CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT ÔTÔ TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ.1 Hội nhập kinh tế quốc tế và tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp sản xuất chế tạo ôtô 1.1 Hội nhập kinh tế quốc tế và xu hướng vận động của nền kinh tế. Ngay từ những năm cuối thế kỷ 20, sự phát triển của nền kinh tế đã chịu sự tác động sâu sắc của một loạt những xu thế mới. Đó là xu thế phát triển của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, quốc tế hoá, toàn cầu đời sống kinh tế thế giới và xu thế chuyển từ đối đầu sang đối thoại giúp cho lực lượng sản xuất được quốc tế hoá ở mức độ cao. Thương mại quốc tế phát triển mạnh mẽ và ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc tăng trưởng kinh tế thế giới.
Khi toàn cầu hoá về kinh tế đang trở thành một xu hướng khách quan thì yêu cầu về hội nhập kinh tế ngày càng trở nên cấp bách. Toàn cầu hoá là một xu thế mới của quá trình phát triển kinh tế thị trường, phản ánh trình độ phát triển cao của trình độ sản xuất, phân công lao động quốc tế và quốc tế hoá sản xuất trở nên phổ biến Nhìn lại tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của ngành công nghiệp Việt Nam trong những năm vừa qua chúng ta đã thực hiện hàng loạt biện pháp nhằm tự do hoá các hoạt động kinh tế, chuyển dần từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước, xoá bỏ dần chế độ hai giá từng bước tiến hành chế độ một giá, mở cửa thị trường đẩy mạnh việc thu hút đầu tư cả trong và ngoài nước phát triển khu vực kinh tế ngoài quốc doanh tiến hành sửa đổi bổ xung và điều chỉnh kịp thời các chính sách và các văn bản pháp quy tăng cường việc mở rộng hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư với nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Trong quá trình này, sự liên kết và phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế trên thế giới nói chung và các thành phần kinh tế của một quốc gia nói riêng 5 đang ngày một gia tăng, được thể hiện ở xu hướng tăng cường các hoạt động hợp tác song phương, đa phương và có cấp độ liên kết khu vực. Không nằm ngoài xu thế chung đó, ngành công nghiệp ôtô Việt Nam cũng có nhiều cơ hội nhưng cũng phải đương đầu với nhiều thách thức khi nền kinh tế hội nhập.2 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp sản xuất chế tạo ôtô.
Quá trình toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang diễn ra nhanh chóng, quyết liệt và trở thành xu thế phát triển không thể đảo ngược của nền kinh tế thế giới hiện nay. Có thể nói rằng cơ hội lớn nhất mà ngành công nghiệp ôtô Việt Nam nói chung và các Doanh nghiệp chế tạo ôtô khách nói riêng có thể có được trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế 20 năm qua là đã mở thêm được nhiều thị trường mới. Với việc ký kết hiệp định tự do ASEAN, Việt nam có cơ hội tiếp cận với thị trường được đánh giá là năng động nhất thế giới với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm trên 7%. Thông qua chương trình hợp tác ASEAN các doanh nghiệp Việt Nam có thể có các ưu đãi về hưởng mức thuế quan ưu đãi từ 0 – 5% trong việc buôn bán các sản phẩm công nghiệp giữa các doanh nghiệp tham gia, được công nhận tỷ lệ nội địa hoá trong sản phẩm và được hưởng các ưu đãi phi thuế quan khác do các nước nội khối quy định.
Đặc biệt sự kiện Việt Nam ký hiệp định với Hoa Kỳ năm 2001 cũng đã đóng góp một phần tích cực vào việc mở rộng thị trường cho các sản phẩm công nghiệp ở Việt Nam. Hội nhập kinh tế quốc tế cũng đã tạo điều kiện cho ngành công nghiệp ôtô Việt Nam có điều kiện làm quen, tiếp cận và ứng dụng các kỹ thuật công nghệ cao cũng như phương thức, tác phong công nghiệp của các nước có nền công nghiệp ôtô phát triển như: Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc nhờ đó mà các doanh nghiệp chế tạo ôtô của chúng ta có thể nâng cao năng suất lao động tiết kiệm chi phí và nhân công, rút ngắn chu kỳ sản xuất của sản phẩm đồng thời 6 cũng tạo ra được các sản phẩm mới đáp ứng được các yêu cầu khắt khe về chất lượng và mẫu mã từ các nhà nhập khẩu, góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh sản phẩm ôtô của công nghiệp Việt Nam. Về vấn đề nhân lực, hội nhập kinh tế quốc tế cũng mang lại cơ hội nâng cao tay nghề cho người lao động và trau dồi kiến thức, nâng cao kinh nghiệm cho người quản lý trong quá trình sản xuất. Tuy nhiên, công nghiệp ôtô Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp sản xuất ôtô khách nói riêng cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức ở trong và ngoài nước.
