chương 1 Việc sử dụng nhà đất công sở là trụ sở làm việc tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội đang tồn tại một số vấn đề gây nhiều bức xúc trong dư luận xã hội. Thực tế cho thấy, hiện nay còn không ít các cơ quan 20 thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội sử dụng nhà đất là trụ sở làm việc không đúng mục đích, công năng mà hành vi chủ yếu là tự cho phép cán bộ nhân viên làm nhà ở, làm dịch vụ kinh doanh hoặc tự ý cho thuê, liên doanh, liên kết sai mục đích; sử dụng đất lãng phí, tự bán tài sản kèm theo đất, tự ý chuyển quyền sử dụng đất. Do vậy, nếu để tình trạng này kéo dài sẽ làm cho quỹ nhà đất công được giao sẽ dần biến thành nhà đất tư. Mặt khác, việc sử dụng nhà đất công sở tùy tiện, sai mục đích như vậy còn gây nhiều thiệt hại cho ngân sách Nhà nước cũng như làm ảnh hưởng môi trường pháp lý của các cơ quan công quyền ở Thủ đô.
21 Chương 2 Thực trạng sử dụng nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của thành phố Hà Nội 2. Đặc điểm nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là nguồn lực vô cùng quan trọng để phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Không những thế, đất đai còn có vai trò cực kỳ quan trọng đối với các cơ quan, đơn vị hành chính nói chung và đối với các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội nói riêng. Bởi lẽ, đất đai là nơi đặt trụ sở làm việc của các cơ quan giúp cho các cơ quan này hiện diện và biểu đạt uy lực của cơ quan công quyền.
Đồng thời, đây cũng là nơi giúp các cơ quan công quyền thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan mình cũng như để tiến hành mọi hoạt động nhằm phát triển kinh tế – xã hội của đất nước nói chung và của Thành phố Hà Nội nói riêng. Chính vì vậy, việc sử dụng đất đai liên quan chặt chẽ tới mọi hoạt động của từng ngành và từng lĩnh vực, quyết định đến hiệu quả sản xuất kinh doanh và sự sống còn của từng người dân cũng như vận mệnh của cả quốc gia. Cũng chính vì lẽ đó, vấn đề quản lý và sử dụng đất đai luôn là vấn đề bức xúc và được quan tâm hàng đầu. Nhà đất là trụ sở làm việc tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội luôn là cơ sở vật chất không thể thiếu giúp các cơ quan này hoạt động theo chức năng và nhiệm vụ của cơ quan mình nhằm giúp Nhà nước thực hiện quản lý, điều hành, chỉ đạo phát triển kinh tế – xã hội của đất nước nói chung và của Thành phố Hà Nội nói riêng.
Do vậy, trụ sở làm việc tại các cơ quan này phải đáp ứng được các tiêu chí khoa học, văn minh, hiện đại và phải được coi là bộ mặt của cơ quan công quyền, đảm bảo uy lực của bộ máy thực thi quyền lực công để quản lý xã hội, quản lý đất nước. Đồng thời phải được sử dụng ổn định, lâu dài, tiết kiệm, hiệu quả và đúng mục đích, công năng, tiêu chuẩn, định mức theo Luật Đất đai và những quy định hiện hành của Chính phủ. 22 Các cơ quan, đơn vị thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội nói riêng và các cơ quan, đơn vị hành chính trong cả nước nói chung khi được thành lập đều được Nhà nước giao đất cho sử dụng để xây dựng trụ sở làm việc, khi được giao nhà đất cho quản lý và sử dụng như vậy đều được quy định rất rõ ràng, cụ thể nhà đất đó phải được sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và đúng mục đích, công năng. Tuyệt đối không được sử dụng sai mục đích, công năng cũng như không được tự ý cho thuê, cho thuê lại và chuyển nhượng quyền sử dụng nhà đất.
Thế nhưng tình trạng sử dụng nhà đất công sở tùy tiện, lãng phí, kém hiệu quả và sai mục đích, công năng cũng như tiêu chuẩn định mức theo quy định vẫn thường xuyên xảy ra làm cho khuôn viên trụ sở làm việc của các cơ quan này bị ảnh hưởng về mỹ quan, cảnh quan, không gian kiến trúc và làm mất đi tính trang nghiêm, tính quyền uy cũng như không còn khả năng và điều kiện về không gian để biểu đạt đặc trưng là cơ quan công sở của Thủ đô. Hà Nội với vị thế là Thủ đô của cả nước, do vậy đất đai nơi đây có vị trí rất thuận lợi cũng như có những ưu thế đặc biệt hơn hẳn so với các địa phương khác trong cả nước. Không những thế, đất đai ở Hà Nội còn là đối tượng sử dụng của rất nhiều chủ thể, cho nhiều mục đích sử dụng khác nhau. Chính vì lẽ đó, trong quá trình quản lý và sử dụng nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội có những đặc điểm riêng: Thứ nhất, do có vị trí thuận lợi nên nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội luôn có giá trị sử dụng lớn hơn so với ở nhiều địa phương khác trong cả nước.
