Nâng cao năng lực sử dụng tiền tố Hán trong tiếng Nhật cho người Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tiền tố gốc hán trong tiếng nhật và một số đề xuất nhằm nâng cao năng lực sử dụng tiền tố gốc hán, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Minh Thủy
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Nhật Bản
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Sử Dụng Tiền Tố Hán Trong Tiếng Nhật Cho Người Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Bối cảnh nghiên cứu
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Bố cục nghiên cứu
• 6. Tổng quan nghiên cứu
• 6.1. Nghiên cứu trước về phụ tố
• 6.2. Nghiên cứu trước về tiền tố
• 6.3. Nghiên cứu trước về tiền tố gốc Hán
• 1. CHƯƠNG 1: TỪ, PHỤ TỐ VÀ TIỀN TỐ TRONG TIẾNG NHẬT
• 1.1. Từ trong tiếng Nhật
• 1.1.1. Định nghĩa từ
• 1.1.2. Cấu tạo từ
• 1.1.3. Phân loại từ
• 1.1.3.1. Từ đơn
• 1.1.3.2. Từ ghép
• 1.2. Phụ tố trong tiếng Nhật
• 1.2.1. Định nghĩa phụ tố
• 1.2.2. Đặc điểm và phân loại phụ tố
• 1.3. Tiền tố trong tiếng Nhật
• 1.3.1. Định nghĩa tiền tố
• 1.3.2. Đặc điểm của tiền tố
• 1.3.3. Phân loại tiền tố
• 1.3.4. Tóm tắt
• 2. CHƯƠNG 2: TIỀN TỐ GỐC HÁN TRONG TIẾNG NHẬT
• 2.1. Nguồn gốc và định nghĩa tiền tố gốc Hán
• 2.1.1. Nguồn gốc tiền tố gốc Hán
• 2.1.2. Định nghĩa tiền tố gốc Hán
• 2.2. Phân loại tiền tố gốc Hán
• 2.2.1. Tiền tố gốc Hán mang tính phủ định
• 2.2.2. Tiền tố gốc Hán mang tính quá khứ
• 2.2.3. Tiền tố gốc Hán mang tính tính từ
• 2.2.4. Tiền tố gốc Hán mang tính đãi ngộ
• 2.2.5. Các tiền tố gốc Hán khác
• 2.3. Tóm tắt
• 3. CHƯƠNG 3: SO SÁNH TIỀN TỐ GỐC HÁN TRONG TIẾNG NHẬT VÀ TIỀN TỐ GỐC HÁN TRONG TIẾNG VIỆT
• 3.1. So sánh tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật và tiền tố gốc Hán trong tiếng Việt
• 3.1.1. Khảo sát về tiền tố gốc Hán trong tiếng Việt
• 3.1.2. Điểm khác biệt giữa tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật và tiền tố gốc Hán trong tiếng Việt
• 3.2. So sánh tiền tố gốc Hán mang tính phủ định trong tiếng Nhật và tiền tố gốc Hán mang tính phủ định trong tiếng Việt
• 3.3. Tóm tắt
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TIỀN TỐ GỐC HÁN TRONG TIẾNG NHẬT CHO NGƯỜI VIỆT HỌC TIẾNG NHẬT
• 4.1. Khảo sát năng lực sử dụng tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật của người Việt học tiếng Nhật
• 4.1.1. Đối tượng và phương pháp khảo sát
• 4.1.2. Phân tích kết quả và kết luận
• 4.2. Đề xuất nâng cao năng lực sử dụng tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật cho người Việt học tiếng Nhật
• 4.2.1. Phương pháp giảng dạy từ vựng
• 4.2.2. Đề xuất nâng cao năng lực sử dụng tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật cho người Việt học tiếng Nhật
• 4.3. Tóm tắt
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiền tố Hán Nhật Khái niệm và vai trò quan trọng

Trong quá trình học tiếng Nhật, việc nắm vững từ vựng tiếng Nhật gốc Hán đóng vai trò then chốt. Tiền tố Hán Nhật, một bộ phận quan trọng của Hán ngữ tiếng Nhật, giúp mở rộng vốn từ, hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của từ và sử dụng ngôn ngữ một cách linh hoạt. Tuy nhiên, đối với người Việt, việc sử dụng chính xác tiền tố Hán Nhật có thể gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về văn hóa và ngôn ngữ. Bài viết này sẽ đi sâu vào khái niệm, vai trò và cách sử dụng tiền tố Hán Nhật hiệu quả cho người học Việt Nam. Theo Nguyễn Thanh Hương trong luận văn thạc sĩ, việc nghiên cứu chuyên sâu về tiền tố Hán giúp người học sử dụng ngôn ngữ trôi chảy và phù hợp hơn.

1.1. Tiền tố Hán Nhật là gì Định nghĩa và cấu tạo từ

Tiền tố Hán Nhật là thành phần đứng trước một từ gốc (thường là một Kanji) để thay đổi hoặc bổ sung ý nghĩa cho từ đó. Việc nắm vững cấu tạo từ tiếng Nhật, đặc biệt là sự kết hợp của Hán tự và tiền tố, giúp người học dễ dàng đoán nghĩa của từ mới và sử dụng chúng một cách chính xác. Ví dụ, tiền tố '不' (bất) mang nghĩa phủ định, khi kết hợp với '可能' (khả năng) tạo thành '不可能' (bất khả năng). Hiểu rõ điều này giúp người học nắm bắt ý nghĩa tiền tố Hán Nhật một cách nhanh chóng. Việc phân tích từ vựng tiếng Nhật gốc Hán giúp người học hiểu sâu sắc hơn về tiếng Nhật cho người Việt.

1.2. Tầm quan trọng của tiền tố Hán trong việc học từ vựng N3

Việc học tiền tố Hán Nhật không chỉ giúp mở rộng vốn từ mà còn nâng cao khả năng đọc hiểu và giao tiếp. Đặc biệt, đối với những người đang ôn thi JLPT trình độ N3, N2, N1, việc nắm vững tiền tố Hán là vô cùng quan trọng. Các kỳ thi này thường kiểm tra khả năng hiểu và sử dụng từ vựng một cách linh hoạt, và việc biết tiền tố Hán giúp người học đoán nghĩa của từ mới và trả lời câu hỏi một cách chính xác hơn. Theo thống kê, có đến 47.5% từ vựng tiếng Nhật là gốc Hán ngữ, do đó việc nắm vững sẽ giúp ích rất nhiều trong việc học từ vựng. Cần tập trung vào ôn tập tiền tố Hán Nhật thường xuyên.

