 có 285.844 chứng chỉ ISO 14001đã đƣợc phát hành ở 167 quốc gia, tăng 9% (23.887), nhiều hơn 9 lần so với năm trƣớc (năm 2011 là 261 957 chứng chỉ).2: Số lƣợng chứng chỉ ISO 14001 đƣợc cấp trên thế giới qua các giai đoạn 1.