CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN 1. Tông quan vấn đề nghiên cứu 1. Các tài liệu hướng dẫn thực hành hóa học = Giáo trình: “Thi aghiém thực hành Phicong pháp dav học hóa học ” = GS.TSKH Nguyễn Cương, NXB Đại học Su phạm Ip. Giáo trình: “Thi nghiệm thực hành Phương pháp dav học hỏa học ` được biên soạn theo chương trình của Bộ Giáo đục va Đào tạo ban hành cho khoa Hoa học các trưởng đại học sư phạm hệ 4 nam.
Sách gồm Š phan trong đỏ: Phần 2: Trinh bảy kỹ thuật và phương pháp tiền hanh 27 tiên hành thí nghiệm hóa học ở trường Trung học cơ sở. Phần 3: Trinh bày kỹ thuật và phương pháp tiến hành 167 tiến hành thí nghiệm hóa học ở trường ‘Trung học phô thông. Phần 4: Trinh bay cách tiến hành 23 thi nghiệm Hóa học vui. Tải liệu mô ta cách tiễn hành thí nghiệm một cách cy thẻ sinh động, hình anh trực quan là giáo trình rất bổ ích cho sinh viên và tài liệu tra cứu cho các giáo viên phổ thông.
Sách: “Thực hành hỏa hoc vỏ co” — tắc gia Nguyễn Đức Vận, NXB Giáo dục Hà Nội 1984. Sách: “Thue hành hóa học vó ca” được biên soạn theo chương trình thực hành hóa học vô cơ dùng cho sinh viên năm thứ hai khoa Hóa học cua Trưởng đại học sư phạm. Nội dung cuốn sách bao gom những thí nghiệm cơ bản (261 thí nghiệm). nhằm minh họa tinh chat va phương pháp điều ché các đơn chất va hợp chất vỏ cơ cân thiết Bén cạnh những thí nghiệm thực hành con có các thí nghiệm tông hợp và chứng mình.
Những thi nghiệm doi hoi thao tác thực hành phức tap hon và khó hơn hay chứng mình một tính chất nào đó giúp xinh viên thực hiện tốt các thí nghiệm ở trường phỏ thông. Ngoài ra hệ thông câu hoi về thí nghiệm giúp sinh viên aghién cứu trước và hiểu được làm thí nghiệm do nhäm mục dich gi. thi nghiệm như thẻ nao là thành công. Sách là mội giáo trình hữu hiệu trong trưởng Đại học su phạm Ep.
^ Giáo trình: “Thực hành thi nghiệm day học hoa học” — tắc giả PGS.TS Trịnh Văn Biêu va các giảng viên lý luận và phương pháp dạy học hóa học cua trường ĐHSP thành phế Hỗ Chí Minh, tải liệu lưu hành nội bộ 301 3. Giáo trình: "Thue hành thí nghiệm day học hóa học” được biện soạn theo chương trinh môn Ly luận và phương pháp dạy học 2 dùng cho sinh viên nằm thứ hai khoa Hóa học của Trường đại học su phạm. Tải liệu bao gém 28 IN lớp 10. 24 TN lớp 11, 24 lớp 12 và 13 TN vui.
Ngoài ra, tải liệu giới thiệu thêm vẻ thi nghiệm lượng nhỏ và cách tổ chức thi nghiệm lượng nhỏ. Đây la một giáo trình rất hữu hiệu cho sinh viên sư phạm su dụng va học tập. Các luận án, luận văn nghiên cứu về thí nghiệm hóa học ° Luận an PTS Khoa hoc Su phạm — Tâm lý “Hodn thiện hệ thông thi nghiệm hóa học dé nâng cao chất lượng day học ở trường PTCS Việt Nam” - tắc gia Trần Quốc Đắc 1992. Kết quả của công trình nghiên cứu rất bé ích và thiết thực : - Xác định hệ thống thí nghiệm THCS với 105 thí nghiệm biểu diễn va 27 thi nghiệm thực hành.