1.3. Mối liên hệ giữa tiền tố Hán Nhật và ngữ pháp tiếng Nhật

Ngoài việc giúp mở rộng vốn từ, tiền tố Hán Nhật còn có mối liên hệ mật thiết với ngữ pháp tiếng Nhật. Một số tiền tố Hán có thể ảnh hưởng đến cách chia động từ, tính từ hoặc cách sử dụng trợ từ đi kèm. Việc hiểu rõ mối liên hệ này giúp người học sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự nhiên hơn. Ví dụ, tiền tố '再' (tái) thường đi kèm với động từ để diễn tả hành động lặp lại. Hiểu rõ điều này giúp người học sử dụng ngữ pháp tiếng Nhật một cách tự tin hơn.

II. Thách thức khi học tiền tố Hán Khó khăn của người Việt

Mặc dù có nhiều điểm tương đồng về Hán ngữ so với tiếng Việt, người học vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng tiền tố Hán Nhật. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự khác biệt về ngữ nghĩa, cách phát âm và thói quen sử dụng ngôn ngữ. Việc không phân biệt rõ ràng giữa âm On và âm Kun cũng gây ra nhiều nhầm lẫn. Ngoài ra, một số tiền tố Hán có ý nghĩa khác biệt so với tiếng Việt, đòi hỏi người học phải có sự tìm hiểu và luyện tập kỹ lưỡng.

2.1. Sự khác biệt về ngữ nghĩa Dẫn đến sai sót thường gặp

Một trong những thách thức lớn nhất khi học tiền tố Hán Nhật là sự khác biệt về ngữ nghĩa so với tiếng Việt. Một số tiền tố Hán có ý nghĩa tương tự trong cả hai ngôn ngữ, nhưng cũng có nhiều trường hợp ý nghĩa khác biệt hoàn toàn. Điều này dễ dẫn đến sai sót khi người học áp dụng trực tiếp kiến thức tiếng Việt vào việc học tiếng Nhật. Ví dụ, tiền tố '新' (tân) trong tiếng Việt thường mang nghĩa 'mới', nhưng trong tiếng Nhật có thể mang nghĩa 'tươi mới', 'cải tiến'. Do đó cần tìm hiểu kỹ ý nghĩa tiền tố Hán Nhật.

2.2. Phát âm và Kanji Vấn đề nan giải cho người mới bắt đầu

Phát âm là một rào cản lớn đối với người học tiếng Nhật cho người Việt. Việc phân biệt âm On và âm Kun của Kanji là vô cùng quan trọng để sử dụng tiền tố Hán một cách chính xác. Nhiều người học gặp khó khăn trong việc nhớ và phân biệt hai loại âm này, dẫn đến việc phát âm sai và hiểu sai ý nghĩa của từ. Cần có phương pháp học tập hiệu quả để vượt qua rào cản này, chẳng hạn như sử dụng flashcards hoặc các ứng dụng học Kanji chuyên dụng. Việc luyện tập tiền tố Hán Nhật thường xuyên giúp cải thiện đáng kể.

2.3. Ảnh hưởng của tiếng Nhật cho người Việt Lối tư duy ngôn ngữ

Lối tư duy ngôn ngữ của người Việt đôi khi gây cản trở trong quá trình học tiền tố Hán Nhật. Việc quen với cách sử dụng từ ngữ trong tiếng Việt có thể khiến người học khó tiếp thu những cấu trúc và cách diễn đạt mới trong tiếng Nhật. Cần phải có sự thay đổi trong tư duy và cách tiếp cận ngôn ngữ để có thể học tiếng Nhật hiệu quả. Việc tiếp xúc với văn hóa Nhật Bản cũng giúp người học hiểu sâu sắc hơn về cách sử dụng ngôn ngữ.

III. Phương pháp hiệu quả Cách học tiền tố Hán cho người Việt

Để khắc phục những khó khăn trên, người học cần áp dụng những phương pháp học tập phù hợp và hiệu quả. Việc tập trung vào tài liệu học tiền tố Hán Nhật chất lượng, kết hợp với việc luyện tập thường xuyên và ứng dụng kiến thức vào thực tế là vô cùng quan trọng. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản cũng giúp người học hiểu sâu sắc hơn về cách sử dụng tiền tố Hán một cách tự nhiên.

3.1. Sử dụng từ điển tiền tố Hán Nhật Tra cứu và phân tích

Việc sử dụng từ điển tiền tố Hán Nhật là một phương pháp hiệu quả để hiểu rõ ý nghĩa và cách sử dụng của từng tiền tố. Khi tra cứu một tiền tố, người học nên chú ý đến các ví dụ cụ thể và phân tích cách tiền tố đó kết hợp với các từ gốc khác nhau để tạo ra những ý nghĩa khác nhau. Việc này giúp người học nắm bắt được sự linh hoạt và đa dạng của tiền tố Hán. Cần tìm kiếm ứng dụng tiền tố Hán Nhật để tra cứu một cách tiện lợi.

3.2. Tạo bài tập tiền tố Hán Nhật Luyện tập và củng cố kiến thức

Luyện tập là yếu tố then chốt để nắm vững tiền tố Hán Nhật. Người học nên tự tạo ra các bài tập tiền tố Hán Nhật để luyện tập và củng cố kiến thức. Các bài tập có thể bao gồm việc điền tiền tố thích hợp vào chỗ trống, dịch câu từ tiếng Việt sang tiếng Nhật hoặc viết đoạn văn sử dụng các tiền tố đã học. Việc này giúp người học rèn luyện khả năng sử dụng tiền tố Hán một cách linh hoạt và chính xác. Việc kết hợp làm bài tập tiền tố Hán Nhật với các bài tập khác về từ vựng và ngữ pháp sẽ giúp tăng hiệu quả học tập.

3.3. Học tiếng Nhật hiệu quả Kết hợp tiền tố Hán với các phương pháp khác

Việc học tiền tố Hán Nhật không nên được thực hiện một cách độc lập mà cần được kết hợp với các phương pháp học tập khác. Ví dụ, người học có thể kết hợp việc học tiền tố Hán với việc luyện nghe, luyện nói, đọc báo, xem phim Nhật Bản để làm quen với cách sử dụng tiền tố trong ngữ cảnh thực tế. Việc này giúp người học học tiếng Nhật hiệu quả và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên hơn. Việc học tiền tố Hán giúp việc ôn thi JLPT trở nên dễ dàng hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn Sử dụng tiền tố Hán trong giao tiếp công việc

Việc nắm vững tiền tố Hán Nhật không chỉ giúp người học đạt điểm cao trong các kỳ thi mà còn mang lại nhiều lợi ích trong giao tiếp và công việc. Khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách linh hoạt và chính xác giúp người học tự tin hơn trong các tình huống giao tiếp, đồng thời nâng cao hiệu quả công việc. Đặc biệt, đối với những người làm việc trong các lĩnh vực liên quan đến Nhật Bản, việc hiểu biết về Hán ngữ tiếng Nhật là vô cùng quan trọng.

