Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC VIÊN CHỨC QUẢN LÝ TRONG CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC PHỔ THÔNG CÔNG LẬP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về viên chức Viên chức là những công dân có quốc tịch Việt Nam được tuyển dụng theo một quy trình nhất định, làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc sự quản lý của Nhà nước, được hưởng chế độ hợp đồng làm việc có xác định thời hạn [30, tr.1] và không xác định thời hạn với các viên chức làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn [29, tr. Mã ngạch viên chức là mã số phân chia viên chức làm căn cứ xây dựng, quản lý đội ngũ viên chức theo từng nghề nghiệp, chuyên môn và cấp bậc phù hợp; các chuyên ngành viên chức có thể kể đến như giáo dục, y tế, giải trí.
các nhân viên trong cơ quan nhà nước khác [29, tr. Khái niệm về quản lý Có nhiều khái niệm về quản lý, cụ thể như sau: Theo Harold Koontz, quản lý là nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua và cùng với những người trong các nhóm được tổ chức chính thức. Terry, quản lý là một quá trình ngắt kết nối bao gồm việc lập kế hoạch tổ chức kích hoạt và kiểm soát được thực hiện để xác định và hoàn thành các mục tiêu bằng cách sử dụng con người và nguồn lực. Ho, quản lý là nghệ thuật và khoa học của việc ra quyết định và lãnh đạo.
Theo Mary Cushing Nile, quản lý tốt, hay quản lý khoa học, đạt được mục tiêu xã hội với việc sử dụng tốt nhất năng lượng và thời gian của con 11 người và vật chất, đồng thời mang lại sự hài lòng cho những người tham gia và công chúng. Theo Henry Fayol, quản lý là dự báo, lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra. Theo Haimann và William Scott, quản lý là một quá trình xã hội và kỹ thuật sử dụng các nguồn lực, ảnh hưởng, hành động của con người và tạo điều kiện cho những thay đổi nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức. Như vậy, quản lý là quá trình tổ chức bao gồm lập kế hoạch, thiết lập chiến lược; mục tiêu, quản lý nguồn lực, triển khai nguồn nhân lực và tài chính cần thiết để đạt được mục tiêu và đo lường kết quả.
Quản lý cũng bao gồm việc ghi lại và lưu trữ các sự kiện và thông tin để sử dụng sau này hoặc cho những người khác trong tổ chức. Chức năng quản lý không chỉ giới hạn ở người quản lý và người giám sát. Mọi thành viên của tổ chức đều có một số chức năng quản lý và báo cáo như một phần công việc của họ. Khái niệm về viên chức quản lý Viên chức quản lý là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý [28, tr.
Khái niệm viên chức quản lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông công lập Viên chức quản lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông công lập: Là những người đảo đảm tiêu chuẩn chung theo quy định của Đảng, Nhà nước và tiêu chuẩn cụ thể của chức vụ bổ nhiệm theo quy định của cơ quan, đơn vị có thẩm quyền được [8, tr. Viên chức quản lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông công lập phải được quy hoạch chức vụ bổ nhiệm nếu là nguồn nhân sự tại chỗ hoặc được 12 quy hoạch chức vụ tương đương nếu là nguồn nhân sự từ nơi khác. Trường hợp đơn vị mới thành lập chưa thực hiện việc phê duyệt quy hoạch thì do cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Viên chức quản lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông công lập có hồ sơ, lý lịch cá nhân được xác minh, có bản kê khai tài sản, thu nhập theo quy định.
Năng lực của viên chức quản lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông công lập 1. Khái niệm về năng lực Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó. Theo tác giả Vũ Xuân Thái, năng lực là một từ Hán – Việt, trong đó “năng là làm nổi việc; lực là sức mạnh”. Như vậy, có thể thấy năng lực gồm cả khả năng sẵn có và được đào tạo để thực hiện công việc một cách hiệu quả.
Năng lực chủ yếu được thực hiện trong thực tế. Năng lực là một mức độ nhất định trong khả năng của con người để có thể hoàn thành một hoạt động nào đó có kết quả tốt. Khái niệm về năng lực quản lý Năng lực quản lý là khả năng quản trị, điều hành, dẫn dắt, định hướng một đội ngũ nhằm đạt được mục tiêu chung của tổ chức. Người có năng lực quản lý tốt giúp định hướng, tổ chức, tạo động lực cho các thành viên khác trong nhóm cùng làm việc hiệu quả và phát triển.
