Luận văn thạc sĩ về an ninh môi trường làng nghề Dương Liễu, Hoài Đức, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh an ninh môi trường làng nghề trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới nghiên cứu trường hợp làng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thị Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tuấn Anh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: An Ninh Môi Trường Làng Nghề Trong Bối Cảnh Xây Dựng Nông Thôn Mới (Nghiên Cứu Trường Hợp Làng Chế Biến Nông Sản Dương Liễu, Hoài Đức, Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.6. Khung phân tích
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Dẫn nhập
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trường trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trường trên thế giới
• 1.2.2. Tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trường tại Việt Nam
• 1.3. Các khái niệm và lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu
• 1.3.1. Các khái niệm chính
• 1.3.2. Các lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu
• 1.4. Địa bàn nghiên cứu - làng nghề Dương Liễu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp phân tích tài liệu
• 1.5.2. Phương pháp quan sát
• 1.5.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 1.5.4. Phương pháp khảo sát xã hội học
• 2. CHƯƠNG 2: AN NINH MÔI TRƯỜNG Ở LÀNG NGHỀ DƯƠNG LIỄU TRÊN BÌNH DIỆN CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI
• 2.1. Ô nhiễm môi trường và tiềm ẩn xung đột xã hội
• 2.2. Bất cập trong quản lý, sử dụng tài nguyên môi trường và những căng thẳng xã hội
• 2.2.1. Bất cập trong quản lý đối với việc xử lý chất thải tạo nên căng thẳng xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: AN NINH MÔI TRƯỜNG Ở LÀNG NGHỀ DƯƠNG LIỄU TRÊN BÌNH DIỆN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ ĐẢM BẢO SỨC KHỎE DÂN CƯ
• 3.1. Ô nhiễm môi trường tạo nên rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế
• 3.2. Môi trường làng nghề và những rủi ro đối với sức khỏe dân cư
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về an ninh môi trường tại làng nghề Dương Liễu

Nghiên cứu an ninh môi trường tại làng nghề Dương Liễu là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới. Làng nghề này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế mà còn đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường. Việc hiểu rõ về an ninh môi trường sẽ giúp các nhà quản lý và cộng đồng địa phương có những biện pháp phù hợp để bảo vệ môi trường sống.

1.1. Khái niệm an ninh môi trường và tầm quan trọng

An ninh môi trường được hiểu là sự bảo vệ và duy trì các yếu tố môi trường cần thiết cho sự sống. Tại làng nghề Dương Liễu, an ninh môi trường không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của làng nghề.

1.2. Bối cảnh xây dựng nông thôn mới tại Dương Liễu

Xây dựng nông thôn mới tại Dương Liễu đã tạo ra nhiều cơ hội phát triển cho làng nghề. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao về việc bảo vệ môi trường, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và an toàn cho cộng đồng.

II. Thách thức an ninh môi trường tại làng nghề Dương Liễu

Làng nghề Dương Liễu đang phải đối mặt với nhiều thách thức về an ninh môi trường. Ô nhiễm do nước thải, khí thải và rác thải là những vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân mà còn cản trở sự phát triển kinh tế của làng nghề.

2.1. Ô nhiễm nước và tác động đến sức khỏe

Ô nhiễm nước tại Dương Liễu chủ yếu do nước thải từ các hoạt động sản xuất nông sản. Điều này dẫn đến nguy cơ cao về các bệnh liên quan đến nước, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân.

2.2. Ô nhiễm không khí và rác thải

Ô nhiễm không khí từ các hoạt động sản xuất và việc xử lý rác thải không đúng cách đã tạo ra môi trường sống không an toàn. Người dân thường xuyên phải hít thở không khí ô nhiễm, dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

III. Phương pháp nghiên cứu an ninh môi trường tại Dương Liễu

Để nghiên cứu an ninh môi trường tại làng nghề Dương Liễu, các phương pháp nghiên cứu đa dạng đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát xã hội học, phỏng vấn sâu và phân tích tài liệu. Những phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Khảo sát xã hội học

Khảo sát xã hội học được thực hiện để thu thập ý kiến của người dân về các vấn đề môi trường. Dữ liệu thu thập từ khảo sát giúp hiểu rõ hơn về nhận thức và thái độ của cộng đồng đối với an ninh môi trường.

3.2. Phỏng vấn sâu với các chuyên gia

Phỏng vấn sâu với các chuyên gia trong lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững cung cấp cái nhìn sâu sắc về các vấn đề an ninh môi trường tại Dương Liễu. Những thông tin này rất hữu ích cho việc đề xuất giải pháp.

