Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn cần trục tháp trên công trường xây dựng

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu quản lý xây dựng nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn cần trục tháp trên công trường xây, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Lê Thanh Phúc
• Người hướng dẫn: PGS. Lương Đức Long
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Xây Dựng
• Đề tài: Nghiên Cứu An Toàn Cần Trục Tháp Trong Xây Dựng Và Ứng Dụng Mạng BBNS Dự Báo Rủi Ro
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG MÔ HÌNH BBNs DỰ BÁO RỦI RO AN TOÀN CẦN THÁP TRÊN CÔNG TRƯỜNG XÂY DỰNG
• 5. CHƯƠNG 5: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH BBNs VÀO CÔNG TRÌNH ĐANG XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu an toàn cần trục tháp

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn xây dựng liên quan đến cần trục tháp trong bối cảnh xây dựng nhà cao tầng. Với sự gia tăng nhanh chóng của các công trình cao tầng, việc đảm bảo an toàn cho cần trục tháp trở nên cấp thiết. Các sự cố tai nạn xảy ra trên công trường không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các bên liên quan. Do đó, nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến an toàn xây dựng và phát triển mô hình mạng BBNS để dự báo rủi ro.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn cần trục tháp

Nghiên cứu đã xác định 22 yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến an toàn cần trục tháp từ tổng quan 24 yếu tố. Những yếu tố này bao gồm điều kiện môi trường, quy trình vận hành, và sự giám sát an toàn. Việc phân tích các yếu tố này không chỉ giúp nhận diện rủi ro mà còn hỗ trợ trong việc xây dựng kế hoạch phòng ngừa hiệu quả. Theo một khảo sát, mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố này cho thấy rằng sự phối hợp giữa các yếu tố quản lý và kỹ thuật là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và phân tích các yếu tố này là cần thiết để nâng cao mức độ an toàn trong xây dựng.

III. Mô hình BBNs và ứng dụng trong dự án thực tế

Mô hình mạng BBNS được phát triển nhằm định lượng mức độ rủi ro của cần trục tháp trong các dự án xây dựng. Mô hình này sử dụng các mối quan hệ nhân quả được xác định trong nghiên cứu để dự đoán khả năng xảy ra sự cố. Ứng dụng mô hình vào một dự án thực tế tại tỉnh Bình Dương cho thấy tính khả thi và hiệu quả của nó trong việc giám sát an toàn. Kết quả cho thấy rằng mô hình có thể giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định kịp thời nhằm giảm thiểu rủi ro, từ đó nâng cao an toàn xây dựng.

IV. Đánh giá và kết luận

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng mô hình mạng BBNS không chỉ nâng cao khả năng quản lý rủi ro mà còn cải thiện quản lý xây dựng trong các dự án có sử dụng cần trục tháp. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng việc xác định và phân tích các yếu tố an toàn là rất quan trọng. Nghiên cứu này không chỉ có giá trị học thuật mà còn có tính thực tiễn cao, giúp các nhà quản lý xây dựng nâng cao hiệu quả công việc và đảm bảo an toàn cho công nhân và người dân xung quanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng đóng vai trò là một trong những trụ cột then chốt của nền kinh tế Việt Nam, đóng góp khoảng một phần ba trong cơ cấu tổng sản phẩm quốc nội và duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng 6,76% trong giai đoạn 6 tháng đầu năm 2019. Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đạt mức 38% năm 2018 và tiến tới mốc 40% năm 2019, hàng loạt công trình cao tầng, trung tâm thương mại và tổ hợp đô thị hiện đại liên tiếp được xây dựng. Để đáp ứng yêu cầu thi công trên cao với mặt bằng đô thị chật hẹp, cần trục tháp trở thành thiết bị nâng chuyển trọng yếu không thể thay thế, quyết định trực tiếp đến tiến độ và năng suất công trường.

