Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰCCẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường và cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại 1. Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường 1. Khái niệm Cạnh tranh có nghĩa là sự ganh đua, thi đua giữa các đối tượng có cùng phẩm chất, cùng loại, đồng giá trị nhằm đạt được những ưu thế, lợi ích, mục tiêu xác định.
(Các Mác: Tư bản, QII) Theo định nghĩa của Đại từ điển Tiếng việt, cạnh tranh là “tranh đua giữa những cá nhân, tập thể có chức năng như nhau, giành phần hơn, phần thắng về mình”. Theo từ điển Thuật ngữ kinh tế học “cạnh tranh- sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân, tập đoàn hay quốc gia. Cạnh tranh nảy sinh khi hai bên đều cố gắng giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được”. Như vậy có thể nói cạnh tranh là cuộc đua tài, đua sức giữa các đối thủ trên thương trường trong việc thu hút khách hàng, chiếm lĩnh thị trường.
Động cơ của cạnh tranh nhằm đạt được ưu thế, lợi ích hơn về lợi nhuận, về thị trường, mục tiêu marketing, nguồn cung ứng, về kỹ thuật, khách hàng tiềm năng…Trong nền kinh tế thị trường ngày nay, cạnh tranh là một điều kiện và yếu tố kích thích kinh doanh, là môi trường và động lực thúc đẩy sản xuất phát triển và kết quả là tự loại bỏ những doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả và tất yếu những doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả sẽ tồn tại và đứng vững trên thị trường. Đó là quy luật của sự phát triển. Các hình thức cạnh tranh - Cạnh tranh về chất lượng, sản phẩm dịch vụ “Chất lượng không phải là một tài sản mà thực chất là một cái giá mà bạn phải trả để bạn tham gia vào cuộc chơi và nếu bạn không tạo ra chất lượng thì sẽ không một ai quan tâm đến bạn nữa” (Phillip Crosy- chuyên gia về chất lượng Mỹ) Cần xác định chất lượng là mục tiêu có ý nghĩa chiến lược, là phương tiện cơ 7 bản đảm bảo cho sự phát triển kinh tế, xã hội đúng hướng, vững chắc và hiệu quả cao nhằm đảm bảo thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng trên thị trường. Quá trình nâng cao chất lượng sản phẩm cần có sự đóng góp tổng hợp các nhân tố của một chuỗi giá trị.
Chất lượng sản phẩm là tổng thể các chỉ tiêu, những thuộc tính của sản phẩm thể hiện mức độ thỏa mãn nhu cầu trong những điều kiện tiêu dùng xác định phù hợp với công dụng, lợi ích của sản phẩm. Trong điều kiện phát triển của nền kinh tế và xã hội, mức sống con người ngày càng được nâng cao, yếu tố khách hàng đặt lên hàng đầu là chất lượng và lợi ích sản phẩm. Cần chú trọng việc đảm bảo hài hòa giá cả và chất lượng. - Cạnh tranh bằng giá Giá cả là số tiền mà người mua trả cho người bán về việc cung ứng một số hàng hóa dịch vụ nào đó.
Thực chất giá cả là sự biểu hiện bằng tiền giá trị hao phí lao động sống, lao động vật hóa để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm và chịu tác động của quy luật cung cầu. Trong kinh tế thị trường, khách hàng là thượng đế và có quyền lựa chọn những sản phẩm tốt nhất, khi có cùng một sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có chất lượng tương đương thì chắc chắn họ sẽ chọn sản phẩm có mức giá hợp lý hơn. Do vậy giá cả trở thành biến số chiến thuật phục vụ cho mục đích kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp sử dụng chiến thuật giá khéo léo và tinh tế và đã thành công trong việc cạnh tranh chiếm lĩnh thị trường.
Giá cả là vũ khí cạnh tranh. - Cạnh tranh qua hệ thống phân phối và quảng cáo Phân phối sản phẩm dịch vụ hợp lý là công cụ cạnh tranh đắc lực, Ngân hàng cần lựa chọn các kênh phân phối nghiên cứu các đặc trưng của thị trường, của khách hàng. Ngoài ra còn nhiều hình thức cạnh tranh khác như cạnh tranh bằng chính sách marketing… 1. Cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm Ngân hàng là loại hình doanh nghiệp đặc biệt, các sản phẩm của ngân hàng chủ yếu là dịch vụ nhằm đem lại những hỗ trợ tài chính cho người tiêu dùng. Như vậy cạnh tranh trong ngành ngân hàng là một loại hình cạnh tranh đặc biệt, dựa trên 8 tiêu chí đánh giá chất lượng sản phẩm dịch vụ cung ứng cho khách hàng. Cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng là sự ganh đua hợp pháp giữa các ngân hàng thông qua các hành động, nỗ lực và các biện pháp nhằm đạt đến các mục tiêu cụ thể của mình như thị phần, lợi nhuận, vốn, hiệu quả, an toàn, danh tiếng… 1. Sự cần thiết phải cạnh tranh Để tồn tại doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh.
Cạnh tranh là một quy luật tất yếu của nền kinh tế, quy luật cạnh tranh cùng các quy luật kinh tế khác như quy luật giá cả, giá trị, quy luật cung- cầu…là những quy luật kinh tế khách quan, tồn tại và phát huy tác dụng trong nền kinh tế, doanh nghiệp nào có lợi thế cạnh tranh và duy trì được lợi thế cạnh tranh thì sẽ tồn tại và phát triển và ngược lại. Thông qua cạnh tranh mà nền kinh tế ngày càng phát triển. Quá trình cạnh tranh tất yếu xảy ra, một số doanh nghiệp sẽ bị loại ra khỏi thị trường trong khi các doanh nghiệp mạnh vẫn tồn tại và phát triển. Do vậy mà tạo ra áp lực buộc các doanh nghiệp tìm tòi sáng tạo, cải tiến sản xuất, đổi mới công nghệ… Ngày nay, tốc độ thay đổi của nhu cầu cực nhanh, do đó tốc độ đổi mới sản phẩm cũng lớn hơn nhiều.
