Tổ chức dạy học các bài tập hộp đen phần dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu tổ chức dạy học bài tập hộp đen dòng điện không đổi qua hoạt động ngoại khóa cho học sinh lớp 11.

• Tác giả: Nguyễn Thị Yên
• Người hướng dẫn: Ts. Dương Xuân Quý
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Vật lí
• Đề tài: Tổ chức dạy học các bài tập hộp đen phần dòng điện không đổi thông qua hoạt động ngoại khóa nhằm nâng cao tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh lớp 11 Trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC ẢNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ 11 Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
• 1.1. Hoạt động ngoại khóa Vật lí trong nhà trường phổ thông
• 1.1.1. Vị trí , vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông
• 1.1.2. Các đặc điểm và nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí
• 1.1.3. Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí
• 1.1.4. Phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khóa Vật lí
• 1.1.5. Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí
• 1.1.6. Bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí 11 ở trường phổ thông
• 1.1.6.1. Khái niệm “Phương pháp hộp đen”
• 1.1.6.2. Sự cần thiết phải bồi dưỡng phương pháp hộp đen cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông
• 1.2. Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông
• 1.2.1. Các đặc điểm cơ bản của dụng cụ thí nghiệm đơn giản
• 1.2.2. Sự cần thiết của việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông
• 1.2.3. Tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập
• 1.2.3.1. Tính tích cực trong học tập
• 1.2.3.2. Năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập
• 1.3. Thực tiễn về tổ chức dạy học ngoại khóa các bài tập hộp đen cho học sinh việc hướng dẫn học sinh sử dụng phương pháp hộp đen của giáo viên ở trường THPT
• 1.3.1. Mục đích của việc điều tra
• 1.3.2. Đối tượng điều tra
• 1.3.3. Phương pháp điều tra
• 1.3.4. Kết quả của việc điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: TIẾN TRÌNH DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Những mục tiêu học sinh cần đạt được khi học phần “Dòng điện không đổi”
• 2.1.1. Mục tiêu phát triển tư duy
• 2.2. Các thí nghiệm cần tiến hành trong quá trình dạy học ngoại khóa bài tập hộp đen dòng điện không đổi
• 2.3. Kế hoạch của việc tổ chức dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11 THPT
• 2.3.1. Mục tiêu của hoạt động ngoại khóa
• 2.3.2. Nội dung của hoạt động ngoại khóa các bài toán hộp đen dòng điện không đổi cho học sinh lớp 11 THPT
• 2.3.3. Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa
• 2.3.4. Hình thức tổ chức của hoạt động ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT
• 2.3.5. Dự kiến các bước tiến hành và thời gian dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT
• 2.3.6. Soạn thảo tiến trình dạy học ngoại khóa các bài toán hộp đen điện không đổi cho học sinh THPT
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phân tích diễn biến quá trình thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kiểm tra, đánh giá chất lượng nắm vững kiến thức của học sinh
• 3.8. Phương pháp sử lý kết quả TNSP
• 3.9. Đánh giá chung đợt thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao tính chủ động và sáng tạo cho học sinh lớp 11

Nâng cao tính chủ động và sáng tạo cho học sinh lớp 11 là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh phát triển tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập chủ động là rất cần thiết.

1.1. Tại sao cần nâng cao tính chủ động trong học tập

Tính chủ động trong học tập giúp học sinh phát triển khả năng tự học, tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

1.2. Vai trò của sự sáng tạo trong giáo dục

Sự sáng tạo là yếu tố quan trọng giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng đổi mới. Việc khuyến khích sự sáng tạo trong học tập sẽ giúp học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả.

II. Thách thức trong việc nâng cao tính chủ động và sáng tạo cho học sinh lớp 11

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc nâng cao tính chủ động và sáng tạo cho học sinh lớp 11 cũng gặp phải nhiều thách thức. Các yếu tố như phương pháp giảng dạy truyền thống, áp lực từ chương trình học và thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên có thể cản trở quá trình này.

2.1. Phương pháp giảng dạy truyền thống

Phương pháp giảng dạy truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, khiến học sinh ít có cơ hội tham gia vào quá trình học tập. Điều này làm giảm tính chủ động và sáng tạo của học sinh.

