Luận văn nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế.

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quỳnh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Các Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước Việt Nam Trong Quá Trình Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
• 1.2. Khái niệm cạnh tranh
• 1.3. Năng lực cạnh tranh
• 1.4. Các cấp độ cạnh tranh
• 1.5. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 2.1. Quá trình hình thành và phát triển của các NHTMNN Việt Nam
• 2.2. Thực trạng năng lực cạnh tranh của các NHTMNN Việt Nam
• 2.3. Tiềm lực tài chính
• 2.4. Hệ số an toàn vốn (CAR)
• 2.5. Chất lượng tài sản có
• 2.6. Thị phần huy động vốn
• 2.7. Thị phần tín dụng
• 2.8. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh lời
• 2.9. Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản
• 2.10. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu
• 2.11. Hệ thống sản phẩm, dịch vụ
• 2.12. Tính đa dạng của danh mục sản phẩm, dịch vụ
• 2.13. Chất lượng sản phẩm
• 2.14. Giá cả dịch vụ
• 2.15. Trình độ công nghệ
• 2.16. Trình độ quản lý
• 2.17. Nguồn nhân lực
• 2.18. Thương hiệu
• 2.19. Phân tích chiến lược cạnh tranh của các NHTM theo ma trận SWOT
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 3.1. Mục tiêu và định hướng phát triển các NHTM đến năm 2020
• 3.2. Định hướng phát triển các NHTM
• 3.3. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTMNN Việt Nam
• 3.3.1. Nhóm giải pháp mang tính vĩ mô
• 3.3.2. Thực hiện cổ phần hoá các NHTMNN
• 3.3.3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật ngân hàng
• 3.3.4. Nâng cao năng lực của NHNN về điều hành chính sách tiền tệ
• 3.3.5. Tăng cường năng lực giám sát của NHNN
• 3.3.6. Nâng cao hiệu quả tổ chức bộ máy và phát triển nguồn nhân lực
• 3.3.7. Nhóm giải pháp đối với bản thân các NHTMNN
• 3.3.8. Hoạch định chiến lược phát triển
• 3.3.9. Tăng cường năng lực tài chính
• 3.3.10. Đa dạng hoá và nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ
• 3.3.11. Hiện đại hoá công nghệ ngân hàng
• 3.3.12. Nâng cao năng lực quản trị điều hành
• 3.3.13. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước Việt Nam

Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam đang trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các ngân hàng này không chỉ phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước mà còn từ các ngân hàng nước ngoài. Để tồn tại và phát triển, việc nâng cao năng lực cạnh tranh là điều cần thiết.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Cạnh Tranh Trong Ngành Ngân Hàng

Năng lực cạnh tranh trong ngành ngân hàng được hiểu là khả năng của ngân hàng trong việc cung cấp dịch vụ tài chính tốt nhất cho khách hàng, từ đó thu hút và giữ chân khách hàng. Điều này bao gồm chất lượng dịch vụ, giá cả cạnh tranh và sự đổi mới trong sản phẩm.

1.2. Vai Trò Của Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước Trong Kinh Tế

Ngân hàng thương mại nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định nền kinh tế, cung cấp dịch vụ tài chính cho các doanh nghiệp và cá nhân, đồng thời hỗ trợ các chính sách phát triển kinh tế của nhà nước.

II. Thách Thức Đối Với Năng Lực Cạnh Tranh Của Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước

Trong quá trình hội nhập kinh tế, các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ đến từ sự cạnh tranh gay gắt mà còn từ những thay đổi trong chính sách và quy định của nhà nước.

2.1. Cạnh Tranh Từ Ngân Hàng Nước Ngoài

Sự gia nhập của các ngân hàng nước ngoài vào thị trường Việt Nam đã tạo ra áp lực lớn lên các ngân hàng thương mại nhà nước. Các ngân hàng này thường có công nghệ tiên tiến và dịch vụ khách hàng tốt hơn.

2.2. Hạn Chế Về Nguồn Lực Tài Chính

Nhiều ngân hàng thương mại nhà nước vẫn còn hạn chế về nguồn lực tài chính, điều này ảnh hưởng đến khả năng đầu tư và phát triển sản phẩm mới, từ đó làm giảm năng lực cạnh tranh.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, các ngân hàng thương mại nhà nước cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho khách hàng.

