Đặt vấn đề Cây chè (Camellia sinensis (L)O,Kuntze) là cây công nghiệp dài ngày, có nguồn gốc nhiệt đới và á nhiệt đới, sinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, tập trung chủ yếu ở châu Á và châu Phi. Ở Việt Nam, cây chè có vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Đã từ lâu trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội cây chè trở thành cây góp phần xóa đói giảm nghèo, chiếm vị thế lớn trong cơ cấu cây trồng vùng trung du miền núi phía Bắc. Đồng thời chè còn là một loại thức uống có giá trị dinh dưỡng bồi bổ sức khỏe.
Trong chè có một số loại axit amin và vitamin C, B, PP, K, E… rất cần thiết cho cơ thể. Chè là cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế và giá trị sử dụng cao. Sản xuất chè cần nhiều lao động, góp phần thu hút lao động dư thừa và thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, đặc biệt là nông thôn vùng Trung du và miền núi. Khả năng về phát triển cây chè của nước ta là rất lớn, không chỉ trong hiện tại mà cả trong tương lai.
Để đạt được các mục tiêu trên đây, một loạt các vấn đề về kỹ thuật đã và đang được quan tâm, đó là vấn đề áp dụng kỹ thuật gieo trồng, kết hợp với các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến. Trong các biện pháp kỹ thuật thì vấn đề quản lý dinh dưỡng cây trồng là một khâu quan trọng trong việc xây dựng hệ thống nông nghiệp bền vững. Việc sử dụng phân bón là một trong những biện pháp làm tăng sản lượng và chất lượng búp chè. Tác dụng của phân bón không những tăng cao được sản lượng nguyên liệu chè mà còn nâng cao được chất lượng của nó.
Nếu bón phân không cân đối như bón đơn độc nitơ mà thiếu kali và phospho sẽ gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng chè. Ngoài các loại phân đa lượng, thì phân vi lượng cũng có ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng búp chè, chủ yếu ảnh hưởng đến hoạt tính của men. Luan van 2 Trong đó Mg là nguyên tố ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng nguyên liệu chè vì nó tham gia vào quá trình hình thành diệp lục tố. Đối với nhiều quá trình sinh hoá do men điều khiển, Mg cũng đóng một vai trò quan trọng.
Việc hình thành ra Protein trong trường hợp thiếu Mg sẽ bị hạn chế. Sự hình thành các sắc tố của lá trong trường hợp thiếu Mg cũng bị ảnh hưởng. Ngoài ra Mg còn ảnh hưởng đến màu sắc chè thành phẩm. Qua điều tra cho thấy, đất trồng chè vùng Thái Nguyên có hàm lượng Mg thấp, điều đó ảnh hưởng rất lớn đến năng suất, chất lượng nguyên liệu chè.
Bên cạnh đó mỗi loại cây trồng, bản thân mỗi giống có nhu cầu về Mg khác nhau. Trong điều kiện sản xuất chè hiện nay của nước ta, chất lượng chè có sức cạnh tranh trên thị trường thế giới không cao, giá chỉ đạt 65% giá chè bình quân của thế giới, làm cho hiệu quả sản xuất chè thấp. Vì vậy ngoài áp dụng các giống chè mới thì việc tìm hiểu ảnh hưởng của một số yếu tố phân bón đến năng suất và nhất là chất lượng chè đang là một vấn đề cấp thiết. Xuất phát từ những thực tiễn đòi hỏi trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:“Nghiên cứu ảnh hưởng liều lượng MgSO4 đến sinh trưởng năng suất và chất lượng chè trung du búp tím tại Thái Nguyên”.
Mục đích nghiên cứu Xác định được liều lượng MgSO 4 thích hợp để nâng cao năng suất, chất lượng chè trung du búp tím tại Thái Nguyên. Yêu cầu nghiên cứu - Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng MgSO4 đến khả năng sinh trưởng của chè trung du búp tím. - Ảnh hưởng liều lượng MgSO4 đến tình hình sâu bệnh hại đến giống chè trung du búp tím. - Nghiên cứu ảnh hưởng liều lượng MgSO4 đến các yếu tố cấu thành năng suất.
