CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm hoạt động kinh doanh và hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm hoạt hoạt động kinh doanh Hoạt động kinh doanh là việc thực hiện một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện các hoạt động dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Như vậy, tiến hành bất cứ hoạt động kinh doanh nào cũng đều có nghĩa là tập hợp các phương tiện, con người đưa vào hoạt động để mang lại lợi nhuận cho tổ chức.
Có hai điểm cơ bản để phân biệt hoạt động kinh doanh với các hoạt động xã hội khác không phải là kinh doanh, ngay cả với hoạt động quản lý nhà nước về kinh tế: + Để tiến hành kinh doanh các chủ thể phải đầu tư về tài sản + Mục đích của các chủ thể khi tiến hành hoạt động này là lợi nhuận. Hoạt động kinh doanh thường được thông qua các thể chế kinh doanh như công ty, tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân. nhưng cũng có thể là hoạt động tự thân của các cá nhân. Người ta gọi chung các thể chế kinh doanh này là doanh nghiệp.
Doanh nghiệp được hiểu là những pháp nhân hay thể nhân thực hiện trên thực tế những hoạt động kinh doanh. Theo một khía cạnh khác có thể hiểu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ các nghiệp vụ phát sinh trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp, nó được phản ánh qua các chỉ tiêu kinh tế của doanh nghiệp, qua báo cáo tài chính. Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả của hoạt động kinh doanh là một phạm trù kinh tế hết sức tổng quát và phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố, nhiều mặt của hoạt động tổ chức, sản xuất kinh 8 doanh của doanh nghiệp như: lao động, vốn, khoa học công nghệ, thiết bị sản xuất, nguyên vật liệu. Việc phân tích, đánh giá một hiện tượng kinh tế, xã hội, lịch sử nói riêng hay phân tích đánh giá một vấn đề nói chung phải được đặt trong bối cảnh cụ thể (về thời gian, địa điểm, hoàn cảnh kinh tế, xã hội, thiên tai…) mới có thể đưa ra những lập luận chi tiết, mang tính hệ thống, tổng quan và thuyết phục.
Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng vậy. Hiệu quả kinh doanh là thước đo để cân nhắc lựa chọn các giải pháp đầu tư, quyết định đầu tư phát triển hay dừng kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh có phần định tính và định lượng. Các chỉ tiêu định lượng như: lợi nhuận, mức doanh lợi, hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh.
Chỉ tiêu hiệu quả định tính như: khả năng cạnh tranh, niềm tin của khách hàng, vị thế của doanh nghiệp. Không đạt được hiệu quả kinh doanh thì mục tiêu tối đa lợi nhuận không thực hiện được, không có hiệu quả kinh doanh thì doanh nghiệp không thể tồn tại, hoạt động thương mại sẽ bị ngưng trệ. Bên cạnh đó, phải tính đến hiệu quả kinh tế xã hội. Giải quyết vấn đề xã hội của thương mại trong cơ chế thị trường không giản đơn.
Đó là các vấn đề nhân sinh, môi trường, sự phát triển đồng đều giữa các vùng, các khu vực. Chính sách kinh tế phải gắn liền với chính sách xã hội nhất là đối với vùng kinh tế chậm phát triển, vùng cao và vùng sâu. Trong phạm vi nghiên cứu ở luận văn này, tác giả chỉ tập trung tới hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Mỗi quan điểm về hiệu quả kinh doanh đều có những ưu, nhược điểm.
Do đó, qua các quan điểm nêu trên, tác giả luận văn đưa ra khái niệm về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp như sau: “Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế, đánh giá việc doanh nghiệp sử dụng nguồn nhân lực, tài vật lực để đạt được các mục tiêu đã đề ra với mức chi phí thấp nhất”. Từ đó, hình thành công thức biểu diễn khái quát phạm trù hiệu quả kinh tế như sau: * Công thức biểu diễn mang tính tương đối: H=K/C * Công thức biểu diễn mang tính tuyệt đối: H=K-C 9 Trong đó: ● H là hiệu quả kinh tế của một hiện tượng (quá trình kinh tế) nào đó; ● K là kết quả thu được từ hiện tượng (quá trình) kinh tế đó; ● C là chi phí toàn bộ để đạt được kết quả đó. Quan điểm này đã đánh giá được tốt nhất trình độ sử dụng các nguồn lực ở mọi điều kiện “động” của hoạt động kinh tế. Theo quan niệm như thế hoàn toàn có thể tính toán được hiệu quả kinh tế trong sự vận động và biến đổi không ngừng của các hoạt động kinh tế, không phụ thuộc vào quy mô và tốc độ biến động khác nhau của chúng.
Phân loại hiệu quả 1. Hiệu quả kinh doanh và hiệu quả kinh tế - xã hội Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là hiệu quả thu được từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, với biểu hiện trực tiếp là lợi nhuận kinh doanh và mức độ thực hiện những kế hoạch doanh nghiệp đề ra Hiệu quả kinh tế là phạm trù được quan tâm nghiên cứu ở cả hai giác độ vĩ mô và vi mô. Hiệu quả kinh tế - xã hội phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt các mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định (tốc độ tăng trưởng kinh tế, tổng sản phẩm quốc nội, thu nhập quốc dân, giải quyết việc làm, nâng cao phúc lợi xã hội, giải quyết vấn đề môi trường,…). Mức hiệu quả này phụ thuộc vào mức hiệu quả của từng cá thể trong nền kinh tế quốc dân.