IV. Giải pháp cải thiện an ninh môi trường tại Dương Liễu

Để cải thiện an ninh môi trường tại làng nghề Dương Liễu, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.1. Tăng cường quản lý chất thải

Cần có các biện pháp quản lý chất thải hiệu quả hơn, bao gồm việc thu gom và xử lý rác thải đúng cách. Điều này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Tổ chức các chương trình giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường cho người dân là rất cần thiết. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp cộng đồng chủ động hơn trong việc bảo vệ môi trường sống.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về an ninh môi trường tại làng nghề Dương Liễu đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng và các giải pháp khả thi. Những kết quả này không chỉ có giá trị trong việc cải thiện môi trường mà còn hỗ trợ cho các chính sách phát triển bền vững tại địa phương.

5.1. Đánh giá tác động của ô nhiễm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng ô nhiễm môi trường có tác động tiêu cực đến sức khỏe và đời sống của người dân. Việc đánh giá này giúp các nhà quản lý có cái nhìn rõ hơn về tình hình thực tế.

5.2. Đề xuất chính sách bảo vệ môi trường

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các chính sách bảo vệ môi trường cần được đề xuất và thực hiện. Những chính sách này sẽ góp phần cải thiện an ninh môi trường tại Dương Liễu và thúc đẩy phát triển bền vững.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu an ninh môi trường tại làng nghề Dương Liễu đã chỉ ra nhiều thách thức và cơ hội. Việc bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia tích cực của cộng đồng. Tương lai của làng nghề phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề môi trường một cách hiệu quả.

6.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Chỉ có sự chung tay mới có thể tạo ra những thay đổi tích cực.

6.2. Hướng tới phát triển bền vững

Phát triển bền vững là mục tiêu cuối cùng trong việc xây dựng nông thôn mới. Đảm bảo an ninh môi trường sẽ góp phần quan trọng vào việc đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông thôn, các làng nghề truyền thống đóng vai trò động lực thúc đẩy kinh tế nhưng đồng thời cũng tạo ra những thách thức nghiêm trọng về an ninh phi truyền thống. Nghiên cứu trường hợp tại xã Dương Liễu, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội cho thấy một bức tranh toàn diện về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế làng nghề và bài toán an ninh môi trường. Với tổng diện tích tự nhiên 431,93 ha và dân số 14.402 người phân bổ trong 3.497 hộ gia đình, Dương Liễu là một trong những trung tâm chế biến nông sản lớn nhất miền Bắc. Toàn xã có tới 3.120 hộ tham gia sản xuất tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ liên quan, chiếm gần 90% tổng số hộ dân trên địa bàn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ áp lực quá tải môi trường khi làng nghề mỗi ngày tiêu thụ hàng nghìn tấn nông sản thô, cung ứng ra thị trường khoảng 150-200 tấn tinh bột dong và khoảng 60.000 tấn tinh bột sắn mỗi năm. Quá trình chế biến tạo ra lượng chất thải khổng lồ với 9.589 m3 nước thải sản xuất cùng 1.610 m3 nước thải sinh hoạt mỗi ngày đêm, phần lớn chưa qua xử lý đạt chuẩn. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích có hệ thống thực trạng ô nhiễm môi trường, nhận diện các bất cập trong quản lý tài nguyên và đánh giá tác động của chúng đối với an ninh trật tự xã hội, phát triển kinh tế và sức khỏe cộng đồng.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 14 cụm dân cư thuộc xã Dương Liễu trong tiến trình địa phương triển khai Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2012-2018. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ thực tiễn giúp địa phương hoàn thiện tiêu chí số 17 về môi trường – tiêu chí duy nhất chưa đạt trọn vẹn trong số 19 tiêu chí nông thôn mới, qua đó hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho khu vực nông thôn ngoại thành Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề an ninh môi trường thông qua hai hệ thống lý thuyết xã hội học nền tảng là Lý thuyết Xung đột môi trường và Lý thuyết Xã hội rủi ro.

Lý thuyết Xung đột môi trường của Libiszewski, Manson và Spillmann được vận dụng để lý giải cách thức suy thoái tài nguyên và ô nhiễm môi trường chuyển hóa thành các xung đột xã hội. Theo Libiszewski, khi khả năng tự làm sạch của môi trường bị quá tải do xả thải vượt ngưỡng, không gian sống bị thu hẹp sẽ làm nảy sinh tương tác xung khắc giữa các nhóm xã hội. Manson và Spillmann bổ sung rằng xung đột nảy sinh từ sự bất đối xứng về lợi ích: một nhóm chủ thể hưởng lợi từ việc khai thác hệ thống môi trường trong khi chuyển giao ngoại ứng tiêu cực và thiệt hại sang cho các nhóm dân cư khác.

