Đặt vấn đề nghiên cứu Trong lịch sử phát triển con người, người phụ nữ ngày càng giữ vai trò quan trọng như nam giới. Trong thực tế, tình trạng việc làm và công việc của phụ nữ trong xã hội hiện nay là một trong những chỉ số về sự tiến bộ của một quốc gia. Nếu không có sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động quốc gia thì tiến bộ xã hội, phát triển kinh tế hay ổn định chính trị của một quốc gia sẽ bị ảnh hưởng và trì trệ. Thực tế vai trò quan trọng nhất của phụ nữ là sự kết hợp với các hoạt động và sử dụng các kỹ năng và lao động kinh tế để kiếm thêm thu nhập cho gia đình, điều làm cho sự khác biệt giữa cuộc sống tốt hay nghèo đói.
Phụ nữ chiếm một nửa của nhân loại, thậm chí còn đóng góp hai phần ba số giờ làm việc của toàn thế giới. Nhưng phụ nữ chỉ kiếm được một phần ba tổng thu nhập và sở hữu ít hơn một phần mười tài sản của thế giới. Điều này cho thấy kinh tế của phụ nữ đang trong tình trạng thảm hại và điều này cũng thể hiện rõ ở phụ nữ nông thôn ở Việt Nam, trong đó phụ nữ nông thôn ở tỉnh Tây Ninh cũng nằm trong tình trạng chung của phụ nữ nông thôn của cả nước. Trong tổng số dân tỉnh Tây Ninh là 1.049 hộ, trong đó phụ nữ chiếm 550.000 người, phụ nữ được coi là "một nửa tốt hơn" của xã hội và ngang bằng với vai trò của đàn ông.
Nhưng trong thực tế, xã hội vẫn còn nam trị và phụ nữ không được đối xử bình đẳng cả trong và ngoài bốn bức tường của ngôi nhà. Trong thực tế, họ đang được coi là phái yếu và phụ thuộc vào đàn ông. Phụ nữ Tây Ninh qua các báo cáo cho thấy đang gặp phải nhiều bất lợi trong xã hội về vấn đề việc làm, thu nhập, quyền quyết định trong các hoạt động. Phụ nữ nông thôn ở Tây Ninh ngoài việc gánh vác các công việc của gia đình, họ còn tham gia tích cực vào các hoạt động của xã hội ở địa phương.
Tuy nhiên số lượng người tham gia chưa nhiều do đặc thù của văn hóa của địa phương, văn hóa gia đình ảnh hưởng nhiều đến số lượng người phụ nữ tham gia các hoạt động cộng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các chính sách của nhà nước về tăng cường sự đại diện của phụ nữ và nâng cao vị thế của phụ nữ ở Tây Ninh được triển khai thực hiện đầy đủ cùng với các hoạt động hỗ trợ và phát động khác của Hội Liên hiệp Phụ nữ cùng với các cấp chính quyền nhằm đẩy mạnh vị thế của phụ nữ nông thôn ở Tây Ninh thông qua các hoạt động nhằm tăng thu nhập cho người phụ nữ trong gia đình. Tuy nhiên những kết quả đạt được chưa cao do thiếu đồng bộ trong các hoạt động và chưa có những chính sách phù hợp đối với phụ nữ ở nông thôn. Đề tài thực hiện nghiên cứu nhằm tìm ra những yếu tố, nguyên nhân tác động đến vị thế của phụ nữ nông thôn ở tỉnh Tây Ninh, nhằm đề xuất những giải pháp hỗ trợ thông qua các hoạt động tạo thu nhập cho phụ nữ nông thôn để cải thiện vị thế trong xã hội.
Xuất phát từ ý tưởng trên, tôi chọn thực hiện đề tài “Nâng cao vị thế Phụ nữ trong các hoạt động sinh kế ở nông thôn tỉnh Tây Ninh”.2 Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu tổng quát của đề tài là nghiên cứu sự tham gia của phụ nữ vào các hoạt động tạo thu nhập nhằm nâng cao vị thế và cải thiện sinh kế của phụ nữ nông thôn tại Tây Ninh. Mục tiêu cụ thể gồm các điểm như sau: Nghiên cứu hiện trạng các hoạt động tạo thu nhập hiện nay của phụ nữ tại vùng nông thôn. Đề xuất các giải pháp để cải thiện thu nhập và vị thế của phụ nữ tại nông thôn.3 Câu hỏi nghiên cứu Nghiên cứu gồm nhiều câu hỏi cụ thể như sau: Những hoạt động nào mang lại thu nhập cho phụ nữ tại nông thôn Tây Ninh? Mức độ tham gia của phụ nữ trong các hoạt động đó như thế nào? Lợi ích và những hạn chế nào cho việc tham gia của họ trong các hoạt động tạo thu nhập? TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Mức độ tự chủ về các hoạt động tạo thu nhập? Những yếu tố nào làm ảnh hưởng đến vị thế của phụ nữ nông thôn? Các giải pháp nào có thể thực hiện để cải thiện thu nhập và vị thế của phụ nữ tại cấp độ cộng đồng và hộ gia đình? 1.4 Số liệu nghiên cứu Số liệu phục vụ nghiên cứu chủ yếu từ các thông tin thu thập trong cuộc phỏng vấn phụ nữ tại 3 huyện nằm trên địa bàn tỉnh. Số liệu thu thập được cập nhật và xử lý bằng phần mềm quản lý dữ liệu SPSS.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: là các hoạt động tạo thu nhập của phụ nữ vùng nông thôn thuộc tỉnh Tây Ninh.
