CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Công ty chứng khoán 1. Khái niệm công ty chứng khoán Trước hết, thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại chứng khoán. Đó là một bộ phận quan trọng của nguồn vốn, hoạt động nhằm huy động, tập trung những nguồn vốn nhỏ thành nguồn vốn lớn, đồng thời thu hút đầu tư kiếm lời của các cá nhân và tổ chức hoạt động mua bán chứng khoán.
Việc quy định giao dịch trên thị trường chứng khoán thông qua môi giới sẽ đảm bảo các chứng khoán là thực và hợp pháp, đảm bảo lợi ích nhà đầu tư và giúp thị trường hoạt động hiệu quả, lành mạnh và đều đặn. Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán thì chức năng và quy mô hoạt động giao dịch của các nhà môi giới tăng lên đòi hỏi sự ra đời của các công ty chứng khoán, hay đó là sự tập hợp có tổ chức của các nhà môi giới đơn lẻ. Công ty chứng khoán là một chủ thể kinh doanh, một tổ chức tài chính trung gian được thành lập hợp pháp và thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán, giữ vai trò quan trọng trên thị trường chứng khoán. Ở Việt Nam, theo quyết định số 27/2007/QĐ – BTC về ban hành quy chế tổ chức và hoạt động công ty chứng khoán thì: “Công ty chứng khoán là một tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, tự doanh chứng khoán”.
Sự phát triển của công ty chứng khoán gắn chặt với sự phát triển của thị trường chứng khoán và sự xuất hiện của các công ty chứng khoán đã giúp cho việc định giá chứng khoán diễn ra nhanh chóng với chi phí thấp. Vai trò của công ty chứng khoán Trên thị trường chứng khoán, công ty chứng khoán có vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là nhà đầu tư tham gia trực tiếp vào hoạt động của thị trường lại vừa là cầu nối giữa nhà phát hành và những nhà đầu tư khác, cung cấp dịch vụ cần thiết phục vụ hoạt động của thị trường. Công ty chứng khoán còn giữ vai trò góp phần duy trì và thúc đẩy hoạt động của thị trường chứng khoán. Đối với mỗi chủ thể khác nhau trên thị trường thì vai trò của công ty chứng khoán là khác nhau.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com • Đối với tổ chức phát hành Bên cạnh tính chất của một doanh nghiệp chuyên về tài chính, công ty chứng khoán còn giúp doanh nghiệp có thể phát hành được cổ phiếu nhằm huy động vốn. Các công ty chứng khoán thường đảm nhiệm vai trò này qua các hoạt động bảo lãnh phát hành và môi giới chứng khoán. Công ty chứng khoán còn là cầu nối trung gian giữa tổ chức phát hành và các nhà đầu tư. • Đối với nhà đầu tư Các nhà đàu tư luôn muốn kiếm lợi nhuận cao thông qua việc đầu tư chứng khoán.
Tuy nhiên có rất nhiều người mới tham gia thị trường nên vẫn chưa có nhiều kinh nghiệm và kiến thức để thực hiện giao dịch hiệu quả. Do đó, thông qua hoạt động môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư, công ty chứng khoán có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch tìm kiếm thông tin, nâng cao hiệu quả về các quyết định đầu tư. Đồng thời tính thanh khoản của chứng khoán sẽ được cải thiện nhờ việc tìm đối tác, thực hiện lệnh và hoạt động mua bán chứng khoán trên thị trường. Ngoài ra, công ty chứng khoán còn giúp chuyển chứng khoán thành tiền mặt, làm giảm rủi ro cho các nhà đầu tư.
• Đối với thị trường chứng khoán Đối với thị trường chứng khoán, công ty chứng khoán thể hiện hai vai trò chính - Góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định. Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và người bán phải thông qua các công ty chứng khoán vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán. Các công ty chứng khoán là những thành viên của thị trường, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá. Ngoài ra, công ty chứng khoán còn tham gia điều tiết thị trường.
Để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng cũng như bảo vệ lợi ích của chính mình, nhiều công ty chứng khoán đã giành một tỷ lệ nhất định các giao dịch để thực hiện vai trò bình ổn thị trường. - Góp phần làm tăng tính thanh khoản của tài sản chính 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thị trường chứng khoán có vai trò là môi trường làm tăng tính thanh khoản của các tài sản chính. Tuy nhiên các công ty chứng khoán mới là nơi thực hiện tốt các vai trò đó do họ tạo ra cơ chế giao dịch trên thị trường. • Đối với các cơ quan quản lý thị trường Công ty chứng khoán có vai trò cung cấp thông tin về thị trường chứng khoán cho các cơ quan quản lý thị trường bảo lãnh phát hành cho các chứng khoán mới, vừa là trung gian mua bán chứng khoán và thực hiện các giao dịch trên thị trường.