Tuy nhiên, nguy cơ mất an toàn liên quan đến cần trục tháp luôn tiềm ẩn hiểm họa khôn lường. Báo cáo thống kê từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2018 chỉ ra rằng thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu cả nước với 1.279 vụ tai nạn lao động làm 101 người tử vong; trong đó lĩnh vực xây dựng chiếm tỷ lệ 15,79% tổng số vụ và 15,57% tổng số nạn nhân thiệt mạng. Đáng lo ngại hơn, các sự cố do vật rơi và đổ sập kết cấu chiếm tới 14,91% số vụ cùng 16,39% số ca tử vong. Thực tế các vụ đổ gãy cần trục tháp tại những dự án như Topaz Elite, Topaz Home hay 8X Plus đã gây thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, tài sản và làm gia tăng tâm lý bất an trong cộng đồng.

Xuất phát từ thực trạng cấp bách đó, đề tài tập trung nhận diện các yếu tố cốt lõi ảnh hưởng đến an toàn cẩu tháp, xây dựng mô hình mạng niềm tin Bayes (Bayesian Belief Networks - BBNs) nhằm định lượng xác suất rủi ro và ứng dụng thực nghiệm vào dự án thực tế tại tỉnh Bình Dương. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện từ tháng 08 năm 2019 đến tháng 12 năm 2019 tại địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và khu vực lân cận. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp công cụ dự báo trực quan giúp giảm thiểu trên 30% nguy cơ xảy ra sự cố thông qua việc kiểm soát chủ động các biến số rủi ro.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng vững chắc của lý thuyết quản lý rủi ro dự án trong toàn bộ chu kỳ sống, bao gồm chuỗi quy trình khép kín: nhận dạng rủi ro, phân tích đánh giá, phát triển kế hoạch ứng phó và kiểm soát rủi ro hiện trường. Về mặt toán học và mô hình hóa, đề tài ứng dụng lý thuyết Mạng niềm tin Bayes (BBNs) - một dạng đồ thị có hướng không chu trình kết hợp lý thuyết xác suất có điều kiện và lý thuyết đồ thị. Mạng BBNs giải quyết hiệu quả tính không chắc chắn và tính phức tạp trong môi trường xây dựng thông qua việc biểu diễn các nút biến số và các cạnh thể hiện mối quan hệ nhân quả.

Khung lý thuyết của luận văn tích hợp chặt chẽ 4 khái niệm xác suất nền tảng: xác suất tiên nghiệm, khả năng xảy ra, hằng số chuẩn hóa và xác suất hậu nghiệm tính theo công thức Bayes toàn phần. Đồng thời, nghiên cứu bám sát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành bao gồm: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 29:2016/BLĐTBXH về an toàn lao động đối với cần trục, Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 7549-3:2007 về sử dụng an toàn cần trục tháp, Quy trình kiểm định kỹ thuật an toàn QTKĐ 01-2016/BXD ban hành kèm Thông tư 29/2016/TT-BXD, cùng Quyết định số 73/2011/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về quy định sử dụng cần trục tháp trên địa bàn đô thị.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng qua 2 giai đoạn chính:

Giai đoạn 1 tiến hành tổng quan tài liệu học thuật quốc tế và trong nước để lập danh mục sơ bộ gồm 24 yếu tố rủi ro. Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia được thực hiện qua đợt khảo sát thử nghiệm (pilot test) nhằm hiệu chỉnh bảng hỏi, bảo đảm tính thực tế và chuẩn xác của các thuật ngữ chuyên ngành.

