CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hội nhập kinh tế quốc tế về lĩnh vực Ngân hàng 1.1 Sự cần thiết khách quan Trước bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế, khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực Ngân hàng chưa hoàn thiện, công nghệ Ngân hàng tụt hậu so với các nước, nợ khó đòi cao… Vì vậy Ngân hàng cần nhanh chóng hội nhập cùng với hệ thống Ngân hàng khu vực và thế giới, xây dựng hệ thống Ngân hàng có năng lực cạnh tranh vững mạnh đáp ứng đầy đủ yêu cầu về vốn và cung ứng sản phẩm dịch vụ cho nền kinh tế đang trong quá trình hội nhập. Để thực hiện cam kết theo Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ, gia nhập WTO, hội nhập quốc tế của ngành Ngân hàng, thực hiện chính sách mở cửa lĩnh vực dịch vụ Ngân hàng song song với quá trình tăng cường cải cách hệ thống Ngân hàng thương mại, tập trung giải quyết những yêu cầu sau: - Hệ thống Ngân hàng thực hiện chính sách mở cửa dịch vụ Ngân hàng, từng bước tự do hóa tài khoản vãng lai, tài khoản vốn và chấp nhận một sân chơi pháp lý chung áp dụng cho các nước thành viên. Nếu đứng ngoài xu thế hội nhập, hệ thống Ngân hàng Việt Nam khó có thể nâng cao sức cạnh tranh và hội nhập với hệ thống tài chính quốc tế, ảnh hưởng bất lợi đến xu thế phát triển của nền kinh tế Việt Nam. - Ngân hàng thương mại Việt Nam tham gia hội nhập kinh tế trong bối cảnh trình độ phát triển kinh tế và công nghệ thấp, cần phải chuẩn bị một lộ trình hợp lý với phương châm hội nhập và mở cửa thị trường từng bước.
Lộ trình đó cần được xác định trên cơ sở các yêu cầu và các cam kết đã và đang TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 được thỏa thuận trong đàm phán song phương và đa phương. Một lộ trình quá nhanh hay quá chậm đều ảnh hưởng tới quá trình hội nhập. - Theo Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ, cam kết lộ trình 9 năm với 7 cột mốc tháo dỡ, mọi hạn chế đối với các Ngân hàng Hoa Kỳ từng bước được bãi bỏ hoàn toàn. Cho đến tháng 12/2004, các nhà cung cấp dịch vụ Hoa Kỳ (trừ Ngân hàng và công ty thuê mua tài chính) chỉ được hoạt động tại Việt Nam dưới hình thức liên doanh với đối tác Việt Nam, sau thời gian đó những hạn chế này sẽ bị bãi bỏ.
Sau 9 năm, tức là từ tháng 12/2010, các Ngân hàng Hoa Kỳ được phép thành lập Ngân hàng con 100% vốn Hoa Kỳ tại Việt Nam. Trong thời gian 9 năm đó, các Ngân hàng Hoa Kỳ có thể thành lập dưới hình thức Ngân hàng liên doanh với đối tác Việt Nam theo tỷ lệ góp vốn 30- 49% vốn điều lệ của Ngân hàng liên doanh. Theo đó các nhà cung cấp dịch vụ tài chính Hoa Kỳ được phép cung cấp 12 phân ngành dịch vụ Ngân hàng theo lộ trình với 7 cột mốc. Lộ trình này xác định rõ mức độ tham gia các loại hình dịch vụ Ngân hàng và hình thức pháp lý mà các nhà cung cấp dịch vụ Hoa Kỳ được phép hoạt động tại Việt Nam.
Điều này cũng đồng nghĩa với yêu cầu cắt giảm bảo hộ về kinh doanh dịch vụ Ngân hàng đối với các Ngân hàng thương mại trong nước, phải loại bỏ dần những hạn chế đối với các Ngân hàng Hoa Kỳ, cho phép họ được tham gia với mức độ tăng dần vào mọi hoạt động Ngân hàng tại Việt Nam. - Để giành thế chủ động trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống Ngân hàng Việt Nam cần cải tổ cơ cấu một cách mạnh mẽ để trở thành hệ thống Ngân hàng đa dạng về hình thức, có khả năng cạnh tranh cao, hoạt động an toàn và hiệu quả, huy động tốt hơn các nguồn vốn trong xã hội và mở rộng đầu tư đáp ứng nhu cầu của sự công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Cơ hội và thách thức đối với hệ thống Ngân hàng Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế Hội nhập quốc tế về Ngân hàng là sự mở cửa về hoạt động Ngân hàng giữa nền kinh tế một quốc gia với cộng đồng tài chính, tiền tệ khu vực và quốc tế. Độ mở cửa này được đo bằng mức độ tự do hóa khu vực tài chính – Ngân hàng, bằng việc tháo dỡ các rào chắn ngăn cách khu vực này đối với phần còn lại của thế giới.
Trước những cam kết ràng buộc trong quá trình hội nhập quốc tế Ngân hàng, đã đặt hệ thống Ngân hàng Việt Nam trước cơ hội và thách thức sau đây: Cơ hội: Thứ nhất, hội nhập quốc tế mở ra cơ hội để trao đổi, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực Ngân hàng, hoạch định chính sách tiền tệ, đề ra biện pháp phòng ngừa rủi ro, qua đó nâng cao uy tín và vị thế của hệ thống Ngân hàng Việt Nam trong các giao dịch tài chính quốc tế. Thứ hai, hệ thống Ngân hàng Việt Nam có điều kiện tranh thủ vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý, đào tạo đội ngũ nhân viên, có khả năng theo kịp yêu cầu phát triển thị trường tài chính trong nước và ngoài nước. Thứ ba, các Ngân hàng thương mại Việt Nam có khả năng tiếp cận sản phẩm dịch vụ mới, chuyên môn hóa sâu hơn các nghiệp vụ Ngân hàng, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Qua đó, khai thác và áp dụng hiệu quả hơn ưu thế của các loại hình Ngân hàng nhằm mở rộng thị phần trên thị trường tài chính quốc tế và khu vực.
