Luận văn thạc sĩ kết cấu nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng speak say tell talk trong tiếng anh và các đơn vị tương ứng trong trong tiếng việt 60 22 01002

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kết cấu nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng speak say tell talk trong tiếng anh và các đơn vị, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Thương
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thiện Giáp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Kết cấu nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng trong tiếng Anh và các đơn vị tương ứng trong tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• QUY ƢỚC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.1. Phƣơng pháp miêu tả
• 5.2. Phƣơng pháp phân tích nghĩa tố
• 5.3. Phƣơng pháp so sánh đối chiếu
• 5.4. Thủ pháp thống kê ngôn ngữ học
• 1. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT CHUNG VỀ HÀNH ĐỘNG NÓI NĂNG
• 1.1. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu về hành động nói năng
• 2. CHƢƠNG 2: Cấu trúc ngữ nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng speak, say, tell, talk trong tiếng Anh
• 2.1. Nhóm từ Say, speak, tell, talk là một trường nghĩa
• 2.2. Cấu trúc ngữ nghĩa nhóm Say, speak, tell, talk
• 3. CHƢƠNG 3: Các đơn vị từ vựng trong tiếng Việt tƣơng ứng với Say, Tell, Speak, Talk trong tiếng Anh
• 3.1. Vấn đề so sánh đối chiếu các ngôn ngữ
• 3.2. So sánh cách dịch của cả nhóm
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghĩa của nhóm từ nói năng trong tiếng Anh và tiếng Việt

Nhóm từ chỉ hành động nói năng trong tiếng Anh như 'speak', 'say', 'tell', 'talk' có vai trò quan trọng trong giao tiếp. Chúng không chỉ đơn thuần là những động từ mà còn mang theo nhiều sắc thái ngữ nghĩa khác nhau. Việc hiểu rõ nghĩa của nhóm từ này giúp người học tiếng Anh có thể giao tiếp hiệu quả hơn. Trong tiếng Việt, các từ tương ứng cũng có những đặc điểm riêng, tạo nên sự phong phú trong ngôn ngữ.

1.1. Định nghĩa nhóm từ nói năng trong tiếng Anh

Nhóm từ nói năng trong tiếng Anh bao gồm các động từ như 'speak', 'say', 'tell', 'talk'. Mỗi từ mang một nghĩa riêng và được sử dụng trong những ngữ cảnh khác nhau. Ví dụ, 'speak' thường được dùng trong các tình huống trang trọng, trong khi 'talk' lại mang tính thân mật hơn.

1.2. Đặc điểm ngữ nghĩa của nhóm từ nói năng trong tiếng Việt

Trong tiếng Việt, nhóm từ tương ứng với 'speak', 'say', 'tell', 'talk' cũng rất đa dạng. Các từ như 'nói', 'kể', 'thì thầm' không chỉ thể hiện hành động nói mà còn phản ánh cảm xúc và ngữ cảnh giao tiếp. Việc nắm rõ các từ này giúp người học sử dụng ngôn ngữ một cách linh hoạt.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng nhóm từ nói năng

Mặc dù nhóm từ nói năng rất phổ biến, nhưng việc sử dụng chúng đúng cách vẫn là một thách thức lớn đối với người học tiếng Anh. Nhiều người gặp khó khăn trong việc phân biệt các sắc thái nghĩa và ngữ cảnh sử dụng của từng từ. Điều này có thể dẫn đến những hiểu lầm trong giao tiếp.

2.1. Những khó khăn trong việc phân biệt nghĩa của nhóm từ

Người học thường nhầm lẫn giữa các từ như 'say' và 'tell', vì cả hai đều có nghĩa là 'nói'. Tuy nhiên, 'say' thường không đi kèm với đối tượng, trong khi 'tell' lại cần có người nghe. Việc hiểu rõ sự khác biệt này là rất quan trọng.

2.2. Ảnh hưởng của ngữ cảnh đến việc sử dụng nhóm từ

Ngữ cảnh giao tiếp có thể ảnh hưởng lớn đến cách sử dụng nhóm từ nói năng. Ví dụ, trong một cuộc họp chính thức, 'speak' sẽ được ưa chuộng hơn 'talk'. Việc nhận biết ngữ cảnh sẽ giúp người học lựa chọn từ ngữ phù hợp hơn.