3.1. Đổi Mới Công Nghệ Ngân Hàng

Việc áp dụng công nghệ mới trong hoạt động ngân hàng sẽ giúp cải thiện quy trình làm việc, nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm chi phí. Công nghệ cũng giúp ngân hàng tiếp cận khách hàng một cách hiệu quả hơn.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhân viên có trình độ cao sẽ giúp ngân hàng cung cấp dịch vụ tốt hơn và đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của khách hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Nhiều ngân hàng thương mại nhà nước đã áp dụng thành công các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh. Những ứng dụng này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra sự khác biệt trong mắt khách hàng.

4.1. Cải Tiến Dịch Vụ Khách Hàng

Cải tiến dịch vụ khách hàng thông qua việc lắng nghe phản hồi và cải thiện quy trình phục vụ đã giúp nhiều ngân hàng tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

4.2. Phát Triển Sản Phẩm Đặc Thù

Phát triển các sản phẩm tài chính đặc thù phù hợp với nhu cầu của từng nhóm khách hàng đã giúp ngân hàng thu hút được nhiều khách hàng mới và giữ chân khách hàng cũ.

V. Kết Luận Về Năng Lực Cạnh Tranh Ngân Hàng Thương Mại Nhà Nước

Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam là một nhiệm vụ cấp bách trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc thực hiện các giải pháp đồng bộ sẽ giúp các ngân hàng này không chỉ tồn tại mà còn phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai Của Ngành Ngân Hàng

Ngành ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai, tuy nhiên, các ngân hàng thương mại nhà nước cần phải chủ động hơn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững sẽ giúp các ngân hàng thương mại nhà nước không chỉ đáp ứng được yêu cầu của thị trường mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và sự kiện Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007 đã mở ra những cơ hội phát triển vượt bậc, song cũng đặt hệ thống tài chính - ngân hàng trong nước trước những thách thức cạnh tranh khốc liệt. Tại thời điểm này, các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế khi chiếm lĩnh khoảng 68,67% tổng thị phần huy động vốn và trên 70% dư nợ tín dụng toàn ngành. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của nhóm ngân hàng này bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng, đặc biệt là quy mô vốn tự có còn rất mỏng, hệ số an toàn vốn của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam chỉ đạt 5,90% và Ngân hàng Công thương Việt Nam chỉ đạt 5,28%, thấp hơn đáng kể so với ngưỡng an toàn tối thiểu 8% theo tiêu chuẩn Basel. Bên cạnh đó, mức độ rủi ro tín dụng ước tính lên đến 70%, vượt xa mức trung bình 52% của các ngân hàng trong khu vực Đông Nam Á.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, đánh giá thực trạng và đo lường các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của 5 ngân hàng thương mại nhà nước trụ cột gồm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, Ngân hàng Công thương Việt Nam, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, và Ngân hàng Phát triển nhà Đồng bằng sông Cửu Long. Mục tiêu cụ thể là làm rõ khoảng cách về tiềm lực tài chính, công nghệ và trình độ quản trị giữa khối ngân hàng thương mại nhà nước với các ngân hàng thương mại cổ phần và ngân hàng quốc tế trong giai đoạn 2001 đến 2006. Luận văn có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để các ngân hàng hoạch định chiến lược tăng cường quy mô vốn, nâng tỷ lệ an toàn vốn, giảm nợ xấu thực tế xuống dưới 3% và định hướng lộ trình cổ phần hóa hoàn tất trước năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter và hệ thống tiêu chuẩn an toàn vốn Basel. Theo Michael Porter, lợi thế cạnh tranh của một tổ chức được hình thành từ hai chiến lược cốt lõi là tối ưu hóa chi phí hoạt động và khác biệt hóa sản phẩm dịch vụ nhằm mang lại giá trị gia tăng vượt trội. Trong lĩnh vực tài chính, khung giám sát an toàn của Ủy ban Basel đặt ra các nguyên tắc định lượng nghiêm ngặt, bao gồm hệ số an toàn vốn tối thiểu 8% và tỷ lệ vốn cấp 1 tối thiểu 4% trên tổng tài sản có điều chỉnh rủi ro.

