Chương 1: Khái quát về nghệ thuật tự sự và nhà văn Nguyễn Kiên trong dòng chảy văn học thiếu nhi Việt Nam (LUAN.kien 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.kien Chương 2: Nghệ thuật xây dựng cốt truyện và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Kiên Chương 3: Nhân vật trần thuật, ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật trong truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Kiên (LUAN.kien 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.kien CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT TỰ SỰ VÀ NHÀ VĂN NGUYỄN KIÊN TRONG DÒNG CHẢY VĂN HỌC THIẾU NHI VIỆT NAM Có thể nói, trong một tác phẩm văn học thì nghệ thuật tự sự là vấn đề cốt lõi để khẳng định sự thành công của tác phẩm đó. Đến thời điểm hiện tại, nghiên cứu tự sự học là phương diện được rất nhiều người quan tâm, sự tồn tại của tự sự là một vấn đề tất yếu để làm nên một tác phẩm. Nghệ thuật tự sự 1. Khái niệm tự sự và tự sự học Tự sự có mặt ở khắp mọi nơi và tồn tại song song với cuộc sống của mỗi chúng ta.
Ngành tự sự học đã thực sự phát triển và được giới nghiên cứu văn học quan tâm đặc biệt, trở thành lĩnh vực nghiên cứu đặc thù của ngành lý luận văn học như nghiên cứu những nghệ thuật biểu đạt văn tự trong tác phẩm, cốt truyện, nhân vật, người kể chuyện… Mặc dù chỉ mới được định hình nghiên cứu từ những năm 1960 - 1970 tại Pháp nhưng tự sự học đã nhanh chóng khẳng định vị trí quan trọng trong nghiên cứu văn học. Tự sự đã không ngừng phát triển mạnh mẽ và trở thành một lĩnh vực nghiên cứu được quan tâm đặc biệt và ngày càng phổ biến trên thế giới. Tại Việt Nam, ngày càng xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu khoa học về tự sự, tuy nhiên tự sự học vẫn là một ngành còn nhiều vấn đề cần được đẩy mạnh nghiên cứu và khai thác hơn nữa. Được tách ra và phát triển từ một phần của nghiên cứu thi pháp học hiện đại, tự sự học nghiên cứu những đặc điểm cấu trúc, các vấn đề về nghệ thuật kể chuyện của văn bản hay nói một cách khác, nghiên cứu tác phẩm văn học trên phương diện của nghệ thuật tự sự chính là những cách tiếp cận với các tác phẩm đó từ góc độ thi pháp.
Tự sự học (Narratology/Narratologie, là khoa học về trần thuật (Narration – trần thuật, kể chuyện) do nhà nghiên cứu người Pháp gốc (LUAN.kien 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Todorov đề xuất năm 1969 trong sách Ngữ pháp Câu chuyện mười ngày. Lý thuyết về tác phẩm tự sự ra đời dưới ảnh hưởng của Chủ nghĩa cấu trúc, tự sự học nghiên cứu hình thức, quy luật vận động, tính chất của các tác phẩm với các chất liệu khác nhau, nghiên cứu năng lực của chủ thể sản sinh và đối tượng tiếp nhận tác phẩm tự sự.Miller - Nhà cấu trúc người Mỹ (1993) viết: “Tự sự là cách để ta đưa ra các sự việc vào một trật tự, và từ trật tự ấy mà chúng có một ý nghĩa. Tự sự là cách tạo ý nghĩa cho sự kiện, biến cố”.[35;tr12] Theo ông, tự sự học là cách mang lại những ý nghĩa cho sự kiện hay biến cố được tác giả ghi lại. Bằng một cách sắp xếp theo những trật tự nhất định mà tạo thành ý nghĩa của sự kiện đó.