III. Phương pháp phân tích nghĩa của nhóm từ nói năng

Để hiểu rõ hơn về nghĩa của nhóm từ nói năng, có thể áp dụng một số phương pháp phân tích ngữ nghĩa. Các phương pháp này giúp xác định cấu trúc nghĩa và mối quan hệ giữa các từ trong nhóm.

3.1. Phương pháp phân tích nghĩa tố

Phân tích nghĩa tố giúp tách biệt các nghĩa khác nhau của từng từ trong nhóm. Ví dụ, từ 'say' có thể mang nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Việc phân tích này giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng từ.

3.2. Phương pháp so sánh đối chiếu giữa tiếng Anh và tiếng Việt

So sánh đối chiếu giữa các từ trong tiếng Anh và tiếng Việt giúp phát hiện những điểm tương đồng và khác biệt. Điều này không chỉ giúp người học nắm vững nghĩa mà còn cải thiện khả năng giao tiếp trong cả hai ngôn ngữ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nhóm từ nói năng trong giao tiếp

Việc nắm vững nghĩa của nhóm từ nói năng không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giao tiếp hàng ngày. Người học có thể áp dụng kiến thức này để cải thiện kỹ năng nói và viết.

4.1. Cách sử dụng nhóm từ trong giao tiếp hàng ngày

Trong giao tiếp hàng ngày, việc sử dụng đúng nhóm từ nói năng giúp người nói truyền đạt thông điệp một cách rõ ràng và hiệu quả. Ví dụ, trong một cuộc trò chuyện thân mật, 'talk' sẽ là lựa chọn tốt hơn 'speak'.

4.2. Kết quả nghiên cứu về nhóm từ nói năng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc hiểu rõ nghĩa của nhóm từ nói năng giúp người học giảm thiểu lỗi trong giao tiếp. Những người nắm vững kiến thức này thường có khả năng giao tiếp tốt hơn và ít gặp phải hiểu lầm.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về nhóm từ nói năng

Nghiên cứu về nhóm từ nói năng trong tiếng Anh và tiếng Việt vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Việc hiểu rõ nghĩa và cách sử dụng của chúng sẽ giúp người học cải thiện kỹ năng ngôn ngữ của mình.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu nhóm từ nói năng

Nghiên cứu nhóm từ nói năng không chỉ giúp người học nắm vững ngôn ngữ mà còn góp phần vào việc phát triển kỹ năng giao tiếp. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về nhóm từ nói năng, đặc biệt là trong các ngữ cảnh giao tiếp khác nhau. Điều này sẽ giúp người học có cái nhìn toàn diện hơn về ngôn ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hành động nói năng là một trong những hiện tượng ngôn ngữ phức tạp và đa dạng, đóng vai trò trung tâm trong giao tiếp hàng ngày của con người. Theo ước tính, nhóm từ chỉ hành động nói năng trong tiếng Anh có số lượng lên đến hàng trăm từ, trong đó nhóm từ Say, Tell, Talk, Speak là những động từ tiêu biểu, phổ biến và được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, việc nghiên cứu cấu trúc ngữ nghĩa của nhóm từ này, đặc biệt là so sánh với các đơn vị tương ứng trong tiếng Việt, vẫn còn hạn chế và chưa được khai thác một cách hệ thống.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là miêu tả chi tiết cấu trúc ngữ nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng Say, Tell, Talk, Speak trong tiếng Anh và các đơn vị tương ứng trong tiếng Việt, nhằm làm rõ sự giống nhau và khác biệt về nghĩa cũng như cách sử dụng trong các ngữ cảnh giao tiếp khác nhau. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngữ cảnh xuất hiện của 4 từ này trong tác phẩm “20 truyện ngắn chọn lọc Anh – Việt” do Nguyễn Thị Ái Nguyệt - Cát Tiên biên dịch, xuất bản năm 2012, với tổng số 91 ngữ cảnh được thống kê và phân tích.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiểu biết về cấu trúc ngữ nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng, góp phần làm phong phú vốn từ vựng và khả năng sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp thực tế, đồng thời hỗ trợ công tác giảng dạy và học tập tiếng Anh tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cũng giúp phát hiện các sắc thái nghĩa đặc trưng, từ đó giảm thiểu các lỗi sử dụng phổ biến trong giao tiếp và dịch thuật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết trường nghĩa (Semantic Field Theory): Trường nghĩa được hiểu là tập hợp các đơn vị từ vựng có chung một thành tố nghĩa nhận diện một phạm vi ngữ nghĩa nhất định. Lý thuyết này giúp phân tích mối quan hệ giữa các từ trong cùng một nhóm đồng nghĩa, làm rõ cấu trúc ngữ nghĩa và sự phân hóa sắc thái nghĩa trong nhóm từ chỉ hành động nói năng.