2.2. Áp lực từ chương trình học

Chương trình học nặng nề và yêu cầu cao về thành tích có thể khiến học sinh cảm thấy áp lực, từ đó hạn chế khả năng sáng tạo và chủ động trong học tập.

III. Phương pháp dạy học hộp đen Giải pháp nâng cao tính chủ động và sáng tạo

Phương pháp dạy học hộp đen là một trong những phương pháp dạy học hiện đại giúp học sinh phát triển tính chủ động và sáng tạo. Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập thông qua việc thực hành và trải nghiệm.

3.1. Khái niệm về phương pháp dạy học hộp đen

Phương pháp dạy học hộp đen là phương pháp mà học sinh được khuyến khích khám phá và tìm hiểu thông qua các bài tập thực hành. Học sinh sẽ tự mình thiết kế và thực hiện các thí nghiệm, từ đó rút ra kết luận và kiến thức cho riêng mình.

3.2. Lợi ích của phương pháp dạy học hộp đen

Phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và sự sáng tạo trong giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học hộp đen trong lớp 11

Việc áp dụng phương pháp dạy học hộp đen trong lớp 11 đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển được các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập theo phương pháp hộp đen có sự tiến bộ rõ rệt về mặt kiến thức và kỹ năng. Họ có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và tự tin hơn trong việc trình bày ý tưởng.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với việc học và có động lực hơn khi tham gia vào các hoạt động học tập. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ trong khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh.

V. Kết luận và tương lai của việc nâng cao tính chủ động và sáng tạo

Việc nâng cao tính chủ động và sáng tạo cho học sinh lớp 11 thông qua phương pháp dạy học hộp đen là một hướng đi đúng đắn. Tương lai của giáo dục cần tiếp tục đổi mới và áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại để đáp ứng nhu cầu của xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới giáo dục

Đổi mới giáo dục là cần thiết để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.2. Hướng đi tương lai cho giáo dục

Tương lai của giáo dục cần tập trung vào việc phát triển tính chủ động và sáng tạo của học sinh thông qua các phương pháp dạy học tích cực và hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHÓA CÁC BÀI TẬP HỘP ĐEN PHẦN DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ 11 Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1. Hoạt động ngoại khóa Vật lí trong nhà trường phổ thông 1. Vị trí , vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông 1. Vị trí của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông Nhà trường phổ thông có ba hình thức tổ chức đào tạo là: Dạy học trên lớp, giáo dục lao động kĩ thuật tổng hợp và hướng nghiệp dạy nghề và công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động rộng rãi trong các lĩnh vực: Xã hội – chính trị, văn hóa – khoa học, nghệ thuật, thể dục thể thao, quốc phòng. Công tác ngoại khóa nói chung và công tác ngoại khóa vật lí nói riêng thuộc lĩnh vực thứ hai của toàn bộ công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông. Vai trò của hoạt động ngoại khóa vật lí Hoạt động ngoại khóa vật lí nói riêng và hoạt động ngoại khóa nói chung có vai trò rất quan trọng trong công tác giáo dục ở nhà trường phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trên tất cả các mặt, cụ thể là: + Về mặt nhận thức: Hoạt động ngoại khóa giúp học sinh củng cố, đào sâu, mở rộng những tri thức đã học trong nội khóa; giúp cho học sinh vận dụng được những kiến thức đó vào giải quyết những vấn đề thực tiễn trong cuộc sống, gắn lí thuyết với thực tiễn, thấy được những ứng dụng của kiến thức đã được học trong đời sống và kĩ thuật. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Về mặt rèn luyện kĩ năng: Hoạt động ngoại khóa giúp cho học sinh được rèn luyện chế tạo dụng cụ thí nghiệm, kĩ năng tiến hành thí nghiệm, kĩ năng giải quyết vấn đề; rèn luyện kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng tự tổ chức, kĩ năng tự quản lí, kĩ năng điều khiển hoạt động nhóm.

