Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam, đánh giá hiệu quả hoạt động và chiến lược phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Lê Cường
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Năng Lực Cạnh Tranh Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại

Năng lực cạnh tranh là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của các ngân hàng thương mại trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng cạnh tranh. Luận án tập trung phân tích các khía cạnh lý luận về cạnh tranh ngân hàng, bao gồm khái niệm, loại hình và hình thức cạnh tranh. Đặc biệt, ngân hàng thương mại cổ phần như BIDV phải đối mặt với sự cạnh tranh không chỉ từ các ngân hàng khác mà còn từ các công ty công nghệ tài chính. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua các tiêu chí tài chính và phi tài chính, đồng thời sử dụng các mô hình như SWOT và Chỉ số tổng hợp để đánh giá.

1.1. Khái niệm và đặc thù cạnh tranh ngân hàng

Cạnh tranh ngân hàng được định nghĩa là quá trình các ngân hàng thương mại cạnh tranh để giành thị phần, khách hàng và lợi nhuận. Đặc thù của cạnh tranh trong lĩnh vực này là sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các ngân hàng, tạo nên một hệ sinh thái tài chính phức tạp. Luận án chỉ ra rằng, ngân hàng Việt Nam như BIDV không chỉ cạnh tranh với các ngân hàng trong nước mà còn phải đối mặt với sự xâm nhập của các đối thủ quốc tế và công ty công nghệ.

1.2. Tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh

Luận án đề xuất các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại, bao gồm tiêu chí tài chính như quy mô vốn, khả năng sinh lời và tiêu chí phi tài chính như chất lượng dịch vụ ngân hàng, mạng lưới phân phối và nguồn nhân lực. Các tiêu chí này được áp dụng để phân tích thực trạng của BIDV, từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả cạnh tranh.

II. Thực trạng năng lực cạnh tranh của BIDV

Luận án phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) giai đoạn 2017-2021. Kết quả cho thấy, BIDV đạt được nhiều thành tựu về quy mô vốn và thị phần, nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế như tỷ lệ nợ xấu cao và áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng nhỏ hơn. Luận án sử dụng mô hình SWOT để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của BIDV, đồng thời đề xuất các giải pháp cải thiện.

2.1. Đánh giá theo tiêu chí tài chính

BIDV duy trì vị thế dẫn đầu về quy mô vốn và tổng tài sản, nhưng tỷ lệ nợ xấu vẫn là một thách thức lớn. Luận án chỉ ra rằng, mặc dù BIDV đã có nhiều nỗ lực xử lý nợ xấu, nhưng áp lực từ các khoản dự phòng rủi ro vẫn ảnh hưởng đến lợi nhuận. Điều này đòi hỏi BIDV cần có chiến lược cạnh tranh hiệu quả hơn trong quản lý rủi ro.

2.2. Đánh giá theo tiêu chí phi tài chính

Về dịch vụ ngân hàng, BIDV đã đầu tư mạnh vào công nghệ và mở rộng mạng lưới phân phối. Tuy nhiên, sự cạnh tranh từ các ngân hàng số và công ty công nghệ tài chính đang đặt ra thách thức lớn. Luận án đề xuất BIDV cần tăng cường đổi mới sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ để duy trì lợi thế cạnh tranh.

III. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV

Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV, tập trung vào hai khía cạnh chính: tài chính và phi tài chính. Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động, đổi mới sản phẩm và dịch vụ, cũng như tận dụng công nghệ để cải thiện trải nghiệm khách hàng. Luận án cũng đưa ra các kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ để tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.

3.1. Giải pháp về tài chính

BIDV cần tập trung vào việc tăng cường quản lý rủi ro, giảm tỷ lệ nợ xấu và nâng cao khả năng sinh lời. Luận án đề xuất áp dụng các công cụ quản lý rủi ro hiện đại và tăng cường dự phòng rủi ro để đảm bảo an toàn tài chính.

3.2. Giải pháp về phi tài chính

Để cải thiện dịch vụ ngân hàng, BIDV cần đầu tư mạnh vào công nghệ, phát triển các sản phẩm số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chiến lược cạnh tranh dài hạn để duy trì vị thế trên thị trường ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các nghiên cứu trong nước Các kết quả nghiên cứu trong nước có liên quan tới luận án bao gồm các công trình về nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống NHTM nói chung, của một số NHTM cụ thể nói riêng và các công trình nghiên cứu về BIDV. Một số nghiên cứu tiêu biểu gồm: 1.1 Các nghiên cứu liên quan đến cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại a) Luận án 1.