• Phương pháp phân tích nghĩa tố (Componential Analysis): Đây là phương pháp phân tích các nghĩa vị của từ thành các nghĩa tố nhỏ nhất, giúp xác định các thành phần ngữ nghĩa chung và riêng biệt giữa các từ trong nhóm. Phương pháp này cho phép mô tả chi tiết cấu trúc ngữ nghĩa đa dạng của từng từ và so sánh sự khác biệt giữa các từ trong nhóm.

• Khái niệm về hành động ngôn từ (Speech Act Theory): Lý thuyết này xem hành động nói năng không chỉ là truyền đạt thông tin mà còn là thực hiện các hành động xã hội như ra lệnh, khuyên nhủ, hứa hẹn, từ chối,... Qua đó, giúp giải thích các sắc thái nghĩa và mục đích giao tiếp của từng từ trong nhóm.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: phát ngôn thể (người nói), tiếp ngôn thể (người nghe), ngôn thể (nội dung phát ngôn), nghĩa vị, nghĩa tố, trường nghĩa, và các loại hành động ngôn từ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tư liệu chính được sử dụng là tác phẩm “20 truyện ngắn chọn lọc Anh – Việt” do Nguyễn Thị Ái Nguyệt - Cát Tiên biên dịch, xuất bản năm 2012, cùng các từ điển Anh-Anh và tiếng Việt uy tín như Oxford Advanced Learner's Dictionary và từ điển Hoàng Phê.

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thống kê và trích xuất 91 ngữ cảnh có chứa 4 từ Say, Tell, Talk, Speak thỏa mãn mô hình A nói X với B (A là phát ngôn thể, B là tiếp ngôn thể, X là ngôn thể).

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích nghĩa tố để tách các thành phần ngữ nghĩa nhỏ nhất trong từng nghĩa vị của mỗi từ.
  • So sánh đối chiếu giữa các nghĩa vị của 4 từ trong tiếng Anh và các đơn vị tương ứng trong tiếng Việt để phát hiện sự tương đồng và khác biệt.
  • Thống kê tần số xuất hiện của từng từ và từng nghĩa vị nhằm đánh giá mức độ phổ biến và đặc trưng ngữ nghĩa.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2012 đến 2014, với quá trình thu thập, phân tích dữ liệu và hoàn thiện luận văn.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 91 ngữ cảnh được chọn lọc từ tác phẩm dịch nhằm đảm bảo tính đại diện cho các trường hợp sử dụng thực tế của 4 từ trong giao tiếp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần số xuất hiện và mức độ phổ biến:

   • Tell chiếm 58,24% (53/91) số ngữ cảnh, là từ phổ biến nhất trong nhóm.
   • Say chiếm 30,7% (28/91), đứng thứ hai.
   • Talk chiếm 6,6% (6/91).
   • Speak chiếm thấp nhất với 4,4% (4/91).
     Sự chênh lệch này phản ánh mức độ sử dụng và tính thông dụng của từng từ trong giao tiếp thực tế.

2. Cấu trúc ngữ nghĩa đa dạng của từng từ:

   • Say có 6 nghĩa vị, tập trung vào các mục đích như kể lại, nhắc lại lời nói, giải thích, gợi ý, bộc lộ cảm xúc và thông báo.
   • Speak có 6 nghĩa vị, nhấn mạnh vào hành động nói đơn thuần, trao đổi thông tin, nhấn mạnh âm thanh, chỉ ngôn ngữ, bài phát biểu trang trọng và tường thuật.
   • Tell có 8 nghĩa vị, bao gồm cung cấp thông tin, nhấn mạnh độ chắc chắn, yêu cầu giữ bí mật, ra lệnh, phán đoán, phân biệt và tác động tiêu cực.
   • Talk có 7 nghĩa vị, từ trao đổi thông tin, thảo luận, chỉ ngôn ngữ, nhấn mạnh tính hợp lý, nhấn mạnh khoản tiền, thông tin riêng tư đến từ chối cung cấp thông tin.