Ngoài ra, hoạt động ngoại khóa còn giúp học sinh phát triển kĩ năng giao tiếp, rèn luyện ngôn ngữ và kĩ năng phát biểu trước đám đông. + Về mặt giáo dục tinh thần, thái độ làm việc: Hoạt động ngoại khóa kích thích sự hứng thú học tập, khơi dậy lòng ham hiểu biết, lôi cuốn học sinh tự giác tham gia một cách nhiệt tình vào các hoạt động, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh. Ngoài ra, hoạt động ngoại khóa còn góp phần phát triển năng lực tư duy như tư duy lôgic, tư duy trừu tượng và đặc biệt là năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh. [10] Tóm lại, hoạt động ngoại khóa có mục đích bao trùm là hỗ trợ cho dạy học nội khóa, giúp phát triển và hoàn thiện nhân cách người học.

Đặc biệt, hoạt động ngoại khóa góp phần quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực có tính tích cực, tự lực cao và có khả năng sáng tạo tốt trong công việc, đáp ứng được yêu cầu của nền giáo dục nước ta trong giai đoạn hiện nay 1. Các đặc điểm và nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí 1. Đặc điểm Hoạt động ngoại khóa về vật lí nói riêng và hoạt động ngoại khóa nói chung có những đặc điểm cơ bản như sau: + Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa phải được lập kế hoạch cụ thể về cả mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, lịch hoạt động cụ thể và thời gian thực hiện. + Tổ chức các hoạt động ngoại khóa dựa trên tinh thần tự nguyện tham gia và sự hứng thú của học sinh, dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Số lượng học sinh tham gia không hạn chế, có thể tổ chức hoạt động ngoại khóa theo nhóm hoặc theo tập thể đông người. + Nội dung và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa phải đa dạng, phong phú, mềm dẻo, hấp dẫn để lôi cuốn được nhiều học sinh tham gia. + Việc đánh giá kết quả các hoạt động ngoại khóa của học sinh không phải bằng điểm số thông qua các bài kiểm tra như trong các giờ học nội khóa, mà được đánh giá công khai thông qua tính tích cực, sáng tạo của học sinh và sản phẩm của quá trình hoạt động. Nội dung của hoạt động ngoại khóa Vật lí Nội dung của ngoại khóa vật lí phải bổ sung và hỗ trợ cho nội khóa.

Nội dung của ngoại khóa giúp cho học sinh củng cố, đào sâu, mở rộng kiến thức vật lí đã được học trong nội khóa; bổ sung những kiến thức lí thuyết hoặc khắc phục những sai lầm mà học sinh thường mắc phải khi học nội khóa; giúp cho học sinh hiểu rõ, biết liên kết và khái quát hóa những kiến thức đã được hình thành một cách rời rạc. Ngoài ra, nội dung của ngoại khóa cần phải giúp cho học sinh nâng cao lòng ham thích, ham hiểu biết về vật lí – kĩ thuật, vật lí – đời sống, vật lí – thiên văn, …phát triển tính độc lập, óc sáng tạo của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh được rèn luyện một số kĩ năng và kĩ xảo. Có thể kể đến một số nội dung hoạt động ngoại khóa mà học sinh có thể thực hiện được như: - Tìm hiểu thêm các kiến thức về vật lí và kĩ thuật. - Nghiên cứu các lĩnh vực riêng biệt của vật lí học, tìm hiểu những ứng dụng của vật lí trong đời sống, kĩ thuật như: kĩ thuật điện, kĩ thuật vô tuyến điện, kĩ thuật chụp ảnh, các ứng dụng của sóng siêu âm … - Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm vật lí và kĩ thuật.

Để lựa chọn nội dung tổ chức hoạt động ngoại khóa về vật lí phù hợp thì giáo viên cần phải căn cứ vào nội dung kiến thức mà học sinh được học trong nội khóa và tầm quan trọng của kiến thức này trong đời 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sống, kĩ thuật cũng như mục tiêu dạy học về phần kiến thức đó mà học sinh cần phải đạt được. Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chúng tôi nhận thấy các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa về vật lí thông thường nhất là: hoạt động ngoại khóa mang tính chất cá nhân, hoạt động ngoại khóa theo các nhóm và hoạt động ngoại khóa có tính quần chúng rộng rãi. Cụ thể: - Tổ chức các hoạt động ngoại khóa ở lớp và ở nhà (học sinh đọc sách báo về vật lí và kĩ thuật; tổ chức các buổi báo cáo và dạ hội về các vấn đề vật lí – kĩ thuật; học sinh ra báo tường hoặc tập san về vật lí – kĩ thuật; học sinh biểu diễn thí nghiệm hoặc giới thiệu sản phẩm là thí nghiệm vật lí chế tạo được…) - Học sinh tổ chức triển lãm giới thiệu những thành tích hoạt động ngoại khóa về vật lí. - Tổ chức cho học sinh thăm quan ngoại khóa về vật lí, kĩ thuật.