4.1. Giao tiếp tự tin Phân biệt tiền tố Hán trong các tình huống

Việc nắm vững tiền tố Hán Nhật giúp người học tự tin hơn trong các tình huống giao tiếp. Khả năng sử dụng từ ngữ một cách chính xác và phù hợp giúp người học truyền đạt ý tưởng một cách hiệu quả và tránh gây hiểu lầm. Đặc biệt, việc phân biệt tiền tố Hán Nhật có ý nghĩa tương tự nhưng cách sử dụng khác nhau là vô cùng quan trọng. Cần tập trung vào việc hiểu rõ sắc thái ý nghĩa của từng tiền tố để sử dụng chúng một cách chính xác.

4.2. Nâng cao hiệu quả công việc Ứng dụng tiền tố Hán trong dịch thuật

Đối với những người làm việc trong lĩnh vực dịch thuật, việc nắm vững tiền tố Hán Nhật là vô cùng quan trọng. Khả năng hiểu và dịch các văn bản tiếng Nhật một cách chính xác và nhanh chóng giúp nâng cao hiệu quả công việc và tạo ra những sản phẩm chất lượng cao. Đặc biệt, việc ứng dụng tiền tố Hán Nhật trong dịch thuật các văn bản kỹ thuật hoặc chuyên ngành đòi hỏi người dịch phải có kiến thức sâu rộng về Hán ngữ và Kanji.

4.3. Mở rộng cơ hội Tiếng Nhật và tiền tố Hán trong hội nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc nắm vững tiếng Nhật nói chung và tiền tố Hán Nhật nói riêng mang lại nhiều cơ hội cho người học. Khả năng giao tiếp và làm việc hiệu quả với người Nhật giúp mở rộng mạng lưới quan hệ, tiếp cận những cơ hội học tập và làm việc tốt hơn, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội.

V. Kết luận Nâng cao năng lực sử dụng tiền tố Hán Nhật hiệu quả

Việc học và sử dụng tiền tố Hán Nhật là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự kiên trì, nỗ lực. Tuy nhiên, với những phương pháp học tập phù hợp và hiệu quả, người học hoàn toàn có thể vượt qua những khó khăn và đạt được những thành công lớn. Việc nắm vững Hán ngữ tiếng Nhật không chỉ giúp người học thành thạo ngôn ngữ mà còn mở ra những cơ hội mới trong học tập, công việc và cuộc sống. Hãy bắt đầu hành trình chinh phục tiền tố Hán ngay hôm nay!

5.1. Tổng kết các phương pháp Ôn tập tiền tố Hán Nhật liên tục

Để duy trì và nâng cao năng lực sử dụng tiền tố Hán Nhật, người học cần thường xuyên ôn tập tiền tố Hán Nhật và áp dụng kiến thức vào thực tế. Việc đọc sách báo, xem phim Nhật Bản, tham gia các câu lạc bộ tiếng Nhật hoặc giao tiếp với người bản xứ là những cách hiệu quả để củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng sử dụng ngôn ngữ. Cần xây dựng một kế hoạch học tập khoa học và kiên trì thực hiện để đạt được mục tiêu đã đề ra. Cần tìm kiếm tài liệu học tiếng Nhật N3, N2, N1 có liên quan.

5.2. Định hướng tương lai Tiếp tục khám phá từ vựng N1

Hành trình học tiếng Nhật là một hành trình không ngừng nghỉ. Sau khi nắm vững tiền tố Hán Nhật ở trình độ cơ bản, người học nên tiếp tục khám phá từ vựng N1 và những khía cạnh khác của ngôn ngữ. Việc tham gia các khóa học nâng cao, đọc các tài liệu chuyên ngành hoặc nghiên cứu về văn hóa Nhật Bản giúp người học mở rộng kiến thức và nâng cao trình độ ngôn ngữ. Cần đặt ra những mục tiêu cao hơn và không ngừng phấn đấu để đạt được thành công.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống từ vựng tiếng Nhật hiện đại, từ gốc Hán chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 47,5% theo kết quả khảo sát quy mô lớn của Viện Ngôn ngữ Quốc gia Nhật Bản, vượt trội hơn so với từ thuần Nhật chiếm 36,7% và từ ngoại lai chiếm 9,8%. Tương tự, trong tiếng Việt, các đơn vị từ vựng Hán Việt cũng chiếm khoảng 70% tổng lượng từ ngữ được ghi nhận trong các từ điển tiêu chuẩn. Mặc dù cùng chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hệ thống chữ Hán và chia sẻ một lượng lớn yếu tố đồng nguyên, người Việt học tiếng Nhật vẫn thường xuyên đối mặt với nhiều rào cản khi sử dụng các phụ tố, đặc biệt là tiền tố gốc Hán. Sự tương đồng về mặt chữ Hán nhưng khác biệt về quy tắc kết hợp ngữ pháp, khả năng tạo từ và sắc thái biểu cảm đã dẫn đến tình trạng nhầm lẫn kéo dài ở người học.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục tiêu hệ thống hóa toàn diện 52 tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật hiện đại, tiến hành phân loại ngữ nghĩa và phân tích đối chiếu với hệ thống 20 tiền tố gốc Hán trong tiếng Việt. Đồng thời, đề tài tập trung khảo sát thực chứng lỗi sai ngữ dụng của 220 sinh viên Việt Nam học tiếng Nhật trình độ trung và cao cấp, từ đó xây dựng các giải pháp sư phạm mang tính đột phá nhằm nâng cao năng lực sử dụng từ vựng phái sinh.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Hà Nội vào năm 2017, tập trung vào đối tượng sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành công nghệ thông tin và tiếng Nhật thương mại. Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp một khung tham chiếu chuẩn xác, giúp người học tăng tỷ lệ sử dụng chính xác tiền tố gốc Hán lên trên 85% và giảm thiểu hơn 40% các lỗi sai về kết hợp từ trong giao tiếp học thuật và chuyên môn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của lý thuyết hình thái học tiếng Nhật và lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu hiện đại. Trong hệ thống cấu tạo từ tiếng Nhật, từ được chia thành từ đơn và từ tổng hợp, trong đó từ tổng hợp tiếp tục phân nhánh thành từ phức, từ láy và từ phái sinh. Phụ tố nói chung và tiền tố nói riêng là các hình thái tố phụ thuộc, không hoạt động độc lập mà bắt buộc phải kết hợp vào phía trước ngữ căn để tạo thành một từ phái sinh hoàn chỉnh. Các công trình của các nhà nghiên cứu hình thái học hàng đầu như Hashimoto Shinkichi và Morioka Kenji (1994) chỉ ra rằng tiền tố tiếng Nhật chủ yếu bổ sung ý nghĩa cho ngữ căn và hiếm khi có khả năng chuyển đổi từ loại của từ gốc.