Giai đoạn 2 triển khai khảo sát định lượng chính thức trên mẫu gồm các chuyên gia, chỉ huy trưởng, kỹ sư an toàn lao động, cán bộ quản lý dự án và tư vấn giám sát có từ 3 năm kinh nghiệm trở lên tại các công trình cao tầng ở thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương. Kỹ thuật lấy mẫu thuận tiện kết hợp chọn mẫu chuyên gia được áp dụng nhằm đảm bảo dữ liệu thu thập phản ánh chính xác thực tế hiện trường. Dữ liệu khảo sát theo thang đo Likert 5 mức độ được xử lý thông qua kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha (yêu cầu hệ số lớn hơn 0,7), phân tích phương sai ANOVA và tính toán giá trị trung bình Mean để sàng lọc các yếu tố có tác động lớn nhất. Sau đó, ma trận quan hệ nhân quả được xác lập và nhập vào phần mềm MSBNx để tính toán các bảng xác suất có điều kiện (CPTs). Toàn bộ quá trình thu thập và phân tích dữ liệu hoàn thành trong khung thời gian 5 tháng, từ tháng 08 đến tháng 12 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thống kê và mô hình hóa mạng Bayes đã đưa ra 4 phát hiện then chốt về an toàn cần trục tháp:

Thứ nhất, từ 24 yếu tố tổng quan ban đầu, nghiên cứu đã chọn lọc được 22 yếu tố rủi ro trọng yếu đạt độ tin cậy cao sau kiểm định Cronbach's Alpha, phân bổ vào 4 nhóm: Điều kiện công trường, Môi trường tự nhiên, Yếu tố con người và Quản lý an toàn. 2 yếu tố có mức độ ảnh hưởng thấp đã được loại bỏ để tối ưu hóa mô hình.

Thứ hai, kết quả xếp hạng trị trung bình cho thấy nhóm Yếu tố con người và Quản lý an toàn giữ vị trí chi phối hàng đầu. Cụ thể, kỹ năng vận hành của thợ cẩu, sự cẩu thả trong thao tác và công tác kiểm tra an toàn tại hiện trường đều ghi nhận mức độ ảnh hưởng trung bình (DOI) vượt trội, đạt trên 4,12 điểm trên thang đo 5 điểm.

Thứ ba, khảo sát ma trận tương tác giữa các biến số đã nhận diện được 39 mối quan hệ nhân quả ban đầu, sau đó tinh lọc thành 33 mối liên kết nhân quả mạnh nhất để thiết lập cấu trúc mạng BBNs hoàn chỉnh. Mạng lưới này phản ánh chính xác cơ chế truyền dẫn rủi ro từ khâu quản lý, kiểm định đến thao tác thực tế.

Thứ tư, kết quả kiểm chứng tính toán song song giữa công thức giải tích Bayes và phần mềm chuyên dụng MSBNx trên bài toán thực nghiệm đạt sự trùng khớp tuyệt đối 100%, cho xác suất xảy ra biến cố mất an toàn cơ sở đạt 10,15% (tương ứng giá trị xác suất 0,1015) và xác suất duy trì an toàn đạt 89,85%.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu quốc tế, kết quả của luận văn hoàn toàn tương đồng với phát hiện của Shapira và Lyachin (năm 2009) cũng như công trình phân tích trọng số AHP của Shapira và Simcha (năm 2009). Trong các nghiên cứu này, nhóm yếu tố con người chiếm tỷ trọng cao nhất với 38,8%, tiếp theo là quản lý an toàn công trường với 30,5%, vượt trội hơn hẳn so với các yếu tố cơ học hay môi trường tự nhiên đơn thuần. Điều này khẳng định rằng dù công nghệ thiết bị nâng có hiện đại đến đâu, hành vi con người và kỷ luật quản trị an toàn vẫn là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự cố.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa thông qua sơ đồ mạng đồ thị DAG và bảng xác suất có điều kiện CPTs, thể hiện rõ chuỗi tác động từ các yếu tố môi trường (như vận tốc gió vượt mức 12 m/s, tầm nhìn bị hạn chế) kết hợp với lỗi chủ quan của con người (như buộc tải sai quy cách, nâng quá tải trọng) sẽ kích hoạt sự cố sập đổ hoặc đứt cáp. Khi áp dụng mô hình vào dự án thực tế tại tỉnh Bình Dương, việc cập nhật thông tin hiện trường về tình trạng lắp dựng bộ gông leo tầng và giấy phép kiểm định đã giúp Trưởng ban an toàn lượng hóa chính xác mức độ rủi ro, từ đó chủ động ban hành lệnh dừng cẩu khi điều kiện thời tiết xấu hoặc khi phát hiện liên kết neo giằng chưa đạt chuẩn kiểm định.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng của mô hình BBNs, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa an toàn thi công cần trục tháp:

1. Chuẩn hóa công tác tuyển chọn, đào tạo và cấp thẻ an toàn lao động cho 100% đội ngũ công nhân lái cẩu, thợ móc cáp và người ra tín hiệu. Nhà thầu thi công phối hợp cùng các trung tâm đào tạo chuyên ngành tổ chức huấn luyện định kỳ 6 tháng một lần, kết hợp kiểm tra thể lực và sát hạch thao tác xử lý sự cố khẩn cấp trên cao.

2. Tăng cường quy trình kiểm định kỹ thuật an toàn định kỳ và kiểm tra bất thường nghiêm ngặt theo đúng QTKĐ 01-2016/BXD. Đối với các thiết bị cần trục có thời gian chế tạo trên 12 năm, rút ngắn chu kỳ kiểm định bắt buộc từ 12 tháng xuống 6 tháng một lần. Đơn vị kiểm định độc lập và bộ phận quản lý thiết bị phải thực hiện kiểm tra siêu âm liên kết hàn, thử tải tĩnh 125% và thử tải động 110% trước khi đưa vào vận hành.

3. Ứng dụng phần mềm MSBNx và mô hình BBNs vào công tác lập kế hoạch quản lý rủi ro dự án ngay trong giai đoạn chuẩn bị thi công. Ban Quản lý dự án cần hoàn thành đánh giá xác suất rủi ro trong vòng 30 ngày đầu tiên kể từ khi phê duyệt tổng mặt bằng, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ rủi ro mất an toàn ở ngưỡng dưới 2%.

4. Thiết lập và niêm yết công khai sơ đồ vùng nguy hiểm vật rơi trên tổng mặt bằng công trường theo Quyết định 73/2011/QĐ-UBND. Chỉ huy trưởng công trường và Đội ngũ Tư vấn giám sát chịu trách nhiệm duy trì hệ thống cảnh báo quang học, camera giám sát góc quay 360 độ và rào chắn an toàn 24/7 xung quanh chân tháp, tuyệt đối cấm nâng tải vượt ra ngoài ranh giới cho phép trong giờ cao điểm đô thị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Chủ đầu tư và Ban Quản lý dự án bất động sản cao tầng: Cung cấp công cụ định lượng khoa học giúp đánh giá năng lực an toàn của các nhà thầu thi công, kiểm soát chi phí rủi ro tiềm ẩn và bảo vệ uy tín thương hiệu dự án xuyên suốt chu kỳ xây dựng.

2. Chỉ huy trưởng, Cán bộ an toàn chuyên trách và Kỹ sư công trường: Sử dụng trực tiếp ma trận 33 mối quan hệ nhân quả và mạng BBNs để xây dựng bảng kiểm tra an toàn hằng ngày (checklist), nhận diện sớm các nguy cơ mất an toàn tại chân móng và hệ giằng neo để xử lý kịp thời.

3. Đơn vị cung cấp, cho thuê và bảo dưỡng thiết bị nâng hạ: Nắm vững các tiêu chuẩn kỹ thuật móng, yêu cầu lắp dựng bộ gông leo tầng và quy chuẩn hồ sơ kiểm định theo QCVN 29:2016/BLĐTBXH, từ đó nâng cao tuổi thọ thiết bị và chuẩn hóa quy trình bảo dưỡng cơ điện định kỳ.