Mô hình nghiên cứu vận dụng ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT) để phân tích các tương tác chiến lược giữa nội lực doanh nghiệp và môi trường vĩ mô. Đồng thời, khung lý thuyết tập trung vào 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: năng lực cạnh tranh ngân hàng, hệ số an toàn vốn (CAR), tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), và hệ thống công nghệ ngân hàng lõi (Core Banking).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thức từ báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2001–2006 của 5 ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam, các báo cáo ngành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cùng số liệu đối sánh từ Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 5 ngân hàng thương mại nhà nước đầu ngành kết hợp đối chiếu với 10 ngân hàng thương mại cổ phần tiêu biểu như Ngân hàng Á Châu, Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích, bao phủ trên 70% tổng tài sản và dư nợ của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam, đảm bảo tính đại diện cao nhất cho bức tranh tiền tệ quốc gia.

Phương pháp phân tích định lượng kết hợp thống kê mô tả, so sánh tỷ đối và phân tích ma trận SWOT được áp dụng xuyên suốt đề tài. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm chuẩn hóa các chỉ số tài chính theo cả chuẩn mực kế toán Việt Nam và chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, bóc tách chính xác thực trạng nợ khó đòi tiềm ẩn và lượng hóa chính xác năng lực sinh lời của các ngân hàng thương mại nhà nước trong tiến trình mở cửa thị trường tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô thị trường, các ngân hàng thương mại nhà nước duy trì vị thế thống lĩnh nhưng đang chịu sự thu hẹp dần trước khối cổ phần. Năm 2006, thị phần huy động vốn của khối nhà nước đạt 68,67%, trong khi khối ngân hàng thương mại cổ phần vươn lên chiếm 21,79% và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài chiếm khoảng 8% thị phần. Tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân của các ngân hàng thương mại nhà nước duy trì ở mức cao trên 30% mỗi năm.

Thứ hai, về tiềm lực tài chính và hệ số an toàn vốn, quy mô vốn tự có của các ngân hàng thương mại nhà nước còn rất mỏng manh. Theo tiêu chuẩn của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, một ngân hàng thương mại nhà nước tầm trung phải đạt mức vốn điều lệ tối thiểu 300 triệu USD (tương đương khoảng 4.800 tỷ đồng), tuy nhiên ngoài Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, các đơn vị còn lại đều chưa đạt ngưỡng này. Đến cuối năm 2006, chỉ có 2 trong số 5 ngân hàng đạt hệ số an toàn vốn trên 8% là Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (đạt 12,28%) và Ngân hàng Phát triển nhà Đồng bằng sông Cửu Long (đạt 9,02%), trong khi Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam chỉ đạt 5,90% và Ngân hàng Công thương Việt Nam đạt 5,28%.

Thứ ba, về chất lượng tài sản có và nợ xấu, có sự chênh lệch rất lớn giữa số liệu báo cáo theo quy định trong nước và chuẩn mực quốc tế. Tỷ lệ nợ xấu báo cáo năm 2006 theo quy định cũ chỉ dao động từ 1,4% đến 3,2%. Tuy nhiên, khi Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam áp dụng phân loại nợ theo tiêu chí chặt chẽ hơn tiệm cận chuẩn quốc tế, tỷ lệ nợ xấu đã tăng vọt từ 3,2% lên 9,6%. Đánh giá độc lập từ Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế chỉ ra rằng nợ tồn đọng thực tế của khu vực này dao động từ 15% đến 20% tổng dư nợ, tương đương giá trị tuyệt đối khoảng 45.000 đến 90.000 tỷ đồng, vượt xa tổng vốn điều lệ của các ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu cho thấy sự suy giảm hệ số an toàn vốn và nguy cơ nợ xấu bắt nguồn từ cơ chế tín dụng chỉ định kéo dài cho các doanh nghiệp nhà nước làm ăn kém hiệu quả cùng tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cấp vốn từ ngân sách. Mặc dù Chính phủ đã cấp bổ sung khoảng 11.000 tỷ đồng vốn điều lệ trong giai đoạn 2001–2006, nguồn lực này vẫn không theo kịp tốc độ gia tăng tài sản có rủi ro khi tín dụng tăng nóng trên 30% mỗi năm.