- Tổ chức, hướng dẫn học sinh thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm vật lí hoặc máy móc đơn giản. - Tổ chức ôn luyện cho học sinh tham dự thi học sinh giỏi hoặc các cuộc thi khác dành cho môn vật lí ở trường phổ thông. Với các hình thức tổ chức ngoại khóa về vật lí như trên, học sinh có thể tham gia vào các hoạt động với tư cách cá nhân, nhóm hoặc tập thể. Phương pháp hướng dẫn hoạt động ngoại khóa Vật lí Phương pháp dạy học hoạt động ngoại khóa vật lí thường có tính mềm dẻo, không cứng nhắc, phụ thuộc vào nội dung của hoạt động ngoại khóa và trình độ của giáo viên cũng như học sinh.

Cũng như trong dạy học nội khóa,trong dạy học ngoại khóa việc hướng dẫn của giáo viên cũng theo các kiểu định hướng: định hướng tìm tòi, định hướng khái quát chương trình hóa, định hướng tái tạo. Theo chúng tôi, vận dụng các phương pháp này vào dạy 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học hoạt động ngoại khóa có thể tuân theo các bước như sau: Ban đầu giáo viên định hướng học sinh tìm tòi, tự tìm ra các kiến thức hoặc cách thức cần áp dụng để giải quyết vấn đề. Nếu học sinh không đáp ứng được yêu cầu đó thì giáo viên tổ chức định hướng khái quát chương trình hoá, gợi ý thêm cho học sinh. Nếu như học sinh vẫn không thực hiện được nhiệm vụ thì giáo viên chuyển dần sang kiểu định hướng tái tạo angôrít.

Với mục đích và nội dung của đề tài, Tôi chọn kiểu định hướng cho học sinh không phải chỉ là định hướng tái tạo hay chỉ là định hướng tìm tòi mà là kiểu định hướng khái quát chương trình hoá. Đó là kiểu hướng dẫn trong đó người dạy gợi ý cho học sinh tự tìm tòi như kiểu định hướng tìm tòi nói trên, nhưng giúp cho học sinh ý thức được lối khái quát của việc tìm tòi giải quyết vấn đề và sự định hướng được chương trình hóa theo các bước dự định hợp lí, theo các yêu cầu từ cao đến thấp đối với học sinh: từ tổng quát, tổng thể, toàn bộ đến riêng biệt, chi tiết, bộ phận sao cho thực hiện được một cách có hiệu quả các yêu cầu. [13] Người dạy phải thực hiện từng bước việc hướng dẫn học sinh tự lực giải quyết nhiệm vụ mà họ đảm nhận. Chúng tôi sẽ giao nhiệm vụ cho học sinh dưới dạng những nhiệm vụ học tập, sau đó yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm để tìm cách giải quyết nhiệm vụ được giao.

Nếu học sinh gặp khó khăn thì giáo viên gợi ý thêm, cụ thể hoá nhiệm vụ hơn để thu hẹp phạm vi tìm tòi, nghiên cứu và vừa sức hơn với học sinh. Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí Kết quả của hoạt động ngoại khoá vật lí phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức và lập kế hoạch hoạt động mà giáo viên vật lí là người quyết định.Về cơ bản, việc tổ chức hoạt động ngoại khoá về vật lí cho học sinh có thể thực hiện theo các bước sau: + Bước 1: Lựa chọn chủ đề ngoại khoá 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tế của dạy học nội khoá bộ môn, đặc điểm của học sinh và điều kiện của giáo viên cũng như của nhà trường để lựa chọn chủ đề của hoạt động ngoại khoá cần tổ chức.