Đặt vấn đề Xà lách (Lactuca sativa) là giống cây ngắn ngày, có tính ứng dụng cao trong thực tế thường được trồng với mục đích sử dụng làm rau ăn lá hoặc trong các món salad, bánh mì kẹp, hăm-bơ-gơ và nhiều món ăn khác. Hiện nay các giống xà lách trên thị trường có nguồn gốc ở trong nước cũng như từ nước ngoài nhập về, trong đó có xà lách tím. Xà lách tím là loại rau dễ trồng, chịu nhiệt tốt nên có thể trồng quanh năm. Rau xà lách tím có màu đẹp và ngon, cho thời gian thu hoạch sớm sau 40-55 ngày, xà lách tím chứa nhiều chất xơ, Vitamin A, Vitamin C, Vitamin K và Vitamin B6, Sắt, các muối khoáng rất tốt cho sức khỏe.
Đặc biệt tốt và ngon hơn khi ăn sống xà lách tím chứa chất chống oxy hóa 0-beta-carotene và anthocyanin đồng thời là một trong những tác nhân ngăn ngừa, kháng ung thư. Nước ép xà lách cũng được sử dụng để cải thiện rụng tóc, giúp đẹp da, bồi dưỡng sức khỏe. Trồng xà lách theo phương pháp truyền thống hiện nay đang gặp nhiều khó khăn do môi trường đất, nước,. Việc lạm dụng phân bón, các loại thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích sinh trưởng, đã làm tăng sự tích tụ các chất độc hại, kim loại nặng trong cây trồng, đặc biệt là sự tồn dư Nitrat (NO 3).
Nitrat là một loại chất khi mà tồn dư vượt quá ngưỡng cho phép trong cây đặc biệt là với các loại rau ăn lá, nếu sử dụng liên tục sẽ ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, trực tiếp ảnh hưởng đến gan, thận. Khi nitrat ngấm lâu dài vào trong cơ thể con người sẽ chuyển hóa thành nitrit từ đó kết hợp với một số chất gây nên bệnh ung thư cho con người. Dó đó, phương pháp trồng rau thủy canh ra đời nhằm khắc phục hạn chế của phương pháp trồng rau ngoài đồng ruộng. Phương pháp này đã được áp dụng tại nhiều nước trên thế giới như: Nhật, Mỹ, Trung Quốc, Israel,.
Bên cạnh đó, trong sản xuất rau thủy canh để cây trồng có chất lượng cao, năng suất tốt nhất thì yếu tố quyết định chính là tỷ lệ, loại dinh dưỡng người sản xuất sử dụng. Trên thị trường dung dịch dinh dưỡng hiện nay có rất nhiều loại dinh dưỡng vô cơ dành cho việc canh tác rau thủy canh như như Hydro Umat V của công ty TNHH thủy canh Miền Nam,. Tuy nhiên việc thử nghiệm các loại dung dịch dinh dưỡng khác nhau để đánh giá hiệu quả trên cây xà lách canh tác thủy canh còn chưa được tiến hành. Vì vậy, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm khắc phục những hạn chế do phương pháp canh tác truyền thống mang lại, đồng thời tìm ra một số loại dung dịch dinh dưỡng phù hợp để rau xà lách tím sinh trưởng đạt năng suất cao, chất lượng tốt hướng tới việc phục vụ sản xuất hàng hóa, việc thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của dung dịch dinh dưỡng thủy canh đến khả năng sinh trưởng của rau xà lách tím tại trường đại học nông lâm Thái Nguyên” là rất cần thiết, mang ý nghĩa thiết thực trong việc sản xuất nông nghiệp an toàn và bền vững.
