Chương 1: Tổng quan về hoạt động phòng, chống rửa tiền Chương 2: Nhóm Châu Á- Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) Chương 3: Việt Nam- Thành viên APG: Thực trạng, xu hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về chống rửa tiền 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN 1.1- Lý luận chung cho hoạt động phòng, chống rửa tiền 1.1- Khái niệm về rửa tiền “Rửa tiền” theo nghĩa đen là một hành động làm sạch đồng tiền bị nhuốm bẩn bằng các cách khác nhau: lau, chải, giặt, rửa qua nước,. Kết quả là, cái bụi bẩn thông thường trên các đồng tiền thật có thể gột rửa nhanh chóng mà không tốn kém nhiều công sức. “Rửa tiền” theo nghĩa bóng của nó được coi là một chuỗi những hành động nhằm che giấu nguồn gốc đồng tiền có được từ những hoạt động phi pháp như buôn lậu, buôn bán ma tuý, tham nhũng. Từ rửa tiền (money laundering) là một từ hình tượng diễn tả một cách bóng bảy nhưng khá chính xác hành động nhằm tẩy sạch đồng tiền.Đồng tiền, như tục ngữ phương Tây đã từng nói, vốn không có mùi, có nghĩa dù bẩn dù sạch, nó vẫn được mọi người quý trọng như nhau vì đều có quyền năng “có tiền mua tiên cũng được”.
Nhưng đồng tiền phi pháp, theo một nghĩa bóng, là những đồng tiền đã nhuốm bẩn, thậm chí vấy máu. Và những tên tội phạm khi được những đồng tiền đó, thường tìm cách “rửa” chúng, tức là muốn biến chúng thành những đồng tiền “sạch”, những đồng tiền có nguồn gốc hợp pháp, để cho những tài sản mua được từ những đồng tiền đó sau này cũng sẽ mang tính hợp pháp, có thể chuyển nhượng, mua bán một cách hợp pháp, công khai và để lại cũng một cách hợp pháp, với tư cách là di sản thừa kế cho con cái của họ sau này, khi mà họ đã “rửa tay gác kiếm”. Rửa tiền trên thế giới hiện nay không những chỉ là vấn đề của tư pháp hình sự mà còn là vấn đề của kinh tế vĩ mô bởi (xét tới lượng tiền bị dính líu 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tới) nó có khả năng làm bất ổn các định chế tài chính và các hệ thống tài chính, thậm chí cả một nền kinh tế. Nhiều thể chế trong khu vực Châu Á/ Thái Bình Dương đã đưa các Ngân hàng Trung ương, Bộ tài chính, Bộ Tư pháp và các cơ quan thực thi pháp luật vào chiến lược phòng chống rửa tiền của mình.
Rửa tiền không phải là một hiện tượng mới mẻ, nó cũng xưa như chính tội ác. Từ hàng ngàn năm nay, những kẻ phạm tội đều tìm mọi cách che dấu nguồn gốc của những đồng tiền tội lỗi với một lý do giản đơn là không muốn bị các cơ quan chức năng cũng như những người khác trong xã hội biết đến những hành động phi pháp hay nhuốm máu của họ, không muốn bị phát giác rồi sau đó bị trừng phạt chỉ vì lộ ra mối liên hệ giữa hành động phạm pháp hay phạm tội với những đồng tiền thành quả mà họ đạt được từ những hành động đó. Thông thường rửa tiền trải qua ba giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn phân phối nguồn tiền từ các hoạt động phi pháp vào các định chế tài chính hoặc thực hiện đầu tư phân tán bằng cách chia các khoản “tiền bẩn” thành nhiều khoản tiền nhỏ dưới mức quy định để các cơ quan pháp luật không phát hiện được; Giai đoạn thứ hai là giai đoạn tiền được chuyển từ tài khoản này sang tài khoản khác, từ tổ chức tài chính này sang tổ chức tài chính khác để che giấu nguồn gốc cùng chủ sở hữu thực sự của nó và là quy trình được tạo bởi một chuỗi các giao dịch nhằm mục đích che đậy các nguồn tiền từ các hoạt động phi pháp và làm cho chúng ngày càng xa nguồn gốc ban đầu; Giai đoạn thứ ba là giai đoạn tiền được gom về tới tay người chủ thực sự của nó và có vẻ bề ngoài hợp pháp, đôi khi hoà trộn với các khoản thu hợp pháp và được quay vòng một cách hợp pháp trong nền kinh tế. “Rửa tiền” không chỉ là khái niệm trong luật pháp quốc tế mà còn được sử dụng để miêu tả cụ thể nhất “việc chuyển tiền bẩn thành tiền sạch”.
Đó là hành động mà theo đó, các khoản vốn bất hợp pháp được làm cho có bề ngoài hợp pháp (chính là khái niệm hướng tới), được xác định trong các công cụ quốc tế chủ yếu. Hầu hết các nước tán thành định nghĩa được sử dụng trong Công ước của Liên hợp quốc về chống buôn bán bất hợp pháp ma tuý và các chất hướng thần (năm 1988) (Công ước Viên) [78] và Công ước của Liên hợp quốc 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (năm 2000) (Công ước Pa-léc- mô) [79]: + Sự chuyển hoán hoặc chuyển nhượng tài sản khi biết tài sản đó có nguồn gốc từ bất kỳ hành vi phạm tội [buôn bán bất hợp pháp ma tuý] nào hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó nhằm mục đích giấu giếm hoặc che đậy nguồn gốc phi pháp của tài sản hoặc tiếp tay cho bất kỳ cá nhân nào có dính líu đến việc thực hiện hành vi phạm tội nói trên để tránh cho người đó phải chịu những hậu quả pháp lý do hành động của mình; + Việc giấu giếm hoặc che đậy bản chất thực, nguồn gốc, địa điểm, việc định đoạt, sự chuyển dịch, các quyền liên quan đến tài sản hoặc quyền sở hữu tài sản khi biết rằng tài sản đó có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó; + Việc có được, chiếm hữu hoặc sử dụng tài sản khi tại thời điểm tiếp nhận nó đã biết rằng tài sản này có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó. Như vậy, có nhiều cách hiểu khác nhau về rửa tiền. Có cách tiếp cận dưới góc độ là các hành động thuộc một quy trình có ba giai đoạn, mà cách này thông thường tạo dựng cơ sở pháp lý cho việc phân định một trong các yếu tố cấu thành tội phạm rửa tiền tại mỗi quốc gia.
