Chương I : Tổng quan về hoạt động cho thuê tài chính Chương II : Thực trạng hoạt động cho thuê tài chính tại Công ty TNHH MTV Cho thuê tài chính Ngân hàng Á Châu Chương III : Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho thuê tài chính tại Công ty TNHH MTV Cho thuê tài chính Ngân hàng Á Châu giai đoạn 2012 - 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Chƣơng 1 : TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1. Khái niệm và đặc điểm cho thuê tài chính 1. Khái niệm cho thuê tài chính 1. Lịch sử hình thành và phát triển nghiệp vụ cho thuê tài chính Hoạt động cho thuê tài chính đã xuất hiện rất sớm trong lịch sử phát triển kinh tế thế giới.
Từ những năm 2000 trƣớc Công Nguyên, hình thức cho thuê tài chính đã xuất hiện tại Sumeran (là một thành phố phía Nam của thành phố Mesopotania, gần Vịnh Ba Tƣ, là một phần của Iraq ngày nay) với những tài sản cho thuê rất đơn giản nhƣ công cụ nông nghiệp, quyền sử dụng đất hay vật nuôi, cây trồng; những ngƣời cho thuê là các thầy tu còn những ngƣời đi thuê là những nông dân tự do. Từ đó trở đi, ngành cho thuê tài chính trên thế giới đã phát triển qua nhiều giai đoạn nhờ vào các cuộc cách mạng về công nghệ và cách hạch toán, tính thuế đối với tài sản cho thuê tài chính. Vào thời đại Babylonia cổ đại, lịch sử đã ghi nhận đƣợc sự có mặt của công ty cho thuê tài chính đầu tiên vào khoảng năm 1800 trƣớc Công Nguyên. Công ty này hoạt động khá đơn giản với việc cho thuê lại đất đai.
Nếu một nhân viên hoặc một ngƣời lính không muốn trồng trọt trên đất mà họ đƣợc cấp khi hoàn thành nghĩa vụ phục vụ cho chế độ quân chủ thì họ sẽ cho công ty cho thuê tài chính này thuê lại. Công ty sẽ trả cho anh ta một khoản tiền và cho những ngƣời khác thuê lại đất để trồng trọt. Những ngƣời thuê đất phải trả lại cho công ty một khoản tiền hàng tháng gọi là tiền thuê. Bên cạnh những hình thức cho thuê đơn giản thì ngƣời Hy Lạp cổ đại lại là những ngƣời đầu tiên phát triển hình thức cho thuê các hầm mỏ.
Nhiều loại hầm mỏ có kích cỡ khác nhau ở Athen thuộc sở hữu của nhà nƣớc đƣợc cho các công ty khai thác mỏ thuê lại trong vòng ba đến bảy năm. Ngƣời Hy Lạp cổ đại cũng là những ngƣời đi tiên phong tạo ra khái niệm ngân hàng cho thuê. Tài sản thuộc quyền sở hữu của ngân hàng cho thuê đầu tiên đƣợc cho thuê thông qua việc ký kết hợp đồng cho thuê vào năm 370 trƣớc Công Nguyên. Các hợp đồng này có nội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 dung khá đơn giản bao gồm tên ngân hàng cho thuê, tiền ký quỹ, tài sản cho thuê và ngƣời thuê.
Bắt nguồn từ sự hình thành về các hình thức và tài sản thuê tài chính, các đạo luật nhằm điều chỉnh hoạt động này cũng dần dần đƣợc hình thành. Một trong những đạo luật đầu tiên liên quan đến lĩnh vực này là Đạo luật Wales đƣợc ban hành vào năm 1284 nhằm điều chỉnh hoạt động cho thuê tài chính tại nƣớc Anh. Đạo luật đã dựa trên những luật lệ đất đai hiện hành để làm khuôn khổ hợp pháp cho việc thuê bất động sản cũng nhƣ việc cho thuê các dụng cụ trong ngành nông nghiệp. Những chuyến hàng hóa của ngành đƣờng sắt vào những năm của thập niên 19 cho thấy rằng những doanh nghiệp nhỏ đã đầu tƣ nguồn vốn của họ vào các xe goòng chở than đá và sau đó lại cho những công ty hầm mỏ thuê mƣớn lại.
Các hợp đồng cho thuê thông thƣờng cho phép ngƣời đi thuê có quyền mua lại các dụng cụ đó khi mãn hợp đồng. Tuy nhiên các giao dịch cho thuê tài sản diễn ra ở những thời kỳ trƣớc chỉ là những giao dịch của hoạt động cho thuê kiểu truyền thống, tƣơng tự nhƣ hình thức cho thuê vận hành ngày nay, và chủ yếu là ngắn hạn. Đến đầu thế kỷ 19 hoạt động cho thuê diễn ra rất sôi động gia tăng về cả số lƣợng lẫn chủng loại tài sản cho thuê. Và đến đầu những năm 50 của thế kỷ 20, hoạt động cho thuê tài sản đã tiến một bƣớc dài và đã trở thành một ngành kinh doanh thực sự với việc ra đời của công ty United States Leasing Coporation (Hoa Kỳ) với hình thức cho thuê tài sản trung và dài hạn.