Lý thuyết Xã hội rủi ro của Ulrich Beck và Anthony Giddens cung cấp khung nhìn về các hiểm họa do con người tạo ra thông qua tiến trình công nghệ hóa và sản xuất quy mô lớn. Beck chỉ ra rằng các rủi ro môi trường hiện đại mang tính chất phi địa phương hóa, không bị giới hạn trong không gian hành chính ban đầu và không thể bồi hoàn hoàn toàn bằng vật chất. Các khái niệm then chốt được vận hành trong nghiên cứu gồm: an ninh phi truyền thống, an ninh môi trường làng nghề theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, xung đột môi trường liên vùng và rủi ro sinh thái học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp đa dạng các nguồn dữ liệu định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

Nguồn dữ liệu định lượng được khai thác từ bộ dữ liệu của đề tài cấp Đại học Quốc gia Hà Nội do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh làm chủ nhiệm với cỡ mẫu khảo sát đại diện gồm 320 hộ gia đình tại 14 xóm của xã Dương Liễu. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng dựa trên mật độ sản xuất và ngành nghề đặc trưng của từng khu vực như xóm Đoàn Kết, Gia, Me Táo, Hợp Nhất. Dữ liệu khảo sát được xử lý và phân tích thống kê thông qua phần mềm SPSS 20.0 và môi trường ngôn ngữ R, giúp kiểm định mối tương quan giữa mức độ ô nhiễm và chỉ số căng thẳng xã hội.

Nguồn dữ liệu định tính được thu thập thông qua 12 cuộc phỏng vấn sâu thực địa đối với cán bộ quản lý cấp xã, đại diện hội đoàn thể, chủ cơ sở sản xuất quy mô lớn và người dân chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tháng 3/2017 đến tháng 3/2018. Bên cạnh đó, phương pháp quan sát tham dự được tiến hành liên tục từ tháng 3/2017 đến tháng 6/2018 nhằm ghi nhận hiện trạng dòng chảy xả thải, các điểm tập kết bã sắn và quy trình vận hành sản xuất thực tế tại địa bàn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thực nghiệm chỉ ra bốn phát hiện cốt lõi về hiện trạng môi trường và an ninh xã hội tại làng nghề Dương Liễu:

Thứ nhất, mức độ ô nhiễm chất thải lỏng ở mức báo động nghiêm trọng. Khảo sát định lượng cho thấy 74,3% số cơ sở sản xuất có phát sinh chất thải lỏng trong quy trình chế biến. Đáng chú ý, có tới 70,4% tổng số cơ sở thừa nhận xả trực tiếp nước thải chưa qua xử lý vào hệ thống rãnh hở của làng, trong khi chỉ có 3,9% cơ sở có áp dụng biện pháp xử lý sơ bộ trước khi thải ra môi trường. Tổng lưu lượng nước thải phát sinh lên tới 11.199 m3/ngày đêm, vượt xa khả năng tự phân hủy của hệ thống thủy văn địa phương.

Thứ hai, ô nhiễm chất thải rắn và khí thải gia tăng theo mùa vụ. Khối lượng chất thải rắn phát sinh tại xã ước tính hơn 5.000 tấn/năm, tương đương khoảng 14 tấn/ngày, chủ yếu là bã dong riềng và vỏ sắn. Vào vụ sản xuất cao điểm từ tháng 9 đến tháng 12 âm lịch, việc đốt than phục vụ nấu mạch nha và tráng miến làm nồng độ các khí độc hại như CO, CO2, SO2 cùng bụi mịn tăng cao đột biến.

Thứ ba, sự hình thành các điểm nóng xung đột môi trường liên vùng. Nước thải từ Dương Liễu theo hệ thống kênh dẫn T2 và T26 chảy qua các xã hạ lưu như Sơn Đồng, Vân Canh, Lại Yên, Yên Sở. Sự ô nhiễm kéo dài khiến người dân vùng hạ lưu bức xúc, dẫn đến hành động chặn dòng chảy kênh thoát nước, gây ngập úng cục bộ và làm gia tăng căng thẳng hành chính giữa các địa phương lân cận.

Thứ tư, nguy cơ sụt lún địa chất do khai thác nước ngầm tầng sâu trái phép. Do nhu cầu nước rửa nông sản rất lớn, nhiều hộ gia đình đã tự ý khoan giếng tầng sâu trên 60 mét bằng ống phi 60 mà không đăng ký cấp phép, làm sụt giảm nghiêm trọng mực nước ngầm cục bộ và tiềm ẩn rủi ro tai biến địa chất.