Lại có cách hiểu tổng quan, bao trùm lên trên hết. Tuy nhiên, cho dù diễn giải thế nào thì cũng có một cách hiểu chung nhất theo Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (Financial action task force- FATF): “rửa tiền” là “việc xử lý… tiền do phạm tội mà có nhằm che đậy nguồn gốc bất hợp pháp của chúng”, nhằm “hợp pháp hóa” những món lợi thu được một cách bất chính từ hành vi phạm tội”. Hành động chuyển đổi hoặc che giấu là quan trọng đối với quá trình rửa tiền. Tuy nhiên, một điểm quan trọng cần nhấn mạnh là: tiền được rửa chỉ có bề ngoài hợp pháp mà không bao giờ trở thành hợp pháp được.
Chỉ tiếp cận khái niệm “rửa tiền” ở góc độ này thì các quốc gia mới có thể có được cách hiểu đúng, dẫn tới có cơ chế và biện pháp chống rửa tiền đúng đắn được. 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2- Cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động phòng, chống rửa tiền Bản thân quy luật tự nhiên đã là những gì mâu thuẫn nhau, không triệt tiêu nhau mà cùng tồn tại và cùng tranh đấu. Vạn vật thì có sự vật mất đi, biến đổi từ dạng này sang dạng khác, lại có sự vật sinh sôi, nảy nở. Trong khi biển cả mang lại sự giàu có về hải sản, sự mát mẻ trong những ngày hè oi bức cho những vùng quê ven biển thì chính biển sẽ không còn thân thiện nữa, thậm chí mang lại sự tang thương, nghèo khổ đối với họ trong những ngày bão tố, sóng thần.
Sự mâu thuẫn và sự tranh đấu luôn tồn tại mọi nơi, mọi chỗ và mọi lúc. Trong xã hội loài người cũng vậy! Đấu tranh để sinh tồn. Mâu thuẫn để phát triển. Có sự chiếm hữu nô lệ, có sự chiếm hữu ruộng đất mới có sự phát triển của xã hội phong kiến.
Có sự bóc lột mới có sự vùng lên. Và có hoạt động tội phạm thì có hoạt động phòng, chống tội phạm, có người phạm tội thì có những người bị hại và những người chống lại những kẻ phạm tội, bảo vệ người bị hại và bảo vệ trật tự xã hội theo ý thức chung của đa số. Rửa tiền và đấu tranh chống rửa tiền cũng không nằm ngoài quy luật đó. Ngày nay, do sự bành trướng của nạn tham nhũng tại nhiều quốc gia, nạn buôn bán mà tuý và buôn lậu vũ khí trên toàn cầu với doanh số mỗi năm ước lượng đến hàng trăm, hàng ngàn tỉ đô- la Mỹ, thêm vào đó là các tổ chức khủng bố quốc tế với khả năng tài chính và nhu cầu cung cấp tiền cho mạng lưới khủng bố trên toàn thế giới rất lớn, đã khiến cho việc rửa tiền trở thành một dịch vụ béo bở cho một thị trường ngày càng rộng lớn, do đó ngày càng trở nên tinh vi hơn, khéo léo hơn, với kỹ thuật cao hơn.
Nó giúp cho những “ông hạm”, “ông trùm” thoát khỏi sự trừng phạt của pháp luật, ngang nhiên trở thành những ông chủ giàu có, lương thiện. Bên cạnh đó, những nguồn tiền bẩn thỉu này lại được dùng để lũng đoạn nền kinh tế, len lỏi vào hệ thống chính trị, làm xói mòn tính nghiêm minh của luật pháp quốc gia, mua chuộc các quan chức, mua bán chức tước, làm lệch lạc khả năng quản trị của một quốc gia và dẫn nền kinh tế của một quốc gia theo hướng phục vụ cho mục đích của thiểu số. Hơn nữa, thông thường, một tội phạm luôn tìm cách duy trì nguồn lợi của mình tại những “vùng đất hứa” và di chuyển tới những “nơi trú ẩn an toàn” nên hoạt động tội phạm nói chung và rửa tiền nói riêng đều mang tính quốc tế, xuyên 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quốc gia. Điều này cũng là một trong những yếu tố tạo điều kiện cho việc phát triển các mạng lưới khủng bố tại nhiều quốc gia, mang lại những hậu quả khó lường đối với vấn đề an ninh quốc gia và quốc tế.
Chính vì vậy, rửa tiền đang là một mối đe doạ nguy hiểm đặt ra cho toàn thế giới, đòi hỏi sự hợp tác cũng mang tính chất toàn cầu nhằm ngăn chặn hiểm hoạ này. Việc Việt Nam ban hành các quy định về chống rửa tiền và triển khai các biện pháp phòng chống các hoạt động này cũng là điều tất yếu trong tiến trình hội nhập.