- Để xuất 13 dụng cụ thi nghiệm cải tiễn va cách su dụng chúng. - Để xuất 13 thi nghiệm cai tiền và phương pháp tiền hành hiệu quá. Tuy phạm vi nghiên cứu cua để tải chi nằm ở chương trình THCS. Luận an có tính khoa học cao và có giá trị thực tiễn.
có thê vận dụng một phan nao những kết qua nghién cứu ở chương trình THCS sang chương trình THPT cua dé tải.uận van thạc sĩ “Sw dung thi nghiém và các phương tiện kĩ thuật dav học dé nang cao tính tích cực. chu dong cua Hs trong học tập hóa học lớp 10. lap 11 trường THPT ở Ha Nội ` — tác gia Nguyễn Thị Hoa. trường ĐHSP thành phố Hỗ Chí Minh (2003).
Luận văn đã để xuất các biện pháp như biện pháp tiết kiệm thời gian và công sức chuan bị thi nghiệm; giới thiệu so dỏ. hình vẽ thí nghiệm khó; an toàn khi tiến hành thí nghiệm: xác định danh mục các thí nghiệm HS tự lắm, GV biểu diễn;. tuy nhiên chưa đi sâu vao một bai giảng cụ thé dé phát huy được tỉnh tích cực của học sinh. Luận văn thạc sĩ “Mér sé biện phản nâng cao chất lượng rèn luyện kién thức — kĩ năng thí nghiệm cho Hs THCS theo hướng day học tích cue" — tác giả Nguyễn Thị Đào.
trường ĐHSP thành phỏ Hỗ Chi Minh (2008). Luận văn đã để xuất các biện pháp rèn luyện kiến thức - kĩ năng thí nghiệm cho Hs. bai tập có liên quan đến kĩ năng thực hành khi nghiên cứu bai mới. khi hoàn thiện kiến thức kĩ năng thí nghiệm.
khi kiểm tra đánh giá. tuy nhiên phạm vi nghiên cứu luận van là môn hóa học THCS. Chúng tôi có thể vận dụng một phần nao những ý tưởng, kết quả nghiên cứu ở chương trình THCS sang chương trình THPT của dé tải. Luận văn thạc sỹ gido dục học “ Một số biện pháp nắng cao chất lượng rèn luyện kiến thức kỹ năng thí nghiệm hóa học trong chương trình hóa học 10 nâng cao cho Hs theo hướng dạy học tích cực" — tác giả Dé Thị Bich Ngoc.
trường DHSP thành phố Hé Chí Minh (2009). Luận văn để xuất 5 biện phán nâng cao chất lượng rẻn luyện kiến thức kỹ nang hay có ý nghĩa và là tư liệu tra cửu tốt cho việc giảng dạy. Trong đó biện pháp số § có dé cập đến kiểm tra kỳ năng thực hành của học sinh thông qua bai tập hình vẽ. bai tập thực nghiệm và có liên hệ thực tế.
đây là một biện pháp can được triển khai thực hiện. dé tải chủ yêu dé cập thí nhiệm cua Giáo viên chưa nêu biên pháp cho thí nghiệm Hs. 3 Luan văn thạc s¥ giáo dục học “Si dung thí nghiệm hỏa học phản phi kim lớp 10 trung hoc pho thông theo hướng day học tích cực” = tác giả Tran Thị Thu Hà. trường ĐHSP thành phố Hỗ Chi Minh (2011).
Luận văn đưa ra 6 phương pháp sử dụng thí nghiệm theo hướng tích cực : đổi chứng. kiểm chứng, nêu van dé, nghiên cứu, giải bai tập thực nghiệm. thí nghiệm ngoại khóa. Các thi nghiệm nằm trong chương trình lớp 10 phan phi kim và được soạn gắn với hoạt động cụ thé.
Day là một dé tài nghiên cứu rất thiết thiết thực. Các luận án, luận văn nghiên cứu về tích cực hóa nhận thức. Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục *Tïch cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh THPT miễn mii khí giảng dạy môi sé khái niệm và định luật vật tý cua chương 'Khúc xa anh sáng ` (Vật lý IÌ cơ bản) - tắc giả Trương Tan Long. DH Thái Nguyễn (2008).
