PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cùng với xu thế toàn cầu hoá, làn sóng cách mạng công nghiệp 4.0, đang đẩy nhanh sự nhích lại gần nhau hơn của các quốc gia nhưng điều đó cũng đồng nghĩa làm cho mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt hơn hơn. Sự thắng thua thành bại của mỗi quốc gia tuỳ thuộc vào năng lực điều hành, quản lý của chính phủ. Tuy nhiên, kinh tế phát triển như thế nào, chính phủ sẽ phải phát triển như thế đó cũng là quy luật chung.
Vì vậy, có thể nói trong môi trường thế giới thay đổi nhanh chóng, nếu chính phủ vẫn tiếp tục tồn tại dưới các mô hình cũ thì nền kinh tế quốc gia tất yếu sẽ bị trì trệ, tụt hậu. Để nắm lấy cơ hội mới này, hiện nay hầu hết chính phủ các quốc gia đều rất quan tâm đến đổi mới mô hình quản lý hành chính, xây dựng nền tảng cho việc hình thành và phát triển mô hình kinh tế mới. Mục đích của việc tìm kiếm các mô hình quản lý mới nhằm làm loại bỏ hoàn toàn tệ nạn quan liêu do luật pháp, thủ tục, quy trình, con người trong bộ máy chính quyền tạo ra. Hướng đến tạo ra môi trường cho phép công dân, doanh nghiệp và chính quyền có khả năng tương tác trực tiếp với nhau tốt hơn, nhanh hơn, minh bạch và hiệu quả hơn.
Một môi trường có tính dân chủ hoá cao, giải quyết và xử lý tốt hơn các mối quan hệ trong đời sống, với chi phí thấp, khả năng xử lý hiệu quả, nhanh, chính xác, với mức tin tưởng, với tốc độ cao. Và đó cũng là điều kiện tiền đề tất yếu để giúp mọi thành viên trong cộng đồng có thể dễ dàng nắm lấy các cơ hội mới để giành lấy thành công trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo tiến trình phát triển lịch sử thế giới cận đại, cùng với các cuộc cách mạng công nghiệp, mối quan hệ giữa chính phủ và xã hội cũng đã thay đổi qua nhiều mô hình chính phủ khác nhau, từ mô hình chính phủ kỹ trị phân quyền đến tập quyền, … đến gần đây nhất là mô hình chính phủ điện tử, tưởng chừng như thế giới đã giải quyết được căn bản tệ nạn quan liêu của bộ máy hành chính. Tuy nhiên, trước làn sóng cách mạng công nghệ số mới mà trong đó blockchain, công nghệ vận hành để sáng tạo ra đồng tiền kỹ thuật số Bitcoin và mới nhất là Etherium, được thế giới đánh giá là sẽ tạo ra rất nhiều cơ hội mới cho sự thay đổi bộ mặt của chính phủ các 1 nước.
Dự đoán với mô hình mới này, chính phủ các nước sẽ đạt được mục đích căn bản đó là sự dân chủ hoá, minh bạch hoá và mang lại những tác động tích cực cho sự bùng nổ phát triển của kinh tế và xã hội; làm thay đổi cả bản chất của hoạt động kinh tế, cách sống của con người và mọi ngóc ngách của xã hội. Thế giới gọi mô hình mới đó là chính quyền số hoá hay chính quyền blockchain. Nắm bắt được những giá trị mà blockchain mang lại, một số quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia có nền tảng công nghệ thông tin phát triển, đã sử dụng công nghệ blockchain như là công nghệ cốt lõi cho việc xây dựng, vận hành và phát triển mô hình chính quyền số hóa, thông qua việc tích cực chủ động thực hiện những dự án ứng dụng blockchain vào mô hình quản lý chính quyền như tại Thủy Điển và Honduras Chính quyền đã sử dụng công nghệ này để xử lý quyền sử dụng đất; tại Estonia Chính quyền đã sử dụng blockchain trong quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia; tại quốc đảo Isle of Man Chính quyền cũng đang thử nghiệm sử dụng Blockchain trong việc đăng ký công ty; tại Dubai Chính quyền cũng đang dự kiến áp dụng công nghệ này trong việc vận hành bộ máy vào năm 2020; tại Singapore và Malta Chính quyền cũng đang xây dựng hành lang pháp lý để đón đầu công nghệ này. Tuy nhiên, vẫn còn một số quốc gia quá lạc hậu về ứng dụng công nghệ số hoá kéo theo là sự tụt hậu về kinh tế, trong đó có Việt Nam vẫn còn đang ngần ngại trong việc chấp nhận tiếp cận, khai thác và ứng dụng công nghệ blockchain vào mô hình quản lý chính quyền để nhanh chóng xây dựng và phát triển mô hình kinh tế mới phù hợp với sự phát triển của thế giới trong thời kỳ số hoá.