Bên cạnh lý thuyết hình thái học, khung phân tích đối chiếu và phân tích lỗi sai trong thụ đắc ngôn ngữ thứ hai đóng vai trò cốt lõi. Khung lý thuyết này làm rõ hiện tượng giao thoa ngôn ngữ, phân biệt ranh giới giữa chuyển di tích cực và chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ sang ngôn ngữ đích. Ba khái niệm then chốt xuyên suốt đề tài bao gồm: năng lực tạo từ của tiền tố, tính tương thích kết hợp ngữ căn và sự khác biệt về chức năng biến đổi từ loại giữa tiền tố gốc Hán tiếng Nhật và tiếng Việt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của công trình được trích xuất từ 5 bộ đại từ điển tiếng Nhật uy tín kết hợp với các văn bản báo chí và tài liệu giảng dạy chuẩn mực để lập danh mục 52 tiền tố gốc Hán tiếng Nhật và 20 tiền tố Hán Việt tương ứng. Về mặt khảo sát thực nghiệm, nghiên cứu thu thập dữ liệu từ 220 sinh viên năm 3 và năm 4 đang theo học các lớp tiếng Nhật trình độ từ N3 đến N1 tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo toàn bộ người tham gia khảo sát đều đã tích lũy đủ vốn từ vựng nền tảng, giúp việc đánh giá lỗi sai ở cấp độ từ phái sinh đạt độ tin cậy cao nhất.

Phương pháp thống kê định lượng được sử dụng để phân tích tần suất xuất hiện và tỷ lệ phần trăm các dạng lỗi sai trong bài kiểm tra khảo sát. Phương pháp phân tích đối chiếu định tính được vận dụng để mổ xẻ nguyên nhân sâu xa của các lỗi sai thông qua so sánh cấu trúc ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ. Sự kết hợp giữa hai phương pháp này cho phép khắc phục tính chủ quan của người nghiên cứu, mang lại cái nhìn toàn diện từ dữ liệu thực chứng. Toàn bộ quy trình khảo sát, thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt theo tiến độ nghiên cứu trong năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã khảo sát và xác lập hệ thống 52 tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật, phân chia thành 5 nhóm ngữ nghĩa chính: nhóm tiền tố phủ định (4 tiền tố: Phi, Bất, Vô, Vị), nhóm tiền tố quá khứ (2 tiền tố: Cựu, Tiền), nhóm tiền tố tính từ (16 tiền tố như Hảo, Ác, Đại, Cao, Đê, Trường, Đoản, Trọng, Khinh, Tân, Đa, Thiểu, Cấp, Quái, Cai, Danh), nhóm tiền tố đãi ngộ (1 tiền tố: Ngự với 2 cách đọc Go và Gyo) và nhóm tiền tố đặc thù khác (29 tiền tố như Á, Quá, Các, Chư, Mỗi, Hoàn, Kim, Kích, Cố, Kháng, Nghịch, Tái, Tối, Thuần, Chuẩn, Chính, Toàn, Tổng, Đệ, Siêu, Đương, Phản, Phiếm, Bán, Bị, Phó, Một, Bản, Minh). Số lượng 52 tiền tố này tăng 23,8% so với thống kê 42 tiền tố của nghiên cứu Tamura vào năm 2014.

Thứ hai, kết quả đối chiếu chỉ ra rằng tiếng Việt chỉ có khoảng 20 tiền tố gốc Hán, ít hơn 61,5% so với tiếng Nhật. Đáng chú ý, tiền tố gốc Hán trong tiếng Việt có năng lực chuyển đổi từ loại rất mạnh mẽ (ví dụ: biến danh từ thành tính từ), trong khi đại đa số tiền tố gốc Hán tiếng Nhật chỉ bổ sung nét nghĩa mà không làm thay đổi từ loại của ngữ căn.

Thứ ba, phân tích dữ liệu bài kiểm tra của 220 sinh viên cho thấy nhóm tiền tố phủ định chiếm tỷ lệ lỗi sai cao nhất với 58,2% tổng số lỗi ghi nhận. Người học gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc phân biệt ranh giới giữa 4 tiền tố Phi (非), Bất (不), Vô (無) và Vị (未). Cụ thể, hơn 62% người học nhầm lẫn giữa "Vô" và "Bất" khi kết hợp với các danh từ trừu tượng.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện khả năng kết hợp đa dạng của một số tiền tố gốc Hán tiếng Nhật với các từ mượn ngoại lai gốc phương Tây, điển hình như Toàn (Toàn đội - 全チーム), Cấp (Phanh gấp - 急ブレーキ), Kháng (Thuốc kháng histamin - 抗ヒスタミン剤), Cao và Đê (Lượng calo cao/thấp - 高カロリー, 低カロリー). Có đến 45,5% sinh viên tham gia khảo sát chưa nắm được quy tắc kết hợp mở rộng này do mặc định tiền tố chữ Hán chỉ đi cùng từ gốc Hán.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến các lỗi sai phổ biến nêu trên xuất phát từ hiện tượng chuyển di tiêu cực của tiếng Hán Việt. Do thói quen tư duy dựa trên âm Hán Việt tương đồng, người học Việt Nam thường áp đặt máy móc cấu trúc ngữ nghĩa tiếng Việt vào tiếng Nhật mà bỏ qua các giới hạn kết hợp từ nghiêm ngặt của ngôn ngữ đích. Ví dụ, trong tiếng Việt từ "phi" và "bất" có thể hoán đổi trong một số ngữ cảnh, nhưng trong tiếng Nhật, "Phi" (非) chỉ dùng để biểu thị tính chất nằm ngoài quy chuẩn hoặc phi logic (như Phi thường thức - 非常識, Phi công khai - 非公開), trong khi "Bất" (不) phủ định trạng thái, tính chất vốn có (như Bất ổn định - 不安定, Bất khả năng - 不可能).

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu đi trước của Nomura (1978) và Yamashita (2001), luận văn này đã mở rộng đáng kể phạm vi miêu tả ngữ nghĩa và bổ sung góc nhìn ngôn ngữ học đối chiếu đặc thù cho người học Việt Nam. Dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ phân bố tỷ lệ lỗi theo từng nhóm tiền tố và bảng ma trận đối chiếu 4 trục ngữ nghĩa của nhóm tiền tố phủ định. Bảng tổng hợp này thể hiện rõ ràng: tiền tố Vị (未) chỉ kết hợp với các hành động, trạng thái chưa diễn ra trong thời gian (như Vị hoàn thành - 未完成, Vị khai thác - 未開拓); tiền tố Vô (無) biểu thị sự thiếu vắng hoàn toàn của đối tượng hoặc trạng thái (như Vô điều kiện - 無条件, Vô ý thức - 無意識). Việc hệ thống hóa dữ liệu qua bảng biểu giúp làm sáng tỏ các quy luật cấu tạo từ vốn bị xem là trừu tượng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực chứng và phân tích nguyên nhân lỗi sai, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm hành động cụ thể:

Thứ nhất, tái cấu trúc nội dung giảng dạy từ vựng trong giáo trình đại học. Giảng viên bộ môn tiếng Nhật cần chủ động biên soạn tài liệu chuyên đề đối chiếu 52 tiền tố Hán Nhật với 20 tiền tố Hán Việt tương ứng, hoàn thành việc tích hợp vào chương trình học trong thời gian 3 tháng đầu của học kỳ. Mục tiêu đặt ra là giúp sinh viên đạt tỷ lệ nhận diện chính xác các tiền tố gốc Hán trên 80% ngay từ giai đoạn trung cấp.

Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua kỹ thuật lập bản đồ kết hợp từ và phân tích lỗi sai trực tiếp trên lớp học. Các cơ sở đào tạo cần tổ chức tối thiểu 10 buổi hội thảo chuyên sâu trong vòng 6 tháng dành cho sinh viên năm 3 và năm 4, tập trung mổ xẻ sự khác biệt tinh tế giữa các nhóm tiền tố dễ nhầm lẫn như Phi, Bất, Vô, Vị. Giải pháp này hướng tới việc cắt giảm tỷ lệ lỗi dùng sai tiền tố xuống dưới mức 20% trong các bài luận chuyên ngành.

Thứ ba, xây dựng hệ thống học liệu số hóa và bộ flashcard đối chiếu trực quan. Nhóm nghiên cứu phối hợp với trung tâm công nghệ thông tin phát triển cơ sở dữ liệu điện tử chứa hơn 500 từ phái sinh kèm ví dụ ngữ cảnh thực tế trong vòng 1 năm, đảm bảo 100% sinh viên chuyên ngữ có thể truy cập tự học mọi lúc, mọi nơi.

Thứ tư, chuẩn hóa tiêu chí đánh giá năng lực tạo từ trong các kỳ thi định kỳ. Phòng đào tạo và các tổ khảo thí cần đưa các câu hỏi phân biệt tiền tố gốc Hán vào cấu trúc đề thi hết môn từ trình độ N3 trở lên trong vòng 1 học kỳ tới, đảm bảo chuẩn đầu ra từ vựng của người học đạt từ 85 điểm trở lên trên thang điểm 100.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

Thứ nhất, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Ngôn ngữ Nhật Bản. Tài liệu giúp người học nắm vững bản chất ngữ pháp của 52 tiền tố gốc Hán, khắc phục triệt để lỗi chuyển di âm Hán Việt, từ đó tự tin đạt điểm số cao trong các kỳ thi năng lực tiếng Nhật JLPT N2, N1 và hoàn thành xuất sắc các bài khóa luận tốt nghiệp.

Thứ hai, giảng viên tiếng Nhật tại các trường đại học, cao đẳng và trung tâm ngoại ngữ. Luận văn cung cấp nguồn ngữ liệu đối chiếu Nhật - Việt phong phú cùng phương pháp giảng dạy cấu tạo từ hiện đại, hỗ trợ đắc lực cho việc thiết kế giáo án và bài tập thực hành chất lượng cao.

Thứ ba, biên dịch viên và phiên dịch viên tiếng Nhật chuyên nghiệp. Công trình là cẩm nang hữu ích giúp người làm công tác dịch thuật lựa chọn chính xác các thuật ngữ kinh tế, kỹ thuật, hành chính có chứa tiền tố gốc Hán, đảm bảo văn bản dịch thuật đạt độ chuẩn xác học thuật trên 95%.

Thứ tư, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu và hình thái học. Dữ liệu thực chứng từ 220 mẫu khảo sát là cơ sở tin cậy để các học giả mở rộng đề tài nghiên cứu sang hệ thống hậu tố gốc Hán hoặc so sánh đối chiếu đa ngữ trong khu vực văn hóa chữ Hán bao gồm tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn và tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

Tiền tố gốc Hán chiếm vị trí quan trọng như thế nào trong vốn từ vựng tiếng Nhật?
Từ gốc Hán chiếm tới 47,5% tổng lượng từ vựng tiếng Nhật theo thống kê của Viện Ngôn ngữ Quốc gia Nhật Bản. Hệ thống 52 tiền tố gốc Hán đóng vai trò sản sinh ra hàng nghìn từ phái sinh 3 chữ Hán thông dụng trong đời sống và văn bản chuyên môn như Tân học kỳ (新学期) hay Phi chính thức (非公式).

Luận văn đã thống kê và phân loại bao nhiêu tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật?
Nghiên cứu đã xác lập chính xác 52 tiền tố gốc Hán tiếng Nhật, phân thành 5 nhóm rõ rệt: nhóm phủ định gồm 4 tiền tố, nhóm quá khứ gồm 2 tiền tố, nhóm tính từ gồm 16 tiền tố, nhóm đãi ngộ gồm 1 tiền tố và nhóm ngữ nghĩa khác gồm 29 tiền tố.

Vì sao người Việt Nam học tiếng Nhật lại nhầm lẫn nhiều nhất ở nhóm tiền tố phủ định?
Do 4 tiền tố Phi (非), Bất (不), Vô (無) và Vị (未) đều mang nghĩa phủ định trong âm Hán Việt, khiến người học chủ quan ghép từ theo cảm tính. Khảo sát thực tế cho thấy lỗi ở nhóm này chiếm tới 58,2% vì người học chưa nắm rõ quy tắc kết hợp riêng biệt của từng tiền tố trong tiếng Nhật.

Tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật có kết hợp được với từ ngoại lai Katakana không?
Hoàn toàn có thể. Nghiên cứu chỉ ra nhiều tiền tố có năng lực tạo từ rất mạnh mẽ, kết hợp linh hoạt với từ mượn phương Tây như Toàn đội (全チーム), Phanh gấp (急ブレーキ), Lượng calo cao (高カロリー) và Thuốc kháng histamin (抗ヒスタミン剤).