Mục đích và yêu cầu nghiên cứu * Mục đích Lựa chọn được loại dung dịch dinh dưỡng phù hợp nhất để rau xà lách tím có khả năng sinh trưởng tốt và cho năng suất, chất lượng cao. * Yêu cầu - Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại dung dịch dinh dưỡng khác nhau đến sinh trưởng của rau xà lách tím - Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại dung dịch dinh dưỡng đến năng suất, chất lượng của rau xà lách tím. Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa về mặt lý thuyết - Giúp sinh viên củng cố và hệ thống lại các kiến thức đã học về sản xuất rau công nghệ cao nói chung và rau thủy canh nói riêng và ứng dụng vào thực tiễn. - Nắm được phương pháp thực hiện một nghiên cứu khoa học, cách bố trí thí nghiệm trong nhà lưới, phương pháp thu thập, xử lý, phân tích số liệu và trình bày một báo cáo khoa học.
Ý nghĩa trong sản xuất thực tiễn - Thông qua việc nghiên cứu, thực hiện đề tài giúp bước đầu tìm ra loại dung dịch dinh dưỡng phù hợp cho việc canh tác rau xà lách thủy canh trong nhà có mái che có khả năng áp dụng trong thực tiễn. - Thành thạo các thao tác trong kỹ năng sản xuất rau thủy canh. PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Xà lách là cây trồng có các đặc điểm sinh thái đặc trưng như: cây thấp; rễ ngắn, ăn nông; có thể trồng dày; có khả năng cho năng suất cao; có thể thích ứng rộng trên nhiều vùng sinh thái; ít sâu bệnh; với thời gian sinh trưởng thuộc loại ngắn ngày, có thể trồng được 6-7 vụ/năm, vì vậy, có thể coi đây là cây trồng có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Vì vậy, khi được đầu tư đúng mực, việc trồng và canh tác xà lách sẽ giúp tận dụng hiệu quả việc sử dụng quỹ đất, góp phần cải tạo đất trong chế độ luân canh thích hợp, từ đó có thể sử dụng nguồn lao động của địa phương, giải quyết vấn đề việc làm cho nhóm người trong độ tuổi lao động, giúp tăng thêm thu nhập cho người nông dân đồng thời đáp ứng nhu cầu rau xanh đảm bảo vệ sinh ăn toàn thực phẩm của người tiêu dùng hiện nay. (Hoàng Thị Bé và cs, 2009) [3] Thủy canh là một kỹ thuật trồng cây trong môi trường dung dịch dinh dưỡng hay còn gọi là trồng cây trong nước. Sử dụng hệ thống thủy canh giúp khắc phục những khuyết điểm của hình thức canh tác truyền thống. Tại các nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Israel phuơng pháp này đã được sử dụng và trở nên phổ biến hiện nay.
Các mô hình trang trại sản xuất theo hình thức thủy canh đã mang lại nhiều những lợi ích khác nhau không chỉ về mặt kinh tế mà còn giúp đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, sức khỏe cho người tiêu dùng. Hiện nay, phương pháp thủy canh được sử dụng phổ biến là thủy canh tĩnh. So sánh giữa hai phương pháp thủy canh tĩnh và thủy canh tuần hoàn thì thủy canh tuần hoàn có nhiều ưu điểm hơn như: giúp bộ rễ của cây luôn được cải thiện oxi và trao đổi với môi trường dinh dưỡng từ đó giúp rễ cây phát triển khỏe hơn, cây rau sinh trưởng tốt, hạn chế được tình trạng nhiễm sâu bệnh hại, đặc biệt là những bệnh về rễ. Bên cạnh đó, ngoài áp dụng phương pháp thủy canh tuần hoàn việc sử dụng dung dịch dinh dưỡng phù hợp cho sự sinh trưởng, phát triển của cây trồng là rất quan trọng.