Từ những vấn đề được trình bày ở trên cùng với những bất cập trong bộ máy chính quyền của Việt Nam như quan liêu, thiếu minh bạch, kém hiệu quả, trong quan hệ tương tác giữa công dân và chính quyền còn gây mất nhiều thời gian, tiền bạc và thất thoát ngân sách, thì việc nghiên cứu đánh giá chấp nhận ứng dụng công nghệ blockchain vào xây dựng mô hình chính quyền số hoá hiện nay là điều cần thiết phải được thực hiện ngay. Tuy nhiên, khả năng áp dụng Blockchain còn phụ thuộc vào những điều kiện pháp lý, cơ sở dữ liệu đầu vào, độ chính xác của việc điền thông tin vào sổ cái, trình độ chuyên môn của các công chức thực hiện ứng 2 dụng Blockchain tại Việt Nam và cuối cùng đó chính là sự quan tâm của công chúng. Trên cơ sở kế thừa, tiếp thu kết quả từ những nghiên cứu trước, tác giả xin mạnh dạn chọn đề tài “ Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc việc chấp nhận công nghệ Blockchain vào xây dựng chính quyền kỹ thuật số” làm hướng nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 2.1 Nước ngoài - Satoshi Nakamoto (2008), cha đẻ của đồng Bitcion dựa trên nghiên cứu về công nghệ lưu trữ kỹ thuật số trên mạng P2P, tạo ra các giao dịch vô danh, không thể đảo ngược nhưng có thể truy cập hồ sơ giao dịch của họ bất cứ lúc nào.
Ưu điểm là chi phí thấp giao dịch, tốc độ giao dịch nhanh chóng, giấu tên và phân cấp, loại bỏ được sự tham gia của bên thứ ba. Hạn chế có tính biến động cao, thiếu sự hỗ trợ từ các nhà làm luật và tỷ lệ chấp nhận hiện tại còn thấp. Hardwin Spenkelink (2014), với đề tài “The adoption process of cryptocurrencies” khi nghiên cứu xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc chấp nhận các loại tiền dùng công nghệ Blockchain (cryptocurrencies) theo những khía cạnh đa chiều, đã chứng minh rằng trong tương lai gần công nghệ Blockchain của các đồng tiền kỹ thuật số sẽ được xã hội chấp nhận rộng rãi. - Anju Patwardhan (2015) Blockchain – xu hướng công nghệ mới? chứng minh blockchain là hệ thống số hóa sổ kế toán ghi lại chi tiết tất cả các giao dịch theo một hệ thống toán học nhằm ngăn chặn những can thiệp trái phép.