Thảo luận kết quả

Thực trạng xả thải tại Dương Liễu phản ánh rõ nét nghịch lý giữa tăng trưởng kinh tế cá thể và chi phí môi trường ngoại hóa. Về mặt phân bố dữ liệu, sự chênh lệch giữa tỷ lệ cơ sở xả thải trực tiếp (70,4%) và tỷ lệ cơ sở có hệ thống xử lý (3,9%) có thể được trình bày rõ ràng thông qua biểu đồ cơ cấu xả thải hình tròn, phản ánh sự thiếu hụt nghiêm trọng về hạ tầng kỹ thuật môi trường cấp cơ sở.

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này là do công nghệ chế biến tại địa phương vẫn mang tính phân tán, chắp vá và tận dụng máy móc cơ khí tự chế nhằm tối đa hóa lợi nhuận trước mắt. Đáng chú ý, kết quả khảo sát ghi nhận 88,8% người dân trong làng cho rằng họ không có xung đột trực tiếp với các hộ xung quanh cùng thôn xóm, trong khi có 9,9% thể hiện sự băn khoăn qua các ý kiến khác. Hiện tượng này minh chứng cho sự "thỏa hiệp ngầm" hay tính đồng thuận xã hội nội bộ: do phần lớn cư dân cùng chia sẻ nguồn thu nhập bình quân khoảng 40 triệu đồng/người/năm từ kinh tế làng nghề nên họ sẵn sàng chấp nhận mức độ ô nhiễm không khí và mùi hôi trong không gian sống của chính mình.

Tuy nhiên, rủi ro môi trường đã bị đẩy ra ngoài ranh giới hành chính của xã. Dự án Nhà máy xử lý nước thải làng nghề Cầu Ngà với công suất thiết kế 20.000 m3/ngày đêm đi vào hoạt động từ tháng 10/2016 nhưng nhanh chóng gặp sự cố tắc nghẽn kỹ thuật do lượng bã thải hữu cơ không được lắng lọc từ nguồn. Dữ liệu dòng chảy ô nhiễm liên vùng nếu được mô hình hóa qua bản đồ GIS sẽ cho thấy rõ hành lang phát tán mùi và chất ô nhiễm dọc theo các tuyến kênh T2 và T26, khẳng định luận điểm của Ulrich Beck về tính chất phi địa phương hóa của các hiểm họa sinh thái hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực chứng, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát suy thoái môi trường và củng cố an ninh trật tự tại địa bàn:

Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và nâng cấp công nghệ phân loại chất thải tại nguồn. Ủy ban nhân dân xã Dương Liễu phối hợp cùng Hợp tác xã Nông nghiệp triển khai lắp đặt hệ thống lưới chắn rác và bể lắng cơ học tại 100% các hộ sản xuất tinh bột, đặt mục tiêu thu gom và tái chế 85% lượng bã sắn thải bỏ làm phân bón hữu cơ và thức ăn chăn nuôi trước năm 2020.

Thứ hai, cải tiến quy trình vận hành Nhà máy xử lý nước thải Cầu Ngà. Đơn vị quản lý vận hành là Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng và Thương mại Phú Điền cần phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Hà Nội tiến hành bảo trì hệ thống lọc tách cặn, khôi phục công suất xử lý 20.000 m3/ngày đêm theo đúng thiết kế ban đầu trong quý II/2019, đảm bảo chất lượng nước xả ra kênh tiêu đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Thứ ba, đẩy nhanh tiến độ di dời các cơ sở chế biến quy mô lớn vào Cụm công nghiệp làng nghề tập trung. Ủy ban nhân dân huyện Hoài Đức cần hoàn thiện phương án giải phóng mặt bằng và phân bổ diện tích đất sản xuất 130 ha, ưu tiên di dời 450 cơ sở chế biến công suất cao ra khỏi khu dân cư xen kẹt trước năm 2021, đồng thời ban hành quy chế nghiêm cấm các hoạt động khoan ngầm tầng sâu trái phép.