Từ đó đến nay hoạt động cho thuê tài sản đƣợc chia thành hai nhánh: Cho thuê tài sản trong thời gian ngắn (hay còn gọi là cho thuê vận hành, cho thuê thông thƣờng, cho thuê kiểu truyền thống) và cho thuê tài sản trung và dài hạn (hay còn gọi là cho thuê tài chính). Sau đó nghiệp vụ cho thuê tài chính phát triển sang Châu Âu và đƣợc ghi vào Luật Thuê mua của Pháp ( năm 1960 ) với tên gọi “Credit Bail”. Cũng trong năm 1960, hợp đồng cho thuê tài chính đầu tiên đƣợc thảo ra ở Anh có giá trị 18. Từ khi xuất hiện, các hoạt động cho thuê tài chính đã phát triển rất phong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 phú về hình thức và đa dạng về tài sản cho thuê.
Đồng thời cho thuê tài chính đã thể hiện đƣợc vai trò quan trọng của mình trong việc là kênh dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế. Hiện nay, chỉ tính riêng tại Hoa Kỳ, ngành cho thuê thiết bị tại Hoa Kỳ chiếm từ 25% - 30% tổng số tiền tài trợ cho các giao dịch mua bán thiết bị hàng năm và ở Anh, năm 2002, tổng giá trị ngành công nghiệp cho thuê đạt hơn 100 tỷ bảng Anh. Tại Châu Á, Nhật là quốc gia có ngành kinh doanh cho thuê ra đời sớm nhất và đƣợc sự hỗ trợ của các ngân hàng thƣơng mại, các công ty thƣơng mại tổng hợp và các hãng sản xuất. Công ty cho thuê đầu tiên của Nhật đƣợc thành lập vào năm 1963 là Công ty cho thuê Orient (Orient Leasing Corporation ).
Đến đầu những năm 70 hoạt động cho thuê tài chính cũng bắt đầu xuất hiện ở Hàn Quốc, Ấn Độ, Indonesia và đến cuối những năm 70 đầu 80, hoạt động cho thuê tài chính đã phát triển ở hầu hết các nƣớc Châu Á. Hiện nay, hoạt động cho thuê tài chính đã đƣợc sử dụng tại hơn 80 quốc gia trên thế giới. Năm 1994, ngành công nghiệp cho thuê trên thế giới có giá trị trao đổi chiếm 350 tỷ đôla, đến năm 2008 đã trên 4. Điều này cho chúng ta thấy rằng cơ chế cho thuê tài chính thật sự mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan vì nó hƣớng tới việc đầu tƣ vào các tài sản cho phép doanh nghiệp đi vào hoạt động nhanh chóng để sản sinh ra mức lợi nhuận hợp lý nhằm bù đắp lại chi phí thuê mƣớn.
Đây cũng sẽ là một xu hƣớng phát triển tất yếu trong tƣơng lai. Khái niệm cho thuê tài chính Theo Nghị định của Chính Phủ số 16/2001/NĐ-CP ban hành ngày 02/05/2001 về tổ chức và hoạt động của Công ty Cho thuê tài chính thì khái niệm hoạt động cho thuê tài chính đƣợc định nghĩa nhƣ sau : “ Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phƣơng tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê. Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phƣơng tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê. Bên thuê sử dụng tài sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã đƣợc hai bên thỏa thuận.
Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê đƣợc quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính. Tổng số tiền cho thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính ít nhất phải tƣơng đƣơng giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng”. Theo điều 113, mục 4 của Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ban hành ngày 16/06/2010 thì “Hoạt động cho thuê tài chính là việc cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính và phải có một trong các điều kiện sau: Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê đƣợc nhận chuyển quyền sở hữu tài sản cho thuê hoặc tiếp tục thuê theo thỏa thuận của hai bên. Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê đƣợc quyền ƣu tiên mua tài sản cho thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sản cho thuê tại thời điểm mua lại.
Thời hạn cho thuê một tài sản phải ít nhất bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản cho thuê đó. Tổng số tiền thuê một tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính ít nhất phải bằng giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. Nhƣ vậy, thông qua định nghĩa của hoạt động cho thuê tài chính thì chúng ta có thể hiểu bản chất của cho thuê tài chính trƣớc hết là một hoạt động tín dụng. Tín dụng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (ngân hàng hay định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển tiếp tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.
Trong giao dịch cho thuê tài chính, bên cho thuê chuyển giao tài sản thực (nhà ở, văn phòng làm việc, máy móc thiết bị…) cho bên thuê sử dụng trong một thời gian nhất định. Trong quá trình sử dụng tài sản, bên thuê phải thanh toán tiền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 thuê định kỳ cho đến khi hết hạn hợp đồng. Khoản tiền thuê bao gồm hai phần: phần vốn gốc và lãi. Nhƣ vậy trong hợp đồng cho thuê tài chính cũng đảm bảo tính kỳ hạn, tính hoàn trả và tính lãi suất nhƣ một hợp đồng tín dụng.
Do đó, có thể thấy đây là bản chất của một giao dịch tín dụng.