- Nghiên cứu ảnh hưởng liều lượng MgSO4 đến chất lượng nguyên liệu chè trung du búp tím. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa thực tiễn - Nghiên cứu ảnh hưởng của MgSO4 đến năng suất, chất lượng của giống chè trung du búp tím. - Từ đó đưa ra các mức bón hợp lý và khuyến cáo sử dụng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng chè cho vùng chè.
Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học nghiên cứu về dinh dưỡng khoáng cho chè, tác động của dinh dưỡng tới năng suất, chất lượng búp chè. - Làm cơ sở bước đầu xây dựng quy trình bón phân cân đối, bón bổ sung MgSO4 cho giống chè búp tím tại Thái Nguyên. Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Magiê có vai trò rất quan trọng trong đời sống thực vật: - Magiê là thành phần cấu tạo của diệp lục tố, có vai trò quan trọng trong quang hợp, là hoạt chất của hệ enzyme gắn liền với sự chuyển hóa hydratcarbon và tổng hợp axit nucleic.
- Magiê có vai trò thúc đẩy hấp thu và vận chuyển lân của cây. Giúp đường vận chuyển dễ dàng trong cây. - Trong cây, Mg thường chiếm từ 0,10 – 0,30% MgO so với chất khô. Trong tro thực vật thường chứa ít nhất là 10% MgO và có thể lên đến 30 – 40%.
Vì vậy ở những vùng chè co tập quán sử dụng nhiều tàn dư hữu cơ, đặc biệt là bón kết hợp các phụ phẩm nông nghiệp thường không bị thiếu Mg. Trong diệp lục tố có 4% MgO, giữ vai trò quan trọng trong quá trình quang hợp và sự hình thành gluxit. Triệu trứng thiếu hụt magiê thường có biểu hiện sau: - Úa vàng ở phần thịt giữa các gân lá, chủ yếu là do lá già do diệp lục tố hình thành không đầy đủ, gây nên vết sẹc hoặc vết không liên tục. - Lá nhỏ, giòn ở thời kỳ cuối và mép lá con lên.
- Nhanh yếu và dễ bị nấm bệnh tấn công và thường bị rụng lá sớm. Với cây chè, có nhiệm kinh tế dài Mg cũng có vai trò hết sức quan trọng, Mg ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng phát triển và năng suất, chất lượng chè. Đối với nhiều quá trình sinh hóa do men điều khiển, Mg cũng đóng vai trò quan trọng. Việc hình thành ra protein trong trường hợp thiếu Mg sẽ bị hạn chế và ngược lại, những hợp chất đạm không protit tăng lên.
Sự hình thành các sắc tố của lá trong điều kiện thiếu Mg cũng bị ảnh hưởng. Chè là cây trồng ưa đất chua, trong đất chua sự thiếu hụt Mg càng lớn. Để bổ sung sự thiếu hụt Mg vào đất, người ta thường bón MgO dưới dạng đôlômit chứa từ 20 -30% MgO, hoặc bón phối hợp MgO với các lần bón phân Luan van 5 khoáng trong năm. Trong một số trường hợp có thể kết hợp bón đa phân đa lượng qua lá để bón bổ sung Mg.
Đất trồng chè vùng Thái Nguyên thuộc loại đất đỏ nâu, vàng nhạt và đất phát triển trên phiến thạch sét, là vùng đất thiếu hụt Mg do quá trình Feralit và môi trường chua. Đất ở đây đã được sử dụng để trồng chè nhiều năm. Đất có độ dốc, xảy ra hiện tượng rửa trôi, làm cho hàm lượng trong đất càng giảm vì vậy để làm tăng khả năng sinh trưởng, phát triển cũng như nâng cao năng suất, chất lượng chè nguyên liệu cần bón bổ sung Mg cho đất trồng chè. Từ thực tế trên tôi tiến hành đề tài bón bổ sung Mg cho đất trồng chè vùng Thái Nguyên dưới dạng MgSO4.