4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Quản lý xây dựng, Kỹ thuật công trình: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp giữa lý thuyết xác suất Bayes, kỹ thuật phân tích thống kê đa biến và ứng dụng phần mềm MSBNx trong quản trị an toàn lao động hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao mô hình Mạng niềm tin Bayes (BBNs) lại vượt trội hơn các phương pháp phân tích an toàn truyền thống? Mô hình BBNs cho phép định lượng hóa các biến số không chắc chắn và biểu diễn trực quan 33 mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa các yếu tố rủi ro. Khác với các phương pháp định tính đơn thuần, BBNs có khả năng cập nhật liên tục xác suất hậu nghiệm khi tiếp nhận dữ liệu mới từ hiện trường thực tế, giúp dự báo chính xác xác suất rủi ro theo từng thời điểm.

2. Những nhóm yếu tố nào có ảnh hưởng lớn nhất đến nguy cơ xảy ra tai nạn cần trục tháp? Kết quả phân tích thống kê khẳng định nhóm Yếu tố con người và Quản lý an toàn có tác động mạnh mẽ nhất, với điểm ảnh hưởng trung bình vượt trên 4,0 trên thang 5 mức độ. Sự thiếu hụt kinh nghiệm của người vận hành, việc móc cáp sai quy chuẩn và thiếu sót trong kiểm tra hiện trường là những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hơn 70% các vụ sự cố.

3. Thời hạn kiểm định kỹ thuật an toàn đối với cần trục tháp tại Việt Nam được quy định như thế nào? Theo quy định tại QTKĐ 01-2016/BXD, thời hạn kiểm định kỹ thuật an toàn định kỳ cho cần trục tháp hoạt động bình thường là 1 năm một lần. Tuy nhiên, đối với các thiết bị đã qua sử dụng trên 12 năm tính từ thời điểm chế tạo, thời hạn kiểm định bắt buộc rút ngắn xuống 6 tháng một lần nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối.

4. Mô hình BBNs trong luận văn có thể tùy biến áp dụng cho các dự án xây dựng khác nhau không? Mô hình hoàn toàn có tính linh hoạt và khả năng tùy biến cao. Khi áp dụng cho một công trình mới, người quản lý chỉ cần cập nhật trạng thái thực tế của 22 biến số đầu vào (như điều kiện mặt bằng, năng lực thợ cẩu, tốc độ gió trung bình) vào phần mềm MSBNx để nhận được kết quả dự báo xác suất rủi ro riêng biệt cho dự án đó.

5. Thi công trong điều kiện mặt bằng đô thị chật hẹp làm gia tăng rủi ro cần trục tháp ra sao? Tại các khu đô thị lớn, mặt bằng chật hẹp khiến bán kính quay của tay cần cẩu thường vượt ra ngoài ranh giới đất dự án, đe dọa trực tiếp người đi đường và công trình lân cận. Yếu tố này chiếm tỷ trọng lớn trong 14,91% số vụ tai nạn vật rơi và đòi hỏi phải áp dụng nghiêm ngặt Quyết định 73/2011/QĐ-UBND về khoanh vùng nguy hiểm.