Các dữ liệu phân tích này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 68,67% thị phần huy động vốn và bảng ma trận đối sánh hệ số an toàn vốn CAR của từng ngân hàng so với chuẩn 8% của Basel. Khi so sánh với kinh nghiệm cải cách ngân hàng của Trung Quốc – quốc gia đã xử lý 1,4 nghìn tỷ Nhân dân tệ nợ xấu (chiếm 9% tổng dư nợ) qua các công ty quản lý tài sản và nâng tỷ lệ an toàn vốn bình quân lên 10,26% vào năm 2005 – có thể thấy các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam đang đối mặt với sự cấp bách phải tái cơ cấu toàn diện về sở hữu, hiện đại hóa hạ tầng Core Banking trị giá hàng triệu USD và áp dụng chuẩn mực quản trị rủi ro độc lập.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa toàn diện 5 ngân hàng thương mại nhà nước. Hoàn thành việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng và lựa chọn tối thiểu 1 đến 2 đối tác chiến lược nước ngoài có tiềm lực tài chính hùng hậu trước năm 2010 nhằm nâng hệ số an toàn vốn tối thiểu vượt ngưỡng 8% theo chuẩn mực Basel. Chủ thể thực hiện là Ban chỉ đạo Đổi mới Doanh nghiệp, Ngân hàng Nhà nước và Ban điều hành các ngân hàng.

Thứ hai, tái cấu trúc tài chính và xử lý triệt để 45.000 đến 90.000 tỷ đồng nợ tồn đọng. Thành lập và nâng cao năng lực cho các công ty quản lý tài sản chuyên trách để mua bán, chứng khoán hóa nợ xấu, phấn đấu đưa tỷ lệ nợ khó đòi thực tế về dưới mức an toàn 3% trong giai đoạn 2008–2012. Chủ thể thực hiện là Bộ Tài chính phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Thứ ba, đầu tư hiện đại hóa nền tảng công nghệ ngân hàng lõi và đa dạng hóa sản phẩm bán lẻ. Mỗi ngân hàng thương mại nhà nước cần phân bổ nguồn kinh phí từ 3 đến 5 triệu USD để nâng cấp hệ thống Core Banking, phát triển mạnh mạng lưới máy rút tiền tự động, dịch vụ thẻ và ngân hàng trực tuyến nhằm nâng tỷ trọng doanh thu từ dịch vụ phi tín dụng lên trên 20% tổng thu nhập trước năm 2015. Chủ thể thực hiện là Ban điều hành và Khối Công nghệ thông tin các ngân hàng.

Thứ tư, đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp và chuẩn hóa năng lực nhân sự theo thông lệ quốc tế. Thiết lập hệ thống quản lý rủi ro độc lập, tách bạch nghiệp vụ tín dụng thương mại với tín dụng chính sách, áp dụng 100% chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và chuẩn mực kế toán Việt Nam, đồng thời đào tạo lại đội ngũ cán bộ thẩm định đạt chứng chỉ nghiệp vụ tài chính toàn cầu trước năm 2020. Chủ thể thực hiện là Hội đồng Quản trị và Khối Quản trị Nguồn nhân lực các ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp bức tranh số liệu xác thực về thực trạng nợ xấu 15%–20% và hệ số an toàn vốn dưới 8%, làm căn cứ trực tiếp để xây dựng lộ trình cổ phần hóa, ban hành các quy chế quản lý rủi ro tín dụng và điều hành chính sách tiền tệ phù hợp với các cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới.

Nhóm thứ hai là Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành các ngân hàng thương mại. Tài liệu cung cấp khung đánh giá năng lực cạnh tranh toàn diện và mô hình phân tích ma trận SWOT, hỗ trợ các nhà quản trị nhận diện điểm nghẽn về công nghệ Core Banking, từ đó xây dựng kế hoạch tăng vốn tự có và tái cơ cấu danh mục dịch vụ tài chính bán lẻ.