3. Điểm chung và khác biệt trong nhóm:

   • Cả 4 từ đều có nghĩa tố chung là “sử dụng giọng nói” và “mục đích thực hiện phát ngôn”.
   • Sự khác biệt chủ yếu nằm ở các nghĩa tố phụ, tạo nên sắc thái nghĩa riêng biệt và phù hợp với từng ngữ cảnh giao tiếp cụ thể.
   • Ví dụ, Speak thường dùng trong các tình huống trang trọng, truyền thông một chiều; Tell thiên về cung cấp thông tin và ra lệnh; Say nhấn mạnh vào việc kể lại hoặc nhắc lại; Talk tập trung vào trao đổi, thảo luận và tương tác hai chiều.

4. Mối quan hệ cấu trúc nghĩa trong từng từ:

   • Các nghĩa vị trong mỗi từ có quan hệ logic, nghĩa vị đầu tiên thường là nghĩa gốc, các nghĩa vị sau là nghĩa phái sinh, chuyển nghĩa.
   • Các nghĩa vị này tạo thành một cấu trúc ngữ nghĩa có trục nghĩa chung, thể hiện sự phát triển và phân hóa nghĩa trong quá trình sử dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm từ Say, Tell, Talk, Speak trong tiếng Anh không chỉ là nhóm đồng nghĩa đơn thuần mà còn là một trường nghĩa phức tạp với nhiều sắc thái nghĩa đa dạng. Sự khác biệt về nghĩa tố phụ giúp người học và người sử dụng tiếng Anh phân biệt được cách dùng phù hợp trong từng ngữ cảnh giao tiếp, tránh nhầm lẫn và sai sót.

So sánh với tiếng Việt, các đơn vị tương ứng cũng thể hiện sự đa dạng về nghĩa và cách sử dụng, tuy nhiên có những điểm khác biệt về sắc thái và phạm vi nghĩa do đặc trưng ngôn ngữ và văn hóa. Việc phân tích đối chiếu này giúp làm rõ quy luật chuyển nghĩa và tương ứng ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ, hỗ trợ hiệu quả cho việc dịch thuật và giảng dạy.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tần số xuất hiện của từng từ và bảng ma trận nghĩa tố để minh họa sự phân bố và mối quan hệ ngữ nghĩa trong nhóm từ. Bảng tổng hợp cấu trúc ngữ nghĩa của từng từ cũng giúp trực quan hóa các nghĩa vị và nghĩa tố đặc trưng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy chi tiết về nhóm từ nói năng:

   • Động từ hành động nói năng như Say, Tell, Talk, Speak cần được giảng dạy kỹ lưỡng trong các khóa học tiếng Anh, tập trung vào sắc thái nghĩa và cách sử dụng trong từng ngữ cảnh cụ thể.
   • Mục tiêu: Giảm thiểu lỗi sử dụng động từ nói năng trong giao tiếp và dịch thuật.
   • Thời gian: Triển khai trong các chương trình đào tạo tiếng Anh từ trung cấp đến nâng cao.
   • Chủ thể thực hiện: Các trường đại học, trung tâm ngoại ngữ.

2. Phát triển tài liệu tham khảo và bài tập thực hành:

   • Xây dựng bộ tài liệu tham khảo chi tiết về cấu trúc ngữ nghĩa và ví dụ minh họa cho từng từ trong nhóm.
   • Thiết kế bài tập thực hành đa dạng, bao gồm phân tích ngữ cảnh, dịch thuật và sử dụng từ trong giao tiếp.
   • Mục tiêu: Nâng cao khả năng nhận biết và vận dụng từ đúng nghĩa.
   • Thời gian: 6-12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Nhà xuất bản giáo dục, giảng viên ngôn ngữ.

3. Ứng dụng công nghệ hỗ trợ học tập:

   • Phát triển phần mềm hoặc ứng dụng học tập tương tác giúp người học luyện tập phân biệt và sử dụng đúng các động từ nói năng.
   • Mục tiêu: Tăng tính hấp dẫn và hiệu quả trong học tập.
   • Thời gian: 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Các công ty công nghệ giáo dục, trường đại học.