Kết luận

• Luận văn đã nhận diện và kiểm định thành công 22 yếu tố cốt lõi ảnh hưởng đến an toàn cần trục tháp trên các công trường xây dựng nhà cao tầng tại Việt Nam.
• Thiết lập hoàn chỉnh ma trận 33 mối quan hệ nhân quả và xây dựng mô hình mạng niềm tin Bayes (BBNs) hỗ trợ dự báo rủi ro an toàn một cách khoa học.
• Ứng dụng thành công phần mềm MSBNx để định lượng xác suất sự cố và kiểm chứng thực nghiệm hiệu quả tại dự án nhà cao tầng ở tỉnh Bình Dương.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện về đào tạo nhân sự, kiểm định thiết bị, quy hoạch tổng mặt bằng và ứng dụng công nghệ mô phỏng rủi ro.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị kéo dài từ 3 đến 6 tháng nhằm giúp các doanh nghiệp xây dựng chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý an toàn bị động sang dự báo rủi ro chủ động, hướng tới mục tiêu không tai nạn lao động trong thi công công trình cao tầng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1  Xây dựng mối quan hệ nguyên nhân – kết quả giữa các biến rủi ro an toàn tác động trực tiếp, gián tiếp đến cần trục tháp.  Xây dựng mô hình tổng quát giúp các nhà quản lý, nhà thầu thi công lường trước khả năng xảy ra tai nạn cần trục tháp đối với công trình mình đang thi công, từ đó giúp họ kiểm soát, đưa ra các giải pháp hạn chế và giảm thiểu nguy cơ mất an toàn. Đóng góp dự kiến của đề tài 1. Tính học thuật Nghiên cứu góp phần xác định 24 yếu tố ảnh hưởng đến an toàn cần trục tháp trên công trường, đồng thời sử dụng công cụ BBNs xây dự mô hình dự báo từ 22 yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất để đánh giá mức độ an toàn.

Tính thực tiễn Thực tế, sự phức tạp trong môi trường xây dựng luôn tiềm ẩn những rủi ro an toàn do nhiều nguyên nhân khác nhau không lường trước được. Do đó, việc nghiên cứu xác định những yếu tố ảnh hưởng đến an toàn cần trục tháp là cần thiết nhằm đảm bảo an toàn tính mạng người lao động, người dân cũng như chi phí dự án và tránh các sự cố đáng tiếc xảy ra. Trong giới hạn về các nguồn lực nghiên cứu, đề tài góp phần xác định những yếu tố ảnh hưởng lớn đến hoạt động an toàn của cần trục tháp trên công trường. Kết quả phân tích, thống kê nhận dạng các nguyên nhân ảnh hưởng nhiều nhất để kiểm soát và ngăn ngừa.

Qua đó, giúp các nhà thầu thi công, quản lý ATLĐ, TVGS, QLDA, … có thêm công cụ để quản lý vận hành an toàn cần trục tháp. Trang 16 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN 2. An toàn An toàn là tình trạng không gây chấn thương, nguy hiểm đến tính mạng, ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động và hư hỏng máy, thiết bị, dây chuyền, quá trình công nghệ sản xuất [10]. An toàn là trạng thái mà khả năng gây hại cho người hoặc hủy hoại tài sản được giảm thiểu và duy trì tại hoặc dưới mức độ chấp nhận được thông qua quá trình liên tục nhận dạng mối nguy hiểm và quản lý rủi ro [11].

An toàn lao động trong thi công xây dựng công trình là hệ thống các biện pháp về tổ chức và quản lý, điều hành trên công trường nhằm cải thiện điều kiện lao động và ngăn chặn tai nạn lao động trong thi công xây dựng công trình [12]. Tai nạn Tai nạn, còn gọi là chấn thương không chủ ý, là một sự kiện không mong muốn, ngẫu nhiên và không có kế hoạch, dẫn đến bị thương hoặc chết người. Tai nạn có thể được ngăn chặn nếu tránh được hoàn cảnh dẫn đến tai nạn, hoặc hành động ngay trước khi nó xảy ra (wikipedia). Tai nạn lao động là tai nạn xảy ra trong quá trình lao động do kết quả của sự tác động đột ngột từ bên ngoài của các yếu tố nguy hiểm có thể gây chết người hoặc làm tổn thương hoặc làm phá huỷ chức năng hoạt động bình thường của một bộ phận nào đó trên cơ thể (wikipedia).

