CHƯƠNG 1 : NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1.1 Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của ngân hàng : Cạnh tranh là sự phấn đấu vươn lên không ngừng của một chủ thể để giành lấy vị trí hàng đầu trong một lĩnh vực nào đó bằng cách không ngừng tự đổi mới mình bằng những ứng dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật để tạo ra nhiều lợi thế nhất, tạo ra nhiều sản phẩm mới với năng suất và hiệu quả cao nhất. Cạnh tranh là một hiện tượng gắn liền với nền kinh tế thị trường, chỉ xuất hiện trong điều kiện của kinh tế thị trường. Cạnh tranh xảy ra ở mọi lúc, mọi nơi ở lĩnh vực nào cũng đều có cạnh tranh. Cạnh tranh là quy luật tồn tại của muôn loài, có cạnh tranh là có phát triển.
Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều thừa nhận cạnh tranh là môi trường tạo động lực để thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, tăng năng suất lao động, tăng hiệu quả của các tổ chức là nhân tố quan trọng làm lành mạnh hoá các quan hệ xã hội. Kết quả cạnh tranh sẽ xác định vị thế, quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững của một tổ chức. Vì thế các tổ chức đều cố gắng tìm cho mình một chiến lược phù hợp để chiến thắng trong cạnh tranh. Giống như bất cứ loại hình đơn vị nào trong kinh tế thị trường, các ngân hàng thương mại trong kinh doanh luôn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt, không chỉ từ các NHTM khác, mà từ tất cả các tổ chức tín dụng đang cùng hoạt động kinh doanh trên thương trường với mục tiêu là để giành giật khách hàng, tăng thị phần tín dụng cũng như mở rộng cung ứng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế.
Tuy vậy, so với sự cạnh tranh của các tổ chức kinh tế khác, cạnh tranh giữa các NHTM có những đặc thù nhất định. Cụ thể: - Kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ là lĩnh vực kinh doanh rất nhạy cảm, chịu tác động bởi rất nhiều nhân tố về kinh tế, chính trị, xã hội, tâm lý, truyền thống văn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 hoá… mỗi một nhân tố này có sự thay đổi dù là nhỏ nhất cũng đều tác động rất nhanh chóng và mạnh mẽ đến môi trường kinh doanh chung. Chẳng hạn: Chỉ cần một tin đồn thổi dù là thất thiệt cũng có thể gây nên cơn chấn động rất lớn, thậm chí đe dọa sự tồn vong của cả hệ thống các tổ chức tín dụng. Một NHTM hoạt động yếu kém, khả năng thanh khoản thấp cũng có thể trở thành gánh nặng cho nhiều tổ chức kinh tế và dân chúng trên địa bàn… Chính vì vậy, trong kinh doanh, các NHTM vừa phải cạnh tranh để từng bước mở rộng khách hàng, mở rộng thị phần, nhưng cũng không thể cạnh tranh bằng mọi giá, sử dụng mọi thủ đoạn, bất chấp pháp luật để thôn tính đối thủ của mình, bởi vì, nếu đối thủ là các NHTM khác bị suy yếu dẫn đến sụp đổ, thì những hậu quả đem lại thường là rất to lớn, thậm chí dẫn đến đổ vỡ luôn chính NHTM này do tác động dây chuyền.
- Hoạt động kinh doanh của các NHTM có liên quan đến tất cả các tổ chức kinh tế, chính trị - xã hội, đến từng cá nhân thông qua các hoạt động huy động tiền gửi tiết kiệm, cho vay cũng như các loại hình dịch vụ tài chính khác; đồng thời, trong hoạt động KD của mình, các NHTM cũng đều mở tài khoản cho nhau để cùng phục vụ các đối tượng KH chung. Chính vì vậy, nếu như một NHTM bị khó khăn trong kinh doanh, có nguy cơ đổ vỡ, thì tất yếu sẽ tác động dây chuyền đến gần như tất cả các NHTM khác, không những thế, các tổ chức tài chính phi ngân hàng cũng sẽ bị “liên lụy”. Đây quả là điều mà các NHTM không bao giờ mong muốn. Chính vì vậy, các NHTM trong kinh doanh luôn vừa phải cạnh tranh lẫn nhau để dành giật thị phần, nhưng luôn phải hợp tác với nhau, nhằm hướng tới một môi trường lành mạnh để tránh rủi ro hệ thống.
- Do hoạt động của các NHTM có liên quan đến tất cả các chủ thể, đến mọi mặt hoạt động kinh tế - xã hội, cho nên, để tránh sự hoạt động của các NHTM mạo hiểm nguy cơ đổ vỡ hệ thống, tất cả Ngân hàng Trung ương các nước đều có sự giám sát chặt chẽ thị trường này và đưa ra hệ thống cảnh báo sớm để phòng ngừa rủi ro. Thực tiễn đã chỉ ra những bài học đắt giá, khi mà NHTW thờ ơ trước những diễn biến bất lợi của thị trường đã dẫn đến hậu quả là sự đổ vỡ của thị trường tài chính - tiền tệ làm suy sụp toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Chính vì vậy, nên sự cạnh tranh trong hệ thống các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 NHTM không thể dẫn đến làm suy yếu và thôn tính lẫn nhau như các loại hình kinh doanh khác trong nền kinh tế. - Hoạt động của các NHTM liên quan đến lưu chuyển tiền tệ, không chỉ trong phạm vi một nước, mà có liên quan đến nhiều nước để hỗ trợ cho các hoạt động kinh tế đối ngoại; do vậy, kinh doanh trong hệ thống NHTM chịu sự chi phối của nhiều yếu tố trong nước và quốc tế, như: Môi trường pháp luật, tập quán KD của các nước, các thông lệ quốc tế… đặc biệt là, nó chịu sự chi phối mạnh mẽ của điều kiện hạ tầng cơ sở tài chính, trong đó công nghệ thông tin đóng vai trò cực kỳ quan trọng, có tính chất quyết định đối với hoạt động KD của các NH này.