Nhóm thứ ba là các chuyên gia nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển. Luận văn là nguồn tham khảo học thuật giá trị về phương pháp đo lường chỉ số tài chính, phương pháp phân loại nợ theo các quyết định pháp lý và bài học kinh nghiệm tái cơ cấu hệ thống tài chính quốc tế.

Nhóm thứ tư là các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư mạo hiểm và đối tác chiến lược nước ngoài. Báo cáo phân tích chuyên sâu về thị phần 68,67% và sức khỏe tài chính của từng ngân hàng giúp các tổ chức tài chính quốc tế đánh giá tiềm năng tăng trưởng, định giá doanh nghiệp và ra quyết định rót vốn khi các ngân hàng thương mại nhà nước tiến hành chào bán cổ phần.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến hệ số an toàn vốn của các ngân hàng thương mại nhà nước thấp hơn chuẩn Basel là gì? Tốc độ tăng trưởng tín dụng liên tục vượt mức 30% mỗi năm khiến tài sản có rủi ro mở rộng rất nhanh, trong khi nguồn vốn tự có chỉ trông chờ vào nguồn ngân sách nhà nước hạn hẹp. Dù đã được cấp bổ sung 11.000 tỷ đồng, vốn tự có của các ngân hàng vẫn chưa theo kịp tốc độ tăng tài sản, khiến hệ số an toàn vốn của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam chỉ đạt 5,90% và Ngân hàng Công thương Việt Nam chỉ đạt 5,28%.

Việc phân loại nợ theo Quyết định 493 phản ánh điều gì về chất lượng tài sản ngân hàng? Quy định phân loại nợ cũ cho thấy tỷ lệ nợ xấu ở mức rất thấp, chỉ từ 1,4% đến 3,2%. Tuy nhiên, khi áp dụng tiêu chí định lượng rủi ro chặt chẽ hơn, tỷ lệ nợ khó đòi của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam lập tức tăng vọt lên 9,6%. Điều này chứng minh nợ xấu thực tế bị che khuất và các ngân hàng cần đẩy mạnh trích lập dự phòng rủi ro minh bạch theo chuẩn quốc tế.

Kinh nghiệm tái cấu trúc ngân hàng của Trung Quốc mang lại bài học gì cho Việt Nam? Trung Quốc đã rất thành công khi phát hành 270 tỷ Nhân dân tệ trái phiếu đặc biệt để tăng vốn và chuyển giao 1,4 nghìn tỷ Nhân dân tệ nợ xấu sang các công ty quản lý tài sản, giúp kéo nợ xấu về mức 4,43% và nâng hệ số an toàn vốn lên 10,26% năm 2005. Việt Nam cần áp dụng mô hình công ty quản lý tài sản độc lập để xử lý dứt điểm các khoản nợ tồn đọng trước khi cổ phần hóa.

Vì sao cổ phần hóa được coi là giải pháp mang tính đột phá để nâng cao năng lực cạnh tranh? Cổ phần hóa giúp các ngân hàng thương mại nhà nước thoát khỏi sự phụ thuộc vào nguồn vốn ngân sách nhà nước hạn hẹp, nhanh chóng nâng quy mô vốn điều lệ vượt mức 4.800 tỷ đồng thông qua thị trường chứng khoán. Việc tham gia của cổ đông chiến lược nước ngoài còn mang lại công nghệ quản trị hiện đại, giảm thiểu rủi ro cho vay theo chỉ định và gia tăng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.

Các ngân hàng thương mại nhà nước cần ưu tiên đầu tư công nghệ nào để cạnh tranh dịch vụ? Ngân hàng cần ưu tiên đầu tư từ 3 đến 5 triệu USD cho hệ thống phần mềm ngân hàng lõi Core Banking hiện đại, tương tự như các dự án triển khai thành công tại một số ngân hàng thương mại cổ phần. Nền tảng này cho phép quản trị dữ liệu tập trung, mở rộng mạng lưới thanh toán tự động, phát triển các sản phẩm ngân hàng điện tử và hạ thấp chi phí giao dịch trên từng khách hàng.