Luận văn dé xuất 6 biện pháp tích cực hóa hoạt động nhận thức khi học các khái niệm và định luật trong môn vật lý: tạo động cơ, hứng thủ, nhu cầu học tập; tăng cường cho Hs hoạt động nhận thức trên lớp; rèn luyện kỹ năng tư duy; bỏi dưỡng ngôn ngữ khoa học; sử dụng thí nghiệm: sử dụng linh hoạt, tổng hợp các biện pháp trong từng bai cụ thé. Dé ra các biện pháp, xây dựng các giáo án cụ thé nham tích cực hóa hoạt động nhận thức của chương "Khúc xạ ánh sáng" cho Hs vùng núi Thái Nguyên. Luân văn có nhiều đóng góp về mặt lý thuyết cho tích cực hóa nhận thức, là tải liệu chúng tôi tham khảo để lẫy ý tưởng cho đẻ tài của minh. Luận văn thạc sĩ giáo dục học *'Tích cực hóa hoạt dong nhận thức của học sinh trong day học hóa học.
phan hóa học hữu cơ lớp 12 chương trình ning sao” — tác giá Nguyễn Tiên Thạch. trưởng Đại học Vinh (2012). Luan văn đã trình bày các biện pháp tích cực hoa hoạt dộng nhận thức học sinh trong quả trinh day học phan hóa hữu cơ lớp 12 THPT: * Van dụng cúc phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoa nhận thức người học đẻ xảy dựng các hoạt động lên lớp. + Thiết kế một số bài giảng phần hóa học hữu cơ lớp 12 nâng cao theo hướng tích cực hóa nhận thức học sinh (đã thiết kể 7 bài giảng trong đó có Š bài giáng nghiên cứu tải liệu mới.
| bài giảng bài On tap - luyện tap va | bai giang bài thực hành). + Thiết kế hệ thống bai tập hóa học theo hướng tích cực hỏa nhận thức học sinh phan hợp chất hữu cơ đơn chức. đa chức va tạp chức lớp 12 nâng cao. Luận văn có nhiều đóng góp cho lý thuyết tích cực hóa người học va là tài liêu tra cứu hữu hiệu nhưng còn giới hạn chỉ trong chương trình hữu cơ 12, Ngoài ra, còn một số để tải nghiên cứu khoa học cao học về tích cực hóa nhân thức như: © “Đồi mới phương pháp dạy học hỏa hoc lớp 10 theo định hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh” tác gia Thai Hai Hà, trường DHSP thành phố Hô Chi Minh (1997).
© “7hiết kẻ giáo án điện từ môn hóa học lớp 10 chương trình nâng cao theo hướng day học tích cực ” tắc giả Hà Tủ Vân, trường ĐHSP thành phố Hồ Chi Minh (2003). Quá trình day học 1.|24] Trong "Lý luận day học" tác giả Nguyễn An có nêu: “Quá trình dạy và học là sự tac động qua lại có chủ dich được thay đổi môt cách có trình tư giữa giáo viên và học sinh nhằm thực hién các nhiệm vụ giáo dudng, giáo duc công san chủ nghĩa và phát triển nhân cách cho học sinh”, Qua trình dạy va học là một quá trình toàn vẹn bao gồm 3 thành phan không thê thiểu và có quan hệ mật thiết với nhau đỏ là: môn hoc, việc day vả việc học. Ngoái ra, còn có thé định nghĩa theo tac pia Phan Trọng Ngọ: “Quả trình dav hoe là chuối liên tiếp các hành động day, hành động của người day và người học 10 dan xen va tương tác với nhau trong khoang khong gian và thời gian nhát định. nhém thực các hiện nhiém vụ day hoc".
Mỗi quan hệ biện chứng giữa dạy va học [1|,|6| Quả trình dạy học không phái là phép cộng may móc hai qua trình giảng day và học tập. Tinh toan vẹn của qua trình ay năm ở mục dich chung của day và học ở kha nang không thé ton tại néu chi có day ma không có học. Day + Học = | Day học là sự điều khién tối ưu qua trình học sinh chiếm lĩnh khai niệm. kiến thức khoa học tử đó hình thành va phát triển nhân cách cho học sinh.