Điều đó cũng có nghĩa là, sự cạnh tranh trong hệ thống các NHTM trước hết phải chịu sự điều chỉnh bởi rất nhiều thông lệ, tập quán kinh doanh tiền tệ của các nước, sự cạnh tranh trước hết phải dựa trên nền tảng kỹ thuật công nghệ đáp ứng được yêu cầu của hoạt động KD tối thiểu; bởi vì, một NHTM mở ra một loại hình dịch vụ cung ứng cho khách hàng là đã phải chấp nhận cạnh tranh với các NHTM khác đang hoạt động trong cùng lĩnh vực, tuy nhiên, muốn lĩnh vực dịch vụ này được thực hiện thì đòi hỏi phải đáp ứng tối thiểu về điều kiện hạ tầng cơ sở tài chính mà thiếu nó thì không thể hoạt động được. Rõ ràng là, sự cạnh tranh của các NHTM loại hình cạnh tranh bậc cao, đòi hỏi những chuẩn mực khắt khe hơn bất cứ loại hình kinh doanh nào khác. Trong lĩnh vực kinh doanh, cạnh tranh sẽ nảy sinh ra doanh nghiệp này có khả năng cạnh tranh mạnh, doanh nghiệp kia có khả năng cạnh tranh yếu. Khả năng đó gọi là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Vậy “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp tạo ra được lợi thế cạnh tranh , có khả năng tạo ra năng suất và chất lượng cao hơn đối thủ cạnh tranh, chiếm lĩnh thị phần lớn, tạo ra thu nhập và phát triển bền vững.” Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cũng giống như năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp đó là khả năng của ngân hàng tạo ra và sử dụng có hiệu quả các lợi thế so sánh từ đó giành lấy thắng lợi trong quá trình cạnh tranh với các ngân hàng khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Trong bối cảnh hội nhập, thị trường tài chính tiền tệ vận động theo qui luật thị trường, được điều tiết thông qua các công cụ gián tiếp của Ngân hàng Trung ương và sẽ không tránh khỏi sự tham gia của các chủ thể mới đặc biệt là các ngân hàng nước ngoài với lợi thế tiềm lực tài chính mạnh, công nghệ tiên tiến, sản phẩm đa dạng, nguồn nhân lực có chất lượng cao…làm nảy sinh các chi phí sử dụng dịch vụ rẻ, thủ tục đơn giản thông qua sự phát triển của các sản phẩm dịch vụ tài chính hiện đại dựa trên sự ứng dụng của khoa học công nghệ vào hoạt động ngân hàng, khách hàng có khả năng tiếp cận và lựa chọn nhiều dịch vụ ngân hàng một cách dễ dàng và thuận lợi làm gia tăng tính cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại. Điều quan trọng nhất đối với bất kỳ doanh nghiệp kinh doanh nào nói chung và ngân hàng nói riêng, theo M. Porter là phải xây dựng cho mình một lợi thế cạnh tranh bền vững , doanh nghiệp phải thường xuyên cung cấp cho thị trường một giá trị đặc biệt mà không có đối thủ cạnh tranh nào có thể cung cấp được.2 Các nhân tố tác động đến cạnh tranh của các ngân hàng thương mại : Theo M.
Porter có 5 nhân tố tác động đến tình hình cạnh tranh của doanh nghiệp trong một lĩnh vực ngành nghề. - Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đang tồn tại : buộc họ phải lao vào cuộc chiến tranh về giá cả, chi phí quảng cáo, khuyến mãi cũng tăng lên. Đối với các ngân hàng thương mại, các đối thủ cạnh tranh ảnh hưởng đến chiến lược kinh doanh của ngân hàng và sẽ là động lực để thúc đẩy ngân hàng thường xuyên quan tâm đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ để giành lấy lợi thế trong cuộc cạnh tranh. - Mối đe dọa về một đối thủ mới tham gia vào thị trường : doanh nghiệp phải luôn đầu tư và cải tiến mình để tạo ra những rào cản ngăn chặn những đối thủ mới.
Các ngân hàng thương mại khi mới tham gia vào thị trường thường bất kể là có thực lực như thế nào thì các ngân hàng thương mại hiện tại cũng thấy thị phần bị chia sẻ. Các ngân hàng thương mại khi mới tham gia vào ngành họ thường có những lợi thế như : Đã có những nghiên cứu, dự báo về thị trường, có động cơ muốn giành lấy thị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 phần và cũng đã chuẩn bị sẵn những sách lược để ứng phó với các Ngân hàng thương mại hiện tại. - Sức mạnh mặc cả của nhà cung ứng : một khi người bán độc quyền cung cấp một loại hàng hoá thiết yếu nào đó cho doanh nghiệp thì họ sẽ có ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp trong việc mặc cả giá, chất lượng. - Sức mạnh mặc cả của người mua : Khách hàng khi mua một số lượng lớn sản phẩm dịch vụ của doanh nghiệp thì họ sẽ tìm cách gây sức ép cho doanh nghiệp để được lợi.