Để đáp ứng kịp thời nhu cầu và nâng cao thị phần, các doanh nghiệp cần đưa ra các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành, tạo uy tín và thương hiệu… NHTM cũng như các doanh nghiệp trên thị trường, hoạt động của nó cũng chịu tác động của quy luật cạnh tranh và các quy luật khác. Tuy nhiên, lĩnh vực hoạt động của NHTM là tiền tệ và các dịch vụ liên quan nên cạnh tranh trong NHTM có tính nhạy cảm hơn nhiều so với các ngành, các doanh nghiệp khác trong nền kinh tế, hơn nữa sản phẩm kinh doanh của NHTM là sản phẩm dịch vụ mang tính vô hình nên việc đánh giá sự khác biệt giữa các NHTM tương đối khó. Để tồn tại, các NHTM cần tạo dựng uy tín trên thị trường. Khách hàng chỉ tin tưởng tham gia sử dụng dịch vụ với những NHTM có uy tín, tên tuổi.
Nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM trong nền kinh tế thị trường cũng có nghĩa là nâng cao uy tín, tên tuổi, là lợi thế để phát triển, giữ vững và mở rộng thị trường. Hoạt động cạnh tranh thúc đẩy các ngân hàng phát triển, thúc đẩy sự phát triển 9 của nền kinh tế cũng như xã hội. Nhờ cạnh tranh, khách hàng có nhiều cơ hội lựa chọn các sản phẩm dịch vụ tốt nhất phục vụ nhu cầu của mình với chi phí thấp nhất, qua đó tiết kiệm chi phí chung cho toàn xã hội, nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn bộ nền kinh tế. Thực tế, không một khách hàng nào thỏa mãn được đầy đủ tất cả những yêu cầu của mình.
Ngân hàng có lợi thế về mặt này và hạn chế về mặt khác. Các Ngân hàng cần nhận biết được để tăng cường khả năng cạnh tranh thông qua việc phát huy những điểm mạnh để đáp ứng tốt nhất yêu cẩu của khách hàng. Thực trạng hiện nay là năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam còn nhiều hạn chế và yếu kém nên khả năng tồn tại và khẳng định vị thế trên thị trường chưa cao. Nâng cao năng lực cạnh tranh là một tất yếu trong nền kinh tế thị trường, có vai trò rất lớn quyết định đến sự sống còn và không thể thiếu trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp nói chung cũng như NHTM nói riêng.
Đặc điểm kinh doanh của ngân hàng ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng Các NHTM thực hiện chức năng trung gian tín dụng, một mặt huy động và tập trung các nguồn vốn nhàn rỗi tạm thời trong dân cư và các thành phần kinh tế trong xã hội tạo nên nguồn vốn và trên cơ sở đó, cho các cá nhân, tổ chức kinh tế, những người có nhu cầu về vốn để sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng vay lại. Hoạt động của ngân hàng có liên quan đến hầu hết các tổ chức, cá nhân trong xã hội và các NHTM có ảnh hưởng dây chuyền với nhau, điều này ảnh hưởng lớn đến năng lực cạnh tranh của các NHTM, đòi hỏi các NHTM phát triển lành mạnh, tăng trưởng an toàn, đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế, chỉ cần một ngân hàng xảy ra rủi ro sẽ kéo theo toàn bộ hệ thống ngân hàng và rộng hơn là toàn bộ nền kinh tế… Thứ nhất, hoạt động của NHTM là hoạt động kinh doanh có tính rủi ro cao như rủi ro tín dụng, Ngân hàng có khả năng mất vốn khi khách hàng kinh doanh không hiệu quả, không trả được nợ hay khách hàng lừa đảo, rủi ro về lãi suất khi có biến động…Ngoài ra, Ngân hàng có thể gặp rủi ro về thanh khoản khi không cân đối được luồng tiền và có thể mất cân đối về khả năng chi trả trong thời điểm nhất định; rủi ro về tỷ giá khi cung cấp các dịch vụ về ngoại hối, rủi ro về chính sách 10 Nhà nước khi có sự thay đổi các chính sách liên quan…là ngành kinh doanh trong lĩnh vực nhạy cảm, bất cứ sự thay đổi nhỏ nào của nền kinh tế, các chính sách xã hội, tâm lý khách hàng hay sự xuất hiện của luồng thông tin bên ngoài…cũng ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của Ngân hàng. Thứ hai, hoạt động kinh doanh của ngân hàng có tác động trực tiếp và mạnh mẽ tới toàn bộ nền kinh tế, liên quan chặt chẽ đến hoạt động của các ngân hàng khác, có tính hệ thống cao, chỉ một ngân hàng kinh doanh không hiệu quả, không lành mạnh, gặp khó khăn sẽ ảnh hưởng lớn đến cả hệ thống, do vậy hoạt động kinh doanh của Ngân hàng chịu sự giám sát chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước và hệ thống pháp luật, chịu sự chi phối của nhiều yếu tố trong nước và quốc tế, điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động kinh doanh và cạnh tranh của các Ngân hàng. Một số vấn đề lý luận về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại 1.