Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT VỀ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP, QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về tài chính doanh nghiệp và bản chất tài chính trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về tài chính doanh nghiệp Trong sự tự do phát triển của nền kinh tế thị trường, việc cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt.
Chính vì vậy, bất cứ một doanh nghiệp nào muốn sản xuất kinh doanh nhằm cạnh tranh được với các sản phẩm khác trên thị trường đều phải có một số vốn nhất định. Hoạt động kinh doanh được xem như là một quá trình phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Ở đây các luồng tiền vận động gắn liền với sự đầu tư và hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp. Nó bao gồm các luồng tiền đi vào và các luồng tiền đi ra khỏi doanh nghiệp, tạo nên sự vận động của các luồng tài chính.
Bên cạnh quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế biểu hiện dưới hình thức giá trị hay nói khác đi đó là tài chính doanh nghiệp. Quản lý tài chính là nhằm mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận, sự tăng trưởng cũng như sự phát triển của doanh nghiệp. Khi xã hội có sự phân công về lao động, có sự chiếm hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động, nền sản xuất hàng hóa ra đời và tiền tệ xuất hiện. Các quỹ tiền tệ được tạo lập và được sử dụng bởi các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội hay cá nhân nhằm mục đích tiêu dùng và đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.
Các quan hệ kinh tế đó đã nảy sinh phạm trù tài chính. 4 “ Tài chính nói chung là các hoạt động liên quan đến việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ ” 1 Như vậy: Tài chính doanh nghiệp là quá trình tạo lập phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp gắn liền với các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp nhằm góp phần đạt tới các mục tiêu của doanh nghiệp. Bản chất của tài chính doanh nghiệp: Chính là sự vận động của các nguồn tài chính gắn liền với các mối quan hệ kinh tế biểu hiện dưới hình thức giá trị giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong nền kinh tế, các mối quan hệ chủ yếu bao gồm: - Quan hệ giữa doanh nghiệp với nhà nước: phát sinh khi doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ nộp thuế cho nhà nước, khi nhà nước góp vốn vào doanh nghiệp - Quan hệ giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính: quan hệ này được thể hiện thông qua việc doanh nghiệp tìm kiếm nguồn tài trợ. Trên thị trường tài chính, doanh nghiệp có thể vay ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn, có thể phát hành cổ phiếu, trái phiếu để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn… Ngược lại doanh nghiệp phải trả lãi vay và vốn vay, trả lãi cổ tức.
Doanh nghiệp cũng có thể tạm thời gửi tiền vào ngân hàng bằng số tiền tạm thời chưa sử dụng. - Quan hệ giữa doanh nghiệp với các thị trường khác: trong nền kinh tế, doanh nghiệp có quan hệ với các doanh nghiệp khác trên thị trường hàng hoá, dịch vụ, thị trường sức lao động. Đây là những thị trường mà tại đó doanh nghiệp mua sắm máy móc thiết bị, nhà xưởng, tìm kiếm lao động… Điều quan trọng là thông qua thị trường, doanh nghiệp có thể xác định được nhu cầu hàng hoá, dịch vụ cần thiết cung ứng. Trên cơ sở đó doanh nghiệp hoạch định ngân sách đầu tư, tiếp thị thoả mãn thị trường… 1 TS.
Nguyễn Minh Kiều, (2009), Tài chính doanh nghiệp căn bản , NXB Thống Kê, [18] 5 - Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp: đây là quan hệ giữa các bộ phận sản xuất kinh doanh, giữa các cổ đông và người quản lý, giữa quyền sử dụng vốn. Các mối quan hệ này được thể hiện thông qua hàng loạt chính sách của doanh nghiệp như: chính sách cổ tức (phân phối lợi nhuận), chính sách đầu tư, chính sách về cơ cấu vốn, chi phí… Như vậy, tài chính được đặc trưng bởi sự vận động độc lập tương đối của tiền tệ với chức năng là phương tiện thanh toán và cất trữ trong quá trình tạo lập cũng như sử dụng các quỹ tiền tệ cho những sức mua nhất định của các chủ thể kinh tế trong xã hội. Bên cạnh đó, tài chính còn phản ánh tổng hợp các mối quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối các nguồn lực tài chính thông qua việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng yêu cầu tích luỹ, hay tiêu dùng của các chủ thể khác nhau. Chức năng tài chính doanh nghiệp 1.
Chức năng phân phối Phân phối của cải là sự phân chia tổng sản phẩm quốc dân theo những tỉ lệ và xu hướng nhất định cho tiết kiệm và tiêu dùng nhằm tích tụ, tập trung vốn để đầu tư phát triển kinh tế và thỏa mãn các nhu cầu chung của Nhà nước, xã hội và cá nhân. Chủ thể của phân phối có thể là: Nhà nước, các tổ chức của Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, hộ gia đình hay các cá nhân trong nền kinh tế… Đối tượng của phân phối tài chính là của cải xã hội dưới hình thức giá trị , là các nguồn tài chính, và tiền tệ đang vận động một cách độc lập với tư cách là phương tiện thanh toán và phương tiện cất giữ trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ. Phân phối của cải tài chính là sự phân phối chỉ diễn ra dưới hình thức giá trị, nó không kèm theo sự thay đổi của hình thái giá trị. Nghĩa là, thông qua chức năng phân phối của tài chính, các quỹ tiền tệ được hình thành hoặc được sử dụng cho những mục đích khác nhau nhưng bản chất của tài chính thì không thay đổi.