Kết luận

• Khẳng định 5 ngân hàng thương mại nhà nước giữ vai trò trụ cột khi kiểm soát 68,67% thị phần huy động vốn nhưng đang đối mặt với nguy cơ tụt hậu do vốn tự có mỏng và hệ số an toàn vốn của nhiều đơn vị chỉ ở mức 5% đến 6%.
• Nhận diện chính xác quy mô nợ xấu tiềm ẩn từ 15% đến 20% tổng dư nợ theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, đòi hỏi phải thay đổi triệt để phương pháp phân loại rủi ro tín dụng.
• Vận dụng thành công khung lý thuyết lợi thế cạnh tranh và ma trận SWOT để chỉ ra những điểm nghẽn cốt lõi về công nghệ Core Banking và năng lực quản trị doanh nghiệp.
• Xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện với trọng tâm là hoàn tất cổ phần hóa trước năm 2010, xử lý nợ qua công ty quản lý tài sản và nâng tỷ trọng thu dịch vụ phi tín dụng lên trên 20%.
• Định hình lộ trình nâng cao năng lực tài chính và chuẩn hóa nguồn nhân lực theo chuẩn quốc tế cho toàn bộ hệ thống ngân hàng Việt Nam từ nay đến năm 2020.

Luận văn đã đóng góp một hệ thống luận cứ khoa học thực chứng và các đề xuất khả thi, tạo tiền đề vững chắc cho công cuộc tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại nhà nước. Các ngân hàng cần khẩn trương hiện thực hóa các khuyến nghị trên để chuyển mình thành các định chế tài chính hiện đại, đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên trường quốc tế. Quý bạn đọc, chuyên gia và học viên quan tâm có thể khai thác chi tiết các mô hình phân tích và phụ lục số liệu trong toàn văn nghiên cứu để ứng dụng vào công tác thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh: 1.1 Khái niệm cạnh tranh: Cạnh tranh là quy luật tất yếu, là động lực để thúc đẩy kinh tế phát triển. Để tồn tại trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh tranh như là lựa chọn duy nhất. Cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp, do cách tiếp cận khác nhau nên có các quan điểm khác nhau về cạnh tranh, đặc biệt là về phạm vi thuật ngữ này. Có thể dẫn ra như sau: - Theo Các Mác: “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản để giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hoá để thu hút được lợi nhuận siêu ngạch”[1].

- Theo Từ điển tiếng Việt: “Cạnh tranh được hiểu là cố giành phần hơn, phần thắng về phía mình giữa những người, những tổ chức hoạt động nhằm vào những lợi ích như nhau” [24]. - Theo từ điển Cornu của Pháp: “Cạnh tranh là hành vi của doanh nghiệp độc lập với nhau và là đối thủ của nhau trong cung ứng hàng hoá, dịch vụ nhằm làm thoả mãn nhu cầu giống nhau với sự may rủi của mỗi bên, thể hiện qua việc lôi kéo được hoặc để mất đi một lượng khách hàng thường xuyên”[10]. - Diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cho rằng: “Cạnh tranh là khái niệm của doanh nghiệp, quốc gia và vùng trong việc tạo việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”[20]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Từ những cách định nghĩa trên, có thể rút ra, cạnh tranh là sự tranh đua giữa những cá nhân, tập thể có chức năng như nhau thông qua các hành động, nỗ lực và các biện pháp để giành được phần thắng trong cuộc đua, để thỏa mãn mục tiêu của mình.2 Năng lực cạnh tranh: 1.1 Khái niệm: Cho đến nay, các tài liệu trong nước và trên thế giới vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về năng lực cạnh tranh do có những cách tiếp cận khác nhau.