Jonathan Culler (1998) nhận định: “Tự sự là phương thức chủ yếu để có người hiểu biết sự vật”. [35;tr12] Hay nói một cách khác, tự sự là cách mà các nhà văn mang đến cho người đọc những thông tin về sự vật được nói tới, trong tác phẩm văn học hay trong lời nói thì đây là phương thức truyền đạt thông tin tối ưu nhất. Các nhà nghiên cứu tự sự học ở Việt Nam cũng đưa ra nhiều cách hiểu khác nhau về tự sự học: Nhà nghiên cứu Trần Đình Sử cho rằng: “Tự sự là hệ thống những sự kiện, cách thức tổ chức sự kiện, các motip truyện, sự phân công các loại motip, diễn ngôn, lời kể với những người kể, điểm nhìn, thời, thức”. [35;tr8] Trong Từ điển thuật ngữ văn học có viết: “Tự sự là một phương thức tái hiện đời sống trong toàn bộ tính khách quan của nó.
Tác phẩm tự sự phản ánh hiện thực qua bức tranh mở rộng của đời sống trong không gian, thời gian, qua các sự kiện, biến cố xảy ra trong cuộc đời của con người…”. [16;tr317] Qua những khái niệm khác nhau về nghệ thuật tự sự nói trên, có thể thấy rằng tự sự là một phương thức biểu đạt của người viết với một sự vật. Tự sự học là phương pháp nghiên cứu nhiều loại hình nghệ thuật, trong đó có cả (LUAN.kien 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.kien diễn ngôn phi văn học như kịch, phim, lịch sử, quảng cáo… Nội dung chính là nghiên cứu cấu trúc của văn bản tự sự và các vấn đề liên quan trong tác phẩm đó. Tự sự học không tập trung quan tâm đến bản thân của câu chuyện mà tập trung sự chú ý vào diễn ngôn tự sự.
Tiếp cận tự sự học Tự sự học hiện đại mới được hình thành từ những năm cuối của thế kỷ trước, đến thời điểm hiện tại tự sự học có thể được chia thành 3 thời kỳ phát triển đó là: Tự sự học trước chủ nghĩa cấu trúc, tự sự học cấu trúc chủ nghĩa và tự sự học hậu cấu trúc chủ nghĩa. Ở thời kỳ tự sự học trước cấu trúc chủ nghĩa chủ yếu nghiên cứu thành phần, chức năng của tự sự trong tác phẩm như nhân vật, cốt truyện, ngôn ngữ trần thuật… Giai đoạn tự sự học trong thời kỳ cấu trúc chủ nghĩa tập trung vào nghiên cứu bản chất của ngôn ngữ và ngữ pháp tự sự, lấy ngôn ngữ làm hình mẫu, coi tự sự học là sự mở rộng của các cú pháp học còn trữ tình là sự mở rộng của ẩn dụ. Thời kỳ hậu cấu trúc chủ nghĩa xem tự sự học và ký hiệu học gắn liền với nhau, ý nghĩa trong tác phẩm văn học được biểu đạt bằng tự sự. Hình thức tự sự trong tác phẩm chính là phương tiện để thể hiện ý nghĩa của tác phẩm.
Tự sự học đã có một hành trình phát triển qua nhiều giai đoạn, mặc dù được nghiên cứu từ nhiều cách và nhiều phương diện khác nhau nhưng với những nội dung nghiên cứu đó cho ta thấy được vai trò quan trọng của tự sự học đối với ngành nghiên cứu văn học. Nghiên cứu tự sự học không còn là một vấn đề mới mẻ nhưng lại là một xu hướng nghiên cứu tác phẩm văn học mới trong ngành lý luận văn học. Nó có thể cho ta thấy được những mặt ý nghĩa của tác phẩm mang lại, không chỉ đơn giản là một phương pháp nghiên cứu mà còn là phương pháp giúp ta có thể hiểu được nghệ thuật trần thuật độc đáo của mỗi tác giả khác nhau.kien 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.kien đó cũng giúp cho ta thấy được các vấn đề xã hội, lịch sử mà tác giả muốn gửi gắm trong tác phẩm đó. Đặc biệt là trong các tác phẩm văn học Việt Nam, khi mà những tác phẩm văn học chủ yếu được xây dựng bằng cách kể chuyện.