4. Nghiên cứu mở rộng so sánh ngôn ngữ:

   • Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi so sánh nhóm từ nói năng với các ngôn ngữ khác để làm rõ đặc điểm ngữ nghĩa và văn hóa giao tiếp.
   • Mục tiêu: Đóng góp vào kho tàng nghiên cứu ngôn ngữ học so sánh và ứng dụng trong dịch thuật.
   • Thời gian: Dài hạn.
   • Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên ngành Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ Anh:

   • Lợi ích: Hiểu sâu sắc về cấu trúc ngữ nghĩa của nhóm từ nói năng, nâng cao kỹ năng phân tích từ vựng và dịch thuật.
   • Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho khóa luận, luận văn và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ:

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm để phát triển các công trình nghiên cứu tiếp theo.
   • Use case: Áp dụng trong giảng dạy, nghiên cứu từ vựng và ngữ nghĩa học.

3. Giáo viên tiếng Anh và biên phiên dịch:

   • Lợi ích: Nắm vững sắc thái nghĩa và cách sử dụng chính xác các động từ nói năng trong giảng dạy và dịch thuật.
   • Use case: Soạn giáo án, biên soạn tài liệu học tập, nâng cao chất lượng dịch thuật.

4. Người học tiếng Anh nâng cao:

   • Lợi ích: Phát triển vốn từ vựng phong phú, sử dụng từ ngữ linh hoạt và chính xác trong giao tiếp hàng ngày.
   • Use case: Tự học, luyện tập kỹ năng nói và viết tiếng Anh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần phân biệt rõ các từ Say, Tell, Talk, Speak trong tiếng Anh?
   Việc phân biệt giúp người học sử dụng từ đúng ngữ cảnh, tránh nhầm lẫn dẫn đến hiểu sai ý trong giao tiếp. Ví dụ, Speak thường dùng trong các tình huống trang trọng hoặc chỉ ngôn ngữ, trong khi Talk thiên về trao đổi, thảo luận.

2. Các từ này có thể thay thế cho nhau trong mọi trường hợp không?
   Không, mỗi từ có sắc thái nghĩa và cách dùng riêng. Ví dụ, Tell thường dùng để cung cấp thông tin hoặc ra lệnh, không thể thay thế bằng Talk khi muốn diễn tả cuộc thảo luận.

3. Làm thế nào để nhận biết nghĩa vị của một từ trong ngữ cảnh cụ thể?
   Cần dựa vào ngữ cảnh, mục đích giao tiếp và các dấu hiệu ngữ pháp đi kèm. Ví dụ, Say dùng để nhắc lại lời nói chính xác thường đi kèm dấu ngoặc kép hoặc câu trích dẫn.

4. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này vào việc học tiếng Anh như thế nào?
   Người học nên luyện tập qua các bài tập phân tích ngữ cảnh, dịch thuật và thực hành giao tiếp để nhận biết và sử dụng đúng các từ nói năng theo sắc thái nghĩa.

5. Nghiên cứu có thể mở rộng sang các nhóm từ nói năng khác không?
   Có, phương pháp và kết quả nghiên cứu này có thể áp dụng để phân tích các nhóm từ nói năng khác, giúp hiểu sâu hơn về cấu trúc ngữ nghĩa và cách sử dụng trong tiếng Anh và các ngôn ngữ khác.

Kết luận

• Luận văn đã miêu tả chi tiết cấu trúc ngữ nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng Say, Tell, Talk, Speak trong tiếng Anh và các đơn vị tương ứng trong tiếng Việt, dựa trên 91 ngữ cảnh thực tế.
• Phân tích nghĩa tố cho thấy mỗi từ có nhiều nghĩa vị với các sắc thái nghĩa khác nhau, tạo thành một trường nghĩa phức tạp và đa dạng.
• Tell là từ phổ biến nhất trong nhóm, tiếp theo là Say, Talk và Speak, phản ánh mức độ sử dụng và tính thông dụng trong giao tiếp.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiểu biết về ngữ nghĩa và cách sử dụng chính xác các động từ nói năng, hỗ trợ giảng dạy, học tập và dịch thuật tiếng Anh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện việc giảng dạy và học tập nhóm từ này, đồng thời khuyến khích nghiên cứu mở rộng trong lĩnh vực ngôn ngữ học so sánh.

Next steps: Triển khai các giải pháp đào tạo, phát triển tài liệu học tập và ứng dụng công nghệ hỗ trợ học tập. Mời các nhà nghiên cứu và giảng viên tiếp tục khai thác sâu hơn các nhóm từ nói năng khác để hoàn thiện kho tàng ngôn ngữ học ứng dụng.