Thứ tư, thiết lập cơ chế quản trị môi trường liên xã và quỹ bồi hoàn sinh thái. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội chủ trì cơ chế phối hợp giám sát định kỳ chất lượng nước lưu vực kênh T2 và T26 giữa xã Dương Liễu với các xã hạ lưu gồm Sơn Đồng, Vân Canh, Lại Yên và Yên Sở, nhằm giải quyết triệt để 100% các mâu thuẫn phát sinh và triệt tiêu nguy cơ bùng phát xung đột bạo lực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang tính liên ngành sâu sắc, phù hợp cho nhiều nhóm đối tượng thụ hưởng và ứng dụng thực tiễn:

Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực chứng xác thực phục vụ công tác thẩm định, quy hoạch phát triển cụm công nghiệp nông thôn và đánh giá mức độ hoàn thành Tiêu chí số 17 về Môi trường trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới tại các địa phương có nghề chế biến.

Giảng viên, nghiên cứu viên chuyên ngành Xã hội học và Môi trường học: Tài liệu là minh chứng khoa học điển hình về việc ứng dụng Lý thuyết Xung đột môi trường và Lý thuyết Xã hội rủi ro vào phân tích các biến động an ninh phi truyền thống tại khu vực đồng bằng sông Hồng.

Chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh và nhà quản lý hợp tác xã làng nghề: Cung cấp góc nhìn toàn diện về rủi ro pháp lý, rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng khi không tuân thủ các quy chuẩn bảo vệ môi trường, từ đó định hướng đầu tư công nghệ sản xuất sạch hơn.

Học viên cao học và sinh viên các khối ngành Khoa học Xã hội, Kinh tế phát triển và Quản lý tài nguyên: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát bằng phần mềm chuyên dụng và kỹ thuật thiết kế phỏng vấn sâu thực địa.

Câu hỏi thường gặp

An ninh môi trường làng nghề được định nghĩa như thế nào trong nghiên cứu xã hội học? An ninh môi trường làng nghề là trạng thái đảm bảo các tác động từ ô nhiễm và việc quản lý, khai thác tài nguyên không vượt quá ngưỡng chịu tải sinh thái, không gây phương hại đến sức khỏe cộng đồng, không kìm hãm phát triển kinh tế bền vững và không làm bùng phát các xung đột chính trị - xã hội trong và ngoài khu vực làng nghề.

Tại sao hiện tượng xả thải ở Dương Liễu lại gây mâu thuẫn gay gắt với các xã lân cận? Do địa hình thủy văn, 9.589 m3 nước thải chế biến giàu chất hữu cơ mỗi ngày từ Dương Liễu đổ thẳng vào hệ thống kênh dẫn T2 và T26 chảy qua các xã Sơn Đồng, Yên Đệ, Vân Canh, Lại Yên và Yên Sở. Nước thải phân hủy yếm khí sinh mùi hôi nồng nặc và gây ô nhiễm nguồn nước tưới tiêu của vùng hạ lưu, khiến người dân hạ lưu bức xúc và tổ chức chặn dòng nước thải.

Nguyên nhân chính khiến Nhà máy xử lý nước thải Cầu Ngà công suất 20.000 m3/ngày đêm sớm ngưng hoạt động là gì? Nhà máy được thiết kế để xử lý nước thải thông thường, nhưng các cơ sở sản xuất tại Dương Liễu đã xả trực tiếp nước lẫn một khối lượng bã sắn và bã dong riềng đậm đặc vào hệ thống thoát nước chung. Lượng chất thải rắn hữu cơ này không được thu gom sơ bộ tại nguồn đã gây bồi lắng nghiêm trọng và làm hư hỏng hệ thống lọc cơ khí của nhà máy chỉ sau một thời gian ngắn vận hành thử nghiệm.

Tại sao tỷ lệ mâu thuẫn nội bộ trong làng nghề về vấn đề ô nhiễm lại ghi nhận ở mức rất thấp? Khảo sát chỉ ra 88,8% hộ dân cho rằng không có mâu thuẫn nội bộ vì toàn xã có tới 3.120 hộ cùng tham gia vào chuỗi chế biến hoặc kinh doanh dịch vụ nông sản. Lợi ích kinh tế đan xen mật thiết tạo nên tâm lý chấp nhận sống chung với ô nhiễm, biến ô nhiễm thành một ngoại ứng được cộng đồng nội bộ dung thứ nhưng lại gây ảnh hưởng tiêu cực ra bên ngoài.