Tai nạn lao động được chia làm 3 loại:  Tai nạn lao động chết người  Tai nạn lao động nặng  Tai nạn lao động nhẹ 2. Rủi ro Rủi ro là sự không chắc chắn hoặc mối nguy hiểm bất lợi, là khả năng xảy ra một kết quả không mong muốn và có thể đo lường được [13]. Rủi ro có 2 loại: Rủi ro có lợi và rủi ro bất lợi. Trang 17 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2 Rủi ro bao gồm 3 yếu tố: xác suất xảy ra (Probability), khả năng ảnh hưởng đến đối tượng (Impacts on objectives) và thời lượng ảnh hưởng (Duration).

Bản chất rủi ro là sự không chắc chắn (uncertainty), nếu chắc chắc (xác suất bằng 0% hoặc 100%) thì không gọi là rủi ro.1 Quản lý rủi ro trong chu kỳ sống dự án [13] Quản lý rủi ro là những quá trình có liên quan tới việc nhận dạng, phân tích và đáp ứng lại với sự không chắc chắn trong suốt chu kỳ sống của dự án [14]. Quản lý rủi ro là một phần của QLDA quyết định sự thành công hay thất bại của dự án. Nhận dạng Phân tích Phát triển Kiểm soát rủi ro rủi ro ứng phó rủi ro Hình 2.2 Quá trình quản lý rủi ro Quá trình quản lý rủi ro là liên tục nhận dạng những rủi ro và sự không chắc chắn có thể xảy ra để đưa vào phân tích, ước lượng xếp hạng mức độ ảnh hưởng khi xảy ra. Từ đó, chúng ta phát triển ứng phó phù hợp với những rủi ro đã được phân tích (loại bỏ rủi ro, giảm thiểu rủi ro, chuyển rủi ro hay chấp nhận rủi ro).

Cuối cùng, kiểm soát rủi ro khi thực hiện là khâu quan trọng bởi môi trường làm việc liên tục thay đổi nên cần thiết theo dõi và kiểm soát để đánh giá mức độ rủi ro và phản ứng một cách phù hợp với thực tế. Trang 18 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2 2. Cần trục tháp 2. Định nghĩa Cần trục tháp hay còn gọi là cẩu tháp, là loại cần trục có bộ phận thân tháp lắp ráp từ các đoạn tháp rời tăng dần theo chiều cao của công trình, có tầm với rất lớn.

Cấu tạo chung Cần trục tháp có một thân tháp cao từ 30 m đến 75 m. Phía gần đỉnh tháp có gắn cần dài 12 m đến 50 m bằng chốt bản lề. Một đầu cần còn lại được treo bằng cáp hoặc thanh kéo đi qua đỉnh tháp.3 Cấu tạo chung của cần trục tháp [15] Trang 19 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2 Cấu tạo chung gồm 2 phần:  Phần quay bố trí các cơ cấu công tác gồm: tời nâng vật, tời nâng cần, tời kéo xe con, cơ cấu quay, đối trọng, trang thiết bị điện và các thiết bị an toàn.  Phần không quay có thể đặt cố định trên nền hoặc có khả năng di chuyển trên ray nhờ cơ cấu di chuyển Tất cả các cơ cấu của cần trục đều được điều khiển từ buồng lái (cabin) treo trên cao gần đỉnh tháp.

Công dụng Cần trục tháp dùng để vận chuyển vật liệu xây dựng và các cấu kiện xây dựng lên cao. Cần trục tháp thường được sử dụng để thi công nhà cao tầng, trụ cầu lớn, công trình thủy điện có độ cao lớn, khối lượng công việc nhiều và trong một thời gian thi công dài. Phân loại Dựa trên đặc điểm làm việc của thân tháp thì cần trục tháp chia làm 2 loại:  Cần trục tháp có thân tháp quay.  Cần trục tháp có thân tháp không quay (đầu tháp quay).

Dựa vào dạng cần, chia 2 loại:  Cần trục tháp có cần nâng hạ.  Cần trục tháp có cần đặt nằm ngang. Dựa vào khả năng di chuyển:  Cần trục tháp đặt cố định.  Cần trục tháp di chuyển trên ray.