Nhà nghiên cứu Trần Đình Sử từng viết: “Tự sự học Việt Nam còn rất non trẻ. Chúng tôi mong nó tiếp tục được quan tâm, giới thiệu thêm về các lí luận mới và khuynh hướng tìm tòi mới theo hướng mở, vượt qua sự hạn hẹp của tự sự học cấu trúc một thời, giúp tiếp cận tự sự học trong những hướng phát triển mới nhất và có triển vọng nhất. Đối tượng của tự sự học ngày nay không còn chỉ là ngữ pháp tự sự nói chung mà còn là thi pháp tự sự, phong cách học tự sự của các tác phẩm cụ thể, ngôn ngữ tự sự của các thể loại tự sự, các loại hình tự sự, mô hình tự sự của các giai đoạn phát triển văn học, sự tiếp nhận tự sự và cách tác động đến người đọc của tự sự.” [39] Từ sự phát triển của nghiên cứu tự sự học được nêu trên giúp ta có thể thấy được tầm quan trọng của tự sự học trong nghiên cứu văn học, mở ra khả năng nghiên cứu truyền thống văn hóa trong mỗi nền văn học. Áp dụng phương pháp nghiên cứu tự sự học để tìm hiểu về nghệ thuật tự sự trong truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Kiên giúp ta có được những cái nhìn tổng quát nhất về việc hiểu rõ mọi hình thức tự sự và nghệ thuật trong các tác phẩm của ông.
Văn học thiếu nhi Việt Nam 1. Khái niệm văn học thiếu nhi Trong nền văn học của bất kỳ quốc gia nào cũng không thể thiếu sự có mặt của văn học thiếu nhi, có thể nói đây là một bộ phận văn học xuất hiện song song với lịch sử phát triển văn học của mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, văn học thiếu nhi lại được nghiên cứu muộn hơn so với các thể loại văn học khác. Văn học thiếu nhi hiểu một cách chung nhất là những tác phẩm văn học dành cho thiếu nhi, được nhận diện ở nhiều góc độ như thể loại, nhân vật, chủ thể sáng tác.
Các nhà văn sáng tạo ra văn học thiếu nhi với mục đích mang (LUAN.kien 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.kien đến cho các em thiếu nhi những câu chuyện vui vẻ, hồn nhiên với những trò nghịch khờ dại, những suy nghĩ ngây ngô, giúp các em có một cách giải trí khoa học, cũng đồng thời lồng ghép trong đó những bài học đạo đức. Kiểu nhân vật trung tâm thường được miêu tả trong những tác phẩm này là các loài vật, đồ chơi hay những thứ xung quanh gần gũi với cuộc sống của chúng ta. Các nhà văn viết văn học thiếu nhi không chỉ để cho đối tượng tiếp nhận là các em thiếu nhi mà còn dành cho mọi lứa tuổi. Trong từ điển Thuật ngữ văn học đã định nghĩa về văn học thiếu nhi: “Theo nghĩa hẹp, văn học thiếu nhi gồm những tác phẩm văn học hoặc phổ cập khoa học dành riêng cho thiếu nhi” [16;342].
Tuy vậy, khái niệm văn học thiếu nhi cũng bao gồm một phạm vi rộng rãi những tác phẩm văn học thông thường khác mà cũng đi vào phạm vi đọc của thiếu nhi. Trong Bách khoa thư văn học thiếu nhi, Quan niệm về văn học thiếu nhi được ghi chi tiết và rõ ràng hơn, được nhận diện ở nhiều góc độ như: Chủ thể sáng tác, nhân vật trung tâm, mục đích, đối tượng tiếp nhận: “Mọi tác phẩm được nhà văn sáng tạo ra với mục đích giáo dục, bồi dưỡng tâm hồn, tính cách cho thiếu nhi.