Việc khai thác nước ngầm tầng sâu tại làng nghề tiềm ẩn những rủi ro an ninh nào? Hàng trăm hộ chế biến tự ý khoan các giếng ngầm sâu trên 60 mét để lấy nước rửa tinh bột đã gây suy giảm nghiêm trọng tầng nước ngầm nông phục vụ sinh hoạt. Hành vi này không chỉ làm phát sinh bất bình đẳng trong tiếp cận tài nguyên nước giữa các hộ gia đình mà còn tiềm ẩn hiểm họa sụt lún nền đất cục bộ trên diện rộng trong tương lai dài hạn.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành các mục tiêu khoa học và thực tiễn thông qua năm nội dung đúc kết chính:

• Khẳng định tính cấp thiết của việc nghiên cứu an ninh môi trường dưới góc độ xã hội học, làm sáng tỏ mối liên hệ chặt chẽ giữa ô nhiễm sinh thái và nguy cơ mất ổn định trật tự xã hội nông thôn.
• Phản ánh trung thực khối lượng phát thải lớn với 9.589 m3 nước thải và 14 tấn rác thải mỗi ngày đêm tại làng nghề Dương Liễu trong tiến trình hoàn thiện 19 tiêu chí nông thôn mới.
• Nhận diện bản chất xung đột môi trường liên vùng qua trục thoát nước kênh T2 và T26 do sự phân bổ bất bình đẳng giữa lợi ích kinh tế và gánh nặng ô nhiễm.
• Chỉ rõ các nút thắt về hạ tầng kỹ thuật tại Nhà máy xử lý nước thải Cầu Ngà cùng tình trạng khai thác nước ngầm tầng sâu thiếu quy hoạch kiểm soát.
• Thiết lập hệ thống khuyến nghị chính sách toàn diện bao gồm giải pháp công nghệ, quy hoạch cụm công nghiệp tập trung và thể chế giám sát liên xã hội.

Công trình đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho lộ trình quản trị an ninh môi trường giai đoạn 2018-2025. Để biến các phát hiện thành hành động cụ thể, các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng bắt tay vào triển khai các giải pháp xử lý chất thải tại nguồn ngay từ hôm nay nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển làng nghề nông thôn thịnh vượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần nội dung chính và phần kết luận. Phần nội dung chính đƣợc chia thành 3 chƣơng:Chƣơng 1. Cơ sở lý luận, địa bàn nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu.An ninh môi trƣờng ở làng nghề Dƣơng Liễu trên bình diện chính trị - xã hội.An ninh môi trƣờng ở làng nghề Dƣơng Liễu trên bình diện tăng trƣởng kinh tế và đảm bảo sức khỏe dân cƣ. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN, ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Dẫn nhập Chƣơng này sẽ tập trung vào ba nội dung chính, bao gồm: cơ sở lý luận của đề tài, địa bàn nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu. Liên quan cơ sở lý luận của đề tài, tác giả luận văn sẽ trình bày ba vấn đề.Thứ nhất,là tổng quan các nghiên cứu đi trƣớc liên quan đến chủ đề mà luận văn quan tâm nghiên cứu – an ninh môi trƣờng làng nghề. Việc triển khai nội dung này nhằm chỉ ra khoảng trống mà các nghiên cứu đi trƣớc đã triển khai để tránh nghiên cứu lặp lại, đồng thời định hƣớng nội dung cụ thể cho nghiên cứu này.

Thêm nữa, việc tổng quan các nghiên cứu đi trƣớc còn là cơ sở cho việc đề xuất các khái niệm và lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu này.Thứ hai, sau khi tổng quan các nghiên cứu đi trƣớc, phần cơ sở lý luận sẽ trình bày các khái nhiệm then chốt nhƣ là những công cụ quan trọng phục vụ nghiên cứu. Thứ ba, tác giả trình bày các lý thuyết, quan điểm lý thuyết phù hợp cũng sẽ đƣợc trình bày trong phần cơ sở lý luận để làm cơ sở cho việc phân tích các dữ liệu thu đƣợc trên thực địa ở các chƣơng sau. Điểm cần nhấn mạnh ở đây là, trong phần cơ sở lý luận, tác giả luận văn không chỉ trình bày khái niệm, lý thuyết mà còn giải thích cụ thể việc vận dụng các khái niệm, lý thuyết này trong luận văn. Đối với địa bàn nghiên cứu, đây là nội dung thứ hai đƣợc triển khai trong chƣơng này.

Liên quan đến địa bàn nghiên cứu, tác giả luận văn sẽ cung cấp một cái nhìn khái quát về làng nghề Dƣơng Liễu, xã Dƣơng Liễu, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội – nơi triển khai nghiên cứu thực địa cung cấp dữ liệu định tính và định lƣợng phục vụ luận văn này. Ngoài việc giới thiệu chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội,dân số, văn hóa của xã Dƣơng Liễu, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội, tác giả luận văn sẽ tập trung nêu lên những điểm đặc thù về làng nghề Dƣơng Liễu. Đây là cơ sở quan trọng việc triển khai phân tích các nội dung nghiên cứu cụ thể ở các chƣơng tiếp theo. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phần thứ ba của chƣơng này sẽ bàn về phƣơng pháp nghiên cứu.