Việt Nam đang trong giai đoạn cuối của quá trình đàm phán gia nhập tổ chức kinh tế thế giới (WTO). Việc gia nhập WTO sẽ làm giảm đáng kể hàng rào bảo hộ từ phía Chính phủ, tăng áp lực cạnh tranh cho các mặt hàng ngành hàng và trong đó ôtô khách cũng là mặt hàng bị cạnh tranh khốc liệt bởi các sản phẩm cùng loại của Trung Quốc, Hàn Quốc, Đức. Mặt khác chúng ta sẽ phải đối mặt với các vụ kiện có thể xảy ra do quy định của WTO về thương mại hàng hoá, thương mại hoá dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ… Trên thực tế chúng ta còn thiếu nhiều kiến thức về thông tin về các tiêu chuẩn quốc tế (chất lượng, quy trình quản lý chất lượng, vấn đề quản lý môi trường.) cũng như về cách tiếp cận thị trường và các quy định điều chỉnh hoạt động kinh doanh từ các nước nhập khẩu nên sẽ hạn chế khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất ôtô khách Việt Nam Hạn chế về vốn và công nghệ cũng làm giảm khả năng cạnh tranh của các mặt hàng ôtô Việt Nam và giảm thiểu khả năng nắm bắt cơ hội thị trường của doanh nghiệp sản xuất ôtô trong nước. Hệ thống các ngân hàng tài chính của Việt Nam chưa phát triển đồng bộ và còn tồn tại nhiều yếu kém.
Công nghiệp lắp ráp đang là chủ công của công nghiệp Việt Nam, trong khi công nghiệp chế tạo còn chưa có quy hoạch phát triển đồng bộ, bên cạnh đó, các sản phẩm ôtô của Việt Nam còn đang phải cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại của các quốc gia khác không chỉ tại thị trường thứ ba, mà còn ở ngay trong thị trường nội địa do thua kém về chất lượng và mẫu mã thậm chí cả giá bán. Để có thể 7 tận dụng mọi cơ hội khi tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đã, đang và sẽ phát triển theo hướng có chọn lọc, tập trung phát triển các sản phẩm có khả năng cạnh tranh. Huy động tối đa mọi nguồn lực, đẩy mạnh đầu tư và đầu tư có trọng điểm, kết hợp đầu tư mới với đầu tư theo chiều sâu, đổi mới công nghệ, áp dụng rộng rãi các phương pháp quản lý tiên tiến để tăng năng suất lao động, giảm giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm… Như vậy, hội nhập kinh tế quốc tế đem lại cho ngành công nghiệp ôtô Việt Nam nói chung, doanh nghiệp sản xuất ôtô khách nói riêng rất nhiều cơ hội nhưng bên cạnh đó cũng đi kèm nhiều khó khăn, thách thức tiềm tàng đòi hỏi các Nhà sản xuất ôtô phải xem xét để có thể nắm bắt cơ hội cũng như đương đầu với những thách thức để nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm, duy trì sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.2 Năng lực cạnh tranh sản phẩm và vai trò của nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm trong hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp sản xuất chế tạo ôtô 1.1 Khái niệm năng lực cạnh tranh sản phẩm Trước khi đi vào nghiên cứu và phân tích năng lực cạnh tranh sản phẩm cần tìm hiểu khái niệm về: cạnh tranh, năng lực cạnh tranh, sản phẩm và năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Khái niệm về cạnh tranh Khái niệm về cạnh tranh được xây dựng theo nhiều quan điểm khác nhau và chưa có sự nhất trí rộng rãi đối với việc định nghĩa khái niệm này bởi lẽ, thuật ngữ này được sự dụng để đánh giá trên nhiều phạm vi, lĩnh vực khác nhau như: một doanh nghiệp, một ngành, một quốc gia thậm trí là một khu vực.
Trong khi đó những mục tiêu cơ bản lại được đặt ra khác nhau tuỳ thuộc vào góc độ xem xét là của một doanh nghiệp hay một khu vực. Đối với một doanh nghiệp thì mục tiêu của của cạnh tranh chủ yếu là để tồn tại và tìm kiếm lợi nhuận trên cơ sở cạnh tranh của quốc gia hoặc quốc tế, còn đối với một quốc 8 gia thì cạnh tranh là để phát triển kinh tế một cách bền vững và đạt thành tựu hơn các quốc gia khác. Theo Kalh Marx: “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hoá để thu được lợi nhuận siêu ngạch”. Nghiên cứu về sản xuất tư bản chủ nghĩa, K.Marx đã khẳng định rằng quy luật cơ bản của chủ nghĩa tư bản là quy luật giá trị thặng dư, đồng thời còn chỉ rõ nhiều quy luật khác của phương thức sản xuất này trong đó có quy luật cạnh tranh.
Theo Từ điển bách khoa Việt Nam (tập 1): “Cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối bởi quan hệ cung – cầu, nhằm giành giật các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất. Tại diễn đàn Liên hợp quốc, báo cáo về cạnh tranh toàn cầu năm 2002 đã định nghĩa cạnh tranh đối với một quốc gia được hiểu là” Khả năng của nước đó đạt được những thành quả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt được các tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao được xác định bằng các thay đổi của Tổng sản phẩm quốc nội (GNP) tính trên đầu người theo thời gian”.