Xin nêu một số cách định nghĩa về năng lực cạnh tranh theo một số cách nhìn nhận: - Theo từ điển tiếng Bách khoa toàn thư của Việt Nam: “Năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng của một mặt hàng, một đơn vị kinh doanh, hoặc một nước giành thắng lợi (kể cả giành lại một phần hay toàn bộ thị phần) trong cuộc cạnh tranh trên thị trường tiêu thụ” [29]. Năng lực cạnh tranh dựa trên nhiều yếu tố: giá trị sử dụng và chất lượng sản phẩm cao, điều kiện sản xuất ổn định do sản xuất chủ yếu dựa trên cơ sở kỹ thuật hiện đại, công nghệ tiên tiến, quy mô sản xuất lớn nhờ đó giá thành và giá cả sản phẩm hạ. Các yếu tố xã hội như giữ được tín nhiệm (chữ tín) trên thị trường, việc tuyên truyền, hướng dẫn tiêu dùng, quảng cáo cũng có ảnh hưởng quan trọng. Ở nhiều nước, các nhà sản xuất còn sử dụng một số hình thức như bán hàng trả tiền dần (trả góp) để kích thích tiêu dùng trên cơ sở tăng năng lực cạnh tranh.

- Trong tác phẩm The Competitive Advantage of Nation (Lợi thế cạnh tranh của quốc gia), Michael Porter cũng thừa nhận, không thể đưa ra một định nghĩa tuyệt đối về khái niệm năng lực cạnh tranh. Theo ông, “Để có thể cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp phải có được lợi thế cạnh tranh dưới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 hình thức hoặc là có được chi phí sản xuất thấp hơn hoặc là có khả năng khác biệt hoá sản phẩm để đạt đuợc mức giá cao hơn trung bình. Để duy trì lợi thế cạnh tranh, các doanh nghiệp cần ngày càng đạt được những lợi thế cạnh tranh tinh vi hơn, qua đó có thể cung cấp những hàng hoá hay dịch vụ có chất lượng cao hơn hoặc sản xuất có hiệu suất cao hơn”[27]. - Diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cho rằng: “Năng lực cạnh tranh là sức sản xuất ra thu nhập tương đối cao trên cơ sở sử dụng các yếu tố sản xuất có hiệu quả làm cho các doanh nghiệp, các ngành, các địa phương, các quốc gia và khu vực phát triển bền vững trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”[20].2 Các cấp độ cạnh tranh: ¾ Cạnh tranh quốc gia: Sức cạnh tranh quốc gia là năng lực của một nền kinh tế có thể tạo ra tăng trưởng bền vững trong môi trường kinh tế đầy biến động của thị trường thế giới.

Sức cạnh tranh quốc gia được xác định bởi các nhóm nhân tố: Mức độ mở cửa của nền kinh tế; vai trò của chính phủ; tài chính; công nghệ; cơ sở hạ tầng; quản lý nhân lực; lao động, thể chế, … ¾ Cạnh tranh doanh nghiệp: Sức cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với các đối thủ khác trong việc thỏa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ích ngày càng cao cho doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và ngoài nước. ¾ Cạnh tranh sản phẩm: Năng lực cạnh tranh của sản phẩm là khả năng sản phẩm đó tiêu thụ được nhanh trong khi có nhiều người cùng bán loại sản phẩm đó trên cùng thị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 trường. Hay nói cách khác, năng lực cạnh tranh của sản phẩm được đo bằng thị phần của sản phẩm đó. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm phụ thuộc vào chất lượng của nó, giá cả, tốc độ cung cấp, dịch vụ đi kèm, uy tín của người bán, thương hiệu, quảng cáo, điều kiện mua bán, … 1.3 Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: Có thể đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thông qua một số tiêu chí sau: ¾ Trình độ tổ chức, quản lý doanh nghiệp: Trình độ tổ chức và quản lý là yếu tố quan trọng hàng đầu.