Trong phần này tác giả sẽ mô tả cụ thể cơ sở dữ liệu, việc thu thập và xử lý dữ liệu phục vụ luận văn. Cần nhấn mạnh ở đây là dữ liệu phục vụ luận văn này đƣợc trích xuất từ bộ dữ liệu của đề tài: “Nghiên cứu đánh giá quá trình thực hiện xây dựng làng nghề gắn với xây dựng nông thôn mới” do Phó giáo sƣ, tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh làm chủ nhiệm đề tài mà tác giả luận văn có tham gia thu thập dữ liệu trên thực tế. Ngoài ra, tác giả luận văn cũng có thực hiện bổ sung một số cuộc khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu nhằm bổ túc những dữ liệu cần thiết mà đề tài “Nghiên cứu đánh giá quá trình thực hiện xây dựng làng nghề gắn với xây dựng nông thôn mới” không cung cấp đƣợc. Dƣới đây, ba nội dung của chƣơng này sẽ lần lƣợt đƣợc triển khai cụ thể.

Tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trƣờng trên thế giới và Việt Nam 1. Tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trƣờng trên thế giới Cho đến nay, nhiều nghiên cứu về an ninh môi trƣờng trên thế giới đã đƣợc công bố. Công trình nghiên cứu đầu tiên đáng lƣu ýlà bài viết “The Problem of Environmental Security of Russia” (Vấn đề an ninh môi trƣờng ở Nga) củaOlga Bashlakova. Qua bài viết này, Olga Bashlakova làm rõ định nghĩa an toàn trên phƣơng diện môi trƣờng (environmental safety) từ dó nhận diện vai trò của an toàn trên phƣơng diện môi trƣờng trong việc đảm bảo an ninh quốc gia.

Tác giả chỉ ra rằng chiến lƣợc an ninh quốc gia của Liên bang Nga bao gồm các vấn đề về an toàn trên phƣơng diện môi trƣờng. An ninh môi trƣờng là một yếu tố then chốt của an ninh quốc gia. Một điểm đáng lƣu ý nữa là, qua bài viết này Olga Bashlakova nhấn mạnh đến giáo dục môi trƣờng trong việc đảm bảo an ninh môi trƣờng ở Liên bang Nga(Olga Bashlakova, 2015). Nghiên cứu thứ hai đáng quan tâm là báo cáo của OECD's Development Assistance Committee:“State-of-the-Art Review on Environment, Security and Development Co-operation” doGeoffrey Dabelko và cộng sự thực hiện.

Báo cáo này cung cấp một cái nhìn tổng thể về những chính sách và các nghiên cứu về 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] biến đổi môi trƣờng, xung đột và an ninh. Báo cáo đi sâu vào một số điểm chính.Trƣớc hết, báo cáo điểm lại các bàn luận về mỗi quan hệ nhân quả giữa biến đổi môi trƣờng và xung đột xã hội. Vấn đề tiếp theo mà báo cáo quan tâm là vai trò của các thiết chế an ninh truyền thống, bao gồm lực lƣợng quân đội, nhất là Bắc Mỹ và châu Âu trong việc phản ứng/ứng phó với biến đổi môi trƣờng và an ninhtiềm tàng cũng nhƣ trên thực tế. Một trong những điểm đáng lƣu ý nữa mà báo cáo đề cập đến là các quan điểm về an ninh môi trƣờng và mối liên hệ giữa môi trƣờng, an ninh con ngƣời và phát triển bền vững.

Nhƣ vậy, nhìn một cách tổng thể báo cáo này đề cập đến mối liên hệ giữa môi trƣờng và an ninh trên một số bình diện đáng lƣu ý nhƣ xung đột xã hội, phát triển bền vững, an ninh con ngƣời và nhất là an ninh môi trƣờng (Geoffrey Dabelko và cộng sự, 2000). Nghiên cứu thứ ba đáng quan tâm là bài viết “The Environmental Dimension to Security Issues” (Những chiều cạnh môi trƣờng của các vấn đề an ninh) của tác giả Norman Myers. Qua bài viết này, Norman Myers nhấn mạnh rằng điều cần thiết là phải vƣợt lên suy nghĩ truyền thống về khái niệm an ninh và phải coi môi trƣờng là một bình diện quan trọng của an ninh. Nói cách khác, an ninh quốc gia không chỉ đơn giản tập trung vào lực lƣợng quân sự mà cònlà những nhân tố môi trƣờng bao gồm các loại tài nguyên nhƣ đất, nƣớc, rừng, hải sản,…vv, và đây cũng là những yếu tố quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Cụ thể là, nếu môi trƣờng bị hủy hoại thì kinh tế sẽ suy giảm, xã hội sẽ nảy sinh các vấn đề và chính trị sẽ bất ổn, hệ quả là xung đột xã hội diễn ra. Nhƣ vậy, an ninh quốc gia không chỉ đơn thuần là lực lƣợng chiến đấu và vũ khí mà còn liên quan đến các yếu khác nhau của hệ thống môi trƣờng (Norman Myers, 1986). Một ơấn phẩm nữa đáng lƣu ý là cuốn sách “Climate Change and Environmental Security” (Biến đổi khí hậu và an ninh môi trƣờng) do Derek S. Gvosdev, and John A.