Đọc và áp dụng kết quả nghiên cứu trong giảng dạy, học tập và nghiên cứu để nâng cao hiệu quả giao tiếp tiếng Anh và dịch thuật chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo gồm có 3 chương: Chƣơng I: Cơ sở lí thuyết chung về hành động nói năng Trong chương này, luận văn trình bày những vấn đề lí thuyết cơ bản có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài. Đó là các vấn đề: Lí thuyết trường nghĩa, phương pháp phân tích nghĩa tố, phương pháp so sánh đối chiếu, thủ pháp thống kê ngôn ngữ học, phương pháp miêu tả. Trong đó, phương pháp phân tích nghĩa tố là phương pháp rất quan trọng nhằm thiết lập những cơ sở, những căn cứ cho việc giải TIEU LUAN MOI download 12: [e-mail] thích các nghĩa tố khác nhau của từng từ ngữ một cách thống nhất, chính xác, hợp lí và khoa học. Chƣơng 2: Cấu trúc ngữ nghĩa của nhóm từ chỉ hành động nói năng speak, say, tell, talk trong tiếng Anh Trong chương này, chúng tôi sử dụng Từ điển giải thích Anh – Anh để làm cơ sở chiết xuất, tìm ra nghĩa tố của 4 từ Speak, tell, talk, say chỉ hành động nói năng trong tiếng Anh thỏa mãn mô hình (A nói X với B).

Chúng tôi tập trung phân tích cấu trúc ngữ nghĩa của từng từ trong nhóm và phân tích cấu trúc ngữ nghĩa của cả nhóm Say, tell, talk, speak; trên cơ sở đó rút ra được những nghĩa tố giống nhau, chung cho 4 từ và những nét khác biệt về ngữ nghĩa của 4 từ trong nhóm chỉ hành động nói năng trong tiếng Anh cũng như tìm ra được cấu trúc ngữ nghĩa chung cho cả nhóm 4 từ chỉ hành động nói năng trong tiếng Anh. Chƣơng 3: Các đơn vị từ vựng trong tiếng Việt tƣơng ứng với Say, Tell, Speak, Talk trong tiếng Anh Ở chương này, chúng tôi sử dụng phương pháp so sánh đối chiếu và thủ pháp thống kê để phân tích, tìm hiểu trong các ngữ cảnh tại sao say, tell, talk, speak lại được giống nhau và dịch khác nhau ở các ngữ cảnh khác. Từ đó, rút ra được những đặc trưng ngữ nghĩa của các đơn vị chỉ hành động nói năng trong tiếng Việt tương ứng với 4 từ say, tell, talk, speak thuộc nhóm từ chỉ hành động nói năng trong tiếng Anh. TIEU LUAN MOI download 13: [e-mail] PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT CHUNG VỀ HÀNH ĐỘNG NÓI NĂNG 1.1 Tổng quan các tài liệu nghiên cứu về hành động nói năng Hành động nói năng là một đề tài đã và đang thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà ngôn ngữ học Việt Nam và nước ngoài.

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về hành động nói năng, tuy nhiên các nghiên cứu nhìn chung mới đề cập đến những vấn đề sau: Thế giới: Ban đầu, động từ nói năng không được xem xét như là một đối tượng riêng biệt, do vậy đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của nó chưa thực sự được làm sáng tỏ. Khi động từ nói năng được xem xét trong một quá trình biệt loại là quá trình nói năng (verbal process); đã có nhiều kiến giải rất quan trọng về nhóm vị từ này, đặc biệt là những quan điểm liên quan đến lời dẫn ở dạng trực tiếp (quoted speech) và gián tiếp (reported speech). Vị từ nói năng được nhìn nhận ở góc độ “nói tức là hành động”, nghĩa là nó được khảo sát với tư cách một vị từ ngôn hành. Việt Nam: Các công trình thực sự đi sâu chuyên nghiên cứu về động từ nói năng chưa nhiều.