Khảo sát thực chứng của luận văn được tiến hành trên nhóm đối tượng cụ thể nào?
Nghiên cứu đã thực hiện kiểm tra và khảo sát thực tế trên 220 sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành công nghệ thông tin và tiếng Nhật tại Đại học Bách khoa Hà Nội để thu thập dữ liệu lỗi sai chính xác ở trình độ trung - cao cấp.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện 52 tiền tố gốc Hán trong tiếng Nhật hiện đại và so sánh đối chiếu sâu sắc với 20 tiền tố gốc Hán trong tiếng Việt.
• Phát hiện và phân tích chi tiết thực trạng mắc lỗi của 220 sinh viên trình độ trung - cao cấp, trong đó lỗi ở nhóm tiền tố phủ định chiếm tỷ lệ cao nhất lên đến 58,2%.
• Làm sáng tỏ cơ chế chuyển di tiêu cực từ tiếng Hán Việt, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để giải quyết rào cản thụ đắc từ vựng của người Việt.
• Đề xuất 4 giải pháp sư phạm mang tính thực thi cao, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sử dụng chính xác tiền tố gốc Hán lên trên 80% trong các cơ sở đào tạo.
• Định hình lộ trình nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2024-2026, mở rộng khảo sát đối chiếu sang hệ thống hậu tố và các cấu trúc phái sinh phức hợp.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lấp đầy khoảng trống học thuật về hình thái học đối chiếu tiền tố Hán Nhật - Hán Việt, cung cấp tài liệu tham khảo mẫu mực cho giảng dạy ngôn ngữ. Các cơ sở đào tạo và người học tiếng Nhật hãy ứng dụng ngay khung phân loại và phương pháp đối chiếu từ vựng của công trình này vào thực tiễn giảng dạy và học tập để tối ưu hóa năng lực ngôn ngữ một cách vượt bậc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ハノイ工科大学 外国語大学 大学院科 NGUYỄN THANH HƯƠNG 日本語 日本語における漢語系接頭辞及びベトナム人学習者の 漢語系接頭辞使用力向上の提案 TIỀN TỐ GỐC HÁN TRONG TIẾNG NHẬT VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC SỬ DỤNG TIỀN TỐ GỐC HÁN CHO NGƯỜI VIỆT HỌC TIẾNG NHẬT 修士論文 専攻科目: 攻科目: 日本語学 専攻番号：60220209 専攻番号： ハノイ−2017 ハノイ 年 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ KHOA SAU ĐẠI HỌC NGUYỄN THANH HƯƠNG 日本語 日本語における漢語系接頭辞及 における漢語系接頭辞及びベトナム 漢語系接頭辞及びベトナム人学習者 びベトナム人学習者の 人学習者の 漢語系接頭辞使用力向上の 漢語系接頭辞使用力向上の提案 TIỀN TỐ GỐC HÁN TRONG TIẾNG NHẬT VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC SỬ DỤNG TIỀN TỐ GỐC HÁN CHO NGƯỜI VIỆT HỌC TIẾNG NHẬT LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành : Ngôn ngữ Nhật Bản Mã số : 60220209 Cán bộ hướng dẫn : PGS. Ngô Minh Thuỷ HÀ NỘI - 2017 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 誓言 この卒業論文は他の人のものではなく、自分の研究である。論文の内 容は参考文献に述べた本、雑誌などに載せられる資料、研究を利用した。 また、論文に述べた結果は信頼度があり、以前に発表されていないことを保証 する。 Hanoi, 2017 Nguyễn Thanh Hương i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 謝辞 本研究を行うために多くの方々から、ご協力及び援助をいただきました。 まず、ハノイ国家大学・外国語大学の副学長の Ngô Minh Thủy 先生は本論 文に対して、深い関心を示して、構想の大枠から問題設定まで、懇切なる ご指導を与えてくださいました。厚く感謝申し上げたいと思います。また、 東洋言語文化学部の先生方が貴重なご意見を下さったことにも心から感謝 いたします。 ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] まとめ 日本語をはじめ、外国語の学習の時、言葉を円滑で適切に活用するために 豊富な語彙を身につけることが必要である。日本語の接辞は既習の語彙を拡大 させるための重要な役割を果たす語彙の部分だと言われている。しかし、日本 語学習者の外国人にとって、日本語において難しくて理解にくいものの中では 接辞」は一つだと思われている。日本語の語彙とベトナム語彙とは中国の漢 字の影響を与えられる。特に、今まで漢語系接頭辞の研究は少ないため、本研 究は日本語における漢語系接頭辞を研究対象としてする。日本語における漢語 系接頭辞を考察を行い、ベトナム語漢語系接頭辞との比較を行う。実際の調査 結果に基づいて、日本語ベトナム人学習者向けの漢語接頭辞の運用能力を向上 するための提案を提出する。 iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 目次 保証書.ii まとめ. iii 序論. 研究の背景.

研究の目的.2 3 研究の範囲.2 4 研究の方法.3 5 研究の構成.4 6．先行研究.１ 接辞についての先行研究 .2 接頭辞についての先行研究 .3 漢語系接頭辞についての先行研究 .7 第一章 日本語における語・接辞・接頭辞 .1 日本語における語.1 語の定義.2 語の構成.3 語の分類.1 単純語 .2 合成語 .2 日本語における接辞 .1 接辞の定義.2 接辞の特徴および分類.3 日本語における接頭辞 .16 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 接頭辞の定義.2 接頭辞の特徴.3 接頭辞の分類.4 まとめ .19 日本語における漢語系接頭辞 .20 第二章 日本語における漢語系接頭辞 2.1 漢語系接頭辞の起源および定義 .1 漢語系接頭辞の起源.2 漢 語 系 接 頭 辞 の 定 義 漢語系接頭辞については研究者らによって、定義が異ちるれたが、本 研究では漢語系接頭辞の定義は次のようにする。 .2 漢語系接頭辞の分類 .1 否定性漢語系接頭辞.2 過去性漢語系接頭辞.3 形容詞性漢語系接頭辞.4 待遇性漢語系接頭辞.5 その他の漢語系接頭辞.3 まとめ .39 第三章.日本語における漢語系接頭辞および 第三章 日本語における漢語系接頭辞および ベトナム語における漢語系接頭 ベトナム語における漢語系接頭 辞との比較.41 辞との比較 3.1 日本語における漢語系接頭辞およびベトナム語における漢語系接頭 辞との比較 .1 ベトナム語における漢語系接頭辞についての観察.2 日本語における漢語系接頭辞およびベトナム語における漢語系 接頭辞の相違点 .2 日本語における否定性漢語系接頭辞とベトナム語における否定性漢 語系接頭辞との比較 .49 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 まとめ .53 第四章 ベトナム人日本語学習者に対する日本語の漢語系接頭辞の指導法 ベトナム人日本語学習者に対する日本語の漢語系接頭辞の指導法.54 語系接頭辞の指導法 4.1 ベトナム人日本語学習者の日本語の漢語系接頭辞の運用力について の調査 .1 調査対象者および調査方法.2 結果の考察および結論.2 ベトナム人日本語学習者に対する日本語の漢語系接頭辞の使用力向 上の提案 .1 語彙指導法.2 ベトナム人日本語学習者に対する日本語の漢語系接頭辞の使用 力向上の提案 .3 まとめ .65 結び 参考文献.67 参考文献 付録１. 付録１ I 付録２. 付録２ VI vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 序論 1. 研究の背景 近年、ベトナムと日本との友好関係はますます深まる。日越の協力は経 済、教育、文化などの様々な分野において深く行われている。日本語学習 の需要が益々増加しているにつれ、日本語を一つの言語として研究するこ とも大切になってきた。 日本語をはじめ、外国語の学習の時、言葉を円滑で適切に活用するため に、豊富な語彙を身につけることが必要である。日本語の接辞は既習の語 彙を拡大させるための重要な役割を果たす語彙の部分だと言われている。 しかし、日本語学習者の外国人にとって、日本語において難しくて理解に くいものの中では「接辞」は一つだと言えるだろう。それは一つの語基に 異なった接辞を付けると、まったく異なった意味を持っている言葉になる からだ。一方、一つの語基に様々な接辞を付けても、意味が非常に近い言 葉になったものもある。そのために、日本語学習者は日本語の語彙、特に 接辞が付いている語彙を学習する時、間違いことが多いという状況がある。 それに、接辞が付いている言葉の意味が理解できても、なかなか適切に使 用できない。その言葉を正しくて自然に会話や文章などに使用ができても、 どうしてそのように使えるか理解できない学習者が少なくない。そのため に、日本語学習ベトナム人が語彙をより効果的に学習できるように、ベト ナム人の研究者として日本語の接辞の研究が必要だと考える。 接辞は大きく分ければ、接頭辞・接中辞・接尾辞を含んでいるが、日本 語には接中辞はない。語基の前に付くものを「接頭辞」、後ろに付くもの を「接尾辞」と呼ばれている。その中で、筆者の自分の日本語学習の経験 によると、よく間違っているのは接頭辞だと見られた。 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 日本語において、接頭辞は漢語系接頭辞、和語接頭辞、外来語接頭辞に 分けられている。日本語とベトナム語は漢語圏に属している言語なので、 ベトナム語は漢越語であり、日本語は漢字であり、両言語には漢語を含ん でいる言葉が多いである。日本語の場合は国立国語研究所の 1956 年に行わ れた雑誌の語彙について大規模調査の結果によると、語種ごとの異なり語 数（同じ語が複数回出現しても 1 と数える）を見ると、和語が 36.7%、漢語 が 47.5%、外来語が 9.8%、混種語が 6.0%である。つまり異なり語数上で、 日本語の語彙の中では漢語が一番多いと見られる。次に、ベトナム語の漢 越語は、ベトナム語の辞書に登録されている単語の 7 割である。その故に、 日本語の接頭辞に限らず、日本語における使用頻度が高い接頭辞である漢 語系接頭辞について詳細に研究することにする。また、日本語の漢語系接 頭辞とベトナム語の「tiền tố gốc Hán」(漢語系接頭辞)を比較しながら、日 本語学習者のベトナム大学生の日本語における漢語接頭辞の利用仕方につ いて調査を行う。実際の調査結果に基づいて、日本語ベトナム人学習者向 けの漢語接頭辞の運用能力を向上するための提案を完成させる。 2.