Cloud làm chủ biên. Cuốn sách này nhấn mạnh rằng biến đổi khí hậu đã và đang diễn ra trên thực tế và thực tế này 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] một phần do các hoạt động của con ngƣời gây nên. Thêm nữa, biến đổi khí hậu ảnh hƣởng đến không chỉ các cộng đồng địa phƣơng, các xã hội, các khu vực mà còn ảnh hƣởng đến an ninh của nƣớc Mỹ. Điều quan trọng nữa mà cuốn sách đề cập đến là những hệ quả của biến đổi khí hậu có thể làm gia tăng khả năng xung đột giữa các xã hội và tạo nên một trật tự thế giới bất ổn.

Nói cách khác, an ninh quốc gia và an ninh quốc tế có liên hệ chặt chẽ với biến đổi khí hậu (Derek S. Gvosdev, and John A. Liên quan đến an ninh môi trƣờng ở khu vực Châu Á Thái Bình Dƣơng, cuốn sách “Environmental Security in the Asia-Pacific” (An ninh môi trƣờng ở khu vực Châu Á Thái Bình Dƣơng) do Watson, I., Pandey, C làm chủ biên là công trình đáng quan tâm. Qua cuốn sách này, các tác giả bàn đến những chiều cạnh khác nhau của vấn đề môi trƣờng ở một loạt nƣớc trong khu vực nhƣ Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zeland.

Các tác giả tâp trung vào cả quan hệ Nam – Bắc và quan hệ Nam – Nam để đi đến sự thấu hiểu đối với những vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu trên cơ sở thực tiễn an ninh môi trƣờng ở khu vực Châu Á Thái Bình Dƣơng (Watson, I. Nhìn một cách tổng thể, các công trình nghiên cứu đáng lƣu ý đi trƣớc trên thế giới trong lĩnh vực an ninh môi trƣờng đã nhấn mạnh đến chiều cạnh môi trƣờng trong quan niệm và trong thực tiễn an ninh ở nhiều khu vực trên thế giới. Các công trình nghiên cứu đáng lƣu ý đi trƣớc cũng đề cập đến an ninh môi trƣờng trong mối liên hệ với các loại tài nguyên khác nhau. Ngoài ra, một số nghiên cứu đi sâu phân tích mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và đảm bảo an ninh.

Nhƣ vậy, từ các nghiên cứu đáng lƣu ý trên thế giới trong lĩnh vực an ninh môi trƣờng, chúng ta thấy vấn đề an ninh môi trƣờng đƣợc bàn đến trên nhiều bình diện khác nhau. Góp phần tìm hiểu chủ đề an ninh môi trƣờng mà các tác giả nƣớc ngoài đã đề cập đến, luận văn này mở rộng thêm sự hiểu biết đối với vấn đề an ninh môi trƣờng trên phƣơng diện an ninh môi trƣờng làng nghề ở một địa phƣơng cụ thể của Việt Nam. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan các nghiên cứu về an ninh môi trường tại Việt Nam Ở Việt Nam, cho đến nay một số ấn phẩm đáng lƣu ý liên quan đến an ninh môi trƣờng đã đƣợc công bố.

Trƣớc hết là “Giáo trình An ninh môi trƣờng” của Nguyễn Đình Hoè xuất bản năm 2003. Cuốn sách này đề cập đến một số chủ đề đáng quan tâm nhƣ an ninh môi trƣờng liên quan đến sử dụng và tranh chấp đất đai; suy thoái tài nguyên và an ninh môi trƣờng; an ninh môi trƣờng và suy thoái tài nguyên nƣớc; an ninh môi trƣờng liên quan đến sự cố kỹ thuật; ô nhiễm môi trƣờng và an ninh môi trƣờng,…vv.