Một trong những yêu cầu của thị trường chứng khoán là các thông tin cần phải được công khai hóa dưới sự giám sát của các cơ quan quản lý thị trường. Việc cung cấp thông tin vừa là quy định của hệ thống luật pháp, vừa là nguyên tắc nghề nghiệp của các công ty chứng khoán. Các nghiệp vụ của công ty chứng khoán • Môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động kinh doanh chứng khoán trong đó công ty chứng khoán đứng ra làm đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch trên cơ sở giao dịch chứng khoán hoặc thị trường OTC mà chính khách hàng sẽ phải chịu trách nhiệm với kết quả giao dịch đó. Môi giới thực hiện giao dịch theo lệnh của khách hàng để hưởng phí hoa hồng, họ không phải chịu rủi ro từ hoạt động giao dịch đó.
Thông thường các nhà môi giới không hoạt động độc lập mà họ tổ chức thành từng công ty. Thông qua hoạt động môi giới, công ty chứng khoán sẽ chuyển đến khách hàng các sản phẩm, dịch vụ tư vấn đầu tư và kết nối giữa nhà đầu tư bán chứng khoán với nhà đầu tư mua chứng khoán. • Tự doanh chứng khoán Tự doanh là việc công ty chứng khoán tiến hành giao dịch mua bán chứng khoán cho chính mình để hưởng lợi nhuận. Hoạt động này công ty phải tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình, tự gánh chịu rủi ro từ quyết định mua bán chứng khoán.
Hoạt động này thường diễn ra với hoạt động môi giới. Điều này sẽ dẫn đến việc xung đột về lợi ích của khách hàng và công ty chứng khoán, cho nên thông thường các thị trường đều có chính sách ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của công ty chứng khoán. Bên cạnh đó, công ty chứng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khoán phải có sự tách bạch, rõ ràng giữa nghiệp vụ tự doanh và môi giới chứng khoán, giữa tài sản của khách hàng với các tài sản của chính công ty. Hoạt động tự doanh có thể được thực hiện trên thị trường giao dịch tập trung hoặc trên thị trường phi tập trung.
Mục đích chủ yếu của hoạt động này là nhằm thu lợi ích cho chính mình từ lợi tức và chênh lệch giá mua bán chứng khoán, giúp mang lại khả năng sinh lời cao nhưng cũng gặp phải nhiều rủi ro lớn về mất giá chứng khoán. Vì vậy, để đạt được hiệu quả thì công ty chứng khoán phải có tiềm lực vốn đủ mạnh, khả năng phân tích xử lý thông tin tốt, đồng thời phải có chiến lược quản lý rủi ro trong tự doanh. • Tư vấn đầu tư chứng khoán Tư vấn đầu tư chứng khoán là dịch vụ mà công ty chứng khoán cung cấp cho khách hàng kết quả phân tích, công bố báo cáo phân tích và các khuyến nghị liên quan đến chứng khoán. Hoạt động tư vấn đòi hỏi đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp, cần vận dụng nhiều kỹ năng cũng như các kiến thức chuyên môn như là thu thập, xử lý thông tin nhằm lập phương án, giám sát và đánh giá dự án.
Đối với nhà tư vấn phải luôn là người thận trọng vì phát ngôn sẽ tác động rất lớn đến tâm lý của các nhà đầu tư và thường được xem là lời tiên đoán, định hướng cho toàn bộ thị trường. Theo quy định tại Việt Nam, khi thực hiện tư vấn đầu tư chứng khoán cho khách hàng, công ty chứng khoán và nhân viên cần phải: - Tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. - Đảm bảo tính trung thực, khách quan và khoa học. - Không thực hiện các hoạt động gây hiểu nhầm về giá cả, bất kỳ loại chứng khoán nào cho nhà đầu tư.
- Không có hành vi cung cấp thông tin sai sự thật để dụ dỗ hay mời khách hàng mua bán một loại chứng khoán nào. - Chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động tư vấn và bồi thường thiệt hại cho người sử dụng dịch vụ tư vấn khi vi phạm cam kết hợp đồng tư vấn. - Bảo mật các thông tin nhận được từ người sử dụng dịch vụ tư vấn trừ trường hợp khách hàng đồng ý hoặc pháp luật cho phép. Hoạt động này rất phong phú và liên quan đến nhiều lĩnh vực về chứng khoán như đấu giá cổ phần, niêm yết, mua bán sáp nhập doanh nghiệp, đầu tư… tùy thuộc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vào đặc thù và vị thế cạnh tranh của từng đơn vị tư vấn, các tổ chức tư vấn có thể thực hiện một hoặc tất cả hoạt động tư vấn.
• Bảo lãnh phát hành chứng khoán Tại Việt Nam, bảo lãnh phát hành chứng khoán là việc tổ chức bảo lãnh phát hành cam kết với tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa được phân phối hết của tổ chức phát hành để hỗ trợ tổ chức phát hành trong việc phân phối chứng khoán ra công chúng. Bảo lãnh phát hành của công ty chứng khoán sẽ giúp tổ chức phát hành nắm khá chắc khả năng huy động vốn nên sẽ có kế hoạch sử dụng lượng vốn đó một cách hiện quả.