Mỗi một loại cây trồng, một giống khác nhau có yêu cầu về phân bón khác nhau. Khi xây dựng quy trình bón phân cho chè căn cứ vào điều kiện đất đai, khí hậu, đặc điểm sinh lý của cây và khả năng cho năng suất của nương chè. Cây chè có khả năng hút chất dinh dưỡng liên tục trong chu kỳ phát dục cá thể của cây. Ngay cả trong điều kiện mùa đông nhiệt độ thấp cây chè tạm ngừng sinh trưởng xong vẫn yêu cầu một lượng dinh dưỡng nhất định, vì thế việc cung cấp dinh dưỡng cho cây chè vẫn tiến hành thường xuyên trong năm (Phạm Văn Toản, 2005) [12].
Chè là cây có khả năng thích ứng với điều kiện dinh dưỡng rộng, nó có thể sống ở nơi đất màu mỡ cũng có thể sống ở đất cằn cỗi, nghèo dinh dưỡng nhưng vẫn cho năng suất nhất định. Tuy nhiên muốn nương chè cho năng suất cao, phẩm chất tốt, nhiệm kỳ kinh tế kéo dài cần bón phân đầy đủ cho chè. Trong búp chè non của cây chè có 4,5% N, 1,5% P2O5 và 1,2 – 2,5% K2O (Eden 1958) mà hàng năm chúng ta hái đi 5 – 15 tấn búp tươi/ha và đốn đi một lượng thân lá đáng kể. Như vậy hàng năm qua hái và đốn ta đã lấy đi từ chè một lượng lớn N, P, K và các chất khoáng khác, hơn nữa hàng năm một lượng dinh dưỡng đáng kể trong đất bị rửa trôi, xói mòn (theo Daraseha thì lượng N bị rửa trôi thường bằng 1/3 lượng N bón vào đất).
Do vậy cần bón bổ sung lượng dinh dưỡng đã lấy đi từ cây chè và lượng dinh dưỡng bị rửa trôi để cây chè sinh trưởng phát triển tốt. Luan van 6 Chè cần nhiều đạm nhất sau đó đến lân và kali. Theo IFA World fertilizer use manual 1992 th́ ì dinh dưỡng tạo ra 100 kg chè thương phẩm như bảng sau: Bảng 2.1: Nhu cầu dinh dưỡng của cây chè để tạo ra 100 kg chè thương phẩm. Dinh dưỡng Lượng cần (kg) Dinh dưỡng Lượng cần (kg) Đạm (N) 19,6 Natri (Na) 0,074 Lân (P2O5) 5,68 Sắt (Fe) 0,241 Kali (K2O) 8,8 Mangan (Mn) 0,479 Magiê (MgO) 2,92 Kẽm (Zn) 0,038 Canxi (CaO) 6,70 Đồng (Cu) 0,038 Nhôm (Al) 0,871 Bo (Bo) 0,026 Trong quá trình chăm sóc thì bón phân là một việc không thể thiếu cho bất kỳ loại cây trồng nào.
Mỗi giống chè sẽ thích hợp với mỗi loại phân bón và liều lượng khác nhau trên cơ sở đó chúng ta cần xây dựng một chế độ bón phân hợp lý sẽ giúp cho chè sinh trưởng, phát triển tốt đạt năng suất cao, ổn định và chất lượng tốt. Đặc biệt cần quan tâm đến phân bón hữu cơ vi sinh trong sản xuất chè bền vững. Tình hình sản xuất và tiêu thụ chè trên thế giới và ở Việt Nam 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ chè trên thế giới Chè là cây trồng có lịch sử lâu đời (khoảng hơn 4000 năm).
Ngày nay chè là thứ nước uống chủ yếu và phổ biến với những sản phẩm chế biến đa dạng và phong phú.