Luận án tiến sĩ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế” [13] của tác giả Nguyễn Thu Hiền (2012). Luận án đánh giá được tác động của các thành phần năng lực cạnh tranh đến kết quả hoạt động kinh doanh của các NHTM trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Các thành phần năng lực cạnh tranh được xác định gồm khả năng quản trị, khả năng marketing, khả năng tài chính, khả năng đổi mới sản phẩm dịch vụ, khả năng tổ chức phục vụ, khả năng quản trị rủi ro, khả năng thích ứng với môi trường kinh doanh. Luận án tiến sĩ “Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam” [42] của tác giả Đỗ Thị Tố Quyên, Đại học Kinh tế quốc dân (2012).

Luận án đã đưa ra lý luận về những vấn đề cơ bản về đầu tư cho nâng cao NLCT của các NHTM. Trên cơ sở lý luận, tác giả đánh giá thực trạng đầu tư nâng cao NLCT của Vietcombank và đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường đầu tư nâng cao NLCT của Vietcombank. Như vậy, luận án tập trung vào nghiên cứu NLCT của một NHTM trên góc độ đầu tư.Luận án tiến sĩ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Ngoại thương Lào trong điều kiện hội nhập quốc tế” [44] của tác giả Sompadith (2013). Luận án đã làm rõ một số vấn đề cơ bản về năng lực cạnh tranh của NHTM trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

Luận án đã chỉ ra 4 khía cạnh về năng lực cạnh tranh là: (i) Lấy m 7 khách hàng làm chuẩn mực đánh giá; (ii) năng lực cạnh tranh từ thực lực của NHTM; (iii) cạnh tranh trong mối tương quan với các đối thủ; (iv) quan hệ ràng buộc giữa các yếu tố này. Luận án đã xác định nội dung cạnh tranh của NHTM trên các góc độ chất lượng dịch vụ, giá cả, đa dạng hóa hình thức cung cấp, hệ thống kênh phân phối và 4 nhóm chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh là năng lực tài chính, nguồn nhân lực và năng lực điều hành, năng lực công nghệ thông tin, năng lực cung cấp dịch vụ và hệ thống phân phối. Luận án tiến sĩ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam trên thị trường Việt Nam [15] của tác giả Hoàng Nguyên Khai (2014). Luận án đã phân tích thực trạng NLCT của Vietcombank dựa theo các chỉ tiêu đánh giá và theo nhân tố tác động đến NLCT của Vietcombank.

Thông qua số liệu sơ cấp, khảo sát từ nhân viên ngân hàng và khách hàng có sử dụng sản phẩm, dịch vụ của Vietcombank, luận án đã đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến NLCT của Vietcombank. Luận án tiến sĩ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” [32] của tác giả Lê Cẩm Ninh, Học viện Tài chính (2014). Luận án đã làm rõ các vấn đề lý luận về cạnh tranh, NLCT của hệ thống NHTM trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Luận án phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đưa ra hệ thống chỉ tiêu đánh giá NLCT của cả hệ thống NHTM (không phải của một NHTM đơn lẻ).

Trên cơ sở lý luận và bộ chỉ tiêu đề xuất, luận án phân tích và đánh giá chi tiết thực trạng NLCT của hệ thống NHTM Việt Nam, từ đó rút ra những kết quả đạt được, một số tồn tại và nguyên nhân của tồn tại và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao NLCT của hệ thống NHTM trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Luận án “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Thương mại cổ phần quốc tế trên thị trường Việt nam” [51] của tác giả Nguyễn Tú, Đại học Kinh tế quốc dân (2015). Luận án đã đưa ra các khái niệm về cạnh tranh nói chung cũng như NLCT của NHTM nói riêng, từ đó luận án đưa ra được quan điểm riêng về cạnh tranh của NHTM. Từ những nghiên cứu về lý luận, luận án đã đưa ra kinh nghiệm nâng cao NLCT từ thực tiễn một số NHTM trong nước và trên thế giới, luận án cũng đánh giá thực trạng NLCT của ngân hàng VIB.

Từ đánh giá thực trạng, luận án đã chỉ ra những ưu điểm, kết quả đạt được cũng như những hạn chế trong NLCT của VIB, đặc biệt đã chỉ ra được nguyên nhân dẫn đến hạn chế. Từ đó, luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp nâng cao năng lực cạnh m 8 tranh đối với hệ thống NHTM. Luận án tiến sĩ “Mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam” [49] của tác giả Nguyễn Thị Hoài Thu (2015). Luận án đã phân tích, đánh giá năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam.