Đồng thời, cơ chế kinh tế - xã hội phù hợp sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc nâng cao hiệu quả của từng cá thể. Hiệu quả kinh doanh tổng hợp và hiệu quả kinh doanh bộ phận - Hiệu quả kinh doanh tổng hợp: phản ánh khái quát về toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp - Hiệu quả kinh doanh bộ phận: là hiệu quả kinh doanh chỉ xét ở lĩnh vực hoạt động (sử dụng vốn, lao động, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu,…) cụ thể của doanh 10 nghiệp. Hiệu quả kinh doanh bộ phận chỉ phản ánh hiệu quả ở từng lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp chứ không phản ánh hiệu quả của doanh nghiệp. Giữa hiệu quả kinh doanh tổng hợp và hiệu quả kinh doanh bộ phận có mối quan hệ biện chứng.
Hiệu quả kinh doanh tổng hợp cấp doanh nghiệp phản ánh hiệu quả hoạt động của tất cả các lĩnh vực hoạt động cụ thể của doanh nghiệp, hiệu quả kinh doanh bộ phận chỉ có thể phản ánh hiệu quả ở từng lĩnh vực hoạt động, từng bộ phận của doanh nghiệp, cách đánh giá kết quả kinh doanh ở các góc độ khác nhau sẽ có nhận định khác nhau. Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn và hiệu quả dài hạn - Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn: hiệu quả kinh doanh được xem xét, đánh giá ở từng khoảng thời gian ngắn như tuần, tháng, quý, năm,… đánh giá ở từng khoảng thời gian nhất định. - Hiệu quả kinh doanh dài hạn: hiệu quả kinh doanh được xem xét, đánh giá trong khoảng thời gian dài gắn với các chiến lược, các kế hoạch dài hạn hoặc thậm chí là giá trị cốt lõi mục tiêu phát triển của doanh nghiệp Giữa hiệu quả kinh doanh dài hạn và hiệu quả kinh doanh ngắn hạn vừa có mối quan hệ biện chứng với nhau và trong nhiều trường hợp có thể mâu thuẫn. Chiến lược kinh doanh ngắn hạn có thể đi ngược lại với chiến lược kinh doanh dài hạn vì một số lý do khách quan.
Thực tế, nếu xảy ra mâu thuẫn này, chỉ có thể lấy hiệu quả kinh doanh dài hạn làm thước đo chất lượng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp vì nó phản ánh xuyên suốt quá trình vận dụng các nguồn lực sản xuất của doanh nghiệp. Hiệu quả hoạt động kinh doanh và hiệu quả hoạt động sản xuất Hiệu quả sản xuất (productive efficiency) là khái niệm biểu thị hiệu quả của một thị trường trong việc sản xuất ra sản phẩm với chi phí dài hạn thấp nhất bằng công nghệ hiện có. Hiệu quả sản xuất đạt được khi sản lượng được sản xuất trong các nhà máy có quy mô tối ưu và có sự cân bằng dài hạn giữa cung và cầu của thị trường. Vai trò của nâng cao hiệu quả kinh doanh Đối với doanh nghiệp, hiệu quả kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ của quản trị kinh doanh.
Khi tiến hành bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào thì các doanh nghiệp đều phải huy động hay sử dụng các nguồn lực mà doanh nghiệp có khả năng tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu để ra. Hiệu quả kinh doanh là một trong các công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng của mình. Thông qua việc tính toán hiệu quả kinh doanh không những cho phép các nhà quản trị kiểm tra đánh giá tính hiệu quả của các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, mà còn cho phép các nhà quản trị phân tích tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó đưa ra các biện pháp điều chỉnh thích hợp trên cả phương diện giảm chi phí, tăng kết quả nhằm nâng cao hiệu quả. Với tư cách là một công cụ quản trị kinh doanh, hiệu quả kinh doanh không chỉ được sử dụng để kiểm tra, đánh giá và phân tích trình độ sử dụng tổng hợp các nguồn lực đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp mà còn được sử dụng để kiểm tra đánh giá trình độ sử dụng của từng yếu tố đầu vào ở từng bộ phận cấu thành của doanh nghiệp.
Do vậy, xét trên phương diện lý luận và thực tiễn thì phạm trù hiệu quả kinh doanh rất quan trọng và không thể thiếu trong việc kiểm tra đánh giá và phân tích nhằm đưa ra các giải pháp tối ưu nhất, lựa chọn được các phương pháp hợp lý nhất để thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp đã đề ra. Đối với kinh tế xã hội, việc doanh nghiệp đạt được hiệu quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng đối với bản thân doanh nghiệp cũng như xã hội. Nó tạo ra tiền đề vững chắc cho sự phát triển chung của xã hội, trong đó mỗi doanh nghiệp chỉ là một cá thể, nhiều cá thể phát triển bền vững kết hợp lại sẽ tạo ra nền kinh tế phát triển bền vững.