Để đánh giá trình độ tổ chức của doanh nghiệp, người ta sử dụng những tiêu chí: - Hoạt động theo pháp luật; - Hoạt động theo tiêu chuẩn quản lý chất lượng; - Phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm của mọi bộ phận, mọi thành viên. - Có chính sách, chiến lược, mục đích, mục tiêu hoạt động cụ thể; - Có tổ chức gọn nhẹ. ¾ Trình độ của đội ngũ lãnh đạo: Đội ngũ lãnh đạo là yếu tố không thể thiếu được của một doanh nghiệp. Trình độ của đội ngũ lãnh đạo được đánh giá qua các tiêu chí: - Trình độ tư tưởng, chính trị, đạo đức; - Trình độ học vấn; - Trình độ văn hoá; - Trình độ quản trị doanh nghiệp Doanh nghiệp nào có tỷ lệ cán bộ lãnh đạo tốt cao hơn sẽ có năng lực cạnh tranh (về tiêu chí đó) cao hơn.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 ¾ Tỷ lệ nhân viên, công nhân lành nghề: Tiêu chí này là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp đạt được chiến lược cao, chi phí thấp, năng suất cao. ¾ Chất lượng cơ sở vật chất, kỹ thuật: Cơ sở vật chất, kỹ thuật là yếu tố rất cơ bản tạo nên năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Cơ sở vật chất, kỹ thuật bao gồm: nhà xưởng, hệ thống kho tàng, công nghệ sản xuất và quản lý, hệ thống cung cấp năng lượng, hệ thống nước, mạng thông tin. ¾ Số sáng kiến, cải tiến, đổi mới hàng năm được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất kinh doanh.

¾ Năng lực tài chính của doanh nghiệp: Năng lực tài chính là yếu tố rất quan trọng để xem xét tiềm lực của doanh nghiệp mạnh hay yếu. Để đánh giá năng lực tài chính của doanh nghiệp người ta dùng các tiêu chí chủ yếu sau: - Nhóm chỉ tiêu đánh giá khả năng thanh toán gồm các chỉ tiêu: Khả năng thanh toán hiện hành; Khả năng thanh toán nhanh. - Cơ cấu vốn và cơ cấu nguồn vốn; - Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu suất sử dụng vốn gồm các chỉ tiêu: Vòng quay hàng tồn kho; Kỳ thu tiền bình quân; Số vòng quay vốn cố định; Hiệu quả sử dụng toàn bộ tài sản. - Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả gồm các chỉ tiêu: Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu; Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản; Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.

¾ Chất lượng sản phẩm: Chất lượng sản phẩm là yếu tố quan trọng hàng đầu cấu thành nên năng lực cạnh tranh của sản phẩm, từ đó cấu thành nên năng lực cạnh tranh của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 doanh nghiệp. Đánh giá chất lượng của sản phẩm thông qua các chỉ tiêu: thẩm mỹ, an toàn – vệ sinh, kỹ thuật và nhóm chỉ tiêu kinh tế. ¾ Thị phần của doanh nghiệp: Thị phần là phần thị trường mà doanh nghiệp bán được sản phẩm của mình một cách thường xuyên và có xu hướng phát triển. Thị phần càng lớn chứng tỏ sản phẩm của doanh nghiệp được khách hàng, người tiêu dùng ưa chuộng, năng lực cạnh tranh của sản phẩm cao.

Như vậy, thị phần là một tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. ¾ Chất lượng môi trường sinh thái: Thế giới đánh giá cao tiêu chí này đối với doanh nghiệp. Để có năng lực cạnh tranh cao, sản phẩm làm ra không được gây ô nhiễm môi trường (trong phạm vi và ngoài phạm vi doanh nghiệp), bao gồm ô nhiễm nguồn không khí, ô nhiễm nguồn nước và ô nhiễm sự yên tĩnh. ¾ Giá trị vô hình của doanh nghiệp: Giá trị vô hình của doanh nghiệp gồm hai bộ phận.

Thứ nhất là uy tín, danh tiếng của doanh nghiệp, được phản ánh chủ yếu ở “văn hoá doanh nghiệp”, bao gồm: trang phục, văn hoá ứng xử, hoàn thành nghĩa vụ đối với nhà nước, hoạt động từ thiện, kinh doanh minh bạch, … Thứ hai là giá trị của tài sản nhãn hiệu. Những nhãn hiệu lâu đời, có uy tín cao thì giá trị càng cao.2 Cơ sở lý luận về NHTM và năng lực cạnh tranh của NHTM: 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại: Có nhiều khái niệm về ngân hàng thương mại, nhưng nhìn chung có hai khái niệm đặc trưng nhất: - Theo tài liệu Quản trị ngân hàng thương mại của Peter S.Rose: “Ngân hàng là một loại hình tổ chức có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 nói chung và đối với từng cộng động nói riêng. Các ngân hàng có thể được định nghĩa qua các chức năng mà chúng thực hiện trong nền kinh tế”[7].