Phạm vi nghiên cứu: vùng nông thôn tỉnh Tây Ninh. Trong điều kiện giới hạn về thời gian và tài lực. Đề tài áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling method) theo hạn mức (quota). Tại cấp tỉnh: dựa theo các báo cáo thực hiện kinh tế - xã hội của tỉnh, đặc biệt là các báo cáo về phát triển giới, thảo luận với cán bộ phụ trách hoạt động vì sự tiến bộ của phụ nữ để chọn 3 huyện trong tỉnh gồm: huyện Dương Minh Châu, huyện Tân Châu và huyện Tân Biên.
Tại cấp huyện: chọn ra 3 xã, tiêu chí để chọn xã đáp ứng tiêu chí như sau: có mức phát triển kinh tế - xã hội khác nhau tương ứng với phát triển của 3 huyện; có sự khác biệt về sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động tạo thu nhập. Ba xã tại ba huyện được chọn thực hiện nghiên cứu gồm: xã Tân Phú huyện Tân Châu, xã Tân Phong huyện Tân Biên và xã Phước Ninh huyện Dương Minh Châu. + Tại cấp hộ gia đình: có mức độ giàu nghèo và qui mô sản xuất khác nhau, có cả nam và nữ tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh + Đối tượng phụ nữ: bao gồm phụ nữ không có tham gia, tham gia một hoặc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 nhiều hoạt động nông nghiệp, phi nông nghiệp. + Số mẫu phỏng vấn tại mỗi xã là: 50 người.
Tổng số mẫu điều tra là 150 hộ.6 Các bước tiến hành nghiên cứu: Đề tài thực hiện các bước như sau để trả lời các câu hỏi nghiên cứu: Vấn đề cần nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu Cơ sở lý thuyết Phạm vi nghiên cứu Thống kê mô tả Phân tích dữ liệu Kiểm định các chỉ số Kết luận, kiến nghị 1.7 Ý thực tiễn của đề tài Nghiên cứu này kỳ vọng có thể cung cấp thông tin có giá trị cho các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ hiểu rõ thực trạng về vị thế phụ nữ ở nông thôn ở tỉnh Tây Ninh qua đó có các chính sách phù hợp nhằm nâng cao vị thế của phụ nữ nông thôn thông qua các hoạt động tạo thu nhập. Nghiên cứu đã được thiết kế tập trung vào sự đóng góp của phụ nữ nông thôn về kinh tế-xã hội theo hướng vai trò và quyền hạn của phụ nữ. Điều này giúp trong việc xác định các phương pháp nhằm nâng cao vị thế cho phụ nữ nông thôn. Những kiến nghị về vị thế sẽ được giúp đỡ cho các nhà hoạch định chính sách và người khởi xướng chương trình phát triển phụ nữ lên kế hoạch cho các chương trình trong tương lai một cách hiệu quả nhất.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN 2.1 Tổng quan về sinh kế và vị thế của phụ nữ 2.1 Các khái niệm cơ bản về sinh kế bền vững 2.1 Sinh kế bền vững Sinh kế được định nghĩa là“phương cách để sống”, là cách thức hộ gia đình mưu sinh không đơn thuần chỉ là thu nhập và tiêu dùng. Lý thuyết về sinh kế bao hàm cả các hoạt động tạo thu nhập của hộ và các thành viên trong hộ, và các thể chế xã hội, quan hệ trong gia đình, cơ chế tiếp cận với các nguồn lực trong cuộc sống (Eliis, 2000). Ba khái niệm chính trong cách tiếp cận về sinh kế bền vũng là bền vững về môi trường, kinh tế và xã hội.
Một sinh kế của hộ được xem là bền vững về môi trường khi sinh kế đó có khả năng giữ lại hoặc làm nâng lên các tài sản của địa phương, cộng đồng, sinh kế đó còn phụ thuộc vào, và có ảnh hưởng tốt đến các sinh kế khác. Sinh kế đó có bền vững về xã hội hay không là sinh kế có khả năng giải quyết và tái hồi phục sau những cú sốc trong xã hội và phục vụ được cho thế hệ tương lai (Chamber và Conway 1991). Khái niệm sinh kế bền vững đầu tiên được giới thiệu từ hội nghị Brundtland về phát triển và môi trường (WCED, 1987), là cách tiếp cận liên kết giữa các quan tâm về sinh thái, kinh tế và xã hội trong một cấu trúc chặc chẽ và liên quan đến các vấn đề chính sách. Đến năm 1992 hội nghị của liên hiệp quốc về môi trường và phát triển đã mở rộng thêm khái niệm này và khởi xướng cho rằng những thành tựu của sinh kế bền vững là mục tiêu rộng lớn để loại bỏ nghèo đói.
Trong chiến lược này, sinh kế bền vững đóng vai trò là một yếu tố tổng hợp cho chép sự ra đời đồng thời những chính sách phát triển, quản lý tài nguyên và loại bỏ nghèo đói (UNDP, 1997). Sinh kế hộ gia đình được nghiên cứu và phân tích nhằm mục đích cung cấp TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 thông tin tổng hợp về các vấn đề: làm thế nào, tại sao con người có thể tồn tại được (hoặc không tồn tại) trong những giai đoạn khó khăn nhằm mục đích giảm thiểu khả năng tổn thương của họ. Nhiều tổ chức phát triển trên thế giới và tại các quốc gia đã áp dụng khái niệm sinh kế là một điểm trung tâm cho các chiến lược phát triển và các hoạt động sau khi bổ sung một số điểm cho phù hợp với tình hình thực tế. Nhiều nghiên cứu về sinh kế bền vững tập trung vào vùng nông thôn, nơi người nghèo đang sinh sống, nơi những người nông dân đang mưu sinh từ những hoạt động sản xuất cơ bản nhất của mọi nền kinh tế.