Thứ tư, mở cửa và hội nhập quốc tế về Ngân hàng còn góp phần quan trọng vào việc ổn định kinh tế vĩ mô như lạm phát, tỷ giá hối đoái, cán cân thanh toán quốc tế… từng bước phát triển thị trường tài chính theo thông lệ quốc tế. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Thứ năm, hội nhập quốc tế trong hoạt động Ngân hàng sẽ tạo ra động lực thúc đẩy công cuộc đổi mới và nâng cao tính minh bạch của hệ thống Ngân hàng Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập, thực hiện cam kết với các định chế tài chính và tổ chức thương mại quốc tế. Thách thức: Thứ nhất, mở cửa, hội nhập quốc tế về Ngân hàng là chấp nhận quy luật “được mất” và “sống còn”: các Ngân hàng trong nước ngay lúc đó có thể mất đi thị trường và khách hàng. Trong quá trình cạnh tranh không cân sức, các Ngân hàng trong nước có thể bị thu hẹp thị trường, nếu không tự khẳng định được mình và tiếp tục thua lỗ, có thể rơi vào tình trạng ngày càng tồi tệ và đi đến đóng cửa, phá sản.
Thứ hai, các Ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt với những sức ép cạnh tranh quá lớn từ phía các Ngân hàng nước ngoài về công nghệ, vốn, sản phẩm, cơ chế quản lý… Qua nhiều năm, sức ỳ của cơ chế hành chánh, bao cấp vẫn còn đè nặng lên hệ thống Ngân hàng thương mại. Để thoát ra khỏi cơ chế này, đòi hỏi một quá trình cải cách kiên quyết và toàn diện với sự nỗ lực của toàn ngành Ngân hàng và phải mất nhiều thời gian để xây hệ thống Ngân hàng theo hướng chấp nhận cạnh tranh ngày càng cao. Thứ ba, mức độ rủi ro cao hơn do mở cửa hội nhập quốc tế về Ngân hàng, sự gia tăng giao dịch với quy mô lớn hơn và sâu hơn, nên có nhiều rủi ro hơn khi chúng ta chưa am hiểu thông lệ và tập quán quốc tế. Hệ thống Ngân hàng có thể dễ bị tổn thương từ bên ngoài như khủng hoảng tài chính tiền tệ, nếu như nội tại nền kinh tế không đủ mạnh và nếu hệ thống Ngân hàng yếu kém thì hậu quả do khủng hoảng sẽ nghiêm trọng hơn đồng thời phải mất nhiều thời gian và chi phí hơn để phục hồi và phát triển.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Thứ tư, tính hệ thống và tính cộng đồng của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam chưa cao, chưa có tập quán hợp tác kinh doanh, thiếu định hướng chiến lược tổng thể. Việc mở cửa và tiến đến tự do hóa trong lĩnh vực dịch vụ Ngân hàng trong điều kiện thị trường tài chính vẫn còn lạc hậu so với các nước, đã đặt ra những thách thức về đổi mới, hoàn thiện các văn bản pháp lý, kỹ thuật quản lý và giám sát của Ngân hàng Nhà nước để thích nghi với yêu cầu của hội nhập quốc tế trong lĩnh vực Ngân hàng.2 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế về lĩnh vực Ngân hàng đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam Với những cải cách kinh tế khá táo bạo, Việt Nam đã đạt thành tựu đáng kể trong giai đoạn đầu hội nhập quốc tế, không thể bỏ qua vai trò quan trọng của hệ thống Ngân hàng, với tư cách là một kênh dẫn nhập cung ứng vốn hàng đầu cho nền kinh tế. Xu hướng hội nhập quốc tế trong lĩnh vực Ngân hàng gắn liền xu hướng hội nhập quốc tế, phát triển khá mạnh mẽ trong những năm gần đây, đạt được kết quả như sau: - Mở rộng được quan hệ với cộng đồng tài chính – tiền tệ khu vực và quốc tế nhằm tiếp cận nguồn vốn từ nước ngoài. Hệ thống Ngân hàng Việt Nam chủ động, tích cực phát triển các mối quan hệ với cộng đồng tài chính – tiền tệ khu vực thế giới.
Trên cơ sở tiền đề mở rộng quan hệ với các tổ chức tài chính quốc tế như IMF, WB, ADB… phát huy những lợi thế có được trong quá trình hội nhập của hệ thống Ngân hàng Việt Nam. - Từng bước tự do hóa tài chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi phát triển hệ thống Ngân hàng thích nghi với nền kinh tế đang trong tiến trình hội nhập quốc tế. Trong xu thế hội nhập quốc tế, tự do hóa tài chính được coi là mục TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 tiêu quan trọng cần phải đạt được, được định lượng bằng cách tháo dỡ rào cản không cần thiết gây cản trở cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Chúng ta đã có những thành công bước đầu về: quá trình tự do hóa lãi suất, quá trình tự do hóa tài chính, quá trình tự do hóa ngoại hối và tỷ giá hối đoái.2 Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về cạnh tranh trong lĩnh vực Ngân hàng Cạnh tranh trong lĩnh vực Ngân hàng được thể hiện trong việc cung cấp các dịch vụ Ngân hàng (giá cả và chất lượng) cho các khách hàng.