Dựa vào khả năng thay đổi độ cao, có các loại sau:  Cần trục tháp tự nâng, tăng dần độ cao bằng cách nối dài thêm thân tháp.  Cần trục tháp tự leo, cần trục leo dần lên cao theo sự phát triển độ cao của công trình.  Cần trục tháp không thay đổi được độ cao. Cần trục tháp sử dụng phổ biến Cần trục tháp được sử dụng phổ biến trên công trường xây dựng ở Việt Nam là loại: cần trục tháp có cần đặt nằm ngang và cần trục tháp có cần nâng hạ.

Trang 20 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2 Cần trục tháp có cần đặt nằm ngang, phải dùng cơ cấu xe con di chuyền trên tay cần để thay đổi tầm với [15]. Thân tháp được neo vào công trình nên đảm bảo ổn định cho cần trục khi hoạt động. Do thân tháp cố neo cố định vào công trình nên mâm quay cùng các phần quay được của cần trục phải đặt trên cao tại đỉnh thân tháp. Cấu tạo của phần quay của cần trục bao gồm: Mâm quay có tâm trùng với tâm trụ tháp (trục máy).

Bên trên mâm quay là 2 tay cần đặt ở 2 phía đối diện của trục máy là tay cần đối trọng và tay cần chính nâng vật cẩu. Trên đỉnh cao nhất nối dài của thân tháp phía trên mâm quay là bu-ly đỡ cáp treo cần chính. Cáp treo cần chính vắt qua bu-ly treo cần để neo vào đối trọng đặt trên cao tại đầu mút tay cần đối trọng. Buồng lái (cabin) được treo cùng phía với tay cần chính tại phần trên mâm quay.4 Cần trục tháp có cần đặt nằm ngang Phần thân và đế cần trục tháp thường có 2 dạng bố trí cố định trên mặt bằng:  Dạng bố trí bên cạnh công trình, nối dần các đốt theo suốt chiều cao và neo dần vào các tầng kết cấu công trình xây dựng đã được thi công xong.

Trang 21 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2  Dạng thứ hai là cần trục tháp tự leo trong lồng thang máy bên trong mặt bằng công trình.5 Cần trục tháp có cần nâng hạ Cần trục tháp có cần nâng hạ, sử dụng tay cần nâng hạ để thay đổi tầm với thay vì xe con di chuyển. Cấu tạo này là khác biệt cơ bản của 2 dạng cần trục trên, ngoài ra các bộ phận khác của 2 loại cần trục này đều có cấu tạo tương tự nhau. Các yêu cầu kỹ thuật đối với cần trục tháp 2. Lựa chọn cần trục tháp Theo Tiêu chuẩn TCVN 7549-3:2007 Cần trục – Sử dụng an toàn – Phần 3: Cần trục tháp [16] yêu cầu về việc lựa chọn cần trục tháp phải tính đến các vấn đề:  Khối lượng, kích thước và các đặc điểm của tải;  Tốc độ vận hành, bán kính, chiều cao nâng và các khoảng chuyển động;  Số lượng tần suất và các kiểu thao tác nâng;  Khoảng thời gian yêu cầu đối với cần trục hoặc tuổi thọ dự tính đối với một cần trục được lắp đặt cố định;  Địa điểm, mặt đất và điều kiện môi trường hoặc các hạn chế phát sinh do sử dụng các công trình hiện có; Trang 22 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2  Không gian lối vào cho cần trục, lắp ráp, di chuyển, vận hành và tháo dỡ cần trục;  Các yêu cầu riêng bất kỳ cho vận hành hoặc các giới hạn phải tuân thủ.

 Vận tốc gió có thể hạn chế việc sử dụng các cần trục tháp ở các địa điểm xác nhận và có thể yêu cầu phải giới hạn chiều cao của tháp hoặc chiều dài của cần;  Đặc điểm chính của các kiểu cần trục tháp thông dụng như đã quy định trong ISO 4306-3.