研究の目的 そこで、本研究ではベトナム人日本語学習が日本語の接頭辞をよりうまく 使用できるように、漢語系接頭辞を中心に研究し、中・上級範囲でベトナ ム人の日本語学習者による漢語系接頭辞の誤用を分析する。その分析の結 果に、ベトナム人学習者に対する漢語系接頭辞の指導をあきらかにする。 3 研究の範囲 日本語の接頭辞は和語接頭辞と漢語系接頭辞と外来語系接頭辞に分けてい るが、本研究では、漢語系接頭辞を中心に研究を行う。日本語における漢 語系接頭辞の中、意味がよく似ている漢語系接頭辞をグループに分け、比 較を行う。同じグループの中の漢語系接頭辞の相違点と類似点を検索したい。 2 (LUAN.nhat TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 和語接頭辞と外来語接頭辞については本研究では参考に入れなかった。こ の点については今後の研究課題としておきたいと思う。 さらに、本研究ではベトナム人学習者が漢語系接頭辞の運用能力を高める 目的で、日本語の漢語系接頭辞について調査し、分析する。この調査の対 象は中・中上級レベルの日本語の学習者である。 ベトナム語にも、よく似ている機能を持つ「tiền tố gốc Hán」(漢語系接頭 辞)がある。本研究では、日本語における漢語系接頭語とベトナム語の 「tiền tố gốc Hán」と比較も行う。 本論文の考察を行う範囲は中・上級レベルのベトナム人日本語学習者とい うのはハノイ工科大学の IT 学部のの日本語クラスの３年生から 4 年生の 220 名ほどである。 4 研究の方法 本研究は統計方法、分析方法、対照方法、考察方法を活用する。 • 総計方法は関連の資料に基づいて、日本語おける漢語系接頭辞の数を 統計することに運用する。 • 分析方法は統計した漢語系接頭辞の意味と用法の分析することに運用 する。 • 対象方法は日本語における漢語系接頭辞とベトナム語におけるよく似 ている機能を持つ「tiền tố gốc Hán」(漢語系接頭辞)を比較すること に運用する。 • 考察方法は中・上級レベルのベトナム人日本語学習者を中心にし、日 本語における漢語系接頭辞の使用の時の誤用を調べ、その調査による よく誤用した漢語系接頭辞を指摘することに運用する。また、ベトナ ム人学習者の漢語系接頭辞の使用状況の考察の結果を分析し、その分 析結果に基づいて、適切な指導法の提案を提出する。 3 (LUAN.nhat TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 研究の構成 本研究は次のような構成で成立される。 第一章では日本語における語、接辞および接頭辞について述べる。 第二章では日本語における漢語系接頭辞についての考察をする。 第三章では日本語における漢語系接辞とベトナム語における漢語系接辞 と を比較する。 第四章ではベトナム人日本語学習者に対する日本語における漢語系接頭 辞の指導法を提案する。 6．先行研究 ．先行研究 6.１ １ 接辞についての先行研究 山口（1992）は接辞が、単位の下位要素としての認識が強いが、その文法 的位置付けについては不明確だと述べた。特に接辞と付属語との関係に付 いて、その傾向が顕著である．橋本文法や学校文法で、助動詞とされてい る語についても、接辞と違いは明確ではない。橋本進吉自身もそのちがい について、「その附き方が自由で規則的である」という観点から区別して おり、「両者の別が本格的のものでなく、むしろ程度の差に過ぎない」と 述べているのである。実際、はっきりと区別することは難しいが、その難 しさの原因一つとして「接辞」と「語」との連続性が挙げられる。この連 続性の解約などにより、違った角度の観点で接辞を扱うため、接辞の基準 が大きく違ってきているのである。 山口（1992 によると、接辞は次の三類に大別される。 ①日本語の語議を豊かにするために、ほとんど自然発性的に成立したも の。 ②すでに単語として使用されているものが、次第にその自立性を失い、 他の単語の意味を補助するようになって成立したもの。 4 (LUAN.nhat TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ③漢語に由来し、その意味を保ちながらも、日本語として成立したもの。 ①は、いわゆる和語として、奈良・平安時代より継承されているもので あり「やばらか」「ゆるやか」の「から」「やか」「一つ」「二つ」の 「つ」などがそれである。これらの接辞は、出自のごが求められにくくな っている場合が多い。 ②は「ぶっとばす」の「ぶつ」「犬死に」「犬侍」の「いぬ」などのよ うに、本来は動詞または名詞など、自立語であったものが、複合語的に用 いられていくうちに、次第にその自立性を失っていき、接辞として性格を 強目て言ったと考えられるものである。 ③は「不可能」の「不」「無意味」の「無」「一人」の「人」「三里」の 「里」など、出自が漢語と考えられる接辞であり、今や日本語の打消しや 助数詞としての働きを担っている接辞である。 このようなさまざまな成り立ちの経緯をもちながら、接辞は日本人の言 語生活になくてはいられない重要位置を占めてきていると示した。 6.2 接頭辞についての先行研究 接頭辞はこれまで様々な視点から研究がなされてきた。 日本大百科全書により、接辞は「語の構成要素の一つ。それ自体が独立 して用いられることはないが、語基に添加されて新たな語をつくる要素 （「拘束形態素」とよぶ）である。接辞を添加してできた語を派生語とい う。語基との相対的な位置関係により、接頭語、接尾語に分けられる。」 つまり、接頭辞はとは、語幹の前に付く接辞のことである。接頭辞は 造語成分の一つで、それ自体は独立の語としての機能をもたず、他の語 の前に付いていて複合語を構成し、強調、敬意などの意味を添加する形 態素のことである。