Năng lực quản lý gồm khả năng giao tiếp; kỹ năng ra quyết định; kỹ năng giải quyết vấn đề; kỹ năng giải quyết xung đột; kỹ năng thúc đẩy sự phát triển của các thành viên khác,… Người quản lý phải có kỹ năng phân tích, đánh giá tình huống, đưa ra các lựa chọn phù hợp, có tầm nhìn xa trông rộng, bao quát mọi vấn đề của tổ chức. 13 Viên chức quản lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông công lập chính là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, trong khuôn khổ luận văn nghiên cứu về năng lực hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn huyện, tác giả nghiên cứu về năng lực hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường tiểu học, các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện. Năng lực của VCQLTCCSGD phổ thông công lập chính là người có năng lực để thực hiện 4 chức năng chủ yếu đó là: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Hệ thống năng lực của viên chức quản lý các cơ sở giáo dục phổ thông công lập Thứ nhất, Phẩm chất nghề nghiệp: Có bản lĩnh chính trị luôn kiên định với chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; Có tư tưởng đổi mới trong lãnh đạo, quản trị nhà trường; Có năng lực phát triển chuyên môn nghiệp vụ bản thân [6, tr.
Thứ hai, Về quản trị nhà trường: Lãnh đạo, quản trị các hoạt động của nhà trường đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực, phẩm chất học sinh phù hợp với phong cách học tập đa dạng, nhu cầu, sở thích và mức độ sẵn sàng học tập của mỗi học sinh [6, tr. Thứ ba, Có năng lực xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, dân chủ, phòng chống bạo lực học đường [6, tr. Thứ tư, Có năng lực liên hệ giữa tầm nhìn quốc gia với trường học và quá trình thay đổi; phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội: Tổ chức các hoạt động phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong dạy học, giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh, huy động và sử dụng tốt nguồn lực để phát triển nhà trường, [6, tr. 14 Thứ năm, Có khả năng sử dụng ngoại ngữ (ưu tiên tiếng Anh) và và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị nhà trường.
Vai trò của viên chức quản lý trong các cơ sở giáo dục phổ thông công lập 1. Chủ thể của hành động lãnh đạo, quản lý Người thủ lĩnh: Nhà quản lý thực hiện vai trò lãnh đạo, lập kế hoạch hành động, tổ chức, chỉ đạo thực hiện các hoạt động trong tổ chức thông qua các khả năng thuyết phục, lãnh đạo, dẫn dắt, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Người khai tâm: Nhà quản lý biết cách xác định các sở trường, điểm mạnh của cấp dưới, từ đó có cách thức bố trí, sử dụng các lao động một cách hợp lý; biết cách khai sáng các ý tưởng cho cấp dưới để khai thác tối đa sở trường của cấp dưới. Người truyền cảm hứng: Người lãnh đạo phải là người nhiệt huyết, nhiều năng lượng, tạo không khí làm việc tưng bừng, phấn khởi, xây dựng niềm tin trong tổ chức, từ đó truyền cảm hứng làm việc cho các nhân viên khác.
Tập thể có đoàn kết, thống nhất, lành mạnh hay không phụ thuộc hoàn toàn vào cách thức xây dựng của nhà lãnh đạo, nhà quản lý. Người điều hòa: Người lãnh đạo phải nắm bắt được các điểm mạnh, điểm yếu của từng cá nhân và của tổ chức; đảm bảo hài hòa các mối quan hệ; hạn chế tối đa các căng thẳng trong tổ chức, điều hòa không khí tổ chức một cách lành mạnh. Người bạn, người kèm cặp: Người lãnh đạo là những người đi đầu, những người có năng lực, kinh nghiệm nên phải là người bạn, người kèm cặp, luôn lắng nghe các cấp dưới, đồng nghiệp, cộng sự của mình, nhất là những người mới được tuyển dụng vào tập thể để những người mới này có thể bắt kịp được với tổ chức, bớt bỡ ngỡ và thích nghi nhanh chóng hơn, thực hiện tốt 15 nhiệm vụ được giao. Người lãnh đạo còn phải biết cách động viên, khuyến khích, giúp đỡ những người xung quanh để cùng nhau đạt được một mục tiêu chung.
Vai trò của các nhà quản lý 1. Vai trò lập kế hoạch Lập kế hoạch là lĩnh vực cốt lõi của tất cả các chức năng quản lý. Đó là nền tảng mà ba lĩnh vực còn lại sẽ được xây dựng trên đó. Việc lập kế hoạch đòi hỏi ban quản lý phải đánh giá công ty hiện đang ở đâu và công ty muốn ở đâu trong tương lai.
Từ đó xác định và thực hiện một lộ trình hành động phù hợp để đạt được các mục tiêu và mục tiêu của công ty. Quá trình lập kế hoạch đang diễn ra. Có những yếu tố bên ngoài không thể kiểm soát được và liên tục ảnh hưởng đến công ty cả tích cực lẫn tiêu cực. Tùy thuộc vào hoàn cảnh, những yếu tố bên ngoài này có thể khiến công ty điều chỉnh hướng hành động của mình để hoàn thành các mục tiêu nhất định.
Điều này được gọi là lập kế hoạch chiến lược. Trong quá trình hoạch định chiến lược, nhà quản lý sẽ phân tích các yếu tố bên trong và bên ngoài có ảnh hưởng và có thể ảnh hưởng đến công ty, cũng như các mục tiêu và mục đích. Từ đó họ xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và mối đe dọa của công ty. Để công tác quản lý thực hiện được điều này một cách hiệu quả, cần phải thực tế và toàn diện.