Chưa có công trình nào nghiên cứu về kết cấu ngữ nghĩa của nhóm các từ chỉ hành động nói năng speak, say, tell, talk trong tiếng Anh và các đơn vị tương ứng trong tiếng Việt. Vị từ nói năng được nghiên cứu khá kĩ lưỡng nhưng dưới góc độ dụng học, đặc biệt là lí thuyết hành động ngôn từ. Vị từ nói năng còn được nghiên cứu dưới góc độ nghĩa học, nghĩa là, vị từ nói năng có 2 diễn tố là Tác thể (người nói) và tác tạo thể (điều được nói). TIEU LUAN MOI download 14: [e-mail] Mới đây nhất là công trình nghiên cứu của Nguyễn Vân Phổ về động từ nói năng, ông tập trung làm sáng tỏ những quan hệ ngữ nghĩa và ngữ pháp giữa vị từ nói năng và các tham tố có thể có xung quanh nó.1 Tiếng Anh Vị từ chỉ hành động nói năng tiếng Anh khá phong phú về số lượng và cũng thu hút được đông đảo sự quan tâm nghiên cứu của các nhà ngữ học cũng như các nhà triết học.

“Wierzbicka bàn nhiều về vị từ nói năng, tuy nhiên các phân tích của tác giả thiên về khía cạnh ngữ nghĩa từ vựng hơn là ngữ nghĩa cú pháp. Trong chuyên khảo “English speech act verbs, a semantic dictionary” (1987), bà đã tập hợp 234 từ liên quan đến hoạt động nói năng thành 37 nhóm và đi vào miêu tả ngữ nghĩa của chúng. Tuy nhiên, mục tiêu của tác giả là một từ điển ngữ nghĩa nên sự phân biệt hết sức tinh tế mà tác giả miêu tả được (chủ yếu) vẫn là sự phân biệt nghĩa từ vựng. Hơn nữa, trong khi đề cập nghĩa của từng từ, tác giả không miêu tả cấu trúc nghĩa theo các tham tố và các dấu hiệu có liên quan mà sử dụng một thứ siêu ngôn ngữ (tác giả dùng khoảng hơn 150 từ chọn lọc để miêu tả toàn bộ đối tượng) (Wierzbicka 1987, Dẫn theo Nguyễn Vân Phổ, Ngữ pháp, ngữ nghĩa vị từ nói năng tiếng Việt, Nxb ĐH Quốc Gia TP.

Theo đó, vị từ nói năng được nhắc đến trong các mục như vị từ với đối tượng có hướng (abstract directional object), vị từ với đối tượng tặng thể-lợi thể gián tiếp (dative-benefactive directional object), vị từ nhận thức và phát ngôn (cognition and utterance verbs), vị từ cầu khiến (manipulative verbs), vị từ thông tin (information verbs). Sở dĩ vị từ nói năng được trình bày ở nhiều mục rời rạc như vậy là vì tác giả không xem xét nhóm vị từ này như một đối tượng riêng biệt mà chỉ khảo sát các biểu hiện của nó trong tương quan với các vị từ khác. Tuy nhiên, nhìn chung quan điểm của tác giả vẫn có sức thuyết phục; đặc biệt là quan điểm cho rằng một vị từ có thể thuộc về “nhiều hơn một lớp”, vì các lớp từ phân biệt với nhau không chỉ về cú pháp mà còn phân biệt TIEU LUAN MOI download 15: [e-mail] về ngữ nghĩa. Tư cách đôi (double membership), và thậm chí ba (triple membership) này là một hiện tượng có thể thấy ở nhiều ngôn ngữ trên thế giới (cross-linguistically) (Givón 1984, 64, Dẫn theo Nguyễn Vân Phổ, Ngữ pháp, ngữ nghĩa vị từ nói năng tiếng Việt, Nxb ĐH Quốc Gia TP.HCM, 2011) Các tác giả như Postal Paul, Petruck Miriam (1996), Baker Colin (1998), và đặc biệt là Filmore (1971, 2001) và Halliday (1994) bàn nhiều đến cấu trúc tham tố của vị từ nói năng, tuy không tác giả nào nghiên cứu nó với tư cách một đối tượng của một chuyên khảo.