Đất đai của Hà Nội nói chung và nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội nói riêng do có nhiều thuận lợi về vị trí, về hạ tầng kỹ thuật nên có khả năng khai thác sử dụng cho nhiều hoạt động khác nhau. Cũng do đất đai của Hà Nội có khả năng sử dụng cho nhiều hoạt động như vậy, nên so với các địa phương khác thì đất đai nơi đây luôn có giá trị sử dụng rất cao. Hơn nữa, các cơ quan công quyền của Hà Nội khi có quyết định thành 23 lập đều được Nhà nước giao nhà đất cho sử dụng ở những nơi có vị trí thuận lợi: gần mặt đường, mặt phố lớn và thường ở khu trung tâm cũng như gần những khu dân cư, các công trình dịch vụ công cộng … nên nơi đây luôn có khả năng thu lợi cao từ việc cho thuê, cho thuê lại hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng cũng như dùng để sử dụng nhà đất đó vào các mục đích khác. Chính vì vậy, nếu xét dưới góc độ quyền sử dụng thì nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội luôn có giá trị sử dụng cao hơn, cũng như có khả năng thu lợi cao hơn rất nhiều so với ở nhiều địa phương khác.
Đây cũng là một trong những đặc điểm nổi bật dẫn đến nguy cơ các chủ thể sử dụng nhà đất công sở luôn tìm mọi cách để sử dụng sai mục đích nhằm trục lợi. Thứ hai, nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Hà Nội luôn có giá trị đầu tư xây dựng lớn hơn nhiều so với ở nhiều địa phương khác. Đất đai có vai trò quan trọng, là tài nguyên, nguồn sống, môi sinh quan trọng nhất cho đời sống con người, cho sinh hoạt xã hội và cho các hoạt động sản xuất kinh doanh. Hơn nữa, mặt bằng đất đai còn là nơi xây dựng các công trình, trụ sở làm việc của các cơ quan, đơn vị để thực hiện chức năng và nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị mình.
Nhưng trong điều kiện quỹ nhà đất có giới hạn về diện tích mặt bằng đất đai và không gian xây dựng nên khuôn viên, diện tích nhà đất được giao cho các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội không được rộng rãi, thoải mái như ở nhiều địa phương khác. Vì vậy, trong quá trình xây dựng các cơ quan này thường thiết kế xây dựng trụ sở làm việc của cơ quan mình theo kiểu nhà cao tầng. Nên giá trị đầu tư xây dựng tại các cơ quan này luôn lớn hơn nhiều lần so với ở các địa phương khác trong cả nước. Có thể thấy, tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội hiện nay mặc dù chi phí đầu tư xây dựng trụ sở làm việc là rất lớn nhưng quá trình sử dụng lại ít có hiệu quả, thậm chí trong việc đầu tư xây dựng cũng 24 không tính đến hiệu quả sử dụng nên gây ra nhiều lãng phí cho ngân sách Nhà nước.
Thực tế cho thấy, các cơ quan khi được thành lập đều lập dự toán xin kinh phí đầu tư xây dựng từ ngân sách Nhà nước để xây dựng nhà làm việc và các công trình phụ trợ khác trên khuôn viên đất được giao. Nhiều công trình phải đầu tư xây dựng với nguồn kinh phí rất lớn nhưng khi đưa vào hoạt động thì hiệu quả sử dụng tại nơi đây lại không cao. Mặc dù nguồn ngân sách đầu tư cho các công trình này là rất lớn, nhưng nhìn chung tình trạng phổ biến là xây dựng nhiều nhưng không sử dụng đến gây nên sự lãng phí hữu hình. Mặt khác, nhiều cơ quan khi xây dựng xong đã dùng diện tích nhà đất của cơ quan mình để cho các cá nhân, các tổ chức bên ngoài thuê các công trình đó để sản xuất, kinh doanh hoặc làm các dịch vụ khác ngay trên khuôn viên trụ sở làm việc của cơ quan mình.
Chính việc đó đã làm cho trụ sở của các cơ quan này mất đi sự yên tĩnh, trang nghiêm cần có và làm ảnh hưởng tới bộ mặt pháp lý của cơ quan công quyền ở Thủ đô Hà Nội. Thứ ba, nhà đất công sở tại các cơ quan thuộc hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội luôn tiềm ẩn nguy cơ bị sử dụng tùy tiện, lãng phí, kém hiệu quả và sai mục đích. Hà Nội là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa lớn của cả nước, do vậy được Nhà nước ưu tiên đầu tư kinh phí để hoàn thiện về hạ tầng kỹ thuật. Nhờ vậy, Thủ đô Hà Nội có nhiều thuận lợi trong việc phát triển kinh tế - xã hội.
Mặt khác, trụ sở làm việc của nhiều cơ quan trong hệ thống chính trị của Thành phố Hà Nội còn được xây dựng ở khu trung tâm, gần khu dân cư, gần các công trình dịch vụ công cộng và có nhiều thuận lợi về giao thông, về thông tin liên lạc.