6 Phân phối của cải tài chính bao hàm cả phân phối lần đầu và phân phối lại các thu nhập từ việc bán sản phẩm, hàng hoá, lao vụ, dịch vụ, lợi tức cổ phiếu, lãi cho vay… 1. Chức năng giám đốc Giám đốc tài chính là quá trình kiểm tra, kiểm soát quản lý tài chính nhằm phát hiện những ưu điểm để phát huy, những tồn tại để khắc phục trong quá trình phân phối tổng sản phẩm quốc dân. Chủ thể của kiểm tra, kiểm soát cũng là chủ thể phân phối. Đối tượng kiểm tra là các quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, các quá trình vận động của các nguồn tài chính.
Chức năng giám đốc của tài chính là việc thực hiện kiểm soát quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Nhằm mục đích là phát hiện và hiệu chỉnh quá trình vận động các nguồn tài chính, quá trình phân phối của cải xã hội theo mục tiêu đã được đặt ra, theo yêu cầu hiệu quả sử dụng các quỹ tiền tệ. Chức năng giám đốc của tài chính luôn gắn liền với chức năng phân phối trong quá trình phân phối bằng việc sử dụng tài chính – quá trình vận động của các nguồn tài chính để tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ đã luôn có sự cần thiết và khả năng kiểm soát các quá trình đó. Vai trò của quản lý tài chính doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động 1.
Khái niệm Quản lý tài chính được hiểu như là một môn học về khoa học quản lý nghiên cứu các mối quan hệ tài chính phát sinh trong phạm vi hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức, để từ đó ra các quyết định tài chính nhằm mục tiêu tối đa hoá doanh lợi.2 Đối với doanh nghiệp: Quản lý tài chính là việc sử dụng các thông tin phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một doanh nghiệp để phân tích 2 Trường đại học kinh tế quốc dân, (2008), Giáo trình Khoa học quản lý tập II , NXB Khoa học và kỹ thuật, [331] 7 điểm mạnh, điểm yếu của nó và lập các kế hoạch kinh doanh, kế hoạch sử dụng nguồn tài chính, tài sản cố định và nhu cầu nhân công trong tương lai nhằm đạt được mục tiêu quản lý tài chính của doanh nghiệp, đó là tối đa hoá lợi nhuận, không ngừng làm tăng giá trị doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường 3 1. Vai trò của quản lý tài chính trong doanh nghiệp Tình hình tài chính doanh nghiệp lành mạnh là một trong những điều kiện tiên quyết cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra một cách nhịp nhàng, đồng bộ, đạt hiệu quả cao. Sự lành mạnh đó có được hay không phụ thuộc phần lớn vào khả năng quản lý tài chính của doanh nghiệp. Trong các hoạt động quản lý của doanh nghiệp thì quản lý tài chính luôn giữ một vị trí quan trọng.
Nó quyết định tính độc lập, sự thành công của một doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Đặc biệt trong môi trường kinh doanh quốc tế hiện nay, trong điều kiện cạnh tranh ngày càng diễn ra khốc liệt trên phạm vi toàn thế giới, thì quản lý tài chính lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Bằng các chỉ tiêu và sự nhạy bén mà các nhà quản lý tài chính có thể chỉ ra những mặt mạnh cũng như những thiếu sót của doanh nghiệp trong kỳ. Ngoài ra, các nhà quản lý tài chính còn giúp giám đốc hoạch định chiến lược tài chính ngắn và dài hạn của doanh nghiệp dựa trên sự đánh giá tổng quát cũng như từng khía cạnh cụ thể các nhân tố tài chính có ảnh hưởng quan trọng tới sự tồn tại của doanh nghiệp, bao gồm: chiến lược tham gia vào thị trường tiền tệ, thị trường vốn, thị trường chứng khoán, xác định chiến lược tài chính cho các chương trình, các dự án của doanh nghiệp là mở rộng hay thu hẹp sản xuất…Thông qua đó, đánh giá, dự đoán có hiệu quả các dự án đầu tư, các hoạt động liên doanh liên kết, phát hiện âm mưu thôn tính doanh nghiệp của các đối tác cạnh tranh, đề xuất phương án chia tách hay sáp nhập…Nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp luôn có những biến động nhất định 3 Trường Đại học tài chính - kế toán Hà Nội, (1998), Tài chính học , NXB Tài chính, [205] 8 trong từng thời kỳ.
Vì vậy, một trong những nhiệm vụ quan trọng của quản lý tài chính là xem xét, lựa chọn cơ cấu vốn sử dụng sao cho tiết kiệm, hiệu quả nhất.