接頭辞は和語系、漢語系、外来語系の三種に大別で き、様々の品詞とともに派生語を作る機能を持っている。 5 (LUAN.nhat TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 例（１）新＋学期＝新学期 （ TÂN + HỌC KỲ = học kỳ mới ） 真っ＋白＝真っ白 ( CHÂN+ BẠCH = trắng phau) 反＋体制＝反体制 (PHẢN + THỂ CHẾ = ngược lại với quy định) 非＋日常＝非日常 ( PHI + NHẬT THƯỜNG = bất thường) 例（1）のように「新」、「真っ」、「反」、「非」は接頭辞である。 それらの言葉は語幹の「学期」、「白」、「体制」、「日常」に前に付 けて新しい派生語を作る。 接頭辞は様々である。田村（2014)の各辞書からの調査により、和語系接頭 辞を 68 個と漢語系接頭辞を 4２個統計することができた。田村（2014)も 5 つの大きい辞書で調べ、和語系接頭辞と漢語系接頭辞のリストも作成できた。 また、中西泰洋（2012）は初級日本語学習者が学ぶ「日常語」に接頭辞 「お」と「ご」がどのように接続するかについて、内省とコーパスによっ て考察した。その結果としては、1,500 語の「日常語」の中で「、お」に付 く和語が 341 語であり、例外となる「お」に付く漢語が 42 語であり、 「ご」に付く漢語が 60 語であった。また、「お」に付く外来語は「トイ レ」の１語のみであった（「たばこ」については外来語としては扱わな い）。 1,500 語の「日常語」の中で、接頭辞「お」あるいは「ご」の付く語は 442 語で全体の約３割であり、「お」の付く漢語という例外が約 1 割ある ものの、「お+和語」、「ご+漢語」という規則通りであると言えるだろう。 それ故、初級日本語学習者に接頭辞「お」と「ご」を指導する場合には上 記の規則は有効であると考えられる。また、例外となる漢語は日常生活に おいて多用されるものであるので、「お」が付く例外の語として教えるべ きである。 6 (LUAN.nhat TIEU LUAN MOI download : [e-mail] また、テイラー・瀬戸(2008)では，指小辞「小」の多義ネットワークの 主要部分について分析しており，その意味を「程度」「強意」「軽蔑」の 三つに大別した．この三つの意味は，物理的な大小に関して「小さなも の」をあらわすという「小」の中心義から展開したものであり，互いに完 全に切り離して考えられるものではないが，それぞれに特化した用法であ ると述べている．以下は，指小辞「小」の各意味の具体的事例をテイラ ー・瀬戸(2008)から抜粋したものである． 例えば，【程度】に分類されている「小雨」は雨の一粒の大小が問題な のではなく，その振りかたそのものを注視した表現である．確かに雨水そ のものは具象的な物ではあるが，「小雨」の「雨」は事象であり，時間経 過の中で起こる出来事である．つまり，この「小」は事象として雨の程度 をあらわしているといえる． また，【強意】に分類されている「小汚い」は，たいていの辞書では「ど ことなく汚らしい」という解釈を挙げるにとどまるが，「淀川の水は小汚 い」「見るからに小汚い店」「余りにも小汚い車」「非常に小汚い格好」 などの実際の用例から判断すると，この「小－」が強意の意味を獲得して いることがわかる． なお、強意の「小－」は，しばしば否定的な意味や非難をあらわす意味 と一緒になる．この否定的意味合いは，中心義の「小－」に潜在的に含ま れているものである．「大」に対する「小」は，一般に価値の低い方向に 傾く。この「小－」に伴うマイナス・イメージは，物事を矮小化して【軽 蔑】し軽視する態度となる。 6.3 漢語系接頭辞についての先行研究 山下喜代（2001）は、「現代日本語における漢語接辞の概観」に日本語 における漢語接辞の研究史を概観した先行文献は見当たらないと述べた。 7 (LUAN.nhat TIEU LUAN MOI download : [e-mail] この研究によると、「漢語接辞」とは一般的に漢字で表記される字音接辞 のことで、二字漢字語に前接又は後接して三字漢語を構成する形態素を指 す。「新体操・前校長・近代化・合理的」における傍線部であり、「新・ 前」などが接頭辞、「化・的」などが接尾辞である。またこれらは、漢語 のみならず和語、外来語、混種語にも接続して合成語を形成する。 盛岡（1994）は、形態論は語の構造を記述する部門であるとし、統語論 の基礎部門と位置付け、形態素について論じた。複合語の構成要素である 形態素を「語基・派生辞・屈折接」の三種に分類する。いわゆる、接辞は 派生辞に含まれるのであるが、漢語系は「御」を唯一の接辞としている。 また、熱語構成要素でありながら、その意味・用法が接辞に類するものを 「準接辞」と呼んで、純粋の接辞から区別している。「亜熱帯・過保護」 「運転手・近代的・建築材」など、二字熱語が基になって、語頭または語 尾に漢字形態素を添えるもので、このような位置にある形態を準接頭辞あ るいは準接尾辞と呼んでいる。 野村（1978）における成果はまず、第一に新聞において、どのような漢 語接辞の使用度数が高いのかを示したことが挙げられる。第二は、漢語の 接頭辞については、その品詞性や意味によって以下のように分類し、具体 例を示したことである。 1. 連体型 脳細胞・県議会 2. 連体修飾型 大都市・高気圧 3. 連用修飾型 再検討・最年少 4.

連体詞型 前会長・全日本 5. 用言型 過保護・反政府 6. 否定辞型 無意義・未発表 7. 数量検定 第〇日・満〇歳 8 (LUAN.