Riêng Halliday đã xem xét vị từ nói năng trong một quá trình biệt loại là quá trình nói năng (verbal process); do vậy ông đã đưa ra nhiều kiến giải rất quan trọng về nhóm vị từ này, đặc biệt là những quan điểm liên quan đến lời dẫn ở dạng trực tiếp (quoted speech) và gián tiếp (reported speech). (Dẫn theo Nguyễn Vân Phổ, Ngữ pháp, ngữ nghĩa vị từ nói năng tiếng Việt, Nxb ĐH Quốc Gia TP.HCM, 2011) Từ những năm 1960 trở đi, đặc biệt từ sau công trình “How to do things with words” của Austin (1962), vị từ nói năng được nhìn nhận ở góc độ “nói tức là hành động”, nghĩa là nó được khảo sát với tư cách một vị từ ngôn hành (performative verb). Hàng loạt nhà nghiên cứu như Searl (1960, 1976), Grice (1975, 1978), Yule (1996), Wilson Deirde và Sperber Dan (2000, 2002),… nghiên cứu các hành động ngôn từ trong mối liên quan với quá trình nói năng nói chung và vị từ nói năng nói riêng. Các tác giả như David Donal (1968), Zwicky A.

(1981), David Bzaril (1995), Toolan Michael (2001),… lại bàn nhiều về vai trò của người đưa ra phát ngôn, về lời dẫn trực tiếp và gián tiếp, về quy chiếu trong lời dẫn với nhiều quan điểm khác nhau, đôi khi những quan điểm đó là những biện giải có tính triết học và logic học nhiều hơn là ngôn ngữ học. Ngoài ra, trong các công trình nghiên cứu cấu trúc ngữ pháp hay ngữ nghĩa của nhiêu tác giả khác, chẳng hạn như Anderson J. (1979), Robyn Carston (1997),… đều có ít nhiều để cập đến vị từ nói năng nhưng không xem xét nó như là một đối tượng riêng biệt, do vậy đặc điểm ngữ pháp và TIEU LUAN MOI download 16: [e-mail] ngữ nghĩa của nó chưa thực sự được làm sáng tỏ.” (Dẫn theo Nguyễn Vân Phổ, Ngữ pháp, ngữ nghĩa vị từ nói năng tiếng Việt, Nxb ĐH Quốc Gia TP.2 Tiếng Việt Vị từ nói năng hầu hết được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu ngữ pháp. Trong công trình nghiên cứu mới nhất của Nguyễn Vân Phổ, căn cứ vào hướng tiếp cận của các tác giả từ trước đến nay, có thể chia các công trình nghiên cứu có đề cập đến vị từ nói năng thành 3 nhóm (Dẫn theo Nguyễn Vân Phổ, Ngữ pháp, ngữ nghĩa vị từ nói năng tiếng Việt, Nxb ĐH Quốc Gia TP.HCM, 2011): ―Các tác giả: Trương Văn Chình, Nguyễn Hiến Lê (1963); Nguyễn Kim Thản (1977, 1997); Hoàng Trọng Phiến (1980), Hồ Lê (1992);… Trong công trình của mình khi bàn về ngữ pháp tiếng Việt nói chung hoặc động từ tiếng Việt nói riêng, các tác giả này thường coi vị từ nói năng là nhóm vị từ có bổ ngữ là một cấu trúc chủ-vị (“cụm từ tường thuật”), có thể có hoặc không có kết từ là/rằng dẫn nhập, bỏ ngữ đó có thể là danh từ/danh ngữ, nhưng khả năng này không phải là tiêu biểu.

Như vậy, vị từ nói năng được xem xét rất sơ lược về mặt cấu trúc mà chưa phân tích nhiều về mặt ngữ nghĩa. Chính vì vậy, các vị từ nói năng thường được xếp vào cùng nhóm với các vị từ cảm nghĩ. Các tác giả: Phạm Thị Hòa (2000); Đỗ Hữu Châu (2001, 2003);… Các tác giả này xem xét vị từ nói năng khá kĩ lưỡng nhưng dưới góc độ dụng học, đặc biệt là lí thuyết hành động ngôn từ. Chính từ góc nhìn này, Đỗ Hữu Châu đã thấy cần phải khảo sát vị từ nói năng trong quá trình nói năng, và đó cũng là cơ sỏ để tác giả đi từ vị từ nói năng đến các “biểu thức ngữ vi” của nó.

Đỗ Hữu Châu là người đầu tiên cho rằng cần biệt lập vị từ nói năng với các nhóm vị từ khác để có thể nghiên cứu thấu đáo hơn. Tuy nhiên, trong công trình của ông (Đỗ Hữu Châu 2001), vấn đề cấu trúc tham tố của vị từ vẫn chưa được đề cập.