-Melanie Swan (2017) Blockchain -Khởi nguồn cho một nền kinh tế mới bàn về các tác động về mặt lý thuyết, triết học, và xã hội của tiền mã hóa và công nghệ Blockchain. - Anders Tveita and Martin Borander (2018) “The Adoption of Blockchain Technology in Norwegian Corporations” khi xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc chấp nhận công nghệ Blockchain vào các doanh nghiệp ở Na uy sẽ được ứng dụng rộng rãi ở các công ty tư nhân và những các doanh nghiệp này phải đào tạo các nhân viên dến với những lợi ích tiềm năng của công nghệ Blockchain. 3 - Jason Killmeyer, Mark White và Bruce Chew (2017) “Will blockchain transform the public sector?” giải thích khái niệm cơ bản về blockchain cũng như cách thức vận hành trong chính phủ và những giá trị của blockchain mang lại trong dịch vụ công. - Sam Mire (2018) với đề tài: “Blockchain Research Technologies Blockchain For Government: 9 Possible Use Cases” nghiên cứu các trường hợp có thể ứng dụng công nghệ blockchain vào mô hình quản lý nhà nước.
- Bruce Chew, Andrea Lora, Hogene Chae và Wendy Henry (2018) nghiên cứu đánh giá các ứng dụng blockchain cho khu vực công với đề tài : “Developing winning blockchain applications in the public sector”. - Binaifer Karanjia và các cộng sự (2018): “Blockchain in Public Sector” nghiên cứu về chuyển đổi các dịch vụ công của chính phủ thông qua các công nghệ hiện đại. và các cộng sự (2018) “Blockchain and its Suitability for Government Applications” nghiên cứu có mục đich đưa ra các thông tin hữu ích cho nhà hoạch định chính phủ quan trọng về lợi ích và thách thức của việc sử dụng blockchain và tiềm năng triển khai các ứng dụng để tăng tốc truy cập dữ liệu, đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu và giảm chi phí chung. - Ron Davies (2015) “Using technology to improve public services and democratic participation” có cái nhìn tổng quan về các dịch vụ của Chính phủ điện tử và các chính sách, chương trình khác nhau và các cơ chế tài trợ trong Liên minh châu Âu hỗ trợ sự phát triển của họ.
Nó cũng tóm tắt điểm chuẩn của tiến bộ EU trong lĩnh vực này và mô tả những thách thức trong tương lai trong việc thiết lập chính quyền kỹ thuật số mở. - Heng Hou (2017) “The application of Blockchain Technology in E- Government in China” phân tích về khuôn khổ, những khó khăn thách thức của việc áp dụng Blockchain cho chính phủ điện tử hiện nay và thảo luận về cách công nghệ Blockchain có thể đóng góp vào sự phát triển của chính phủ điện tử và dịch vụ công ở Trung Quốc. 4 - Mike Beaven & James Norman(2015)“ Furture of Government digital Services” nghiên cứu về dịch vụ công mà chính phủ ở Vương Quốc Anh đã cung cấp các dịch vụ kỹ thuật số cho người dân và doanh nghiệp hiệu quả như thế nào và những gì họ nghĩ nên được ưu tiên và giải quyết khi chúng ta tiến tới tương lai nơi các dịch vụ công truyền thống có thể được thay thế hoặc tăng cường bằng các tài nguyên trực tuyến. - Srividhya VS & Prasad Joshi (2018) “Breaking Barriers: Factors impacting large-scale Blockchain Adoption” Xác định những yếu tố chính ảnh hưởng đến việc chấp nhận và đưa ra sự khác biệt khi ứng dụng Blockchain cho một số trường hợp và giải thích những yếu tố dễ bị nghi ngờ.
- Parol Jalakas (2018) “Blockchain from Public Administration Perspective: Case of Estonia” phân tích Blockchain từ góc độ quản trị công cộng từ dự án của Estonia, một quốc gia hàng đầu về việc áp dụng Blockchain trong khu vực công. Dự án X-road là một nền tảng rộng lớn cung cấp giá trị trong toàn bộ khu vực công, cho phép các tổ chức cung cấp các dịch vụ điện tử trực quan hơn và tốt hơn. Blockchain được sử dụng như một nền tảng để quản lý và tăng thêm hiệu quả cho các dịch vụ công.