Vì vậy, việc nghiên cứu tìm ra loại dung dịch dinh dưỡng thích hợp cho việc trồng xà lách trong hệ thống thủy canh tuần hoàn là điều rất cần thiết, thiết thực hiện nay. Nguồn gốc, phân loại cây rau xà lách 2. Nguồn gốc và phân loại * Nguồn gốc - Xà lách có nguồn gốc ở vùng bờ biển Địa Trung Hải theo nhiều tài liệu nghiên cứu. Theo Sauer (1993) cho rằng sự xuất hiện của xà lách là kết quả của việc chọn tạo từ một loại cỏ dại (Lactuca serriola) mọc ở vùng bờ biển Địa Trung Hải và vùng Cận Đông.
Nhiều bức tranh vẽ được tìm thấy trong các lăng mộ Ai Cập cổ đại cách đây hơn 4.500 năm trước Công nguyên đã có sự xuất hiện của cây xà lách. Trong các tài liệu lịch sử Hy Lạp từ năm 450 trước Công nguyên nhiều bài viết đã minh chứng nói lên sự có mặt của xà lách. Vào thế kỷ đầu tiên sau Công nguyên, các giống xà lách khác nhau đã được trồng bởi những người dân La Mã. Đến ngày nay, càng có nhiều giống xà lách được chọn lọc và lai tạo đưa vào sản xuất thực tiễn trên thế giới (Sauer, J.
Giá trị dinh dưỡng - Rau xà lách chưa một lượng lớn các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể như sắt, ka li, magie,… Được sử dụng trong nhiều món ăn hàng ngày dưới dạng tươi sống hoặc nấu chín đây là một loại rau được trồng phổ biến ở các vùng ôn đới hiện nay. Với hàm lượng dinh dưỡng dồi dào, xà lách luôn có mặt trong các chế độ ăn kiêng, dinh dưỡng giúp con người có cơ thể săn chắc và khỏe mạnh, giúp cân bằng tiêu thụ được lượng đạm, mỡ thừa trong cá, thịt. Xà lách tím chứa nhiều chất xơ, Vitamin A, Vitamin C, Vitamin K và Vitamin B6, Sắt, các muối khoáng rất tốt cho sức khỏe. Đặc biệt tốt và ngon hơn khi ăn sống.
Xà lách tím chứa chất chống oxy hóa 0-beta-carotene và anthocyanin đồng thời là một trong những tác nhân ngăn ngừa, kháng ung thư. Nước ép xà lách cũng được sử dụng để cải thiện rụng tóc, giúp đẹp da, bồi dưỡng sức khỏe. Với nhiều các chất dinh dưỡng khác nhau, có thể nói xà lách chứa nhiều nguồn vitamin chủ yếu cần thiết cho con người. Trong việc chữa bệnh, các chất vitamin A, C; các chất khoáng: ka li, can xi, sắt, … đóng một vai trò rất quan trọng.
Theo nghiên cứu của viện Nghiên cứu Ung thư ở Mỹ, các loại thực phẩm chứa nhiều vitamin A, C như xà lách có tác dụng lớn trong việc chữa bệnh, giúp ngăn chặn một số dạng ung thư (Tạ Thị Thu Cúc, 2005) [4] - Trong Đông y, xà lách tính vị ngọt dịu, mát, tác dụng giải nhiệt, lọc máu, khai vị, giảm đau, an thần, lợi sữa, chủ trị suy nhược tâm thần, đánh trống ngực, co giật nội tạng, đau dạ dày, mất ngủ, ho gà, đái tháo đường, bệnh sỏi, viêm thận, táo bón. - Trong xà lách chứa một lượng chất gây ngủ letucarium, vì vậy nó có tác dụng đối với những người mất ngủ có thể lấy lại được giấc ngủ một cách trọn vẹn. Xà lách là loại rau giàu chất xơ, chất sắt và vitamin B9 (axit folic) là sự lựa chọn phù hợp cho các bà mẹ đang mang thai (tránh được tình trạng táo bón thai kì) và những người mẹ đang nuôi con nhỏ vì trẻ nhỏ đều cần những dưỡng chất ấy trong quá trình phát triển.