Ngoài việc hệ thống hóa các lý luận về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh của NHTM, luận án đã xây dựng được một hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn để xếp hạng năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam trong điều kiện hiện nay. Luận án cũng hệ thống hóa được các loại mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của NHTM và rút ra được những ưu nhược điểm của mô hình. Luận án đã xây dựng các luận cứ khoa học cho một mô hình phân tích nhân tố để chấm điểm năng lực cạnh tranh của từng thành phần và năng lực cạnh tranh tổng thể từ đó xếp hạng năng lực cạnh tranh của các NHTM. Luận án "Tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam" [36] của tác giả Nguyễn Hoàng Phong, Đại học Kinh tế quốc dân (2019).

Luận án đã đánh giá hiệu quả hoạt động của NHTM dưới rất nhiều góc độ. Trước hết là sử dụng các phương pháp bao dữ liệu phổ biến như SFA hay DEA; xây dựng chỉ số hiệu quả tổng hợp từ các thành phần của bộ chỉ tiêu CAMELS. Luận án đưa ra góc nhìn mới đó là mối quan hệ phi tuyến tính giữa cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của NHTM. Luận án tiến sĩ “ Năng lực cạnh tranh và mức độ ổn định của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh tham gia Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương” [52] của tác giả Phạm Thủy Tú (2020).

Luận án đã đo lường và đánh giá NLCT và mức độ ổn định của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2010 đến 2018, trong bối cảnh tham gia hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương. Luận án tiến sĩ “Nâng cao năng lực cạnh tranh các dịch vụ ngân hàng bán lẻ của NHTMCP Bảo Việt” [10] của tác giả Lưu Thị Thùy Dương (2021). Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ được một số vấn đề lý luận về năng lực cạnh tranh, các yếu tố cấu thành và tác động đến năng lực cạnh tranh các dịch vụ ngân hàng bán lẻ; lựa chọn được mô hình nghiên cứu năng lực cạnh tranh ở cấp độ sản phẩm dịch vụ ngân hàng bán lẻ và phát triển hệ thống thang đo năng lực cạnh tranh theo quan điểm tiếp cận từ khách hàng. Luận án cũng đã phân tích được thực trạng các yếu tố cấu thành NLCT tổng thể và NLCT một số nhóm dịch vụ ngân hàng bán lẻ điển hình (cho vay, huy động tiền gửi và thẻ) của Ngân m 9 hàng TMCP Bảo Việt theo quan điểm tiếp cận từ khách hàng và so sánh với đối thủ cạnh tranh.

b) Đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ cấp Bộ 11. Đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ cấp Bộ “Cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng và các giải pháp chống các hành vi cạnh tranh không lành mạnh” [48], chủ nhiệm đề tài PGS.NGND Kiều Hữu Thiện (2012). Đề tài đã đưa ra cơ sở lý luận và thực trạng về cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng tại Việt Nam gồm hoạt động ngân hàng ngầm, tình hình cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động của các ngân hàng Việt Nam, đánh giá thực trạng chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng tại Việt Nam. Từ đó đưa ra giải pháp và kiến nghị chống các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng tại Việt Nam.

Đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ cấp Bộ “Mối quan hệ giữa cạnh tranh và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2008 – 2016: nghiên cứu thực nghiệm” [1], chủ nhiệm đề tài ThS. Đề tài đã nghiên cứu cơ sở lý luận về cạnh tranh ngân hàng và ổn định hệ thống ngân hàng, trong đó có kinh nghiệm của một số quốc gia trong việc đảm bảo phát triển hài hòa mối quan hệ giữa cạnh tranh và ổn định hệ thống ngân hàng; thực trạng mối quan hệ giữa cạnh tranh và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam (gồm thực trạng hoạt động ngân hàng ở Việt Nam và nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa cạnh tranh và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam). Từ đó, đề tài đưa ra giải pháp đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa cạnh tranh và ổn định hệ thống ngân hàng. Đề tài nghiên cứu, đo lường mức độ cạnh tranh giữa các ngân hàng trong hệ thống NHTM Việt Nam thông qua các phương pháp khác nhau mà không phải nghiên cứu về cạnh tranh của một hay một số NHTM cụ thể.

Các nghiên cứu liên quan đến BIDV 13. Luận án tiến sĩ “Nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam” (2007) [46] của tác giả Nguyễn Đức Thắng. Luận án đã hệ thống hóa lý thuyết thẩm định dự án đầu tư và đưa ra quan niệm về chất lượng, cách đánh giá chất lượng tài trợ dự án đầu tư của NHTM. Luận án đã phân tích thực trạng chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại BIDV.